Г. Ц. Цыдынжаповай нэрэмжэтэ Буряадай гүрэнэй академическэ оперо болон баледэй театр

Сүлөөтэ Нэбтэрхы Толи — Википеэдиһээ
Г. Ц. Цыдынжаповай нэрэмжэтэ Буряадай гүрэнэй академическэ оперо болон баледэй театр
ород хэлэн Бурятский театр оперы и балета имени Г. Ц. Цыдынжапова
Театр оперы и балета в Улан-Удэ.jpg
Анханай нэрэ Хгжэмэй- зүжэгэй
Театрай түхэл оперын
Байгуулагдаһан үдэр 1952
Маягууд оперо, балед
Шагналнууд Орден Ленина
Здание театра
Байрлаһан газар Улаан-Үдэ
Хаяг Ленинэй гудамжа, 51
Архитектурын шэнжэ ампир
Зэргэ Объект культурного наследия народов РФ федерального значения Объект культурного наследия народов РФ федерального значения. Рег. № 041310015280006 (ЕГРОКН). Объект № 0410006000 (БД Викигида)
Руководство
Албан Буряад Уласай соёлой яаман
Захирад Дмитрий Дылыков
Ахамад хормейстер Валерий Волчанецкий
Ахамад уран зурааша Алексей Амбаев
Сайт uuopera.ru
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиа дахи Медиафайл

Г. Цыдынжаповай нэрэмжэтэ Буря́адай гүрэнэй академи́ческа оперо болон баледэй теа́тр (ород хэлэн Бурятский театр оперы и балета имени Г. Ц. Цыдынжапова) — оперо болон баледэй театр Улаан-Үдэ хотодо.

Хуряангы удха

  • Буряадай гүрэнэй оперо болон баледэй академическэ театр (БГАТОиБ) — Оросой Холбоото Уласай эгээл үнинэй театрнуудай нэгэн 1920 ондо байгуулагдаһан түүхэтэй.
  • 1931 ондо Улаан-Үдэдэ хүгжэмэй-театральна студи нээгдэжэ, 1935 ондо театр нээгдэжэ, Буряад орондо түрүүшын театр болоо һэн.
  • 1940 ондо П. Берлинскиин «Баяр» гэһэн түрүүшын үндэһэтэнэй хүгжэмтэ драма табигдаһан байгаа.
  • 1952 ондо байшан һэльбэн шэнэлэгдэһэнэй удаа театрай шэнэ тайзан нээгдэбэ.
  • 1956 ондо театр академическэ зэргэдэ хүртэбэ.
  • 2011 ондо театр заһабарилгада ба һэльбэн шэнэлэлгэдэ ороһон байна.
  • 2015 ондо театрта Байгалай уласхоорондын дуушадай мүрысөөн болоһон байна.
  • 2016 ондо театр «Тоска» Дж. Пуччиниин Ехэ театрай шэнэ тайзан дээрэ, Москвада табяа.
  • Театр эдэбхитэйгээр хүгжэлтын шэнэ замуудые бэдэрнэ: шэнэ түхэлнүүдые хэрэглэнэ ба репертуараа шэнэлнэ.
  • Театрай репертуарта 300 гаран зүжэгүүд, тэрэ тоодо оперо болон баледүүд бии.
  • Театрта арадай артистнууд, габьяата артистнууд болон залуу артистнууд хүдэлнэ. 2019—2020 онуудай театрай хаһада театрай труппада 160 хүн алба хээ.

Түүхэ

1920-ёод онуудта Буряад-Монголой АССР-тэ хүгжэмэй һургуули, нүүдэл хүгжэмэй курснууд бии болоно. 1929 ондо Улаан-Үдэдэ хүгжэмэй-театральна студи нээгдэжэ, тэрэнэй үндэһэн дээрэ 1931 ондо урлалай техникум байгуулагдаһан юм.

Театрай ордон үдэшын сагта. 2021 оной июниин 8

Түрүүшын жэлнүүдтэ Буряадай хүгжэмтэ театрта композиторнууд хүдэлөө: Павел Берлинский, Маркиан Фролов, Виктор Морошкин (1909—1942), балетмейстернүүд: Игорь Моисеев, М. Н. Арсеньев, дирижер: Михаил Бухбиндер, багшанар: Д. Н. Глязер, В. Н. Обыденная, найруулагшад Иосиф Туманов, Александр Миронский (1899—1955), Зүжэгшэн ба найруулагша Гомбожаб Цыдынжапов, уран зураашад: Г. Л. Кигель, А. Н. Тимин болон бусад.

1938 ондо Буряад драмын театрта эгээл түрүүшын үндэһэн хүгжэмтэ драма болохо Г. Цыдынжаповай ба А. Шадаевай зохёоһон "Баяр"гэжэ зүжэг П.Берлинскиин найруулгаар табигдаһан юм. 1940 ондо энэ зүжэг хоёрдохи найруулгаар суг хамта Б. Ямпиловтай найруулан табиһан байна. СССР-эй олон үндэһэн театрнуудта тэрэ үедэ хүгжэмтэ драма оперодо шэлжэн оролгын жанр байгаа[1].

1939 оной декабриин 20-до Буряад-Монголой АССР-эй ЦИК-эй Президиум хүгжэмтэ-драматическа театрые шэнэдхэн эмхидхэхэ тухай тогтоол абаһан юм. Тус бүлгэмдэ театральна болон хүгжэмэй училищинуудые дүүргэгшэд албанда орожо, найрал дуу, оркестр үргэдхэгдээ.

1940 оной октябриин 20-до Москвада Буряад-монголой искусствын I Декада эхилээ һэн. Театр «Баяр» гэжэ хүгжэмтэ драмануудые П.Берлинскиин болон «Эржэн» В. Морошкиной болон үндэһэн эпосэй удхаар түрүүшын буряад «Энхэ-Булат батор» гэжэ оперо харуулаа. СССР-эй Верховно Соведэй Президиумэй зарлигаар театр Ленинэй орденоор шагнагдаа һэн. Ахамад режиссер Г. Цыдынжаповта СССР-эй арадай артистын нэрэ зэргэ олгогдоо һэн.

Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайнай үедэ театр Улаан-Үдэдэ, Үбэр Байгалда, Алас Дурнада сэрэгэй частьнуудта болон госпитальнуудта наадажа байһан хэдэн концертнэ бригада байгуулаа. 1943 оной үбэл концертнэ бригада Г. Цыдынжаповай ударидалга доро Белорусска фронтын хубинуудта 60 гаран концерт үнгэргөө һэн. 1943 ондо театр түрүүшынгээ баледэй зүжэг — «Бахчисарайн фонтан» Б. Асафьевай, "Евгений Онегин " оперо П. Чайковскийн[2].

1946 ондо залуу дуушадай бүлэг Москва, Ленинградай консерватори болон хатаршад А. Я. Вагановагай хореографическа училищида һурахыень эльгээгдээ һэн. Г. Цыдынжапов МХАТ-та найруулагшын дүршэлэй һуралсал гараа. 1948 ондо Хүгжэмтэ театр драматическа театрһаа амяарлагдаа һэн. Хүгжэмэй театрай үндэһэн дээрэ Буряадай оперо болон баледэй театр байгуулагдаа һэн.

1952 ондо театрта 718 һууритай байшан баригдаа һэн. Проектын автор-архитектор А.Фёдоров. Түбэй портал дээрэ дэлгээгдэһэн тугтай «Хазаар Моритон» гэһэн баримал бүлэг, скульптор — А. И. Тимин табигданхай. Майн 1-дэ театрай нээлгын баяр ёһолол үнгэргэгдэжэ, түрүүшын зүжэг 1952 оной ноябриин 7-до табигдаа.

1959 ондо Москвада Буряад искусствын Хоёрдохи декада болоо һэн. «Побратимы» оперо Д.Аюшеева, 1973 ондо РСФСР-эй Гүрэнэй шанда хүртэһэн «Красавица Ангара» балет Лев Книппера болон Бау Ямпилов гэгшэд найруулан табиһан байна. М.Глинкын, «Во имя любви» Ж. Батуевай болон Борис Майзелиин хоёр балет. Хоёрдохи декадын дүнгүүдээр СССР-эй арадай артистын нэрэ зэргэдэ Лхасаран Линховоин, РСФСР — эй арадай артистнар-Лариса Сахьянова, Надежда Петрова, Бадма Балдаков гэгшэд хүртэһэн байна[3].

1950-яад онуудай һүүл багаар, 1960 — аад онуудай эхеэр театрта 70 гаран оперо болон баледэй найруулганууд бэелүүлэгдээ. 1979 ондо Москва, Ленинград хотонуудаар гастролиин һүүлээр театрта «Академическэ» гэһэн нэрэ зэргэ олгогдоо һэн. «Академическэ театрай» хүндэтэ нэрэ зэргэдэ хүртэлгэ хадаа Москва, Ленинград хотонуудта, гүрэнэймнай урда зүгтэ 1979 ондо амжалта театрайнгаа саашанхи ургалтын, һайжаруулгын хүсэтэ түлхисэ болоо һэн. 1970-1980-яад онуудта Буряад театрай тайзан дээрэ гайхамшаг бэлигтэй артистнар наадаһан байна. Тэдэнэй эгээл эрхим зохёохы туйлалтанууд үндэһэн хүгжэмтэ-театральна гүйсэдхэлгын түүхэдэ оруулһан хубитань сэгнэшэгүй ехэ. Эдэ СССР-эй арадай артистнар Лариса Сахьянова, оперын солистнар Л. Линховоин, К. Базарсадаев, Д. Дашиев, РСФСР-эй арадай артистнар С. Раднаев, В. Буруев, Л. Левченко, И. Кузьмина, баледэй солистнар, РСФСР-эй арадай артистнар Ц. Бадмаев, П. Абашеев, О. Короткова, А. Павленко, В. Ганженко, Е. Самбуева, Ю. Муруев, Вера Лыгденова болон бусад.

Театрай бүхы амжалтануудта ехэ габьяатай байһан гэбэл, ахамад дирижер И. Ю. Айзиковичай ба РСФСР-эй искусствын габьяата ажал ябуулагша, эрдэм һуралсалай талаар хүгжэмшэн, хорёод жэлдэ (1965—1986) театрые толгойлһон директор Д. Ш. Яхунаевай нүлөө ехэ юм.

1961 — майн 16-да Буряадай АССР-эй Министрнүүдэй Соведэй 179-дэхи тогтоолоор Улаан-Үдэдэ Буряадай уласай хатарай колледж албан ёһоор байгуулагдаһан юм. Тус бүтээлые уралигай элитэ ажал ябуулагшад үүсхэһэн байна: СССР-эй арадай зүжэгшэн Лариса Петровна Сахьянова, СССР-эй арадай зүжэгшэн Гомбо Цыдынжапович Цыдынжапов болон РСФСР-эй арадай зүжэгшэн Петр Тимофеевич Абашеев.Эндэ театрай залуу халаан бэлдэлгын уурхайтай болоо бшуу.

1980 — яад онуудта оперын тэрэ үеын залуу солистнууд — Г.Шойдагбаева (ссср — эй арадай артистка), РСФСР-эй габьяата артистнууд-В. Бальжинимаев, Ольга Аюрова, Б. Бороев, В. Цыдыпова, 1990-ээд онуудта — Е. Шараева, Т. Шойдагбаева, Б. Будаев, Д. Занданов гээд элдэб уласхоорондын болон орос гүрэнэй мүрысөөнүүдэй лауреадууд болоһон юм.

1990-ээд онуудай һүүл багай найруулганууд:

  • «Чиполлино» К. Хачатурянай балет. Балетмейстер Г. Майоров, дирижёр М. Балдаев.
  • П. Чайковскиин «Пиковая дама» оперо (1999) Хүгжэмтэ хүтэлбэрилэгшэ ба дирижёр Р. Моисеев, найруулан-табигша Л. Эрдэнэбулган (Монгол орон).
  • И. Штраусай «Летучая мышь» оперетта. Хүгжэмтэ хүтэлбэрилэгшэ Р. Моисеев, найруулан-табигша болон балетмейстер А. Голышев.
  • Ш. Гуно «Фауст» оперо.

1999 ондо театр Монгол һайхан орондо гастрольнуудта гараа.

Һүүлэй жэлнүүдтэ театр Монголтой, США-тай, Хитадтай уласхоорондын түсэлнүүдые бэелүүлээ, Киевтэ, үндэһэтэнэй оперын тайзан дээрэ үнгэрһэн баледүүдэй уласхоорондын фестивальда хабаадаа. БНХАУ-да амжалтатай гастрольнууд 26 хотые хамарһан ба тэдэнэй дунда Бээжэн, Шанхай, Шэньян, Хайкоу, Ганьчжоу болон бусад. Баледэй зохёохы бүлэгүүд Хитадай нэрэ хүндэтэй талмайнууд дээрэ, тэрэ тоодо Далян хотодо үнгэрһэн уласхоорондын фестивальда хабаадажа, Буряад уласай урлалые нэрэтэй түрэтэйгөөр түлөөлөө. Һүүлэй жэлнүүдтэ театрай гастрольнууд хүршэ можо нютагуудаар: Алтай хизаарта, Эрхүү можодо, Үбэр Байгалай хизаарта, Агын Буряадай тойрогто үнгэрдэг.

2007 ондо баледэй бүлэгэй Украинада, Днепропетровск ба Донецк хотонуудаар гастрольнууд аргагүй ехэ амжалтатайгаар үнгэрөө. Зүжэгүүдэй мэргэжэлэй үндэр хэмжээн тухай театр шэнжэлэгшэдэй сэгнэлтэнүүд, харагшадай һанамжанууд хэлэнэ. 2008—2009 онуудай гастрольнууд: Шэтэ, Эрхүү, Ангарск, Шелехов, Усолье-Сибирское, Улаан-Баатар болон Эрдэнэт (Монгол Орон). 2009 оной декабриин 12-һоо 20 болотор Томск хотодо театрай баледэй бүлэгэй гастрольнууд болоо, иимэ зүжэгүүд дурадхагда: «Лебединое озеро», «Тысяча и одна ночь», «Жизель» болон «Буратино» гэһэн хүүгэдэй зүжэг.

  • Харагшадай танхим. 2011 он

    Харагшадай танхим. 2011 он

  • Барельеф театрай досоо һэльбэг шэнэлэлгын удаа (Сталинай хажуу талын дүрсэ нэмэгдээ)

    Барельеф театрай досоо һэльбэг шэнэлэлгын удаа (Сталинай хажуу талын дүрсэ нэмэгдээ)

  • Абашеевта болон Сахьяновада дурасхаалай хүшөө

    Абашеевта болон Сахьяновада дурасхаалай хүшөө

  • Театрай ордон. Зүүн тала.

    Театрай ордон. Зүүн тала.

2010 оной октябрь һарада Оросой Холбоото Уласай соёлой Яаманай зууршалгаар, залуу ород дирижер, композитор Антон Лубченко театрай уран һайханай хүтэлбэрилэгшөөр томилогдоо һэн. 2010—2011 оной хаһада тэрэнэй хүтэлбэри театрай хүгжэлтын түүхэдэ эли шатань болоо һэн. Ажалайнь жэлэй туршада оркестрэй гэшүүд бүридхэгдөө, шэнэ репертуар ашаглагдаа. Лубченкын эдэбхи үүсхэлээр, урилгаар театрта хүдэлхэеэ мэдээжэ хореограф Питер Куанц ерэжэ, тусхайта хэрэг үйлэдөө: театрай түүхэдэ үзэгдөөгүй ушар-гурбан нэгэ акттай баледүүдые табяа. Лубченкын оролдолгоор дурсагдаһан баледүүдые Москва Хотын Ехэ театрай тайзан дээрэ харуулһаниинь болоно. Энэ хадаа Буряад театрай түүхэдэ гүрэнэй гол тайзан дээрэ түрүүшын тоглолто боложо, гүрэнэй олондо мэдээсэл тараадаг эмхинүүдээр халуунаар угтагдаа. Лубченкын үүсхэлээр театрай үндэһэн дээрэ «Времена года» гэһэн хүгжэмэй фестиваль эмхидхэгдэжэ, тэрэнэй тоглолтонуудта анха түрүүшынхиеэ Театрай симфоническа оркестртэй Денис Мацуев, Андрей Гугнин, Регина Черничко, Томо театрай Ба Мариинска театрай дуушад суг хабаадаа.

Лубченкын урилгаар, үүсхэлээр немец режиссер, ниитын ажал ябуулагша Ханс-Иоахим Фрай Буряадай оперно театрта «Competizione dell' Opera» гэһэн оперно дуушадай Уласхоорондын конкурс шагналгын нэгэ шата үнгэргөө һэн, тэрэнэй ашаар театрай хоёр дуушад-Аюна Базургуруева ба Мунхзул Намхай хоёр конкурсын түгэсхэлэй хэмжээндэ Москвагай Ехэ театрай тайзан дээрэ наадаба. Лубченкын хүдэлһэн жэл соогоо театрай коллективтэй шэнэ оперно, симфоническа болон баледэй репертуар гүйсэдхэхэеэ бэлдэбэ: «Паяцы» Р. Леонкавалло, «Сельская честь» П. Масканьи, «Энхэ-Булат Батор» М. Фроловай, Питера Куанцын балед, симфониин бүтээлнүүд: С. Прокофьевай, Д. Шостаковичай, А. Брукнерай, Р. Вагнерай, П. И. Чайковскиин, И. Стравинскиин, Л. Бетховенай, Б. Бриттенай. Олон зохёолнуудынь Буряад орондо түрүүшынхиеэ зэдэлээ.

Театрай байшан зургаан жэл һэльбэн шэнэлэгдэжэ, түрүүшын шата 2011 ондо түгэсөө. Энэ үедэ театр премьернэ зүжэгүүдые гаргажал, гастрольнуудые үнгэргэжэл байгаа. 2011 оной майн 23-һаа 25 болотор Антон Лубченкын хүтэлбэри доро үргэлжэ заһабарилгын ба һэльбэн шэнэлэгдэһэнэй удаа театр нээлгэдэ зорюулагдаһан гала-концертнүүд болоо[4][5], тэрэ 2011 оной сентябрь һарада тушаалаа орхиһон юм. Театрай нээгдэхэтэй сасуу тайзан дээрэнь Байгалай дуушадай түрүүшын Уласхоорондын конкурсдо Монголһоо, Оросой Холбоото Уласай Москва, Санкт-Петербург, Якутск, Эрхүү, Новосибирск, Улаан-Үдэ хотонуудһаа 35 дуушад хабаадаа. 2015 ондо Байгалай уласхоорондын дуушадай II -дохи харалган болоһон байна[6].

2011 оной октябрь һарада Ехэ театрай Шэнэ тайзан дээрэ Москвада театрай гастрольнууд болоо һэн. 2011 оной эсэстэ Ж.Бизе «Кармен» оперын премьерэ француз хэлэн дээрэ (энээнһээ урид оперо ород хэлэн дээрэ, совет ёһо заншалаар гүйсэдхэгдэдэг байгаа), мүн лэ тэндэ «Щелкунчик» балет найруулан табяа. 2012 оной хаһые Р Вагнерай «Летучий голландец» опероор Ханс-Йоахим Фрай найруулан нээгээ. Премьерэ «Россида Германиин Жэлэй» хэмжээндэ Гёте нэрэмжэдэ институдай болон Оросой холбоото уласай соёлой яаманай дэмжэлгээр үнгэрөө. Тус түсэлые үшөө 2010 оной һүүл багта Лубченкын, Буряад уласай соёлой Яаманай болон Россиин МИД-эй гээд Германиин ба Орос гүрэнэй хамтын түсэл гээд үүсхэһэн байна.

Коллективтэ шэнэ хүсэн нэмэжэ ороо. 2012 ондо Буряадай балет ород баледэй япон одон Морихиро Ивата (үнгэрһэн сагта Ехэ театрай солист), оперно труппые Орос гүрэнэй түрүү консерваторинуудые (Санкт-Петербургын, Москвагай, Новосибирскын болон бусадай), Монголой хүгжэмэй академиие дүүргэгшэд шэнэлһэн байна. 2015 оной зун Буряадай оперо болон баледэй театрай гол дуушан Ариунбаатар Ганбаатар П. И. Чайковскиин нэрэмжэтэ Уласхоорондын XV-дахи мүрысөөнэй лауреат, Гран-при шанда хүртэһэн юм.

Ренессанс

2014 оной декабрь болотор — 75 жэлэй ойн баярые тэмдэглэхэ сагынь-зургаан жэлэй юрэнхы һэльбэн заһабарилгын ба һэльбэн шэнэлэлгын удаа театр эдэбхитэйгээр һэргээгдэжэ байна гэжэ ойлгосотой болоо. Үнгэрһэн сагтань «Летучий голландец» (2012), «Аида» (2013), «Так поступают все» (2014) оперонууд, баледууд «Дон Кихот» (2013), «Бахчисарайский фонтан» (2014), «Вальпургиева ночь» (2014) гээд табигданхай. Байгалай дуушадай түрүүшын мүрысөөн, Сахьяновагай, Абашеевэй нэрэмжэтэ баледэй Фестиваль. Театр хоёрдохи амияа оложо, өөрынгөө репертуар үргэдхэхэ, шэнэ харагшадые бэдэрхэ гэжэ эдэбхитэйгээр оролдожо эхилээ. Театрай түүхэтэ тогтоһон гүйсэдхэхы түхэлые шэнэлэлгын ба тэрэниие оросой ба дэлхэйн театрай шэнэ бодото байдалай хилэ соо баталалгын шата болоо[7].

Удаадахи, 2015 он театрай шэб шэнэ түүхэдэ гол он байшоо, тэрээнһээнь хэлэхэ болоо һаа, амяараа абтаһан театрта бишыхан ренессансын үе саг эхилээ. Нэн түрүүн энээн тухай баледэй труппын мэргэжэлтэ ургалта гэршэлээ. Москвагай хореографическа училищи дүүргэһэн, Ехэ театрай солист (1996—2012) балетнэ труппын, балетмейстер-постановщик Морихиро Иватын (2012 оной октябрь һараһаа) хүтэлбэрилэгшөөр ажал ябуулгань бодото дүнгүүдые үгэжэ захалаа. Ород баледэй Морихиро һургуулиин түлөөлэгшэ ба удаа дараалһан адепт хадаа классическа репертуараа, артистнуудай гүйсэдхэхэ аян һэргээхэ хэрэгтэ зорюута оролсоо. Буряад тайзан дээрэ репуртуар иимэ классическа баледүүдтэ үгэһэн юм, тодорхойлбол: «Дон Кихот» (2013), «Бахчисарайский фонтан» (2014), «Баядерка» (2015), «Пер Гюнт» (2015), «Лебединое озеро» (2016), «Пахита» (2016), «Корсар» (2018), «Щелкунчик» (2018). Театрай дуушад элдэб янзын мүрысөөнүүдтэ эдэбхитэйгээр хабаададаг болоо (тиигэжэ хэдэн солистнууд Пермь болон Монголдо «Арабеск» гэһэн нэрэ хүндэтэй мүрысөөнэй лауреадууд, дипломант болоо), театр тухай «Балет» сэтгүүл (Ахамад редактортайнь Морихиро нягта нүхэсэдэг һэн) болон бусад федеральна балетнэ шүүмжэлэгшэд бэшэдэг болоо. Харин шухалань гэхэдэ, ниислэл хотын театрнуудһаа, Италиһаа, Японһоо, Донецкһээ гол балетмейстернүүд, хореографууд, репетиторнууд ерэжэ, зүжэгүүдые табихаһаа гадна театрай труппатай наринаар бэеэ һоридог болоо. Тэрэ үедэ харагшад түрүүн Эрхүү, Шэтэ хотонуудай, удаань бүхы гүрэн түрыншье харагшад балетнэ труппа яагаад урган гараа гээшэб гэжэ гайхангяар тэмдэглээ һэн. Тэрээнһээ гадна театр орос-япон хани барисаанай түбүүдэй нэгэн болонхой: премьернэ зүжэгүүдтэ японой элшэн сайдай ба консулнуудай Орос гүрэндэ ерээд ошоһон ушарнууд саг үргэлжэ боложол байгаа, «Митсубиши» хамжаан 2013 онһоо 2019 он болотор табан зүжэгэй ба уласхоорондын баледэй мүрысөөнэй эбээн тэдхэгшэ болоо, гараха наранай Оронһоо аяншалгын болон олзын хэрэгэй шэглэл эли бодо һэргээгдээ, мүн Японой соёлой жэлдэ Орос гүрэндэ (2018) театрай хэдэн хэмжээ ябуулганууд уласхоорондын албан ёһоной программада ороо[8].

Эхэ ороноймнай зүүн хилэ дээрэ байхадаа, Буряадай оперо болон баледэй театрта «Ази руу үүдэн» болохо табисууртай байгаа. Улас хоорондын соёлой харилсаа холбоонуудые хүгжөөлгэдэ тон ехэ удха оруулжа, театрай зүжэгшэд Азиин хилэ шадархи гүрэнүүдээр: Монгол, Урда Солонгос, Хитад, Япон гүрэнүүдээр эдэбхитэйгээр гастрольдо ябана. Энээнтэй хамта, театрай тайзан дээрэ Азиин-Номгон далайн хизаарай оронуудай зүжэгшэд наадажа, ород гүрэнэй зүүн зүгэй крос-соёлой харилсаануудай полюс байгуулна.

Классическа премьерэй һубарилай удаадахи шата үндэһэтэнэй репертуарай шэнэлэлгэ болоо. Ехэнхидээ Морихиро Ивата ба театрай захирал байһан Аюна Цыбикдоржиева хоёрой оролдолгоор (2011—2018 онууд) «Красавица Ангара» балет табихадаа, 2016 оной Оросой Холбоото Уласай театрнуудай дунда эгээл ехэ грант шүүжэ шадаа бшуу. Энэнь театрай туйлалтануудые бүхэроссиин хэмжээндэ мэдэрһыень сэхэ гэршэлээ. 2016 оной декабрь һарада болоһон театрай «визитнэ карточкын» премьерэ үндэһэн хореографиин дээжэ шэнэ ажабайдалай эхин тухай, гүйсэдхэхэ заншалай залгамжалал тухай гэршэлээ һэн. Энэ зүжэг Москвада театрай (Станиславскиин нэрэмжэтэ Хүгжэмэй театр, 2017), Хабаровскда (Хүгжэмэй театр, 2018), Владивосток хотодо (Мариинска театрай Приморско тайзан, 2019) гастрольдо эгээл мэдээжэ зүжэгүүдэй нэгэн боложо, буряад оперо болон баледэй театрай онсо өөрсэ түхэл шарай онсолон тэмдэглэһэниинь дэмы бэшэ. Мүн Морихиро Иватын өөрын хубита оруулһанай ашаар Италида болон Япондо баледэй труппын тоглолто болоо. 2013, 2018 онуудта тэрэ Уласхоорондын баледэй фестиваль үүсхэгдэһэн юм. Лариса Сахьяновагай Ба Петр Абашеевэй, мүн 2019 ондо Морихиро Иватын Соёлой жаса оросой-Японой баледэй зүжэгшэдэй 1-дэхи Евразиин мүрысөө үнгэргэжэ, Хитадһаа, Монголһоо, Сингапурһаа, Японһоо ба Орос гүрэнэй можо хизаарнуудһаа 150 артистнар хабаадаа.

2019 оной хабар Морихиро Ивадай урилгаар балетмейстер Александр Мишутин (Япон) театрта «Һахюуһан» гэһэн балет найруулан табигдана. Энэ зүжэг баледтэ дуратайшуулай, мүн мэргэжэлтэ шүүбэришэдэй бүлгэмэйшье дунда үргэн ехэ сууряа татаа. Тус зүжэг Үндэһэтэнэй «Алтан баг» шанда дэбжүүлэгдээд, 2020 оной февралиин 29-дэ Москвада "Геликон-оперо"театрай тайзан дээрэ гол программын хэмжээндэ дурадхагдаа гэжэ намартаа мэдээжэ болоо һэн.

Мариинска театрай түлөөлэгшэд Буряадай оперно ренессансын бусад гол дүрэнүүд болоо: оперно труппын режиссер, солист Юрий Лаптев (Орос гүрэнэй арадай зүжэгшэн, профессор, кафедрые даагша, Санкт-Петербургын консерваториин вокально-режиссерско таһагай декан, Гитис-эй ба МГУ-гай профессор) ба дирижер Леонид Корчмар (Оросой Холбоото Уласай габьяата зүжэгшэн, Санкт-Петербургын консерваториин оперно-симфоническа дирижированиин кафедрын доцент).

Табан жэлэй туршада тэдэ буряадай оперо болон баледэй театрта зургаан зүжэг найруулан табиһан байна: «Тоска» Дж. Пуччини (2015), «Кармен» Ж. Бизе (2016), «Бал-маскарад» Дж. Верди (2017), «Демон» Рубинштейнын (тоглолтын гүйсэдхэлгэ, 2018), «Свадьба Фигаро» В. А. Моцартын (2018) «Риголетто» Дж. Верди (2019). 2016 оной сентябриин 10-һаа Ю. К. Лаптев ахамад найруулагшын тушаалда абтаад, 2017 оной январьһаа 2018 оной декабрь болотор театрай уран һайханай хүтэлбэрилэгшэ байгаа. Тэрэнэй бии болоһоор Буряадай театрта оперо шанар һайтай шэнэ хэмжээндэ, найруулагшын, зүжэгшэнэй зэргэдэ гараа: сэдьхэл хүдэлгэмэ, ойлгосотой, амиды юумэ абажашье болохо байһанаа харуулжа, харагшадаа эрьебэ. Оперын дуушад, хоорой зүжэгшэд гансал хүгжэмэй талаар зорилгонуудые дүүргэдэг бэшэ, харин зүжэгшэнэй, найруулагшын юрэнхы бодолдо орожо, оперын жанрай ёһо гуримуудые дабажа эхилээ. Ехэнхидээ тэрэнэй зүжэгүүдэй ашаар Буряадай оперно театр тухай Санкт-Петербургһаа Владивосток хүрэтэр дахин һураг суу таража, театр театрайнгаа бүлэглэлэй федеральна гаршагта ороо.

2016 ондо, ноябриин 3-да, «Тоска» гэжэ зүжэг Ехэ театрай шэнэ тайзан дээрэ харуулаа. Буряадай бүхы соёлдо энэ үйлэ хэрэгынь нэн түрүүн туйлаһан ушар гээшэ, юуб гэхэдэ, нилээн ехэ сагай туршада Буряадай зохёохы бүлгэмүүдэй нэгэнииньшье гүрэнэй гол тайзан дээрэ үшөө наадаагүй байгаа ха юм. Гэхэ зуура, иимэ һүрөө ехэ амжалтатайгаар.

« 
Драматургиин талаар бага, гэхэтэй хамта, эстетикын талаар туяарһан", театральна-үзэбэриин ба, түрүүшээр харахада, яһала юрын шэнэ зүжэг юрэ бусын, юундэб гэхэдэ, найруулагшын туршалгануудай уйдхартай түрисэлдөөнэй үмэнэ мүнөөнэй бүтээл найруулагшын ба сценографическа хубилалтаһаа урид хүгжэм нэн түрүүн табина...
»

 — гэжэ Москва ниислэлэй шүүмжэлэгшэд бэшэһэн байгаа (Игорь Корябин, «Бельканто.ру»).

Энэ зүжэг театрай түүхэдэ шатата болоо: эндэ найруулагшадай шэнэ эстетикэ соносхогдохоһоо гадна артистнарай, хүгжэмшэдэй, уран һайханай-зүжэглэмэл бүлэгэй мэргэжэлтэ ургалта тэмдэглэгдээ, мүн шэнэ үеын солистнууд түрүүшынхиеэ харуулагдажа, удангүй бүхы Орос гүрэн дотор, хари гүрэнүүдээр хөөрэлдэжэ эхилээ. Москва хотодо «Тоска» гэһэн зүжэг театрайнгаа үргэн олониитэдэ ойрохон, бүхы Зүүн Сибириин эгээл томо хүгжэмтэ-театральна түбые түлөөлһэн театрай «амиды» мэргэжэлэй хэмжээ сэгнэхэ арга олгоо.

Аяар домогто премьерэдэ гол партинуудые залуу солистнууд гүйсэдхэжэ, театрта нэгэ үе тухай ерэһэн (2014—2015 онуудта): Батчимэг Самбугын, хонгёо, бүхэ сопрано lirico spinto, Монголдо Болон Буряад Орондо уласхоорондын конкурснуудай лауреат; Михаил Пирогов, гоё һайханаараа хоморой драматическа тенор, уласхоорондын конкурсын Гран-при шанда хүртэгшэ. П. И. Словцова (Красноярск), һүүлдэнь «Хосе Каррерас Гран-при» мүрысөөнэй Тусхай шан, Москва (мүнөө Красноярскын оперо болон баледэй театрай гол дуушан); Ариунбаатар Ганбаатар, ялас гэмэ баритон, уласхоорондын дуушадай III мүрысөөнэй лауреат. М.Магомаева (Москва) манай театрай ба уласай түүхэдэ түрүүшынхиеэ Уласхоорондын XV урилдаанай Гран-при шанда хүртэһэн юм. П. И. Чайковскиин, Санкт-Петербург (мүнөө Мариинска театрай гол дуушан)[9].

Ариунбаатарые дэлхэйн мүрысөөнүүдтэ бэлдэһэн сэхэ һурган хүмүүжүүлэгшэ (Чайковскиин конкурсын һүүлээр, аяар 2016 ондо, Дуушан Ехэ Британиин Кардифф хотодо АГААРАЙ ВВС-ЭЙ бүхэдэлхэйн конкурсын лауреат болоо) болон манай театрай концертмейстер, Ородой Холбоото Уласай арадай зүжэгшэн, оперын уран һайханай хүтэлбэрилэгшэ Дарима Линховоин оперын ехэ тайзан болоо, дарима Лхасарановна театрай хэдэн үеын дуушадай дундаһаа эгээл нэрэ хүндэтэй бүхэроссиин болон уласхоорондын хэдэн арбаад мүрысөөнүүдтэ хүртэһэн байха юм. Мүнөө үеын театрай дуушадые түлөөлһэн, мүн бэлдэһэн Д. Л. Линховоин оперын дуушадай «Санкт-Петербург» Конкурсдо Ирина Богачевой дурасхаалда Бат-Эрдэнэ Доржцэдэн (нэгэдэхи шан), Мария Балданова (хоёрдохи шан) илаһан тухай тээсгэн мэдээжэ болонхой.

2017 оной май һарада Дарима Лхасарановнагай дурадхалаар театрта театрай удаадахи шатын найруулга — "Бал-маскарад"оперо табигдаа һэн. 2017 оной намар Москвада Ород уласай хүгжэмтэ театрнуудай Эблэлэй «Хүгжэм Хараха» фестивалиин хэмжээндэ харуулһаниинь, эмхидхэгшэдэй хэлэһээр, фестивалиин программын шэмэг боложо, ниислэлэй шүүмжэлэгшэдэй һайн сэгнэлтэнүүдтэ, һанамжануудта хүртэһэн юм. Солист, хоорой, миманс, оркестрэй хүгжэмшэн бүхэнэй энэ зүжэгтэ оруулһан хубита тухай онсолон хэлэбэл, концертмейстернүүдэй, хормейстер болон дирижерэй хубита тухай, бүхыдөө «Бал-маскарад» гэжэ зүбшэн хэлсэгдэһэн зүжэгүүдэй үндэр хүгжэмэй хэмжээнэй ашаар, «Уйдхар» гэхын хажуугаар энэ үеын труппын визитнэ карточканууд гэжэ зүрхэтэйгөөр нэрлэмээр[10].

Театрай һүүлэй жэлнүүдтэ шухала гэгшын эзэмдэлгэ гэхэдэ, Орос гүрэнэй зүүн хубиин эгээн томо хүгжэмтэ-театральна түбэй зэргэтэй хүгжэлтэ болоно. БГАТОиБ-гэй үнгэргэдэг уласхоорондын фестивальнууд болон мүрысөөнүүд эндэ тон ехэ үүргэ дүүргээ. Һүүлэй табан жэлэй туршада хоёр дахин үнгэрһэн Байгалай уласхоорондын дуушадай мүрысөөн (2015, 2019 онууд) соло сууряатай боложо, дэлхэйн оперно тайзанай олон ерээдүйн ододой эхи табиһан юм. Гансашье Ород гүрэнһөө бэшэ, Мүн Япон гүрэнһөө, Солонгосһоо, Хитадһаа хабаадагшадые Морихиро Иватын Жасын үнгэргэдэг Ород-Япон Евразиин баледэй зүжэгшэдэй 1-дэхи мүрысөөн суглуулаа. Л. П. Сахьяновагай ба П. Т. Абашеевэй нэрэмжэтэ баледэй Фестивалиин (тоогоороо дүрбэдэхи — 2018 ондо үнгэрөө) ба Л. Л. Линховоинай нэрэмжэтэ оперын Фестиваль (зургаадахи Наадан болоо) ханануудта саг үргэлжын болоо. Эдэ түлөөлгэтэ театральна хуралдаануудые Орос гүрэнэй түрүү театрнуудай бэлигтэй артистнарые БГАТОиБ-гэй тайзан дээрэ суглуулна.

Буряад композиторска (хүгжэмшэдэй) уран бэлигэй дэлгэрүүлгэ театр өөрынгөө ажаябуулгын шухала шэглэл гэжэ тоолоно. Тиигэжэ үнгэрһэн табан жэлэй туршада театрай тайзан дээрэ ойн баярай, дурасхаалта үдэшэнүүд болоо. С. Манжигеевай (февраль, 2015 он), Э. Гармаевагай (февраль, 2016 он), Б. Цырендашиевай (ноябрь, 2016 он), Б. Ямпиловай (декабрь, 2016 он), П. Дамиранова (октябрь,2018 он), Б. Дондоковай (декабрь, 2018 он), мүн В. Усовичай хүүгэдэй хүгжэмэй онтохонуудай премьерэнүүд "Морозко (2014), «Двенадцать месяцев» (2015), «Мороз Иванович» (2016), Буддын шажанай найрал дуунай дуунууд Ю. Ирдынеевэй (2017), харин «Буряадай баледэй ба оперын Алтан хуудаһанууд» (түлэбэй автор ба хүтэлэгшэ хүгжэм шэнжэлэгшэ Д. Д. Дондупов) гэһэн үлхөө хүреэндэ үнгэрһэн жэлнүүдэй бүхы элитэ артистнууд тухай хэлэгдэнэ.

Алишье сагта театр хүгжэлтын шэнэ замуудые эдэбхитэйгээр бэдэрнэ. Тиигэжэ 2019 оной июль һарада Москва, Ригэ, С-Петербург, Улаан-Үдэ хотонуудһаа балетмейстернүүдые суглуулһан залуу хатаршадай Лаборатори анха түрүүшынхиеэ болоһон байна. Тэрэнэй дүнгүүдээр «буряад онтохонууд ба домогууд» гэһэн түсэл бии боложо, нэгэ талаһаа үндэһэн репертуараа хүсэлдүүлбэ, нүгөө талаһаа, буряадай труппын бүхы артистнуудта хатарай шэнэ техникэнүүдтэ өөрыгөө туршаха арга олгобо. Лабораториин премьернэ харалгануудай нэгэндэ ошоһон "Алтан багай " экспертнүүд түсэлые уласай нэрэ хүндэтэй шангай ута-хуудаһанда оруулһан ушар юрэ бэшэ удхатай.

Мүн тэрэнэй гол программада, театрай түүхэдэ түрүүшынхиеэ жэлэй премьерэ — Александр Мишутинай найруулһан «Һахюуһан» балет ороо. Японидо хүдэлдэг дотоодын хатар найруулагша Мариус Петипай зүүн зүгэй классическа үльгэр мүнөө үеын балетнэ хэлээр хөөрэжэ, зүжэгөө орос гүрэнэй хэмжээнэй үйлэ хэрэг болгожо шадаа.

2019 оной намарай премьерэ — москвагай хореограф Анастасия Кадрулёвагай «Сон в летнюю ночь» гэжэ балет табихадашье (буряадай хореографическа училищи болон Ород баледэй Академи дүүргэһэн) гол зүйлынь болоһон юм. Баледэй труппын хүгжэлтын шэнэ векторые тэмдэглэжэ шадаһан ушар болоо.

Владимир Бочаровай найруулһан Вердиин «Травиата» оперонууд 2020 оной хабарай гол премьерэ болохо байгаа. Гэбэшье энэ жэлэй март соо тус зүжэгые ажалай хэрэгээр тушааһанай удаа пандемиһээ боложо, премьерэ удаадахи хаһада хойшолуулагдажа, 2021 оной январь һарада болоһон байна[11].

2021 оной октябрь һарада Буряадай гүрэнэй оперо болон баледэй академическэ театрай уран һайханай хүтэлбэрилэгшын тушаалда Владимир Рылов уригдана[12]. Бусажа ерэһэн түрүүшынгээ һарануудта maestro «Жизель» ба «Щелкунчик» баледүүдэй, «Кармен» оперын, «Сельская честь» ба «Евгений Онегин» оперонуудай дирижер боложо харагшадай урда үзэгдөө; «Посвящаем Пушкину» ба «С возвращением, maestro!» гэжэ өөрын найруулгын түлэбүүдые бэлдээ. «Пушкинда Зорюулнабди» гэһэн түсэлдэ Рахманиновай «Алеко» гэжэ нэгэ акттай оперо болон Глинкын «Руслан Людмила хоёр» гэжэ оперын хуудаһанууд ороо: номернуудай хоорондо дирижер поэмэһээ хэһэгүүдые уншаа. Түсэлдэ «С возврением, maestro!» — Свиридовэй «Шуурган» ба «Руслан Людмила хоёр» гэһэн оперын хуудаһанууд. Свиридовэй хүгжэм гүйсэдхэхэ үедэ дирижер Пушкинай адли нэрэтэй туужа сээжээр уншажа, зүжэгшэнэй шадабаряараа харагшадаа гайхуулба. 2022 оной март һарада Владимир Рыловай Н. А. Римский-Корсаковай «Царская невеста» опероор табигдаһан зүжэгэй премьерэ амжалтатайгаар үнгэрөө. Энэ ажалнуудай хажуугаарнь В. А. Рыловэй ударидалга доро театр Буряад Уласай 100 жэлэй ойн баярта бэлдэжэ байгаа бэлэй.

Театр хубилжа байхадаал, амиды бшуу. Хоёр зорилго — классическа уг баялиг сахин хамгаалга ба мүнөө үеын театрай түхэлнүүдые бэдэрэлгэ — саашанхи замыень далижуулна. Харин бүхы годиролтонууд, дэгдэхэ, бүдэрхэ гэбэл, үе бүхэн театрай наян гаран жэлэй түүхэ хэдэг шэлэлтэ болоно.

«Байгал дээрэ балет» уласхоорондын фестиваль

IV -дэхи уласхоорондын фестиваль « Байгал дээрэ балет. Буряад орон» 2025 оной зунай ёһотой ехэ үйлэ хэрэг болоо. Июлиин 18-да, июлиин 19-дэ, Байгал далайн үзэсхэлэн эрьедэ дабтагдашагүй оршон байдал тогтожо, үндэр урлал нангин Байгал далайн байгаалиин үзэсхэлэнтэй тааралданхай. Энэ үйлын гэршэнүүд 3 мянга шахуу тоото хүн зон болоо. Тус Фестиваль «Красавица Ангара» гэһэн баледэй премьерээр нээгдэжэ, гала-тоглолтоор үргэлжэлөө. Тус программада Буряадай оперо болон баледэй театрай одонууд, «Хун шубуута нуурай» хэһэг дурадхаһан Ехэ театрай, Новосибирскын театрай зүжэгшэд, мүн «Уран Хас» баледһээ номертой монгол хатаршад хабаадаа. «Байгал дээрэ балет» гэһэн түсэл 2022 оной август һараһаа буряадай оперо болон баледэй театрай тоглолтоһоо эхилээ. Тэрэ ехэ амжалта туйлажа, уласхоорондын фестивалиин хэмжээн болотор ургаа. Тус Фестивалиин ажалда ондо ондоо жэлнүүдтэ Георгий Исаакян, Андрис Лиепа, Монгол Уласай артистнар Халюна Бямба-Сэрэн, Нацагдорж Дашдорж, Новатһаа Виктория Данковцев, Ехэ театрһаа Арина Денисова Болон Денис Захаров гэгшэд ерэжэ хабаадалсаһан байна. Харин 2025 оной Уласхоорондын фестиваль Юрэнхылэгшын соёлой үүсхэлнүүдэй жасын дэмжэлгээр үнгэрөө[13].

Буряад театрай ехэ гастрольнууд

2025 оной октябриин һүүл багаар ФГБУК Росконцентай эмхидхэһэн «Ехэ гастрольнууд» гэһэн программын хэмжээндэ Оросой Холбооной Соёлой яаманай болон «хүгжэм Хараха» гэһэн Бүхэроссиин гастрольно-концертнэ түсэбэй ёһоор, Москва хотодо Г. Ц. Цыдынжаповай нэрэмжэтэ буряадай гүрэнэй академическэ оперо болон баледэй театрай гастрольнууд болоһон байна. Тэрэ Академическэ Хүгжэмэй театрай тайзан дээрэ. К. С. Станиславский ба Вл. И.Немирович-Данченко баледэй Р. Дригогой «Һахюуһан» болон үндэһэн оперо Б. Дондоковой «Эреэхэн» гэһэн харалга үнгэрөө.

Буряадай театр гурбадахияа бүхэроссиин гастрольно-концертнэ түсэбтэ хабаадана. 2018 ондо тус бүлгэм «Ехэ гастролёор» Хабаровскын болон Примориин хизаар руу гараһан байна. 2025 оной хабар Мария Эл Чуваши уласуудаар гастролёор ябаһан байгаа.

2023 ондо «Хүгжэм хараха» гэһэн фестивалиин шугамаар болон Буряад уласай зуун жэлэй һайндэрнүүдэй хэмжээндэ Москвагай харагшад Никита Дмитриевскиин «Найдалай газар — Баргажан-Түхэм»гэһэн найруулгада үндэһэн балет хараһан байна. Гүрэнэй Ехэ театрай шэнэ тайзан дээрэ Вано Мураделиин "Великая дружба"гэжэ оперын Владимир Рыловэй зүжэг хоёр үдэрэй туршада табигдаа[14][15].

Үнгэрһэн жэлнүүдэй суута хүнүүд

1970-аад онуудта

Дуушад: СССР-эй арадай зүжэгшэн Лхасаран Линховоин, Буряадай АССР-эй арадай зүжэгшэн В.Я. Буруев, А. И. Журова, Саян Раднаев болон бусад. Баледэй зүжэгшэд: СССР-эй арадай зүжэгшэн Лариса Сахьянова, РСФСР-эй арадай зүжэгшэн Пётр Абашеев, Буряад Уласай габьяата зүжэгшэд ба Оросой габьяата зүжэгшэд Алексей Павленко, Григорий Багадаев болон бусад. Гол дирижернууд — Г. И. Слупский, Айзикович, Иосиф Айзикович, ахамад режиссер — РСФСР — эй арадай артист Содном Будажапов, режиссер — Буряадай АССР — эй искусствын габьяата ажал ябуулагша H. E. Логачев, ахамад балетмейстер-А. Г. Батубаева, ахамад уран зурааша-РСФСР-эй арадай уран зурааша А. И. Тимин.

1980-аад онуудта

Лхасаран Линховоин, Ким Базарсадаев, Дугаржап Дашиев, РСФСР-эй арадай артистнар Саян Раднаев, В. Буруев, Л. Левченко, И. Кузьмина, Лариса Сахьянова, РСФСР-эй арадай артистнар О. Короткова, Алексей Павленко, В. Ганженко, Екатерина Самбуева, Юрий Муруев, Татьяна Дудеева, Галина Шойдагбаева, Вячеслав Бальжинимаев, Ольга Аюрова, Болот Бороев, Валентина Цыдыпова, солист А. Барбонов болон бусад. Владимир Рылов в 1986—1989 онуудта театрые хүтэлбэрилөө.

1990-ээд онуудта

Оперын гол дуушад: Ким Базарсадаев, Дугаржап Дашиев, Галина Шойдагбаева, Елена Шараева, Максим Раднаев, Батор Будаев, Дамба Занданов, Оксана Хингеева, Марина Коробенкова, Болот Бороев, Виктория Базарова болон бусад.

2000-аад онуудта

Оперын солистнууд: Аюна Базаргуруева, Эржена Базарсадаева, Батор Будаев, Вера Васильева, Бадма Гомбожапов, Баиржаб Дамбиев, Туяна Дамдинжапова, Бат-Эрдэнэ Доржцэдэн, Эдуард Жагбаев, Ольга Жигмитова, Дамба Занданов, Марина Коробенкова, Мунхзул Намхай, Билигма Ринчинова, Сергей Фоменко, Оксана Хингеева, Баир Цыденжапов, Валентина Цыдыпова, Доржо Шагдуров, Галина Шойдагбаева, Татьяна Шойдагбаева болон бусад.

Баледэй солистнууд: Баярма Цыбикова, Вероника Миронова, Анастасия Самсонова, Лия Лия Балданова, Евгения Мижитова, Евгения Бальжинимаева, Елена Хишиктуева, Ксения Федорова, Булыт Раднаев, Баир Жамбалов, Баярто Дамбаев, Владимир Кожевников, Иннокентий Иванов, Виктор Дампилов, Баир Цыдыпылов, Батор Надмитов болон бусад.

  • Театрай ордон. Урда тала.

    Театрай ордон. Урда тала.

  • Театрай ордон. Хэһэг

    Театрай ордон. Хэһэг

  • Зайн галай-хүгжэмэй фонтан театрай урда тээ

    Зайн галай-хүгжэмэй фонтан театрай урда тээ

  • Театрай урдахи талмай

    Театрай урдахи талмай

« Абяануудай хатан» гэжэ хүгжэм шүүмжэлэгшэд СССР-эй арадай зүжэгшэн, Буряад Уласай гүрэнэй шангай лауреат, Уласхоорондын гурбан урилдаанай лауреат, хоморой шухаг, гайхалтай сопрано хоолойтой Галина Шойдагбаевае нэрлэдэг. Театрай тайзан дээрэ Валентина Цыдыпова дууладаг, РСФСР-эй габьяата зүжэгшэн, мүнөө үеын дуунай урлалай ялас гэмэ түлөөлэгшэ. Сопрано хоолойтой Марина Коробенкова, Билигма Ринчинова, Туяна Дамдинжапова гэгшэд зохёохы хүгжэн һалбарха хаһада ороо. Театрта шанга меццо-сопранай бүлэг дуушад: Т. Шойдагбаева, О. Хингеева, Э. Базарсадаева, О. Жигмитова. Эрэ хүнэй шанга хоолойтой солистнууд бии болоо: Б. Гомбожапов, М. Намхай, Б. Дамбиев, Д. Шагдуров. Эгээл һайн талаһаа тайзан дээрэ ба гастрольнуудта баледэй залуу зохёохы бүлгэм өөрыгөө харуулаа: Б. Цыбикова, В. Миронова, А. Самсонова, Б. Дамбаев, Б. Раднаев, Б. Жамбалов. Баледэй уран һайханай хүтэлбэрилэгшэ-Екатерина Самбуева. Гол уран зурааша-Михаил Болонев.

Театрай ордон

Театрай байшан холбоото уласай удха шанартай уран барилгын хүшөө болоно. Үндэһэтэнэй шэмэглэлэй зүйлнүүдтэй сталинска ампирай маягтай байшан 1945 онһоо 1952 он болотор баригдаа.

1934 ондо Моссоведэй уран барилгын-түлэблэлгын мастерскойнуудай архитектор А. Н. Федоров социалис соёлой Ордоной проект Улаан-Үдэдэ зохёогоо һэн. Концертнэ танхимай, театрай, номой сангай, музейн, эрдэм-шэнжэлгын институдай бүридэлдэ «эрдэм-соёлой ехэ комбинадай» барилга хараалагдаа һэн. Энэ түсэл баталагдаагүй байгаа. Хүгжэмтэ-драмын театрай шэнэ түсэл А. Н. Федоров 1936 ондо зохёоһон юм. 1938 ондо барилга эхилээ, харин удангүй зогсоогдоо. Барилга 1940 гү, али 1941 ондо дахин эхилхэ ёһотой байһан аад, дайнһаа боложо, иимэ юумэн хэгдээгүй. 1945 ондо Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайнай дүүрэһэнэй удаа ажалнууд үргэлжэлөө һэн. 1950 ондо А. Н. Федоров наһа бараа. 1951 оной намарһаа архитектор В. А. Калинин театрай барилгые эрхилһэн юм. Харагшадай танхимай плафоной зурагуудые уран зураашад Г. И. Рублев Ба Б. В. Иорданский хоёр бүтээдэг байгаа.

2006 ондо театрай байшан соо һэльбэн шэнэлэгдэжэ эхилээ. 2011 оной майн 23-да зургаан жэлэй туршада заһабарилгын ба һэльбэн шэнэлэгдэһэнэй удаа оперо болон баледэй театрай байшан дахин нээгдээ. Гэбэшье ажал үшөө дүүрээдүй, театр һэргээлгын хоёрдохи ээлжээндэ репетици хэдэг шэнэ танхимуудые, мүн балетнэ танхим ба абяа буулгадаг студи барилга. Гадна уригдаһан мэргэжэлтэдтэ, артистнуудта айлшадай таһалганууд бии болохо. Эдэ ажалнуудые дүүргэһэнэй һүүлээр лэ иимэ ехэ ба удха шанартай хубилган шэнэдхэлгэнүүдые гүйсэд дүүргэхэ тухай хэлэжэ болохо[16].

Репертуар

Театрай 70 гаран жэлэй түүхэдэ Оросой Холбоото Уласай, дэлхэйн классикын 300 гаран зүжэгүүд, буряад композиторнуудай зохёолнуудаар табигдаһан байна.

Зүблэлтэ үеын буряад оперонууд

  • «На Байкале» Л. К. Книппера (1948, 2-дохи найруулга, 1958 он)
  • «Мэдэгмаша» С. Н. Ряузова (1949, 2-дохи найруулга «У подножья Саян» 1953 ондо)
  • «Побратимы» (1958), «Братья» (1961) Д. Д. Аюшеевай,
  • «У истоков родника» (1960), «Прозрение» (1967), «Чудесный клад» (1970) Б. Б. Ямпиловай.
  • 1971 ондо М. П. Фроловой найруулһан «Энхэ-Булат батор» оперо һэргээгдээ. 2011 ондо режиссер Олег Юмов дирижер Антон Лубченко хоёр мүнөө үеын уншалгаар оперо харагшадта дурадхаһан байна.

Элдэб жэлэй буряад баледүүд

  • «Свет над долиной» Ряузова (1956, буряадай түрүүшын балет)
  • «Во имя любви» Ж. Ж. Батуевай и Майзелиин (1958)
  • «Красавица Ангара» Б. Б. Ямпиловай и Л. К. Книпперай (1959, 2-дохи найруулга 1972 ондо)
  • «Цветы жизни» (1962), «Гэсэр» (1967), «Джангар» (1971) Ж. Ж. Батуевай
  • «Патетическая баллада» Б. Б. Ямпилова (1967)
  • «Dzambuling» А. Лубченко ба Питер Куанцын (2011, 2012 ондо Буряад Уласай Гүрэнэй шанда хүртэһэн)

Зүблэлтын үеын дууринууд ород хэлэн дээрэ

«Тихий Дон» (1955), «В бурю» (1958); «Овод» Спадавеккиа (1962), «Анна Снегина» Холминовай (1967)

Зүблэлтын үеын бусад найруулганууд (балет)

«Красный мак» (1951); «Шурале» Яруллина (1955), «Тропою грома» (1964); «Легенда о любви» Меликовай (1966), «Спартак» (1970) болон бусад.

Театртай холбоотой мүрысөөнүүд ба хэмжээ ябуулганууд

  1. СССР-эй арадай артист Л. Линховоинай нэрэмжэтэ оперын фестиваль;
  2. СССР-эй арадай зүжэгшэн Л. Сахьяновой болон РСФСР-эй габьяата зүжэгшэн П. Абашеевай нэрэмжэтэ баледэй фестиваль ;
  3. Байгалай уласхоорондын дуушадай мүрысөөн;
  4. СССР-эй арадай зүжэгшэн К. Базарсадаевай нэрэмжэтэ дуушадай уласхоорондын мүрысөөн;
  5. СССР-эй арадай зүжэгшэн Д. Дашиевай нэрэмжэтэ дуушадай нютаг можын мүрысөөн;
  6. «Байгал дээрэ балет» гэжэ уласхоорондын фестиваль.

Театрай мүнөө үеын труппа

2019—2025 онуудай театральна хаһада:

Театрта хатардаг:

  • Буряад Уласай арадай зүжэгшэд:
    • Лия Балданова, Вероника Миронова, Евгения Цыренова, Баир Жамбалов, Булыт Раднаев,Батор

Надмитов, Елена Хишиктуева.

  • Буряад Уласай габьяата зүжэгшэд:
    • Елена Хишиктуева, Анастасия Цыбенова, Баярма Цыбикова, Евгения Цыренова, Батор Надмитов, Виктор Дампилов, Анна Петушинова, Михаил Овчаров, Баир Цыдыпылов, Маргарита Эрдыниева, Вячеслав Намжилон.

Оперно труппые түлөөлдэг:

  • СССР-эй арадай зүжэгшэд:
    • Галина Шойдагбаева
  • Оросой Холбоото Уласай габьяата зүжэгшэд:
    • Виктория Базарова, Оксана Хингеева, Татьяна Шойдагбаева, Дамба Занданов,Билигма Ринчинова.
  • Буряад Уласай арадай зүжэгшэд:
    • Марина Коробенкова, Валентина Цыдыпова, Эржена Базарсадаева, Мунхзул Намхай, Тугмит Танхаев, Баиржаб Дамбиев, Ольга Жигмитова, Данзан Бальжинимаев, Бадма Гомбожапов, Эдуард Жагбаев.
  • Буряад Уласай габьяата зүжэгшэд:
    • Туяна Дамдинжапова, Ольга Ким, Михаил Пирогов, Доржо Шагдуров, Мэргэн Санданов, Елена Мохосова, Галсан Ванданов, Баир Аранжуров.

Оркестр:

  • Оросой Холбоото Уласай габьяата зүжэгшэд:
    • Александр Дугаров, Анатолий Тин, Юрий Тютрин.
  • Буряад Уласай арадай зүжэгшэд:
    • Вера Именохоева, Сергей Самсонов, Светлана Хантаева.
  • Буряад Уласай габьяата зүжэгшэд:
    • Светлана Хантаева, Григорий Феоктистов, Александра Гоголь
  • Валентин Богданов- ахамад дирижер

Хор:

  • Валерий Волчанецкий- ахамад хормейстер

Ажаглалтанууд

  1. ↑ Буря́тский теа́тр о́перы и бале́та (ород хэлэн). Дата обращения: 28 октябрь 2025.
  2. ↑ Ко Дню Победы: Музыкально-драматический театр в годы войны (ород хэлэн). Дата обращения: 28 октябрь 2025.
  3. ↑ Ретроспектива: искусство Бурятии покорило москвичей (ород хэлэн). Дата обращения: 28 октябрь 2025.
  4. ↑ Рожкова, 2011
  5. ↑ Никитина, 2007
  6. ↑ Официальный сайт БГАТОиБ(неопр.). Дата обращения: 28 октябрь 2025. Архивировано 28 март 2022 года.
  7. ↑ Театр оперы и балета отмечает свой юбилей -75-ть лет (ород хэлэн). bgtrk.ru. Дата обращения: 28 октябрь 2025.
  8. ↑ Бурятские японцы об Улан-Удэ, балете и любви (ород хэлэн). uuopera.ru (31 май 2018). Дата обращения: 28 октябрь 2025.
  9. ↑ Ариунбаатар Ганбаатар: «Развивать души людей нужно культурой, искусством, театром» (ород хэлэн). soyol.ru. Дата обращения: 28 октябрь 2025.
  10. ↑ Дарима Линховоин: "Музыка создает узоры внутри человека" (ород хэлэн). burunen.ru (6 сентябрь 2019). Дата обращения: 28 октябрь 2025.
  11. ↑ Официальный сайт БГАТОиБ(неопр.). Дата обращения: 28 октябрь 2025. Архивировано 31 декабрь 2017 года.
  12. ↑ Владимир Рылов(неопр.) (10 октябрь 2020). Дата обращения: 28 октябрь 2025.
  13. ↑ “Культурное наследие на берегу природного”: Балет на Байкале за два дня собрал 3000 зрителей (ород хэлэн). egov-buryatia.ru (20 июль 2025). Дата обращения: 28 октябрь 2025.
  14. ↑ «Люди на улице искали лишний билетик». Бурятский театр оперы и балета открыл «Большие гастроли» в Москве (ород хэлэн). gov-buryatia.ru. Дата обращения: 28 октябрь 2025.
  15. ↑ "Земля веры – Баргуджин Тукум | MAMT", 2023-10-20. 2025-10-28. 
  16. ↑ Инжиниринговая компания «А-ИНЖ» (объекты 2003 года): Бурятский государственный академический театр оперы и балета (ород хэлэн). Дата обращения: 28 октябрь 2025.

Ном зохёол

  • Ходорковская Л. С Бурят-монгольский театр: Очерк истории. — М.: Искусство, 1964. — 237 с.
  • Сборник статей Искусство Бурятской АССР / Ред. коллегия: И. Е. Тугутов (ред.) и др.. — Улан-Удэ: Бурятское Книжное Издательство, 1959. — 239 с.
  • Гуревич П. С Оперный театр Бурятии: Очерки. — Улан-Удэ: Бурят. кн. изд-во, 1964. — 191 с.
  • Яхунаева Д. Ш Государственный Ордена Ленина Бурятский театр оперы и балета. — М.: Советская Россия, 1979. — 74 с.
  • Куницын О. И Бурятская опера. — Улан-Удэ: Бурят. кн. изд-во, 1984. — 198 с.
  • Цыдынжапов Г. Ц Материалы и воспоминания / Сост., спец. ред. и авт. вступ. ст. В. Ц. Найдаков; Лит. запись Н. Ц. Цибудеевой, Л. С. Башкуевой. — Улан-Удэ: Бурят. кн. изд-во, 1990. — ISBN 5-7411-0410-X
  • Бурятский театр оперы и балета // Театральная энциклопедия / гл. ред. С. С. Мокульский. — М.: Советская энциклопедия, 1961. — Т. 1. А — «Глобус». — 43 000 экз.

Статьянууд ба толилолгонууд

Ссылкэнүүд

"https://bxr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Г._Ц._Цыдынжаповай_нэрэмжэтэ_Буряадай_гүрэнэй_академическэ_оперо_болон_баледэй_театр&oldid=368770" хуудаһанһаа абтаһан