Зэдын аймаг

Сүлөөтэ Нэбтэрхы Толи — Википеэдиһээ
аймаг, нютагай засагай байгууламжа
Зэдын аймаг
ород хэлэн Джиди́нский райо́н
Kharaty (mountain) 02.jpg
Флаг Герб
Флаг Герб
50°36′00″ с. ш. 105°19′00″ в. д.GЯO
Гүрэн Флаг России Орос гүрэн
Ородог Флаг Бурятии Буряад Уласта
Орууланхай 23 нютагай засагай байгууламжанууд
Захиргаанай түб Петропавловка тосхон
Захиргаанай толгойлогшо Валерий Павлович Шагжитаров
Түүхэ ба газар зүй
Байгуулагдаһан hара үдэр 1935
Талмай

8627,60[1].

  • (13-дахи hуури)
Сагай бүһэ Эрхүү саг|MSK+5 (UTC+8, зунай саг UTC+9)
Ажаһуугшад
Ажаһуугшад

↘22 021[2] чел. (2021)

  • (2,26 %, 5-е место)
Үдхэн байрладаг 2,55 чел./км²
Үндэһэтэд ородууд — 54,6%,
буряадууд — 42,1%
Шажан мүргэлэй үнэн алдартан, буддын шажантан
Албан ёһоной хэлэнүүд ород, буряад
Тоогой адлидхагшанууд
ОКАТО 81 212
ОКТМО 81 612
Телефонай томьёо 30134
Официальный сайт
Зэдын аймаг на карте
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиа дахи Медиафайл

Зэдын аймаг (буряад хэлэн Джиди́нский райо́н) — Оросой Холбоото Уласай Буряад Уласай бүридэлдэ захиргаанай-дэбисхэрэй хэсэг ба нютагай засагай байгууламжа (нютагай засагай аймаг).

Засаг захиргаанай түб-Петропавловка һуурин.

Зэдын аймагай захиргаанай байшан

Газар зүй

Тус аймаг Буряад ороной баруун-урда зүгтэ оршодог ба урда зүгтэ — Монголтой, баруун зүгтэ — Захааминтай, хойто зүгтэ — Кабансктай, зүүн-хойто Зүгтэ — Сэлэнгын ба зүүн зүгтэ — хяагтын аймагуудтай хилэлдэг. Аймагай дэбисхэрэй талмай-8627 км2 (Буряад уласай талмайн 2,4%).

Түүхэ

Буряад-Монголой АССР-эй Зэдын аймаг 1935 оной февралиин 11-дэ байгуулагдаа[3]. Сэлэнгын аймагые үргэдхэлгэ РСФСР-ЭЙ Верховно Соведэй Президиумэй зарлигаар[4].

1945 оной февралиин 3-да Зэдын аймагые томодхохо аргаар Доодо-Торей һууринда түбтэй Ториин аймаг (Алцагай, Дээдэ-Ториин, Доодо-Ториин, Нориин сомоной зүблэлнүүд) байгуулагдаа.

1960 оной декабриин 3-да Ториин аймаг болюулагдажа, Зэдын аймагай бүридэлдэ 7 сомоной зүблэл дамжуулагдаа[5]. 963 оной апрелиин 2-то Зэдын аймагай бүридэлдэ Захааминай аймаг оруулагдаа.

1964 оной мартын 4-дэ Захааминай аймаг Зэдын аймагай бүридэлһөө дахин илгагдаа[6] .

1977 оной октябрь һарада Буряадай АССР-эй Зэдын аймаг Зэдын аймаг гэжэ шэнээр нэрлэгдээ.

Ажаһуугшад

Численность населения
1939[7]1959[7]1960[7]1961[7]1962[7]1963[7]1964[7]1965[7]1966[7]
12 000↗17 300↗30 500↘30 000↗31 200↗31 700↗32 100↗33 400↗33 700
1967[7]1968[7]1969[7]1970[7]1971[7]1972[7]1973[7]1974[7]1975[7]
↗34 100↗34 200↗35 100→35 100↗35 200↗35 300↘34 100↘33 400↘33 200
1976[7]1977[7]1978[7]1979[7]1980[7]1981[7]1982[7]1983[7]1984[7]
↘33 100↗33 300↗33 600↗34 600↘34 500↘34 400↘34 300→34 300↘34 000
1985[7]1986[7]1987[7]1988[7]1989[7]1990[7]1991[7]1992[7]1993[7]
↗34 900↗35 000↗35 300↗36 000↘35 600↗36 300↘36 000↗36 400↗36 500
1994[7]1995[7]1996[7]1997[7]1998[7]1999[7]2000[7]2001[7]2002[8]
↘36 200→36 200↘35 800↘35 400↘34 900↘34 500↘34 000↘33 400↘32 022
2003[7]2004[7]2005[7]2006[7]2007[7]20082009[9]2010[10]2011[11]
↗32 300↘31 600↘31 100↘30 500↘30 000↗30 800↗30 928↘29 352↘28 927
2012[12]2013[13]2014[11]2015[14]2016[15]2017[16]2018[17]2019[18]2020[19]
↘27 450↘26 575↘26 045↘25 610↘25 025↘24 611↘24 228↘23 777↘23 388
2021[2]
↘22 021
10 000
20 000
30 000
40 000
1961
1966
1971
1976
1981
1986
1991
1996
2001
2006
2011
2016
2021

Оросой Эдэй Засагай Хүгжэлтын Яаманай уридшалһан мэдээнэй ёһоор, хүн зоной тоо бүридүүлхэ[20]:

  • 2024 — 21,96 мянган хүн.
  • 2035 — 17,78 мянган хүн.
Демографическа бүридхэл

Ажаһуугшадай тоо 2009 оной январиин 1 — дэ-30893 хүн, ажал хэхэ шадалтай хүн зон 19,4 мянган хүн, эдэй засагай талаар эдэбхитэй хүн зон 14,9 мянган хүн. Хүн зоной тоо 69 хүнөөр дээшэлээ, хүн зоной байгаалиин ургалта ехэ болгоһоной ашаар (түрөө — 598 хүн, наһа бараа — 383 хүн, аймаг ерээ — 1244 хүн, үсөөрөө — 1390 хүн).

Үндэһэтэнэй бүридэл
  • ородууд — 54,6 %;
  • буряадууд — 42,1 %;
  • татаарнууд — 1,5 %;
  • украинцууд — 0,6 %;
  • армянууд — 0,3 %;
  • белорусьнууд — 0,2 %;
  • немцүүд — 0,1 %.

Зэдын аймагта эрэшүүлэй дунда зэргын наһан — 53 жэл, эхэнэрнүүд-65 жэл.

Газар дэбисхэрэй байгуулалта

Зэдын аймаг захиргаанай-дэбисхэрэй удаадахи нэгэдэлнүүдтэ хубаагданхай: 15 сомоной зүблэл ба 8 сомон[21][22][23].

Нютагай засагай аймагта сомонуудай зэргэтэй 22 нютагай засагай байгууламжанууд ороно. Һүүлшынхинь сомоной зүблэлнүүдтэ ба сомонуудта таарана[24].

№Хүдөөгэй
һуурин		Захиргаанай
түб		Нютаг
һуурингуудай
тоо		Ажаһуугшад
(хүн)		Талмай
(км²)		Захиргаанай-
газар дэбисхэрэй
хэсэг
1АлцагайАлцаг һуурин1↗354[2]19,77[1]Алцагай сомон
2Армагайһуурин Армаг1↘362[2]103,56[1]Армагай сомоной зүблэл
3Белоозёрскынһуурин Белоозёрск3↘1025[2]670,32[1]Белоозёрскын сомоной зүблэл
4Боргойнһуурин Боргой1↗567[2]215,52[1]Боргойн сомон
5Боцойнһуурин Боца2↘352[2]138,07[1]Боцойн сомоной зүблэл
6Булагайһуурин Булаг2↗700[2]92,68[1]Булагай сомоной зүблэл
7Дээдэ Бургалтайнһуурин Дээдэ Бургалтай1↗190[2]37,07[1]Дээдэ Бургалтайн сомоной зүблэл
8Дээдэ Ториинһуурин Дэжэдэ Тори2↗499[2]155,21[1]Дээдэ Ториин сомон
9Гэгээтынһуурин Гэгэтэ2↗1255[2]119,35[1]Гэгээтын сомон
10Зэдынһуурин Зэдэ1↘1631[2]95,77[1]Зэдын сомоной зүблэл
11Дырестынһуурин Дырестэ3↘969[2]111,82[1]Дырестын сомон
12Енхоройһуурин Енхор2↘574[2]310,46[1]Енхорой сомоной зүблэл, Цагаан-Усуунай сомоной зүблэл
13Желтураагайһуурин Желтура3↘439[2]3,60[1]Желтураагай сомоной зүблэл
14Инзагатынһуурин Инзагата1↗498[2]266,19[1]Инзагатын сомон
15Үшөөтынһуурин Дээдэ-Үшөөтэ1↘985[2]270,37[1]Үшөөтын сомон
16Нарынскынһуурин Нарын1↗347[2]34,08[1]Нарынскын сомоной зүблэл
17Доодо Бургалтайнһуурин Доодо Бургалтай1↗615[2]118,99[1]Бургалтайн сомон
18Доодо Үшөөтынһуурин Доодо Үшөөтэ1↗500[2]146,39[1]Доодо Үшөөтын сомоной зүблэл
19Доодо Ториинһуурин Доодо Тори4↘1119[2]28,62[1]Доодо Ториин сомоной зүблэл
20Оёройһуурин Оёр3↗892[2]282,76[1]Каландаришвилиин сомоной зүблэл
21«Петропавловскын»тосхон Петропавловка (Зэдын аймаг)1↗7438[2]48,22[1]Петропавловскын сомоной зүблэл
22Цагаатынһуурин Цагаата1↗710[2]4,09[1]Цагаатын сомоной зүблэл

Буряад уласай 2011 оной декабриин 23-най хууляар Енхорское сомонтой нэгэдүүлэгдэһэн Цаган-Усунское гэһэн һомон болюулагдаа[25].

2012 оной декабрь һарада «Зэдэ Тосхон» гэһэн хото һуурин шэнэ сомоной зүблэл, Зэдын нэгэ доро байгуулагдахада, «Зэдын " сомон болгогдоо һэн[26].

Нютагай һуурингууд

Зэдын аймагта 38 һуурин газар бии.

Эдэй засаг

1923 ондо Зэдэ голдо профессор Арсеньев вольфрам олоо һэн. 1932 ондо «Союзредметразведка» трест Инженер М.В. Бесова түрүүтэй геолого-тагнуулай парти Зэдэ голой аймаг руу эльгээгээ һэн. Тэрэ вольфрамай хэбтэшэ олоо. 1934 ондо вольфрамай комбинат байгуулха ажал эхилээ һэн. 1935 ондо «Джидастра»трест байгуулагдаа һэн. Комбинадай барилга вольфрам олзоборилготой нэгэ доро хэгдээ. 1935 ондо «Джидастрой» СССР-эй вольфрамай 60% үйлэдбэрилөө[28].

Боргойн тала бүхы Орос гүрэн дотор хониной амтатай мяхаар суурхадаг.
Лётчигуудта хүшөө

XXI зуун жэлэй эхиндэ хүдөө ажахын эд бараан аймагай бүхы бүтээлдэ 70% эзэлнэ. Гол шэглэлынь — мал ажалай-таряан ажалай, Боргын голдо ехэнхидээ мяхан-һүнэй-нооһон, Зэдын голдо — мяхан-һүнэй-орооһоной.

Шажан мүргэл

Шажанай гол шэглэлнүүд: буддын шажан ба христосой шажан.

Буддын шажан

Зэдын аймагта хэдэн шүтөөнэй байшангууд бии. Гэгээтэйдэ буддын шажанай байшануудай согсолбори оршодог: дасан, заншалта түбэд эмнэлгын түб. Зэдын аймагай Буддын шажантанай МРО, Сартуул-Гэгээтын «Дамба Брэйбулинг " дасан (Гэгээтэйн һуурин).

Дэрэстэйдэ дасан баригдаа. Зэдын аймагай Буддын шажантанай МРО, Атаган-Дэрестуйн «Лхундуб Дэченлин " дасан (Дэрестуй һуурин, Коммунис гудамжа, 22).

Доодо-Бургалтай, Доодо Үшөөтэ шадар дасангууд баригдаа.

Зэдын аймагта 2011 ондо 4 дасан хүдэлжэ байгаа[29]: Сартул-Гэгээтын, Атаган-Дэрэстэйн, Сартуул-Булагай ба Табангут- Үшөөтын[30].

  • Табангуут-Үшөөтын дасан

    Табангуут-Үшөөтын дасан

  • Сартуул-Гэгээтын дасан

    Сартуул-Гэгээтын дасан

  • Атаган-Дэрэстэйн дасанда Будда бурханай дүрэ

    Атаган-Дэрэстэйн дасанда Будда бурханай дүрэ

  • Шэгэмүүни Бурханай Сэлэнгын аймагтай хилэ дээрэхи хүрэг

    Шэгэмүүни Бурханай Сэлэнгын аймагтай хилэ дээрэхи хүрэг

  • Атаган-Дэрэстэйн дасанда уншалга

    Атаган-Дэрэстэйн дасанда уншалга

Үнэн Алдарта Христиан шажан

XXI зуун жэлдэ бодхоогдоо:

  1. Покровой үнэн алдартанай һүмэ Желтура һууринда (Рокоссовскиин гудамжа),
  2. Георгиевско үнэн алдартанай һүмэ Боций һууринда (Ленинэй гудамжа, 58)[31],
  3. 2007 ондо Петр ба Павлын элшэнэрэй үнэн Алдартанай Һүмэ[32]. Петропавловка тосхондо (Свердловай үйлсэ, 18)[33].

Ехэ Нарин һууринда үнэн алдартанай һүмэ доро байшан бусаагдаа.

Зэдэ һууринда Одигитриевскэ үнэн алдартанай приходой хэрэглэмжэдэ байһан номой сангай байшан түхеэрэгдэнхэй (Свердловэй гудамжа, 18).

Эдэ һүмэнүүдые Москвагай Патриархадай Ород Үнэн Алдартанай Һүмын санаартан тэжээдэг.

Аймаг Дотор Баян һууринда болон Цагаан-Усун һууринда үнэн алдартанай һүмэнүүдэй торхонууд үлэнхэй[34]

  • Ородой Үнэн Алдартанай Һүмын ордонууд
  • Николаевска баянголой байшан-Хасунай һүмэ. XIX оной зун.

    Николаевска баянголой байшан-Хасунай һүмэ. XIX оной зун.

  • Желтура һууринда Нангин-Покровско һүмэ

    Желтура һууринда Нангин-Покровско һүмэ

Бусад шажангууд

Зэдын аймагай хүн зоной дунда шэмээшэгүүд, Армян Григориан һүмэ баримталагшад бии.

Петропавловкада амяарлагдаһан баптистнуудай мүргэлэй гэр хүдэлдэг. Мүн доодо Торидо, Зэдэ болон бусад һуурин газарнуудта баптистнуудай мүргэлэй гэрнүүд оршодог.

Иеговын Гэршэнэрэй багахан бүлэг Боцадо үмсын гэрнүүдтэ суглардаг.

Туризм

Зэдын аймагта һүүлэй табан жэлэй туршада аяншалагшадые хангалгын хэмжээ дээшэлүүлгын һайн ябаса хараалагдаа. Дотоодын аяншалгын талаар аяншалгын урасхалай жэл бүриин дээшэлэлгэ дунда зэргээр 10 %, оролгын талаар — 4% болоно. Дотоодын аяншалга улам ехээр хүгжэнэ.

Ссср-эй Маршал К.К. Рокоссовскиин нэрэмжэтэ Желтураагай музей.

Зэдын аймагай дэбисхэр дээрэ уһанай экосистемэнүүд үсөөн бэшэ: томо ба бага гол мүрэнүүд, дабһагүй сэбэр уһатай ба содово-дабһатай нуурнууд, аршаан булагууд-аршаанууд, дабһагүй сэбэр уһатай хүйтэн түлхюурнүүд, физико-химическэ ба микробиологическа шэнжэнүүдынь нютагай хүн зоной ба айлшадай амарха, аргалха газарнуудые ариг сэбэрэй-байгаали хамгаалгын гуримуудтай зохилдуулан эмхидхэхэ арга боломжо олгоно. Уларилай нөөсэнүүд санаториин-курортын эмхи зургаануудые түхэреэн жэлэй туршада ашаглаха анханай боломжо боложо үгэхэ аргатай.

Байгаалиин, уран барилгын ба археологиин хүшөөнүүдэй бии байлга дотоодын ба гадаадын аяншалга хүгжөөлгын холын хараа үгэнэ.

Хүннүгэй булашанууд, хабтагар шулуун хүүрнүүд (Дырестуйский Култук, Оргойтон), мүн гэр байрада, неолит ба хүрэл үеын хүн зондо хэрэглэгдэдэг хабсагайн зурагууд ба агы нүхэнүүд, геологиин объектнүүд (Сарбадуй хүнды, Бага-Заря уула), ургамалай ба амитадай аймаг шудалалга, Буряад Уласай Эгээл һайхан Нуурнуудай нэгэн Тагляар амаралга, агнуури ба загаһа барилга аяншалагшадай һонирхол ехээр татана. Шүтөөнэй эгээл һайхан газарнуудай нэгэн Сартуул-Гэгээтын дасан болоно.

Петропавловкада Зэдын арадай галерей хүдэлдэг, тэрэ тоодо уран зурагай, графикын, бага барималай, шэмэглэлэй-хабсарга урлалай, түүхын, археологиин, байгаалиин, минералологиин зүйлнүүдые оруулдаг.

  • Инзагатуй һуурин шадар Бурин Хаан уулада баатарай хүрэг

    Инзагатуй һуурин шадар Бурин Хаан уулада баатарай хүрэг

  • Ваня Кудрявцев-Баян һууринай эдир хасаг

    Ваня Кудрявцев-Баян һууринай эдир хасаг

  • Зэдын аймагта хасагуудай соёлой Фестиваль. 2012

    Зэдын аймагта хасагуудай соёлой Фестиваль. 2012

  • Begushie lani.Inzagatui.JPG

    Бүрэн хаан уула тээшэ гүйлдэһэн гүрөөһэд

Байгаалиин хүшөөнүүд

Зэдын аймагта хоёр дархан газарнууд эмхидхэгдээ — Таглейн ба Боргойн. Тэдэнэй гол зорилго — уһанай шубуудые хабарай ба намарай нүүлгын үедэ хамгаалга. Аянай Сагта Боргойскйх нуурнуудта, Таглейдэ айхабтар олон аянай шубууд сугларна: нугаһад, хун шубууд, тохорюунууд, хара тохорюун, аист гэхэ мэтэ хоморой шубууд тогтоно. Аянай шубууд эдэ уһа голнуудые амарха, эдеэлхэ газар болгожо хэрэглэдэг. Дархан сээртэй газарнуудай дэбисхэр дээрэ агнуури хоригдонхой. Таглейн заказник аймагай хадата-тайгын хуби эзэлнэ.

Сибириин абрикосой сэсэглэлгэ
  • Таглей нуур. Далайн нюрууһаа дээшэ үндэрэй абсолютна тэмдэг − 1380 м, 13 дүрбэлжэн километр оршом талмайтай, орёо конфигурацитай, дундажаар 4-5 м гүнзэгытэй.Тагляа голоор Темник голтой холбоотой. Үнгэрһэн жэлнүүдтэ загаһаар ехэ баян байгаа. Мүнөө хулгайгаар загаһа бариһанһаа нөөсэ ехээр доройтонхой.

Нуурай шабар аргалгын удха шанартай, шалгагдаагүй мэдээнүүдээр экземын хаягдаһан түхэлнүүдые аргалдаг.

  • Енхорой хасарнууд. Эгээл һайхан газарынь, Эндэ Зэдэ гол боржон шулуун нэлэнхы дээгүүр һаба татажа, гурбан километр утатай эгсэ үндэр эрьенүүдые бии болгобо. Үзэсхэлэнтэ хабсагайнууд, баригдама газарнууд эндэ ганса загаһашадые бэшэ, мүн байгаалида дуратайшуулые һонирхуулна.

Енхорой хасарһаа дээшэ дүрбэн модоной зайда хүннүүдэй эгээл баруун бэхилэгдэһэн газар болохо хүннүүдэй шэбээ археологиин хүшөө бии. Хүшөө шудалалгын шатада байна.

  • Цагаан Усун Археологиин хүшөөнүүд сибириин абрикосай реликтовэ шугын ургадаг Газар. Ерээдүйдэ-газарай нюруугай заказник.
  • Хада Хараты Зарубинай ст шадар байдаг. Нангин газар. Байгаалиин ботаническа хүшөө. Тэрэнэй дэбисхэр дээрэ россиин Ба Буряадай Улаан номуудта оруулагдаһан хоморой ба эндемичнэ ургамалнууд ургадаг, тэдэнэй дунда сибириин абрикос (Armeniaca sibirica), монголой һамар дали (Caryopteris mongholica Bunge), краснодарай жостер (rhamnus erythroxylon Pall), хабсагайн нарин хоолой (Stenosolenium saxatile (Pallas) турч).
  • Жаргалантын хүнды. Бага Хамар-Дабаанай шэлэ, Бурин-Хаан уула шадар, Инзагатуй һууринһаа 12 км газарта байдаг. Томо сэсэгтэй башмачка, юрэ бусын пиона — мариинска үндэһэнэй, соохор гуталай, азиин уһанда ородог эхэнэрэй — шаралгын, эдельвейсын ургадаг газар.
  • Боргойн дархан газар-Евразиин аянай шубуудай амарха эгээн томо газар

    Боргойн дархан газар-Евразиин аянай шубуудай амарха эгээн томо газар

  • Таглейн нуур

    Таглейн нуур

  • Харата уула-Зарубино тосхон шадар байгаалиин хүшөө

    Харата уула-Зарубино тосхон шадар байгаалиин хүшөө

  • Оргойтон нютагта херексуранууд

    Оргойтон нютагта херексуранууд

Түүхын ба соёлой хүшөөнүүд

  • Урочище Дырэстэйн Култук. Элдэб сагай булашанууд, эгээн эртын шулуун зэбсэгэй үе, һүүлшын амидарагшад хүннүүд байгаа, шэнэ үе хүрэтэр 7-8 зуун жэлэй үедэ бэшэгдэһэн олон тоото булашануудые орхиһон юм.
  • Пещера Сарбадуй агы нүхэн шүтөөнэй үүргэтэй, удаадахи сагуудта гэр байра гэжэ хэрэглэгдэдэг байгаа.
  • Холимог ""сарбадуй хүһөө "" Ичетуй горхоной баруун эрьеын налуу ташаланда дэлгэгдэнхэй. Эндэ элдэб наһанай булашанууд бии: хүрэл зэбсэгэй үеын хабтагар хүүрнүүд (шэнэ үе хүрэтэр 1-2 мянган жэл) ба, херексура, түүрэг изагууртанай булашанууд (VI—XVI зуун жэлнүүд).
  • "'Бага-Үүрэй бэшэлгэ "' — Баруун Үбэр Байгалда хабсагайн зурагуудай (петроглифуудай) горитой суглуулбари.
  • "'Оргойтон "' - Хүннүүд үеын тайжын хүһөө
  • "'Баян-Үндэр" '-Хүннүүд эзэнтэ шэбээ-хэрэм

Желтурдахи хилын заставада Константин Рокоссовскидо зорюулагдаһан музей бии. Желтурада тэрэнэй ажаһууһан, 35-дахи морин сэрэгэй полкын штабай оршодог гэрнүүд үлэнхэй. Ерээдүйн маршал Рокоссовский Желтураагай станицые Сагаан гвардейцүүдһээ ба Унгернын армиһаа хамгаалаа[35].

  • Дырэстэйн Култук

    Дырэстэйн Култук

  • Бага-Заря уулада петроглифуудтай шулуунууд.

    Бага-Заря уулада петроглифуудтай шулуунууд.

  • Оргойтон

    Оргойтон

  • Баян-Үндэр гүнүүдэй шэбээ

    Баян-Үндэр гүнүүдэй шэбээ

Олондо мэдээсэл тараадаг хэрэгсэлнүүд

  • сонин «Зэдын үнэн»;
  • сонин«TV Дубль»;
  • Пульс-радио;
  • TV-dubl.ru — сахим сонин;
  • Dzhida.com — Зэдын аймаг тухай блог;

Ажаглалтанууд

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 Запрос к Базе данных показателей муниципальных образований.Республика Бурятия. Общая площадь земель муниципального образования. Дата обращения: 6 январь 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 Таблица 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, муниципальных округов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов с населением 3000 человек и более. Итоги Всероссийской переписи населения 2020 года. На 1 октября 2021 года. Том 1. Численность и размещения населения (XLSX). Дата обращения: 12 декабрь 2025. Архивировано из оригинала 21 ноябрь 2022 года.
  3. ↑ числ-ть населения.xls - Яндекс Документы. docs.yandex.ru. Дата обращения: 6 январь 2026.
  4. ↑ Джидинский район. invest-buryatia.ru. Дата обращения: 6 январь 2026.
  5. ↑ Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек). docs.yandex.ru. Дата обращения: 6 январь 2026.
  6. ↑ Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек). Дата обращения: 6 январь 2026.
  7. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 Численность населения Республики Бурятия в разрезе районов (погрешность 50 человек) (ород хэлэн). Дата обращения: 12 декабрь 2025. Архивировано 5 март 2016 года.
  8. ↑ Всероссийская перепись населения 2002 года. (ород хэлэн). 03.rosstat.gov.ru. Дата обращения: 12 декабрь 2025. Архивировано 13 июль 2025 года.
  9. ↑ Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1 января 2009 года (ород хэлэн). Дата обращения: 12 декабрь 2025. Архивировано 18 май 2015 года.
  10. ↑ Итоги Всероссийская перепись населения 2010 года. 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов – районных центров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи человек и более (ород хэлэн). Дата обращения: 12 декабрь 2025. Архивировано 12 октябрь 2013 года.
  11. ↑ 1 2 Бурятия. Население на 1 января 2011-2014 годов (ород хэлэн). Дата обращения: 12 декабрь 2025. Архивировано 10 август 2014 года.
  12. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года (ород хэлэн). Дата обращения: 12 декабрь 2025. Архивировано 16 май 2013 года.
  13. ↑ 1 2 Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов) (ород хэлэн). Дата обращения: 12 декабрь 2025. Архивировано 12 октябрь 2013 года.
  14. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года (ород хэлэн). Дата обращения: 12 декабрь 2025. Архивировано 23 сентябрь 2015 года.
  15. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года (ород хэлэн) (5 октябрь 2018). Дата обращения: 12 декабрь 2025. Архивировано 8 май 2021 года.
  16. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года (ород хэлэн) (31 июль 2017). Дата обращения: 12 декабрь 2025. Архивировано 31 июль 2017 года.
  17. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года (ород хэлэн). Дата обращения: 12 декабрь 2025. Архивировано 26 июль 2018 года.
  18. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года (ород хэлэн). Дата обращения: 12 декабрь 2025. Архивировано 2 май 2021 года.
  19. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2020 года (ород хэлэн). Дата обращения: 28 август 2025. Архивировано 17 октябрь 2020 года.
  20. ↑ Стратегия пространственного развития России до 2030 года c прогнозом до 2036 года.Министерство экономического развития Российской Федерации. Дата обращения: 6 январь 2026.
  21. ↑ Всероссийская перепись населения 2002 года. Дата обращения: 6 январь 2026.
  22. ↑ О Реестре административно-территориальных единиц и населенных пунктов Республики Бурятия от 18 ноября 2009 - docs.cntd.ru. Дата обращения: 6 январь 2026.
  23. ↑ Об административно-территориальном устройстве Республики Бурятия от 10 сентября 2007 - docs.cntd.ru. docs.cntd.ru. Дата обращения: 6 январь 2026.
  24. ↑ ОБ УСТАНОВЛЕНИИ ГРАНИЦ, ОБРАЗОВАНИИ И НАДЕЛЕНИИ СТАТУСОМ МУНИЦИПАЛЬНЫХ ОБРАЗОВАНИЙ В РЕСПУБЛИКЕ БУРЯТИЯ, Закон Республики Бурятия от 31 декабря 2004 года №985-III. Дата обращения: 6 январь 2026.
  25. ↑ О преобразовании муниципальных образований путем объединения сельских поселений "Енхорское" и "Цаган-Усунское" в Джидинском районе и о наделении статусом вновь образованного муниципального образования - docs.cntd.ru. Дата обращения: 6 январь 2026.
  26. ↑ Постановление Народного Хурала Республики Бурятия от 6 декабря 2012 г. N 3159-IV "О преобразовании поселка городского типа Джида в сельский населенный пункт и образовании нового сельсовета". Дата обращения: 6 январь 2026.
  27. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 Всероссийская перепись населения 2010 года. (ород хэлэн). 03.rosstat.gov.ru. Дата обращения: 12 декабрь 2025. Архивировано 3 январь 2025 года.
  28. ↑ «Люди гибнут за вольфрам»: репортаж о Джидинском комбинате. Обзор Бабра (ород хэлэн). Babr24.com. Дата обращения: 6 январь 2026.
  29. ↑ Дацаны Сангхи. Дата обращения: 6 январь 2026.
  30. ↑ Официальный сайт Муниципального образования "Джидинский район" Республики Бурятия. Дата обращения: 6 январь 2026.
  31. ↑ Джидинский район. - Улан-Удэнская и Бурятская епархия Официальный сайт. Дата обращения: 6 январь 2026.
  32. ↑ Храм Первоверховных апостолов Петра и Павла - Село - Каталог статей - Петропавловка, любимый край! Дата обращения: 6 январь 2026.
  33. ↑ МПРО Свято-Православный приход, Джидинский район - контакты, телефоны, учредители, отзывы. Дата обращения: 6 январь 2026.
  34. ↑ Новые кресты и купола установлены на церковь с. Цаган-Усун (ород хэлэн). Централизованная религиозная организация Улан-Удэнская и Бурятская Епархия. Дата обращения: 1 январь 2026.
  35. ↑ Официальный сайт Муниципального образования "Джидинский район" Республики Бурятия. Дата обращения: 6 январь 2026.

Ссылкэнүүд

"https://bxr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Зэдын_аймаг&oldid=367393" хуудаһанһаа абтаһан