Хэжэнгын аймаг

Сүлөөтэ Нэбтэрхы Толи — Википеэдиһээ

Материалы библиотеки имени Б.Н. Ельцина

Library.pngLibrary-dark.png
В данной статье использованы материалы из фондов Президентской библиотеки имени Б.Н. Ельцина
Подробнее
Learning.svg

Материалы библиотеки имени Б.Н. Ельцина

Arrow-Right.png
Library.png
В данной статье использованы материалы из фондов Президентской библиотеки имени Б.Н. Ельцина
Нютагай засагай аймаг
Хэжэнгын аймаг
ород хэлэн Кижинги́нский райо́н
Dzharun-Hashor.jpg
Герб
Герб
51°50′47″ с. ш. 109°54′46″ в. д.GЯO
Гүрэн Флаг России Оросой Холбоото Улас
Ородог Флаг Бурятии Буряад Улас
Орууланхай нютагай засагай 9 байгууламжанууд
Захиргаанай түб Хэжэнгэ тосхон
нютагай засагай аймагай толгойлогшо Лхасаранов Геннадий Зундуевич
Түүхэ ба газар зүй
Байгуулагдаһан hара үдэр 1940 он
Талмай

7871,00[1]

  • (15-дахи hуури)
Сагай бүһэ Эрхүү саг|MSK+5 (UTC+8, зунай саг UTC+9)
Ажаһуугшад
Ажаһуугшад

14 798[2] чел. (2021)

  • (1,52 %, 15-е место)
Үдхэн байрладаг 1,88 чел./км²
Үндэһэтэд буряадууд, ородууд, татарнууд
Шажан мүргэлэй будын шажантан ба бусад
Албан ёһоной хэлэнүүд ород, буряад
Тоогой адлидхагшанууд
ОКАТО 81 227
ОКТМО 81 627
Телефонай томьёо 30141

Официальный сайт
Хэжэнгын аймаг на карте
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиа дахи Медиафайл

Хэжэнгын аймаг (ород хэлэн Кижинги́нский райо́н) — Оросой Холбоото уласай Буряад Уласай бүридэлдэ ородог захиргаанай-дэбисхэрэй хэсэг ба нютагай засагай байгууламжа (нютагай засагай аймаг).

Засаг захиргаанай түб-Хэжэнгэ һуурин.

Turisticheskiy marshrut quot Patay - puteshestvie po s.jpg

Газар зүй

7871 км2 талмайтай аймаг түб Буряадай зүүн талада оршодог. Баруун зүгтэ Загарайн, хойто зүгтэ уласай Хориин ба Яруунын аймагуудтай, Баруун — урда зүгтэ Петровск-Забайкалиин, урда ба зүүн зүгтэ Үбэр Байгалай хизаарай Хёлгын аймагуудтай хилэлдэг.

Хэжэнгын байгаалиин һайхан үзэмжэ

Худанай, Цагаан-Хуртэй шэлэнүүдээр хүреэлэгдэһэн Худанай-Хэжэнгын хаданууд хоорондын үргэн ехэ доошололго аймагай дэбисхэр эзэлжэ, далайн нюрууһаа дээшэ 700 ба дээшэ метрэй үндэртэ оршодог. Аймагай томо голнууд: Худан, Хэжэнгэ, Хуртэй, Чесаан, Сулхара, Холтосон, Саранта.

Хүрьһэн

Аймаг модо ургуулха үндэр шэнжэтэй дэгнүүл-карбонатна хүрьһэнэй ехэ талмайнуудтай. Хүдѳѳ ажахыда боро ойн хүрьһэн ба хара хүрьһэн хэбтэмгэшээ ба һула налуутай нюруунуудта эгээн ашаглагдаа. Боро ойн хүрьһэнэй гумусай тэнгэриин хаяагай хүсэниинь 22 см оршом, гумусай агуулгань 4-7 %, таряалангай хүрьһэндэ дээдэ тэнгэриин хаяа хүсэниинь 2 см сэмэгдэһэн хара шоройдо гумусай агуулгань 5-һаа 10 % хүрэтэр, дээдэ тэнгэриин хаяа 20-һоо 25 см хүрэтэр хүсэтэй. Эдэ хүрьһэн хаа-хаанагүй али зэргээр нуралгада ба угаалгада ородог, энэнь удаан сагта хүдөө ажахын хэрэглэлгэһээ уламжалһан байгуулгын муудалгада туһалдаг.[3].

Гидрографи

Хэжэнгын аймагай гол мүрэнүүд Байгал нуурай һабада, үертэй, үертэй голнуудай түхэлдэ ородог. Тогтууригүй уһанай журамаар тодорхойлогдодог. Аймагай гол хоолой газарнуудай харисаагаар бороогой урасхалай булюу байдалтай голнуудта хабаатай (хайлаһан уһанай хуби 20-30 %, бороогой уһанай хуби — 60-70 %).

Үерэй хугасаа соо аймагай гол горходто жэлэй урасхалай 20 % тухай, бороогой үерэй үедэ — 60 % шахуу үнгэрдэг. Зарим голнуудта зунай-намарай межениин урасхалай хэмжээн 14-18 % хүрэдэг. Үбэлэй межениин урасхал бага хэмжээтэй (жэлэй хэмжээнэй 2 % тухай); олон гол мүрэнүүд үбэлдөө хүрэдэг, зундаа хатадаг.

Аймагай гол уһан һудал хадаа (Сэлэнгын шудхал) Үдэ руу шудхадаг, зүүн тээһээ баруулжаа урдадаг Худан гол болоно. Голой ута-252 модо. Аймагай хоёрдохи шухала мүрэн — Хэжэнгэ, Худанай зүүн шудхал, 146 км утатай.

Уларил

Уларил — эрид түби газарай. Эгээл хүйтэн һара — январь, һарын дунда зэргын температура −24,9 °С болодог. Саһан хушалта ноябриин хоёрдохи арбан хоногто тогтоогдодог, саһан хушалта һандаралга мартын гурбадахи арбан хоногой эхиндэ болодог. Саһан хушалтын үндэрынь багашаг, дунда зэргээр 10 см хүрэдэг.саһан хушалтатай үдэрнүүдэй Тоо — 148. Дулаасуулгын үе-239 сүүдхэ.

Хабар һэрюун, ехэнхидээ орой, хуурай ба һалхитай. 0°С болоод үдэр бүриин дунда зэргын температурын шэлжэлтэ апрелиин хоёрдохи арбан хоногто ажаглагдадаг. Орой хүйтэрэлгэ майн эсэс болотор — июниин эхин болотор баригдадаг.

Зуниинь богонихон, нилээд халуун. Жэлэй эгээл дулаан һара — июль, һарын дунда зэргын температура +18,7° С болодог. Августын гурбадахи арбан хоногто хүйтэрэлгэ үзэгдэжэ болохо. Хүйтэн бэшэ хугасаагай үргэлжэлэл 100 үдэр болодог. Зунай шииг нойтон гол түлэб аадар борооной шэнжэтэй, зарим жэлнүүдтэ шахардуу аюултай удха шанартай болодог.

Намарнай ута, сэлмэг. Үдэр бүриин дунда зэргын температурын тогтууритай намарай шэлжэлтэ 0°С болоод агаар октябриин хоёрдохи арбан хоногто болодог[3].

Амитанай ба ургамалай аймаг

Геоботаническа нютагжуулгын талаар аймаг Евроазиатска (тайгын) можодо хабаатай. Тус тойрогто үбһэ ногооной хушалта соо талын зүйлнүүдтэй нарһан, набшаһата ой модоной үргэнөөр дэлгэрэлгэ онсо шэнжэтэй.

Хэжэнгын аймаг. Адуун бэлшээридэ

Байгаалиинбайдалай олон янза аймагай амитадай баялиг тодорхойлно. Тайгын амитадай хажуугаар булган, бахана, хүрин баабгай, шэлүүһэн, хэрмэн, боровой шубуун, мүн аймагай ехэнхи дэбисхэр дээрэ дэлгэрһэн уһанай амитад хойто захадань ойтой тала газарай амитад — талын хулганаан, хээрын хулгана, зумбараан амидардаг. Уһа голнуудай элбэг байлга ондатрые нютагжуулгада ба тэрэниие бүхы уһанай-намагай газарнуудаар нүүлгэлгэдэ туһалаа.

Аймагай дэбисхэр дээрэ ургадаг ургамалнуудай дунда улаан Номдо оруулагдаһан ургамалнуудые илгажа болоно: ягаан радиола, черемша, маралий корень, сибирская ветреница. Эмэй ургамалнуудһаа азиин яра, хадын арника, намагай багульник, юрын аагаһан, нохойн хоншоор, шуһата улаан долоогоно, юрын тмин гэхэ мэтэ бии[3].

Түүхэ

Хэжэнгын аймаг РСФСР-эй Верховно Соведэй Президиумэй 1940 оной декабриин 12-ой зарлигаар Хориин аймагай 7 сомоной зүблэлһөө байгуулагдаа[4].

1959 оной ноябриин 23-Да Хэжэнгын аймаг болюулагдажа, газар дайда дахинаа Хориин аймаг дамжуулагдаа һэн[5]. 1966 оной декабриин 30-да Хэжэнгын аймаг һэргээгдээ[6].

Уридшалһан түүхэ

1729 онһоо 1903 он болотор хэжэнгын буряадууд Хориин талын дүүмын бүридэлдэ орожо, угайнгаа толгой, шулэн, зайһан, старостануудые ударидадаг байгаа. 1903 ондо үнгэргэгдэһэн волостиин реформоор Харганадай волость байгуулагдажа, 17 булукуудһаа бүридэһэн, 5 — иинь мүнөөнэй Үбэр Байгалай хизаарай дэбисхэр дээрэ, 1-иинь мүнөөнэй Загарайн аймагай (Верхне-Илькинский) дэбисхэр дээрэ, харин бусад 11-ниинь мүнөөнэй Хэжэнгын аймагай дэбисхэр дээрэ байгаа[7].

Ажаһуугшад

Численность населения
1960[8]1961[9]1962[10]1963[11]1964[12]1965[13]
16 90016 70017 30018 00018 30018 100
1966[14]1967[15]1968[16]1969[17]1970[18]1971[19]
18 60018 50018 90019 30018 30018 600
1972[20]1973[21]1974[22]1975[23]1976[24]1977[25]
19 50019 10019 40020 20020 50021 200
1978[26]1979[27]1980[28]1981[29]1982[30]1983[31]
21 50021 00021 10021 40021 80021 700
1984[32]1985[33]1986[34]1987[35]1988[36]1989[37]
21 70021 80021 40021 60021 40021 400
1990[38]1991[39]1992[40]1993[41]1994[42]1995[43]
21 10021 10021 20021 30020 90020 700
1996[44]1997[45]1998[46]1999[47]2000[48]2001[49]
20 30019 80019 30019 10018 80018 500
20022003[50]2004[51]2005[52]2006[53]2007[54]
18 10418 10018 00017 70017 40017 400
2008[55]2009[56]2010[57]2011[58]2012[59]2013[60]
17 30017 20016 50916 45116 15415 902
2014[61]2015[62]2016[63]2017[64]2018[65]2019[66]
15 80615 62415 30015 11214 82614 669
2020[67]2021[68]
14 46414 798
5000
10 000
15 000
20 000
25 000
30 000
1961
1966
1971
1976
1981
1986
1991
1996
2001
2006
2011
2016
2021

Оросой Эдэй Засагай Хүгжэлтын Яаманай уридшалһан мэдээнэй ёһоор, хүн зоной тоо бүридүүлхэ[69]:

  • 2024 — 13,61 мянган хүн.
  • 2035 — 11,31 мянган хүн.

Газар дэбисхэрэй байгууламжа

Хэжэнгын аймаг удаадахи захиргаанай-дэбисхэрэй хэсэгүүдтэ хубаагданхай: 2 сомоной зүблэл ба 7 сомон[70][71].

Нютагай засагай аймагта сомонуудай зэргэтэй 9 нютагай засагай байгууламжанууд ородог. Тэдэнэр сомоной зүблэлнүүдтэ ба сомонуудта таарана[72].

Хүдөөгэй
һуурин
Захиргаанай
түб
Нютаг
һуурингуудай
тоо
Ажаһуугшад
(чел.)
Талмай
(км²)
Захиргаанай-
дэбисхэрэй
единицэ
1Дээдэхэжэнгын сомонһуурин Эдэрмэг3738[2]534,98[1]Дээдэхэжэнгын сомон
2Дээдэ худанай сомонһуурин Чесан3967[2]1063,34[1]Дээдэ худанай сомон
3Хэжэнгын сомонХэжэнгэ тосхон46955[2]441,48[1]Хэжэнгын сомон
4Могсохоной сомонМогсохон һуурин1807[2]199,29[1]Могсохоной сомон
5Доодохуданай сомонОродой Адаг һуурин3990[2]311,51[1]Доодохуданай сомон
6НовокижингинскНовокижингинск тосхон11843[2]389,87[1]Новокижингинскын сомоной зүблэл
7Дундахуданай сомонһуурин Улзытэ (Хэжэнгын аймаг)2363[2]147,98[1]Дундахуданай сомон»
8СулхараСулхара тосхон1557[2]0,35[1]Сулхарын сомоной зүблэл
9Чесанай сомонЗагустай31578[2]378,00[1]Чесанай сомон

Нютаг һуурингууд

Хэжэнгын аймагта 21 нютаг һуурингууд.

Нютаг һууринТүхэлАжаһуугшадХүдөөгэй
һуурин
1Бахлайтаһуурин85[73]Хэжэнгын сомон
2Булагһуурин202[73]Дээдэхуданай сомон
3Загустайһуурин1199[73]Чесанай сомон
4Иннокентьевкаһуурин144[73]Дундахуданай сомон
5Хэжэнгэһуурин6376[2]Хэжэнгын сомон
6Кодунский Станокһуурин168[73]Дээдэ худанай сомон
7Красный Ярһуурин54[73]Хэжэнгын сомон
8Кулькисонһуурин82[73]Чесанай сомон
9Куоркаһуурин202[73]Дээдэхэжэнгын сомон
10Леоновкаһуурин222[73]Дээдэхэжэнгын сомон
11Михайловкаһуурин560[73]Дээдэхуданай сомон
12Могсохонһуурин807[2]Могсохоной сомон
13Новокижингинск]тосхон1843[2]Новокижингинск
14Оротһуурин313[73]Дээдэхуданай сомон
15Сулхаратосхон557[2]Сулхара
16Улзытэһуурин316[73]Дундахуданай сомон
17Усть-Оротнютаг622[73]Дээдэхуданай сомон
18Ушхайтаһуурин545[73]Хэжэнгын сомон
19Хуртэйтосхон859[73]Чесанай сомон
20Чесанһуурин484[73]Дээдэхуданай сомон
21Эдэрмэгһуурин514[73]Дээдэхэжэнгын сомон

2007 оной апрелиин 18-да Доодохуданай сомондо Ехэ-Горхон тосхон болюулагдаа[74].

Герб

Хэжэнгын аймагай бэлгэ тэмдэг хадаа үндэһэн соёлой, ёһо журамай ба оюун сэдьхэлэй эхинүүдэй, олон үндэһэ яһатанай эб нэгэдэлэй ба бүрин бүтэн байлгын эгээл мэдээжэ һүлдэ тэмдэгүүдэй үлхөө болоно. сахюусан, хамгаалгын һахюуһан гэһэн удхатай.

Тус тустаа: Буряад Ороной Улаан Дэбтэртэ оруулагдаһан улаалзай сэсэг Эхэ нютагайнгаа арюун сэбэр, анханай шэнжын, тэрээндээ гамтайгаар хандаһанай амиды бэе болоно. Элижэ ябаһан хун шубуун-хори буряадуудай тотем, шүтөөн, 11 отогой уг гарбал. Наран-амидаралай, амидаралай хүсэнэй, баялигай ба элбэг дэлбэгэй эхин. " Хэжэнгэ " гэһэн бэшэлгэ хахад һарын дүрсэтэй болоходоо, бодото байдалай, сагай хүдэлөөнэй нюуса ёһолол тэмдэглэнэ. Буряад уласай туг нотын тэмдэгэй түхэлтэй болоходоо, Хэжэнгын голойхидой хүгжэмтэ онсо бэлиг онсолно. Авторнууд: Гомбоев Г. Г., Аюржанаев А. А.[75]

Шажан

  • Нангин Хада Челсана. Хэжэнгын голдо буддын шажанай түрүүшын дуган-дуган 1758 ондо байгуулагдаһан юм. Тэрэ Челсана хадын ташаланда һэеы гэр соо оршодог байгаа. 1773 ондо модон дуган баригдажа, саашадаа түймэрһөө хохидоһон юм. Дугантай хамта шүтөөншье шатаа — «Юм» гэһэн нангин ном 16 боти ном[76].
  • Хэжэнгын дасан — һүмын комплекс, мүнөөнэй Буряадай эгээл томо дасангуудай нэгэн, 30-аад мянган хоёролжон метр газар дэбисхэр эзэлдэг. Тэрэнэй түбэд нэрэнь «Дэчен Даши Лхумболинг», «бүгэдэ ниитын жаргалай газар». Орос гүрэнэй Буддын шажанай заншалта сангхада хабаатай[76].
  • Жаран Хашор (субурган). Хэжэнгэ голой хүндыдэ 1919 ондо баригдажа арамнайлагдаһан юм. 1937 ондо Агууехэ субарга тэһэлэгдэжэ, узууртань хүрэтэр һандаргагдаа, Мүн Хэжэнгын дасандал адли. 1990 оной сентябриин 26-да Балбын ороной хүндэтэ дуглах Римбүүшэ агууехэ субаргын шэнээр һэргээгдэхэ газарые арамнайлба. Буддын шажантанай-хара зоной болон олониитын хүсөөр, буряад уласай засагай газарай мүнгэн һангай дэмжэлгээр 12 метрэй шэнэ субарга 2001 оной октябрь һарада һэргээгдэжэ, арамнайлагдааа[77].
  • Ородой Үнэн Алдартанай Һүмын Улаан-Үдын болон Буряадай епархиин Дээдын эзэнэй һүмын үнэн алдартанай ерэлгэ. Новокижингинск тосхондо оршодог.
Жаран-Хашуур
Буддын шажанай субарганууд Хэжэнгын аймагта

Тамир

Хэжэнгын аймагта волейболоор, баскетболоор, футболоор, бүмбэгэтэ хоккей, шатараар, боксоор, сүлөөтэ барилдаагаар аймагай түрүү һуури эзэлэгшэд үнгэргэгдэнэ. 2015 ондо Хэжэнгэ һууринда 100 сая түхэригэй тамирай Ордон ашаглалгада түсэблэгдэн тушаагдаа[78].

Хэжэнгэдэ Тамир Галанов — уласхоорондын классай россиин спортын мастер, боксоор россиин чемпион (2009, 2012, 2013 онууд), ородой чемпионадта мүнгэн медальда хүртэгшэ (2008, 2010, 2011 онууд) түрэһэн юм. 2011 ондо Тамир Галанов Анкара хотодо (Түүрэг) боксоор Европын чемпионадта мүнгэн медальда хүртөө.

Хэжэнгын Алдар Бальжинимаев 2010 ондо сүлөөтэ барилдаагаар эдиршүүлэй Олимпиин наадануудта илагша болоһон[78].

«Илалта» -Хэжэнгын интернат-һургуулиин аймагай хүүгэдэй футболой команда. Һоригшод-З.Дашиев, Э. Мангатаев. Тус Команда 2013 ондо интернат-һургуулинуудай болон хүүгэдэй гэрнүүдэй дунда бага футболоор ородой нээмэл чемпионадта илагша боложо, гол шанда хүртөө-Англиин «Арсенал» футболой клубта Айлшаар Лондон ошолго[79].

Һонирхолтой баримтанууд

  • Хэжэнгын аймагта оршодог Ермаковай хэбтэшэ (Новокижингинск тосхон) Орос гүрэнэй эгээн томо ба дэлхэйн эгээн элбэг бериллиин хэбтэшэ болоно[80].
  • Хэжэнгын аймагай дэбисхэр дээгүүр Үнгэрһэн Хандагатайн нарин харгы (Новоильинск — Ташелан — Нарин-Хара — Кутул — Ушхайта — Хэжэнгэ — Михайловка — Хуртэй-Заза) ород гүрэн дотор эгээл ута нарин харгы байгаа. Замай утань — 260 км (тус сагта задалагдаа)[81].
  • Хэжэнгын аймагта Баригдаһан субарга (субурган) Джарун Хашор хадаа Орос гүрэнэй буддын шажанай эгээл ехэ субарга болоно. Хэмжээнүүд: 44×44 м, үндэрынь-33 м[77].
  • Хэжэнгын аймагай дэбисхэр дээрэ Буряадуудай 1919 ондо тунхаглагдаһан Кодун гүрэн Түбэдэй жэшээгээр бэеэ дааһан теократическа гүрэн байгуулха түрүүшын ба ори ганса һэдэлгэ болоо һэн.

Ажаглалтанууд

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Республика Бурятия. Общая площадь земель муниципального образования. Дата обращения: 23 декабрь 2025. Архивировано 10 июль 2018 года.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Таблица 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, муниципальных округов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов с населением 3000 человек и более. Итоги Всероссийской переписи населения 2020 года. На 1 октября 2021 года. Том 1. Численность и размещения населения (XLSX). Дата обращения: 12 декабрь 2025. Архивировано из оригинала 21 ноябрь 2022 года.
  3. 1 2 3 Общая характеристика района. web.archive.org. Дата обращения: 13 декабрь 2025.
  4. Ведомости Верховного Совета СССР. — 1941. — № № 7 (122).
  5. Ведомости Верховного Совета СССР. № 48 (980), 1959 г.
  6. Ведомости Верховного Совета СССР. № 1 (1347), 1967 г.
  7. Историческая справка. Официальный сайт Кижингинскиго района. Дата обращения: 23 декабрь 2025.
  8. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  9. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  10. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  11. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  12. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  13. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  14. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  15. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  16. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  17. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  18. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  19. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  20. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  21. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  22. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  23. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  24. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  25. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  26. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  27. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  28. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  29. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  30. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  31. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  32. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  33. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  34. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  35. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  36. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  37. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  38. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  39. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  40. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  41. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  42. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  43. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  44. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  45. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  46. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  47. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  48. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  49. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  50. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  51. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  52. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  53. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  54. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  55. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  56. Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек).
  57. Итоги Всероссийская перепись населения 2010 года. 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов – районных центров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи человек и более.
  58. Бурятия. Население на 1 января 2011-2014 годов.
  59. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года.
  60. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов).
  61. Бурятия. Население на 1 января 2011-2014 годов.
  62. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года.
  63. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года.
  64. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года.
  65. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года.
  66. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года.
  67. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2020 года.
  68. Таблица 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, муниципальных округов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов с населением 3000 человек и более.
  69. Стратегия пространственного развития Российской Федерации на период до 2025 года (проект). Дата обращения: 13 декабрь 2025. Архивировано 18 декабрь 2018 года.
  70. Реестр административно-территориальных единиц и населённых пунктов Республики Бурятия. Дата обращения: 13 декабрь 2025. Архивировано 29 сентябрь 2021 года.
  71. Закон Республики Бурятия от 10 сентября 2007 года N 2433-III «Об административно-территориальном устройстве Республики Бурятия». Дата обращения: 25 декабрь 2025. Архивировано 27 июль 2021 года.
  72. Закон Республики Бурятия от 31 декабря 2004 года № 985-III «Об установлении границ, образовании и наделении статусом муниципальных образований в Республике Бурятия». Дата обращения: 12 декабрь 2025. Архивировано 20 январь 2015 года.
  73. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Всероссийская перепись населения 2010 года. (ород хэлэн). 03.rosstat.gov.ru. Дата обращения: 12 декабрь 2025. Архивировано 3 январь 2025 года.
  74. Постановление Правительства Республики Бурятия от 18 апреля 2007 г. № 124 "Об упразднении поселка Ехэ-Горхон сельского поселения «Нижнекодунский сомон» Кижингинского района. Дата обращения: 13 декабрь 2025. Архивировано 11 ноябрь 2013 года.
  75. Гомбоев Г.Г., Аюржанаев А.А. Сайт администрации Кижингинского района. Герб Кижингинского района (15 декабрь 2008). Дата обращения: 13 декабрь 2025. Архивировано 11 октябрь 2017 года.
  76. 1 2 Кижингинский дацан. Дата обращения: 13 декабрь 2025. Архивировано 22 апрель 2016 года.
  77. 1 2 Ступа Джарун-Хашор. Дата обращения: 14 декабрь 2025. Архивировано 5 март 2016 года.
  78. 1 2 Галина Михайлова. В Кижинге появится Дворец спорта.
  79. Удивительная экспедиция в Кижингинский район (ород хэлэн). Дата обращения: 16 декабрь 2025.
  80. Сандакова, Кислов. Возможность токсического проявления бериллия на Ермаковском месторождении. Дата обращения: 13 декабрь 2025. Архивировано 11 январь 2014 года.
  81. С. Болашенко. Хандагатайская узкоколейная железная дорога (04. 2003).

Ном зохёол

Ссылкэнүүд