Аяншалга Буряад орондо

Сүлөөтэ Нэбтэрхы Толи — Википеэдиһээ
 Эту страницу в данный момент активно редактирует Одхон басаган.
Пожалуйста, не вносите в неё никаких изменений до тех пор, пока не исчезнет это объявление.
В противном случае могут возникнуть конфликты редактирования.
Объявление размещено 16.01.2026 и не должно присутствовать на странице более двух суток.
Для автоматического указания даты установки предупреждения используйте конструкцию {{subst:L}}

Аяншалга Буряад орондо (ород хэлэн Туризм в Бурятии) — Буряадай эдэй засагай түрүү һалбари. Аяншалгын активууд Буряад Уласта Оросой Холбоото Уласай эгээн үрдилдэн түрүү байха шадалтай регионуудай нэгэн байха арга олгоно.

Буряад уласай аяншалгын албан ёһоной уряал хадаа «Буряад Орон — Байгалһаа ехэ» болоно[1][2]. 2021 ондо адли нэрэтэй аяншалгын түсэл Оросой Холбоото Уласай Засагай Газарай шанда хүртөө һэн[1].

Түүхэ

Буряад Орондо эмхидхэгдэһэн аяншалга 1924 онһоо хүгжэжэ эхилээ. 1924 оной май Һарада Верхнеудинск хотодо Наркомпросой дэргэдэ хүдөөгэй һургуулинуудай экскурсантнуудай хотодо ерэһэн уулзалгануудые эмхидхэхын тула экскурсиин бюро байгуулагдаа һэн[3]. 1929 оной майн 29-дэ Дээдэ-Үдын ВЛКСМ-эй горкомой дэргэдэ аяншалагшадай Бюро байгуулагдаа һэн. Аяншалга профсоюзуудай мэдэлдэ байһан аад, муугаар хүгжөө. Аяншалагшадай бюро аяншалгын асуудалнуудаар зүбшэл заабари үгэдэг, замуудые зүбшэдэг байгаа[4].

озеро Байкал
Посольский монастырьИволгинский Дацан
Гостеприимная Бурятияозеро Байкал
Этнографический музей народов Забайкалья

Мүнөө үеын үедэ уласай аяншалгын түсэлнүүд нэгэнтэ бэшэ үндэһэтэнэй хэмжээндэ мэдэрэгдэһэн байна. 2017 ондо «Буряадай Домогууд» гэһэн түсэл «Соёлой-танин мэдэлгын эрхим зам» гэһэн шэглэлээр «Жэлэй зам» гэһэн Бүхэроссиин аяншалгын IV шанда 2-дохи һуури эзэлээ[5]. 2020 ондо «Жэлэй Зам» гэһэн VII шангай дүнгүүдээр улас «Relax Baikal maxi» гэһэн чартерна программын түлөө Гран-при болон «Ивалгын дасанаар Замай заабариин» түлөө нэгэдэхи һуури абаа[6][7]. 2021 ондо VIII шанда «Экотуризм хүгжөөхэ холын хараатай бодолой түлөө» гэһэн тусхай дипломоор Сэлэнгын аймагта амаралтын үдэрэй «Сэгээ фермэдэ» аяншалга тэмдэглэгдээ һэн[8].

Статистика

2024 ондо Буряад орон руу аяншалгын урасхал нилээд ургаа. Тододхоһон мэдээгээр, 689,3 мянган хүн Буряад Улас руу ерэһэн байна[9]. Оросой Эдэй Засагай Хүгжэлтын яаманай мэдээнүүдээр, аяншалгын урасхалай ургалта 2023 онойхитой сасуулхада, 22,3 болоо %[10][11].

2024 оной түрүүшын юһэн һарын туршада аяншалагшадта үзүүлэгдэһэн түлбэритэ туһа хангамжануудай хэмжээн 4,3 млрд түхэриг болоо, энэнь 2023 оной энэл хугасааһаа 77 хубяар ехэ[12]. 2024 оной дүнгүүдээр аяншалгын һалбарида байгуулагдаһан нэмэгдэһэн бүхы үнэ сэн (ВДС) 16 млрд түхэригһөө дээшэ болоо, уласай нютаг можын бүхы үрэ бүтээлэй (ВРП) 3,7 % болоо[13]. Зэргэсүүлхын тула, 2018 он болотор энэ тоо 1 хубиһаа халта ехэ байгаа. Аяншалгын һалбариһаа уласай бюджедтэ 2024 оной дүнгүүдээр татабариин оршонуудай хүлеэгдэһэн хэмжээн 225 сая түхэриг гэжэ сэгнэгдээ[14].


2024—2025 онуудай мэдээгээр, уласай аяншалгын һалбарида 3 мянган шахуу хүн ажалтай[13][15]. Тэрэ харуулалта ажалаар хангалгын байгуулгын урдахи жэлнүүдтэй сасуулхада, хубилалта харуулна: 2011 ондо һалбарида 4,8 мянган хүн хүдэлөө[16], харин 2015 ондо — 5,2 мянган хүн[17].

Гүрэнэй гуримшуулга

Буряад Уласай аяншалгын Һалбарида улас түрын бодолго, Буряад Уласай Аяншалгын яаман хуули ёһоной талаар гуримшуулга[18].

Һалбари хүгжөөлгын гол зэбсэг хадаа «Аяншалга хүгжөөлгэ» гэһэн Буряад Уласай гүрэнэй программа болоно[19]. Тэрэнь Буряад Уласай Засагай газарай 2018 оной сентябриин 25-да баталагдажа, 2019 оной январиин 1-һээ хүсэндөө ороо[20]. Эхиндээ программа «Буряад уласта дотоодын ба гадааһаа аяншалга Хүгжөөлгэ» гэһэн нэрэтэй байгаа, гэбэшье 2023 оной декабриин 6-да тэрэнэй нэрэ хубилгагдаа[19]. Программын зорилгонууд «2035 он болотор хугасаада Буряад уласта дотоодын ба гадааһаа аяншалга хүгжөөлгын холын хараатай» холбоотой[21]. Буряад орон « Аяншалга ба айлшадые угтан абалгын һалбари» гэһэн холбоото уласай үндэһэн түлэбтэ хабаадагша болоно[22].

Аяншалгын-амаралгын комплекс

Буряадай аяншалгын-амаралгын комплексын үндэһэ һуури хадаа дэбисхэрнүүдые үргэлжэ хүгжөөхын тула байгуулагдаһан кластернуудай болон аяншалгын татасын томодхогдоһон бүһэлүүрнүүдэй сүлжээн болоно. Комплексын гол зүйлнүүд гэбэл:

Аяншалгын-амаралгын кластернууд:

  • «Байгалай сүнхэр» гэһэн онсо эдэй засагай бүһэлүүр — 2007 ондо байгуулагдаһан нютаг можын аяншалгын һалбариин гол.
  • «Подлеморье» гэһэн аяншалгын-амаралгын кластер.
  • Унаагай аяншалгын «Байкальский „ кластер- Улаан-Үдэ шадар федеральна замуудай уулзуур дээрэ оршодог[23].
  • Унаагай аяншалгын“Хяагта» кластер — Монгол Оронтой хилэ шадархи аяншалга хүгжөөлгэдэ шэглүүлэгдэнхэй.
  • «Түнхэнэй гол» гэһэн аяншалгын-амаралгын кластер-адли нэрэтэй үндэһэтэнэй хүреэлэнэй дэбисхэр дээрэ эмнэлгын-элүүржүүлгын ба байгаали хамгаалгын аяншалгада мэргэжэдэг[24].
  • «Выдрино» гэһэн аяншалгын-амаралгын кластер-тэрэниие байгуулха тухай хэлсээн 2024 ондо Кабанскын аймагта Байгалай эрьеэр аяншалга хүгжөөхын тула баталагдаа[25].

Аяншалгын татасын томодхогдоһон бүһэлүүрнүүд:

ОЭЗ ТРТ „Байгалай гавань“

„Байгалай сүнхэр“ гэһэн аяншалгын-амаралгын түхэлэй онсо эдэй засагай бүһэлүүр (ОЭЗ ТРТ) — 2007 ондо байгуулагдаһан нютаг можын аяншалгын һалбариин гол. Бии байха үедѳѳ түсэл түрүүшын резидентнүүдэй уялгануудые дүүргээгүй ба хуули тогтоолгын хизаарлалтануудтай холбоотой бэрхэшээлнүүдтэй дайралдаа[26]. 2017 ондо хаагдаха аюулай һүүлээр ОЭЗ хүтэлхэ бүрин этигэмжэнүүд Холбоото Уласай түбһөө Буряад Уласай засагай газарта дамжуулагдажа, түсэл шэнээр „эхилхэ“ арга олгоо[26][27].

2024—2025 онуудай байдалаар бүһэлүүр эдэбхитэй хүгжэлтын шатада байна. 2025 оной октябрьта тэрэнэй дэбисхэр дээрэ найман резидент барилга ябуулаа, харин тэдэнэй түсэлнүүдтэ мэдүүлэгдэһэн һомололгонуудай хамтын хэмжээн зуун доншуур түхэриг тойрон сэгнэгдээ[28]. Шэнэ хабаадагшадай тоодо ООО „Амар“, „Залуу Наһан“ компанинууд ороо. Байгал далай»[29]. «Пески» гэһэн хэһэгтэ «Амар» компаниин түсэл 4 одото отель, спа-комплекс болон оюун ухаанай хүгжэлтын түбые багтааһан уран барималша Даши Намдаковай түсэлөөр аяншалгын комплекс байгуулхые хараална[30].

ОЭЗ-эй хүгжэлтэдэ бюджедэй горитой мүнгэн хабаадуулагдана. 2022 онһоо инфраструктура байгуулгада 1,2 млрд түхэригһөө дээшэ[28]шэглүүлэгдээ. 2025—2027 онуудта «Пески» ба «Горячинск» участогуудые зайн галай һужаануудта технологическа ниилүүлгэдэ 1,58 млрд түхэригэй (тэдэнэй 1,565 млрд — федеральна бюджедһээ) саашанхи оруулалтанууд түсэблэгдэнхэй. Һомололго жэлнүүдээр хубаарилагдаха: 2025 ондо 217,2 сая түхэриг, 2026 ондо 606,1 сая ба 2027 ондо 757,6 сая түхэриг[31].

Эдэбхитэй барилга байбашье, зарим түсэлнүүдэй бэелүүлгэ унжагайрна. Тиигэжэ 2018 онһоо баригдажа байһан «Green Flow Baikal» отелиин нээлтэ подрядчигтай холбоотой бэрхэшээлнүүдһээ боложо, 2026 оной эхиндэ хойшолуулагдаа[32].2025 оной февраль һарын мэдээнүүдээр, ОЭЗ-эй резидентнүүдэй нэгэнииньшье операционно олзо оршодо үшөө гараадүй, харин АО ОЭЗ-эй «Байгалай сүнхэр» бүлгэмэй хүтэлбэрилхы хамжаан 2025 ондо гаргашануудые хаахын тула уласай бюджедһээ 52 сая шахуу түхэриг абаа.[33].

«Түнхэнэй гол» кластер

Кластерай хүгжэлтэ 2020 ондо горитой түлхисэ абаа, тиихэдэ тэрэниие байгуулгын түсэл холын хараата үүсхэлнүүдэй Агентствын эмхидхэһэн аяншалгын-амаралгын кластернуудые байгуулха ба байгаали хамгаалгын аяншалга хүгжөөхэ талаар Бүхэроссиин мүрысөөндэ илагшадай тоодо ороо. Энэ илалта 8 млрд түхэриг тухай хараалагдаһан хүрэнгэжүүлгэтэй 10 жэлэй хүгжэлтын үлхөө программа зохёон бэлдэхэ үндэһэн болоо[34].

Түсэлэй гол зорилгонууд гэхэдэ, жэлэй аяншалгын урасхалые 1 сая хүн болотор дээшэлүүлгэ (байгша 300 мянганһаа), мүнөө үеын оршон хангалгын байгуулга (1000 км-һээ үлүү экотроп, кемпинг ба глэмпинг), мүн бага ба дунда олзын хэрэг эрхилэлгын 100-һаа үсөөн бэшэ шэнэ субъектнүүдые байгуулһанай ашаар нютагай эдэй засаг урмашуулга[34]. Үндэһэтэнэй хүреэлэнэй хүтэлбэриие тоо оньһожоруулгада ба онсо шухаг байгаалиие сахилгада онсо анхарал хандуулагдана[34].

Кластер хүгжөөлгын хэмжээндэ харгынуудые, сэбэрлэлгын түхеэрэлгэнүүдые ба үлэгдэлнүүдые болбосоруулгын газарнуудые барилга түсэблэгдэнэ[34]. 2022 оной март соо Гүрэнэй корпорациин ажалай бүлэг аяншалга. Оросой Холбоото Улас «Нилова Пустынь», «Вышка» ба «Аршаан» курортнуудта мүнөө үеын зошод буудалнуудые барихын тула хүрэнгэжүүлгын боломоор талмайнуудые хаража үзөө[35]. «Аршаан» курортын һэльбэн шэнэлэлгын түсэл «Бурятия» гэһэн уридлаһан Хүгжэлтын (ТОР) дэбисхэрые Түнхэнэй аймаг үргэдхэхэ үндэһэнэй нэгэн болоо[36]. Гадна хүдөөгэй болон эдеэ хоолой аяншалгын хүгжэлтэ ябуулагдана[37] тиин хилэ һэтэ гараһан зам зохёогдоо « „Түнхэнэй гол. Байгалһаа Хүбсэгэл хүрэтэр бэеын элүүрэй зам“, Буряад, Эрхүү можо болон Монгол Орониие хамарһан[35].

Кластер „Подлеморье“

Кабанскын аймагта 2020—2025 онуудта „Подлеморье“ гэһэн аяншалгын-амаралгын кластер хүгжөөлгэ „Аяншалга ба хүндэмүүшэ аягай үйлэдбэри“ гэһэн үндэһэн түсэлэй дэмжэлгээр аяншалгын хубиин объектнүүдые, тодорхойлбол, модульна отельнүүдые байгуулгада шэглүүлэгдээ. Сухая һуурин ургалтын түб боложо, 2023—2024 онуудта хэдэн түсэлнүүд бэелүүлэгдээ: „Рыбацкая артель“ ба „Лагуна“ гэһэн модульно отельнүүд[38]нээгдээ[39], эко-отель „Брусника“[40], Харин „Тэнгэри“ гэһэн зошод буудалай дэбисхэр дээрэ түхэреэн жэлэй шэнэ бассейн баригдаа[41].

Кластер хүгжөөлгын гол хубилалтань Мамай хада дээрэ хадын санын томо курорт бариха талаар түсэбүүдһээ арсалга болоо[42]. Энээнэй орондо 2024 оной июль һарада Буряадай засагай газар энэ дэбисхэр дээрэ онсо хамгаалгатай байгаалиин дэбисхэр — „Мамай“ гэһэн байгаалиин хүреэлэн байгуулаа[43]. 2024 оной декабриин 12-то хүнэй ашаае гуримшуулхын тула сэсэрлигтэ ошолго түлбэритэй боложо, хүгжэлтын векторэй эмхидхэгдэһэн экотуризм тээшэ һэлгэһые тэмдэглээ[42].

Гэхэтэй хамта, Сухая һууринда аяншалгын онгосонуудые угтан абаха гавань барилга мэтын оршон хангалгын байгуулгын зарим томо түсэлнүүд 2025 оной эхиндэ түсэблэлгын шатада бэелүүлгын тодорхой болзоргүйгөөр үлөө[44]. Аяншалга хүгжөөлгын гүрэнэй программын ёһоор, хангадаг оршон хангалгын байгуулга байгуулгын гаршанууд 2021—2023 онуудта хараалагдаа, гэбэшье 2024—2025 онуудай түсэбүүдтэ энэ статьягаар холбоото уласай һомололго табигдаагүй[45].

Унаагар аяншалгын кластернууд

„Байкальский“, „Хяагта“ гэһэн унаагаар аяншалгын кластернууд (АТК) „Оросой Холбоото Уласта дотоодын ба гадааһаа аяншалга хүгжөөлгэ (2011—2018 онууд)“ гэһэн холбоото уласай зорилгото программын хэмжээндэ байгуулагдаа[46]. Программын дүүрэһэнэй һүүлээр тэдэнэй эдэбхитэй хүгжэлтэ удаараа, харин анхарал аяншалгын шэнэ түсэлнүүдтэ шэлжэн ороо.

„Байгалай“ АТК Ивалгын аймагта Улаан-Үдэһөө 3 км газарта оршодог. 2018 ондо тэрэнэй үндэһэн инфраструктура байгуулагдаа, тэрэ тоодо уһанай сорго, зайн галаар хангалгын ба уһа таталгын объектнүүд. Түсэл 2035 он болотор уласай ниигэмэй-эдэй засагай хүгжэлтын холын хараагай хуби зандаа байбашье, 2020—2025 онуудай хугасаада „Выдрино“ ба „Шэдитэ Байгал“ кластернууд мэтын шэнэ ехэ үүсхэлнүүдые эхилһэнэй үмэнэ тэрэнэй эдэбхитэй хүгжэлтэ үргэнөөр харуулагдаагүй[47][48][49].

„Хяагта“ АТК Монгол оронтой хилэ шадархи аяншалга хүгжөөхэ зорилготой байгаа[46]. „Хяагта“ АТК Монгол оронтой хилэ шадархи аяншалга хүгжөөхэ зорилготой байгаа[50]. 2020-ёод онуудай эхинһээ хотын хүгжэлтын гол бодол хубилаа: үндэр мэргэжэлтэй кластерай орондо „хотын түбэй аяншалгын томьёо тэмдэг“ Хяагта 2027 ондо 300 жэлэйнь ойн баярые угтуулан байгуулха түсэл табигдаа. Шэнэ үүсхэл үргэлжэ болбосон түхэлжүүлгэ, зам заалга тодхолго, түүхэтэ байшангуудые гэрэлтүүлгэ болон соёлой уг баялиг һэльбэн шэнэлэлгэ хараална[51].

Буряад орон руу аяншалагшадай ерэдэг гол гүрэнүүд

2024 ондо аяншалагшадай гол урасхал хүршэ гүрэнүүдэй — Монголой ба Хитадай эрхэтэдтэ тудаа[52][53]. Хилын харуулай албанай мэдээнүүдээр, жэлэй туршада уласай дэбисхэр дээрэ гүрэнэй хилэ 316 мянган хари гүрэнэй эрхэтэд гаталаа, тэдэнэй диилэнхи хубинь-93 хубинь-Монголой эрхэтэд болоо[54].

Хитадһаа аяншалагшадай тоогой горитой ургалта мүн тэмдэглэгдээ: 2024 оной январь соо КНР-һээ аяншалгын ябаса урдахи жэлэй энэл хугасаатай сасуулхада, 119 хубяар дээшэлээ[55]. Тэрээнһээ гадна Урда Солонгосһоо ба Тайваньһаа айлшадай тоогой олошорһон тухай мэдээсэгдээ[56].

Эдэ мэдээнүүд урда үенүүдтэ эли байһан европын шэглэлһээ онсогой байраһаа хүдэлэлгые харуулна. Жэшээнь, 2023 оной турфирмэнүүдэй мэдээнүүдээр, оролгын аяншалгын гол оронуудай тоодо Германи ба Франци ородог байгаа[57].

Буряадта аяншалгын түрүү янзанууд

„Аяншалга хүгжөөлгэ“ гэһэн гүрэнэй программада болон Буряадай Засагай газарай холын хараата дансануудта гол анхарал хандуулагдадаг хэдэн гол шэглэлнүүд тодорхойлогдонхой[58]:

  • Байгаали хамгаалгын аяншалга хадаа Байгал далай, гүрэнэй гурбан заповедник, үндэһэтэнэй хоёр парк гэхэ мэтэ байгаалиин шухаг объектнүүдһээ уламжалһан эгээл эрилтэтэй шэглэлнүүдэй нэгэн юм. Улас дотор байгаали хамгаалгын замууд ба зүргэнүүд эдэбхитэйгээр бэлдэгдэнэ ба дэмжэгдэнэ[59].
  • Эмнэлгын-элүүржүүлгын аяншалга-олон тоото аршаан булагуудта ба халуун аршаануудта үндэһэлдэг. Тэдэнэй һуури дээрэ бүхы гүрэн дотор мэдээжэ „Аршаан“, „Горячинск“ болон „Нилова Пустынь“ гэхэ мэтэ курортнууд хүдэлнэ.
  • Соёл-танин мэдэлгын болон этнографическа аяншалга-буряад арадай, мүн республика дотор ажаһуудаг бусад арадуудай түүхэ, соёл, һуудал байдалтай танилсалга ороно. „Агууехэ сайн зам“ гэһэн уласхоорондын замтай холбоотой аяншалганууд онсо һуури эзэлнэ.
  • Тамирай аяншалга (эдэбхитэй) ба уршагта ябадалнуудай аяншалга-хадын санын тамир, хаа орьёол өөдэ гараса (жэшээнь, Мүнхэ-Сарьдаг дээрэ), ябаган, уһанай ба морин аяншалганууд, мүн велосипедээр аяншалга ороно.
  • Хүдөөгэй аяншалга-ажабайдалай заншалта гуримтай танилсаха арга боложо хүгжэнэ. Гүрэн энэ һалбариин түсэлнүүдтэ грантнуудай гуримаар дэмжэлгэ үзүүлнэ[58].
Байгал далай
Байгал далай

Буряадай аймагууд

Буряад Уласай захиргаанай карта
№ Буряадай нютагай засагай аймаг Захиргаанай түб
1 Баргажанай аймаг Баргажан һуурин
2 Баунтын эвенк аймаг Багдарин һуурин
3 Бэшүүрэй аймаг Бэшүүр һуурин
4 Зэдын аймаг Петропавловка тосхон
5 Яруунын аймаг Нарһата һуурин
6 Загарайн аймаг Загарай тосхон
7 Захааминай аймаг Закаменск хото
8 Ивалгын аймаг Ивалга һуурин
9 Кабанскын аймаг Кабанск һуурин
10 Хэжэнгын аймаг Хэжэнгэ һуурин
11 Хурамхаанай аймаг Хурамхаан һуурин
12 Хяагтын аймаг Хяагта хото
13 Муяын аймаг Таксимо тосхон
14 Мухар Шэбэрэй аймаг Мухар Шэбэр һуурин
15 Ахын аймаг Өөрлиг тосхон
16 Байгал шадарай аймаг Турунтаево һуурин
17 Хойто-Байгалай аймаг Нижнеангарск тосхон
18 Сэлэнгын аймаг Гусиноозёрск хото
19 Тарбагатайн аймаг Тарбагатай һуурин
20 Түнхэнэй аймаг Хэрэн һуурин
21 Хориин аймаг Хоринск һуурин

Суута газарнууд

Байгаалиин гайхамшаг үзэсхэлэнгүүд

  • Байгал-нютаг можын байгаалиин гол үзэмжэ. Буряад орон далайн зүүн эрьеын ехэнхи хубинь болоно[61]. Буряадай талада эгээл мэдээжэ газарнууд — Чивыркуйска булан ба Баргажанай тохойнууд, Байгалай нерпын хэбтэшэнүүдээр мэдээжэ Святой Нос ба Ушканиин аралнууд.
Нангин-Троицкын Сэлэнгын һүмэ (1675 г.)
Тарбагатайн шэмээшэгүүд
Ивалгын дасан
Үбэр Байгалай арадуудай Угсаата Зүйн музейдэ шэмээшэгүүдэй Никольско һүмэ
  • Хүндынүүд, хаданууд ба байгаалиин бусад газарнууд:
    • Баргажанай гол-элдэб янзын газарай нюруу түхэлнүүдтэй, шүтөөнэй газарнуудтай хада хоорондын томо хотогор.
    • Вулкануудай хүнды — Кропоткин болон Перетолчинай унтарһан галта уулануудай шобогорнуудтай Ахын аймагта шухаг газарай нюруу[61].
    • Мүнхэ-Сарьдаг-Саяанай эгээл үндэр орьёл (3491 м).
    • „Мамай“ гэһэн байгаалиин хүреэлэн — 2024 онһоо онсо хамгаалгатай байгаалиин дэбисхэрэй зэргэтэй фрирайдын олондо мэдээжэ газар юм.

Шажанай ба соёлой түбүүд

  • Буддын шажанай нангин шүтөөнүүд:
    • Янжима бурханай шарай-баргажанай аймагай хабсагай дээрэ өөрөө тодорһон бурханай дүрэ, мүргэлэй газар.
    • Баян Хонгор хабсагай дээрэхи Бурхан Багшын зураг-Хориин аймагта 33 метрэй зураг.
  • Үнэн Алдартанай һүмэ:
    • Посольскын Спасо — Преображенскын Һүмэ-Үбэр Байгалай эгээл үнинэй дасангуудай нэгэн, 1682 ондо байгуулагдаһан.
    • Нангин-Троицко Сэлэнгын дасан-1675 ондо байгуулагдаһан.

Түүхын ба этнографическа газарнууд

  • Хяагта — „Орос гүрэнэй сайн ниислэл“ гэжэ алдаршаһан Монгол оронтой хилэ дээрэхи түүхэтэ хүпеэсэй хото.
  • Шэмээшэгүүдэй һууринууд— Тарбагатай ба Бэшүүр һууринууд, тэндэ ЮНЕСКО-гэй хүн түрэлтэнэй аман ба бодосто бэшэ уг баялигай гайхамшаг бүтээлнүүдэй тоолборидо оруулагдаһан шэмээшэгүүдэй онсо өөрсэ соёл үлэнхэй.

Аяншалгын шэнэ зүйлнүүд ба замууд

  • Амар гэһэн аяншалгын комплекс „Элһэн“ гэһэн хэһэгтэ „Байгалай сүнхэр“ ОЭЗ-тэ объект. Уран барималша Даша Намдаковай һанаашалгаар түсэл бэелүүлэгдэнэ. 2025 ондо панорамна ресторан, байрлаха модульна гэрнүүд нээгдээ.
  • „Чингис Хаанай Табиса“ гэһэн байгаали хамгаалгын зүргэ — Ивалгын аймагай Тапхар үндэрлигтэ 4,5 модо утатай зам. Зүргын хажуугаар Даши Намдаковай бүтээһэн 12 хүрэл барималнуудые тодхохоор түсэблэгдэнэ. Хүдэлмэринүүдые дүүргэлгэ — 2026 он[64].
  • „Элүүр энхын Зүргэ“ гэһэн байгаали хамгаалгын зүргэ — Алас Дурна Зүгтэ эгээн ута аяншалгын зүргэ (21 модо), 2025 оной октябрь һарада Улаан-Үдын Дээдэ Онгостой бага хороон нээгдэһэн. Элдэб орёо, тэрэ тоодо хүдэлэсэ багатай эрхэтэнэй замуудые оруулнан[65].

Дархан газар дэбисхэрнүүд

Буряад Уласай дэбисхэртэ 2025 оной байдалаар онсо хамгаалагдадаг байгаалиин дэбисхэрнүүдэй (ООПТ) һалбарита һужаа байгуулагдаа, тэрэ тоодо холбоото уласай ба нютаг можын удха шанартай газарнууд[66].

Холбоото уласай удхатай ООПТ

Байгаали хамгаалгын эгээл томо объектнүүд холбоото уласай мэдэлдэ байна ба гурбан заповеднигүүдые ба хоёр үндэһэтэнэй паркнуудые оруулна[66].

Гүрэнэй байгаалиин дархан газарнууд:

  • Баргажанай гүрэнэй байгаалиин амидаралай оршоной дархан газар — Орос гүрэнэй эгээл урданай, 1916 ондо байгуулагдаһан[67].
  • Байгалай гүрэнэй байгаалиин амидаралай оршоной дархан газар — 1969 ондо байгуулагдаһан[67]. Тэрэнэй мэдэлдэ „Алтачейский“, „Фролихинский“ болон „Кабанский“ гэһэн холбоото уласай онсо харууһатай газарнууд бии.
  • „Джергинский“ гэһэн гүрэнэй байгаалиин дархан газар — 1992 ондо байгуулагдаһан[67].

Үндэһэтэнэй хүреэлэнгүүд:

Баргажанай дархан газарнуудай ба Үбэр Байгалай үндэһэтэнэй паркнуудай хүтэлбэри „Заповедное Подлеморье“ ФГБУ-гай нэгэдэмэл захирал бэелүүлдэг[66].

Нютаг можын удхатай ООПТ

Нютаг можын удха шанартай онсо хамгаалагдадаг байгаалиин дэбисхэрнүүдэй байгуулга „Бурприрода“ гэһэн эмхиин мэдэлдэ байдаг[68] мүн байгаалиин паркнууд, гүрэнэй байгаалиин 13 заказнигууд, нэгэ амаралгын газар ба байгаалиин 59 хүшөөнүүд ороно[69].

Байгаалиин хүреэлэнгүүд:

  • „Шумаг“ гэһэн байгаалиин хүреэлэн[69].
  • „Мамай“ гэһэн Байгаалиин парк[69].

Нютаг можын удха шанартай гүрэнэй байгаалиин дархан газарнууд:

  1. Ангирай дархан газар
  2. Боргойн дархан газар
  3. Дээдэ-Ангарайн дархан газар
  4. [[Хэжэнгын аймагай уһа голнууд (толиин үгын сан)|Хэжэнгын] дархан газар
  5. Кондо-Витимай дархан газар
  6. Муяын дархан газар
  7. Байгал шадарай дархан газар
  8. Снежинскын дархан газар
  9. Тугнын дархан газар
  10. Узколугскын дархан газар
  11. Улюнай дархан газар
  12. Худагай дархан газар
  13. Энхалуугай дархан газар
  • Заповедники и национальные парки
  • Байгалай дархан газар

    Байгалай дархан газар

  • Джергиин дархан газар

    Джергиин дархан газар

  • Үбэр Байгалай дархан газар

    Үбэр Байгалай дархан газар

  • Түнхэнэй үндэһэн хүреэлэн

    Түнхэнэй үндэһэн хүреэлэн

Курортнууд

  • Аршаан
  • Бабанта
  • Горячинск
  • Ильинка
  • Киран, шабарай эмнэлгын газар
  • Кучигер
  • Нилова Пустынь
  • Умхей
  • Хакуусууд
Аршаан Курорт, Саяан уулын үзэмжэ, Инаг дуранай орьёл
Аршаан Курорт, Саяан уулын үзэмжэ, Инаг дуранай орьёл

Аршаанта булагууд

  • Агсурга[70],(Сэлэнгын аймаг)
  • Акшанга[70] (Мухар-Шэбэрэй аймаг)
  • Алла[71],(Хурамхаанай аймаг)
  • Аршаан (Түнхэнэй аймаг)
  • Барагхан[71] (Хурамхаанай аймаг)
  • Безымянский (Байгал шадарай аймаг)
  • Буксехен[71] (Хурамхаанай аймаг)
  • Вышка[72](Түнхэнэй аймаг).
  • Гоуджекит (Солнечный) (Хойто Байгалай аймаг)
  • Гарга[71] (Хурамхаанай аймаг)
  • Горячинск[73] (Хойто Байгалай аймаг).
  • Гоуджекит[74]. (Хойто Байгалай аймаг)
  • Гэгээтэ (Зэдын аймаг)
  • Дзелинда[75](Хойто Байгалай аймаг)
  • Енгорбой[76].(Захааминай аймаг)
  • Жемһэг[72] (Түнхэнэй аймаг)
  • Жойган[77] (Ахын аймаг)
  • Жэбхээһэн (Хэжэнгын аймаг)
  • Загза (Кабанскын аймаг)
  • бухта Змеиная[78](Баргажанай аймаг).
  • Золотой ключ (Байгал шадарай аймаг)
  • Ильинка[79](Байгал шадарай аймаг).
  • Инзагата (Зэдын аймаг)
  • мыс Котельниковский[80](Хойто Байгалай аймаг)
  • Котокельский (Байгал шадарай аймаг)
  • Кучигер[71] (Хурамхаанай аймаг)
  • Нилова Пустынь[81],(Туранай аршаан) (Түнхэнэй аймаг)
  • Орот[82], (Хэжэнгын аймаг)
  • Ошор Булаг[83](Ивалгын аймаг)
  • Старые ключи[84],(Бэшүүрэй аймаг)
  • Улзытэ[85](Этигэлэй хамбын аршаан) (Ивалгын аймаг)
  • Умхэй[71] (Хурамхаанай аймаг)
  • Ута Булаг (Янгажинский) (Ивалгын аймаг)
  • Ухаа-Толгой[86]Ивалгын аймаг).
  • Хакусы[87], (Хойто Байгалай аймаг)
  • Халюта[83] (Ивалгын аймаг)
  • Хойто-Гол[88]. (Ахын аймаг)
  • Шумаг (Ахын аймаг)
  • Байгалай эрье Горячинскда

    Байгалай эрье Горячинскда

  • Загзада халуун ванна

    Загзада халуун ванна

  • Kiran.JPG

    Курорт Киран

  • Шумагай аршаанууд

    Шумагай аршаанууд

Зочид буудалнууд

2023 ондо 508 хамтын байрлуулгын газарнууд (КСР) 22 307 һууритай байгаа. 2024 ондо улас дотор ниитэ 9 154 единицэ номерой жасатай, 24 348 һууритай 560 КСР тоологдодог байгаа.

Зошод буудалай оршон хангалгын байгуулга хүгжөөлгын шухала шэглэл һүүлэй жэлнүүдтэ „Аяншалга ба хүндэмүүшэ угтан абалга“ гэһэн үндэһэн түсэлэй дэмжэлгээр модульна зохид буудалнуудые барилга болоо. 2022-2024 онуудай туршада улас дотор модульна отельнүүдые байгуулха 54 түсэл бэелүүлэгдэжэ, 588 таһалга нэмээ[89][90].

Уласай ниислэл Улаан-Үдэ хотын эгээл томо зошод буудалнуудай тоодо „Байкал Плаза“, „Бурятия“, „Улан-Удэ Парк Отель“, „Reston Hotel & Spa“ болон бусад ороно.

ОЭЗТРТ „Байгалай гавань“

Оросой Холбоото Уласай Засагай газарай 2007 оной февралиин 3-най тогтоолоор Буряад Орондо „Байгалай сүнхэр“ гэһэн аяншалга-амаралгын түхэлэй онсо эдэй засагай бүһэлүүр байгуулагдаа.

Буряад Уласай Байгал шадарай аймагта оршодог.

"Байгалай сүнхэр» гэһэн аяншалгын-амаралгын бүһэлүүр
"Байгалай сүнхэр» гэһэн аяншалгын-амаралгын бүһэлүүр

Соёл ба түүхын хүшөөнүүд

  • Бага-Заря — Үбэр Байгалай эгээл томо бэшэмэл хүшөө (петроглифууд)
  • Баян-Ундэр — Буряадай урда талада хүннүүдэй хэрэм
  • Варварина Гора һуурин — Хуушан Хонхор шадар, Үбэр Байгалай „Сэлэнгын“ бүлэг петроглифуудтай палеолитическэ байра
  • Варварина Гора хүүрнүүд — X—XVII зуун жэлэй эртэ урдын монгол булаша
  • Агы Нүхэн Хуушан Брянь-писаница-петроглифууд(I тыс. до н. э.)
  • Дырестуйский Култууг — Буряадай урда талада хүннүүдэй хүүр булашанууд
  • Ивалгын шэбээ-Хүннү уласай хойто бэхилэлтэ
  • Ильмовая падь-хүннү изагууртанай хүһөө шулуунууд
  • Оргойтон-хүннү тайжын хүһөө Буряадай урда бэедэ
  • Бага-Заря бэшэмэлнүүд

    Бага-Заря бэшэмэлнүүд

  • Баян-Үндэр

    Баян-Үндэр

  • Маарагта голой Хорой Шулуун хэрэм

    Маарагта голой Хорой Шулуун хэрэм

  • Ивалгын шэбээ

    Ивалгын шэбээ

Гаршагта ушарнууд

Үбэлэй-хабарай үеын гол үйлэ хэрэг хадаа Сагаалган (Сагаан һарын Һайндэр) — Буддын Шажанай шэнэ жэл болоно, тэрэнэй һара үдэр һарын литээр тоологдодог. Һайндэрнүүд һара соо үргэлжэлжэ, гэр бүлын айлшалал, арадай наадан, дасангуудта уншалга ороно. 2025 ондо тус һайндэр мартын 1-дэ тэмдэглэгдээ[91], в 2024 году — с 10 февраля[92], 2024 ондо Сагаалган тэмдэглээ[93]. Харин 2026 ондо февралиин 18-һээ сагаалха һайндэр эхилхэ юм.

Зунай гол фестивальнууд:

  • Наадан-Сурхарбаан — „Эрын гурбан наадан“ гэжэ баһа мэдээжэ зунай соёлой-тамирай гол һайндэр. Тэрэнэй үндэһэндэ үндэһэн спортын зүйлнүүдэй: бүхэ барилдаан (Монголой бүхэ барилдаан), һур харбаан, мори урилдаан болоно. 2022 ондо тус һайндэр июниин 24-25-ай үдэрнүүдтэ үнгэрөө[94], 2023 ондо — июлиин 8—9[95], 2025 ондо июниин 28-29 -дэ үнгэрөө[96].
  • Нүүдэлшэдэй хоолой-Ураалай саана эгээн томо уласхоорондын хүгжэмэй фестиваль түхэлѳѳр world music. Жэл бүри июль һарада Асагадай голдо „Талын нүүдэлшэн“ гэһэн этно-комплексдо үнгэргэгдэдэг. 2022 ондо тус наадан июлиин 15-16-ай үдэрнүүдтэ болоо[94], 2023 ондо (июлиин 14-15) тэрэ гурбан тайзан дээрэ Ород Гүрэнһөө, Монголһоо, Солонгосһоо, Хитадһаа ба Казахстанһаа 150 гаран хүгжэмшэдые суглуулжа, түүхэдэ эгээл ехэ болоо[97]. 2024 ондо (июлиин 12-13) тус хэмжээ ябуулгада 17 мянган харагшад[92]хүрөө. 2025 ондо тус фестиваль июлиин 11-12-ой үдэрнүүдтэ болоо һэн[98].
  • Ёохорой һүни-буряад арадай дүхэриг бүжэгтэ зорюулагдаһан жэл бүриин наадан. Үбэр Байгалай арадуудай Этнографическа музейдэ үнгэржэ, хамтын Гранд-ёохорто хэдэн мянгаад хабаадагшадые суглуулна. 2022 ондо фестиваль июлиин 1 `-2 үнгэрөө[99], в 2023 году (7 июля) состоялся в 15-й раз[100], харин 2024 ондо (июлиин 5) 11 мянган шахуу хүниие суглуулаа[101].

Анхан үбэлэй гол үйлэ хэрэгүүдэй нэгэн байһан, Байгалай мүльһэн дээрэ үнгэргэгдэһэн „Байкальская миля“ гэһэн хурданай Фестиваль 2024, 2025 онуудта болюулагдаа һэн. Болюулгын шалтагаанууд эбээн тэдхэгшэдые хабаадуулгын асуудалнууд ба эмхидхэлэй асуудалнууд болоо[102][103].

Бусад шухала үйлэ хэрэгүүдэй дунда уласхоорондын буряадай үндэһэн „Алтаргана“ наадан хоёр жэлэй нэгэ удаа үнгэргэгдэдэг юм. 2024 ондо тэрэ Монголдо үнгэрөө, харин удаадахи фестиваль 2026 ондо Буряад орондо үнгэргэгдэхөөр түсэблэгдэнэ[104][105]. 2025 ондо Улаан-Үдэдэ баһа олон үдэрэй аяншалгын шэнэ „Энэ Буряад Орон!“ гэһэн фестиваль болоһон юм[106].

  • «Ёхорой һүни» фестиваль

    «Ёхорой һүни» фестиваль

  • «Голос кочевников»

    «Голос кочевников»

  • Хасагуудай соёлой фестиваль

    Хасагуудай соёлой фестиваль

  • Сурхарбан

    Сурхарбан

Аяншалгын медиа

Буряад Ороноор аяншалгын замай заабаринууд

  • Байкал: Бурятия, Иркутская область. — Франция: Ле Пти Фюте. — С. 1998.
  • Хамаганова Д. М. Байкал.. — М.: Вокруг Света, 2007.
  • Хамаганова Д. М. Байкал. Вся Бурятия.. — М.: VIZA, 2009.
  • Хамаганова Д. М. Байкал. Вся Бурятия.. — М.: VIZA.
  • Хамаганова Д. М. Байкал: Бурятия, Иркутская область. . — М: VIZA, 2010.
  • Кочергин И. Байкал. — М.: Аякс-Пресс, 2010.
  • Хамаганова Д. М. Байкал: Бурятия, Иркутская область.. — М.: VIZA, 2011.
  • Ерошенко Л. Туризм и отдых в Бурятии.. — Иркутск: Время странствий, 2011.
  • Байкал. Путешествие по Прибайкалью.. — Иркутск: Гарант, 2012.
  • Агафонов А., Агафонов А., Бахаева Ч. Бурятия. Современный путеводитель. — М.: PressPass, 2020[107].
  • Магданов В. В., Базарова Л. С. (сост.) Маршруты Бурятии: учебно-методическое пособие. — Улан-Удэ, 2022. Буряад оронһоо сэдэбтэ замай заабаринууд болон хэблэлнүүд нэгэтэ бэшэ мэргэжэлтэ урилдаануудта тэмдэглэгдээ. 2018 ондо» Буряадай Гастрономическа карта ""Жэлэй Зам " Гэһэн Бүхэроссиин Аяншалгын V шанда хоёрдохи һуури эзэлээ. 2020 ондо «Жэлэй Зам» ГЭҺЭН VII шанда «аяншалгын Эрхим зам заагша» гэһэн шэглэлээр «Ивалгын дасанаар Зам Заагшада» (авторынь — гид-экскурсовод Наталья Мясникова) нэгэдэхи һуури олгогдоо һэн. 2021 ондо шагналай түгэсхэлдэ Хурамхаанай аймагаар ябаха зам табигдаба[108]. Тэрээнһээ гадна 2024 оной намар нютаг можын үндэһэн эдеэ хоолтой ба эдеэ хоолой үйлэ хэрэгүүдтэй танилсуулдаг эдеэ хоолой замай заабариие гаргаха түсэбтэй байгаа[109][110].

Буряадай үзэсхэлэнгүүд

  • Баргажанай тохойһөө үзэмжэ

    Баргажанай тохойһөө үзэмжэ

  • Байгал Далай. Чивыркуйска тохойдо Могойтой бухта

    Байгал Далай. Чивыркуйска тохойдо Могойтой бухта

  • Жойган амаралгын газар

    Жойган амаралгын газар

  • Хадата Аха

    Хадата Аха

  • Хойто-Голой хадануудаар морёор ябалга

    Хойто-Голой хадануудаар морёор ябалга

  • Ехэ Яруунын эрьедэ

    Ехэ Яруунын эрьедэ

  • Зэдын голдо тохорюунууд

    Зэдын голдо тохорюунууд

  • Таглей уулын нуур дээрэ

    Таглей уулын нуур дээрэ

  • Ахын аймагай вулкануудай хүндыдэ

    Ахын аймагай вулкануудай хүндыдэ

  • Хараты хада —байгаалиин хүшөө ба нангин газар

    Хараты хада —байгаалиин хүшөө ба нангин газар

  • Нангин-Троицко Сэлэнгын дасан

    Нангин-Троицко Сэлэнгын дасан

  • Хяагта хотын воскресенскэ церковь

    Хяагта хотын воскресенскэ церковь

  • Тарбагатайн эртэ урдын үнэн алдартанай һүмэ

    Тарбагатайн эртэ урдын үнэн алдартанай һүмэ

  • Ивалгын дасан

    Ивалгын дасан

  • Сартуул-Гэгээтын дасан

    Сартуул-Гэгээтын дасан

  • Мистери Цам

    Мистери Цам

  • Улаан-Үдэдэ оперо болон баледэй театр

    Улаан-Үдэдэ оперо болон баледэй театр

  • Улаан-Үдэдэ гэрэл-хүгжэмэй фонтан

    Улаан-Үдэдэ гэрэл-хүгжэмэй фонтан

  • Улаан-Үдын түб

    Улаан-Үдын түб

  • Шэнэ Бряньда шэмээшэгүүдэй гэр

    Шэнэ Бряньда шэмээшэгүүдэй гэр

  • Хуушан Брянь агы нүхэн

    Хуушан Брянь агы нүхэн

Ажаглалтанууд

  1. ↑ 1 2 Проект «Бурятия – больше чем Байкал» получил премию Правительства России. Официальный портал Республики Бурятия. Дата обращения: 16 январь 2026.
  2. ↑ Мария Бадмацыренова: «Бурятия – это больше, чем Байкал». Информ Полис. Дата обращения: 16 январь 2026.
  3. ↑ Смычка городской школы с сельской // Бурят-Монгольская правда. Верхнеудинск. № 103 (201) 10 мая 1924 года, стр. 2
  4. ↑ Организовано бюро туристов. // Бурят-Монгольская правда. Верхнеудинск. № 123 (1723) 2 июня 1929 года, стр. 4
  5. ↑ Объявлены победители финала Всероссийской туристской премии «Маршрут года» 2017. tourawards.ru. Дата обращения: 16 январь 2026.
  6. ↑ Проекты из Бурятии взяли Гран-при и «золото» на всероссийской премии. Baikal-Daily.ru. Дата обращения: 16 январь 2026.
  7. ↑ Объявлены итоги VII Всероссийской туристской премии «Маршрут года». tourawards.ru. Дата обращения: 30 январь 2026.
  8. ↑ Маршруты Бурятии удостоили наградами всероссийской туристской премии. baikal-daily.ru. Дата обращения: 30 январь 2026.
  9. ↑ Алексей Цыденов отчитался перед Хуралом о работе правительства Бурятии за 2024 год. Газета РБ. Дата обращения: 16 январь 2026.
  10. ↑ Бурятия вошла в число лидеров по приросту турпотока. Baikal-Daily.ru. Дата обращения: 16 январь 2026.
  11. ↑ Как Бурятия стала одним из самых востребованных направлений для туризма // rg.ru.
  12. ↑ В Бурятии подвели предварительные итоги туристического сезона 2024 года. Официальный портал Республики Бурятия. Дата обращения: 16 январь 2026.
  13. ↑ 1 2 Алдар Доржиев: «В 2024 году Бурятию посетило более 600 тысяч туристов». Официальный портал Республики Бурятия. Дата обращения: 10 январь 2026.
  14. ↑ Туризм в Бурятии: рост, инвестиции и новые горизонты. Азия Россия. Дата обращения: 16 январь 2026.
  15. ↑ В Бурятии в этом году не будет «Байкальской мили». bezformata.com. Дата обращения: 16 январь 2026.
  16. ↑ Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Бурятия (ород хэлэн). Дата обращения: 8 январь 2026.
  17. ↑ Статистика региона Республика Бурятия. nbcrs.org. Дата обращения: 16 январь 2026.
  18. ↑ Общие сведения. Министерство туризма Республики Бурятия. Дата обращения: 16 январь 2026.
  19. ↑ 1 2 Государственная программа Республики Бурятия «Развитие туризма» (docx). Портал «Мой бизнес». Дата обращения: 16 январь 2026.
  20. ↑ Об утверждении Государственной программы Республики Бурятия «Развитие внутреннего и въездного туризма в Республике Бурятия». docs.cntd.ru (25 сентябрь 2018). Дата обращения: 16 январь 2026.
  21. ↑ Об утверждении Стратегии развития внутреннего и въездного туризма в Республике Бурятия на период до 2035 года. docs.cntd.ru (28 ноябрь 2019). Дата обращения: 16 январь 2026.
  22. ↑ Национальный проект «Туризм и индустрия гостеприимства». Официальный портал Республики Бурятия. Дата обращения: 16 январь 2026.
  23. ↑ Автотуристский кластер «Байкальский». Министерство туризма Республики Бурятия. Дата обращения: 16 январь 2026.
  24. ↑ Проект ТРК «Тункинская долина» стал одним из победителей всероссийского конкурса. Тунка-информ (16 октябрь 2020). Дата обращения: 16 январь 2026.
  25. ↑ Новый туристско-рекреационный кластер «Выдрино» появится в Бурятии. Азия Россия (1 октябрь 2024). Дата обращения: 26 январь 2026.
  26. ↑ 1 2 Как «спасти» «Байкальскую гавань»? Информ Полис. Дата обращения: 16 январь 2026.
  27. ↑ Что будет с «Байкальской гаванью»? Буряад Үнэн. Дата обращения: 16 январь 2026.
  28. ↑ 1 2 Лидер Бурятии первым в ДФО откроет эко-тропу по федеральному проекту. Восток.today. Дата обращения: 16 январь 2026.
  29. ↑ В ОЭЗ «Байкальская гавань» появились новые резиденты. wbcmedia.ru. Дата обращения: 16 январь 2026.
  30. ↑ В «Байкальской гавани» появится новый туристический комплекс от Даши Намдакова. Официальный портал Республики Бурятия. Дата обращения: 16 январь 2026.
  31. ↑ «Байкальская гавань» в Бурятии получит 1,5 млрд рублей на развитие инфраструктуры. ОЭЗ «Байкальская гавань». Дата обращения: 16 январь 2026.
  32. ↑ Открытие отеля Green Flow Baikal на Байкале запланировано на 2026 год. Отель наизнанку. Дата обращения: 16 январь 2026.
  33. ↑ «Байкальская гавань»: ни копейки прибыли и новые вливания из бюджета. Бабр24. Дата обращения: 16 январь 2026.
  34. ↑ 1 2 3 4 Турпроект «Тункинская долина» позволит создать не менее 100 субъектов МСП. strategy24.ru. Дата обращения: 16 январь 2026.
  35. ↑ 1 2 Туризм.РФ в Тункинской долине: ни дорог, ни гостиниц, ни туалетов. Бабр24. Дата обращения: 16 январь 2026.
  36. ↑ ТОР «Бурятия» планируют расширить для пяти инвестпроектов в разных районах республики. fomag.ru. Дата обращения: 16 январь 2026.
  37. ↑ В Тункинском районе будут развивать сельский туризм. Тунка-информ. Дата обращения: 16 январь 2026.
  38. ↑ На Байкале построили еще один модульный отель. Информ Полис. Дата обращения: 16 январь 2026.
  39. ↑ В Бурятии на Байкале открылся новый туристический комплекс «Лагуна». newbur.ru. Дата обращения: 16 январь 2026.
  40. ↑ Эко-отель «Брусника» в с. Сухая - результат реализации нацпроекта «Туризм и индустрия гостеприимства» в 2024 году. Кабанский район Республики Бурятия. Дата обращения: 16 январь 2026.
  41. ↑ В Бурятии появляются новые туристические объекты. newbur.ru. Дата обращения: 16 январь 2026.
  42. ↑ 1 2 Посещение горы Мамай в Бурятии сделали платным. Сколько стоит и как оплатить? ircity.ru. Дата обращения: 16 январь 2026.
  43. ↑ В Бурятии создали природный парк «Мамай». irk.ru. Дата обращения: 16 январь 2026.
  44. ↑ О реализуемых и реализованных инвестиционных проектах. Официальный сайт МО «Кабанский район». Дата обращения: 16 январь 2026.
  45. ↑ Государственная программа Республики Бурятия «Развитие внутреннего и въездного туризма в Республике Бурятия». docs.cntd.ru. Дата обращения: 26 январь 2026.
  46. ↑ 1 2 Автотуристский кластер «Кяхта». admkht.ru. Дата обращения: 16 январь 2026.
  47. ↑ В Бурятии построят новый туристско-рекреационный кластер. erdc.ru. Дата обращения: 16 январь 2026.
  48. ↑ В новый туристический кластер «Волшебный Байкал» вложат 130 млрд рублей инвестиций. 1baikal.ru. Дата обращения: 16 январь 2026.
  49. ↑ Стратегия социально-экономического развития Республики Бурятия на период до 2035 года. docs.cntd.ru. Дата обращения: 16 январь 2026.
  50. ↑ В Бурятии действует первый инвестиционный проект. Буряад Үнэн. Дата обращения: 16 январь 2026.
  51. ↑ Кяхта готовится к 300-летию: новый облик «ворот в Азию». Азия Россия. Дата обращения: 16 январь 2026.
  52. ↑ РСТ: нужен ли Бурятии массовый туризм? Российский союз туриндустрии. Дата обращения: 16 январь 2026.
  53. ↑ Бурятия – точка притяжения туристов. Буддийская традиционная Сангха России. Дата обращения: 16 январь 2026.
  54. ↑ В Бурятии в 2024 году на 93% вырос поток иностранных туристов. ВТИ-информ. Дата обращения: 16 январь 2026.
  55. ↑ Турпоток из Китая в Бурятию увеличился более чем в два раза. Информ Полис. Дата обращения: 16 январь 2026.
  56. ↑ =В Бурятию хлынул поток туристов из Южной Кореи и Тайваня. myseldon.com. Дата обращения: 16 январь 2026.
  57. ↑ В Бурятии назвали основные страны, откуда приезжают туристы. ВТИ-информ. Дата обращения: 16 январь 2026.
  58. ↑ 1 2 Государственная программа «Развитие туризма». Garant.ru. Дата обращения: 16 январь 2026.
  59. ↑ Экологические маршруты и тропы. baikalecotourism.ru. Дата обращения: 16 январь 2026.
  60. ↑ Паломнический туризм в Бурятии: буддийские святыни. event-buryatia.ru. Дата обращения: 16 январь 2026.
  61. ↑ 1 2 3 Достопримечательности Бурятии: что посмотреть в республике. Russpass.Журнал. Дата обращения: 16 январь 2026.
  62. ↑ Достопримечательности Бурятии: фото и описание. TripPlanet.ru. Дата обращения: 16 январь 2026.
  63. ↑ 1 2 Аналитики назвали достопримечательности Бурятии, лидирующие по числу запросов в поиске. newbur.ru. Дата обращения: 16 январь 2026.
  64. ↑ В Бурятии представили новые туристические маршруты в рамках проекта «Тропы Дальнего Востока». EastRussia. Дата обращения: 16 январь 2026.
  65. ↑ Самую длинную в ДФО туристическую тропу откроют в Бурятии. EastRussia. Дата обращения: 26 январь 2026.
  66. ↑ 1 2 3 4 Особо охраняемые природные территории. Официальный портал Республики Бурятия. Дата обращения: 16 январь 2026.
  67. ↑ 1 2 3 4 Заповедники и национальные парки на Байкале. mishka.travel. Дата обращения: 26 январь 2026.
  68. ↑ Особо охраняемые природные территории. БУ «Бурприрода». Дата обращения: 16 январь 2026.
  69. ↑ 1 2 3 Жители Бурятии смогут посещать особо охраняемые природные территории республики бесплатно. Информ Полис. Дата обращения: 30 январь 2026.
  70. ↑ 1 2 Целебный ключ. Дата обращения: 30 январь 2026.
  71. ↑ 1 2 3 4 5 6 Термальные источники Курумканского района. uu-tour.ru. Дата обращения: 16 январь 2026.
  72. ↑ 1 2 "Курорт «Вышка» и термальные источники поселка Малый Жемчуг". 2026-01-16. 
  73. ↑ Курорт "Горячинск" официальный сайт. sanatory.ru. Дата обращения: 16 январь 2026.
  74. ↑ Бухта Змеиная. Горячий источник на Байкале. lub-voshod.com. Дата обращения: 16 январь 2026.
  75. ↑ "Дзелинда (Байкал): фото и отзывы —". 2026-01-16. 
  76. ↑ Енгорбойский минеральный источник. zakamnacrb1.narod.ru. Дата обращения: 16 январь 2026.
  77. ↑ Жойган - ВизитБурятия.рф. visitburyatia.ru. Дата обращения: 16 январь 2026.
  78. ↑ "Змеиный источник в бухте Змеиная". 2026-01-16. 
  79. ↑ Открытый горячий бассейн в п.Ильинка (Бурятия). hot-basin.ru. Дата обращения: 16 январь 2026.
  80. ↑ База отдыха "Мыс Котельниковский" на берегу Байкала. baikal-kotelok.ru. Дата обращения: 16 январь 2026.
  81. ↑ База отдыха "Мыс Котельниковский" на берегу Байкала. www.baikal-kotelok.ru. Дата обращения: 16 январь 2026.
  82. ↑ Оротский аршан в Кижингинском районе. cspn-rb.ru. Дата обращения: 16 январь 2026.
  83. ↑ 1 2 "Родники, колодцы, ключи, минеральные источники Иволгинского района". 2026-01-16. 
  84. ↑ "Родник Аршан село Старые Ключи Бичурский район Республика Бурятия". 2026-01-16. 
  85. ↑ Васильева Я.Д., директор Института Хамбо Ламы Итигэлова: "Хамбо Лама Итигэлов и наше время". web.archive.org. Дата обращения: 16 январь 2026.
  86. ↑ Аршан Ухаа-Толгой (ород хэлэн). ivolga-online.ru. Дата обращения: 26 январь 2026.
  87. ↑ Хакусы - Северный Байкал. Источник. web.archive.org. Дата обращения: 17 январь 2026.
  88. ↑ Путешествие на целебные и тёплые источники Хойто-Гол (ород хэлэн). Дата обращения: 8 январь 2026.
  89. ↑ В Бурятии за два года создали 54 модульных отеля. Газета РБ. Дата обращения: 10 январь 2026.
  90. ↑ Бурятия показала рекордный рост туризма +22% в 2024 году благодаря Байкалу и новым отелям. runews24.ru. Дата обращения: 11 январь 2026.
  91. ↑ Как в Бурятии отметят Сагаалган-2023. Baikal-Daily.ru (15 февраль 2023). Дата обращения: 16 январь 2026.
  92. ↑ 1 2 Сагаалган: особенности буддийского Нового года. В фокусе Mail.ru (12 июль 2024). Дата обращения: 16 январь 2026.
  93. ↑ "Стало известно, когда в 2025 году начнут праздновать «Сагаалган» — Орда Инфо". 2026-01-17. 
  94. ↑ 1 2 Жителей Бурятии ждет насыщенное культурными мероприятиями лето. Министерство культуры Республики Бурятия (1 июнь 2022). Дата обращения: 16 январь 2026.
  95. ↑ Стала известна программа «Наадан-Сурхарбаан-2023» в Бурятии. ВТИ-информ (3 июль 2023). Дата обращения: 16 январь 2026.
  96. ↑ Сагаалган 2025. astrogod.ru. Дата обращения: 16 январь 2026.
  97. ↑ В Бурятии пройдет самый масштабный за свою историю «Голос кочевников». Байкал-медиа (29 июнь 2023). Дата обращения: 16 январь 2026.
  98. ↑ Календарь событий Бурятии. event-buryatia.ru. Дата обращения: 16 январь 2026.
  99. ↑ Лето-2022: Обзор крупных и ярких мероприятий в Бурятии. newbur.ru (2 июнь 2022). Дата обращения: 30 январь 2026.
  100. ↑ В Улан-Удэ пройдет фестиваль «Ночь Ёхора-2023». Информ Полис (29 июнь 2023). Дата обращения: 30 январь 2026.
  101. ↑ «Ночь Ёхора» в Улан-Удэ собрала 11 тысяч человек. Азия Россия (8 июль 2024). Дата обращения: 16 январь 2026.
  102. ↑ «Байкальской мили» в Бурятии в 2024 году не будет. Baikal-Daily.ru (18 январь 2024). Дата обращения: 16 январь 2026.
  103. ↑ Будет ли «Байкальская миля-2025»? ТРК «Ариг Ус» (12 февраль 2025). Дата обращения: 16 январь 2026.
  104. ↑ «Ночь Ёхора» пройдет в Улан-Удэ 5 июля. Буряад Үнэн (12 июнь 2024). Дата обращения: 16 январь 2026.
  105. ↑ Масленица-2024 началась в Бурятии. bezformata.com (11 март 2024). Дата обращения: 16 январь 2026.
  106. ↑ "«Сагаалган» — Орда Инфо". 2026-01-17. 
  107. ↑ Бурятия. Современный путеводитель. Издательство PressPass. Дата обращения: 16 январь 2026.
  108. ↑ Семь турмаршрутов Бурятии посоревнуются за премию «Маршрут года». ВТИ-информ. Дата обращения: 16 январь 2026.
  109. ↑ В Бурятии выпустят гастрономический путеводитель. Официальный портал Республики Бурятия. Дата обращения: 30 январь 2026.
  110. ↑ В Бурятии осенью выпустят гастрономический путеводитель. Байкал24. Дата обращения: 16 январь 2026.

Ном зохёол

Ссылкэнүүд

"https://bxr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Аяншалга_Буряад_орондо&oldid=367573" хуудаһанһаа абтаһан