Санкт-Петербургын дасан

Дасан
ород хэлэн Санкт-Петербургский буддийский храм «Дацан Гунзэчойнэй»
буряад хэлэн Санкт-Петербургын дасан «Гүнзэчойнэй»
59°59′01″ с. ш. 30°15′21″ в. д.
Гүрэн	Орос гүрэн
Хото	Санкт-Петербург
Конфесси	гелугпа
Харьяатан	Орос гүрэнэй Буддын шажанай заншалта сангха
Архитектурын маяг	Модерн[d]
Уран барималшан	Гавриил Васильевич Барановский[d]
Основатель	Агван Доржиев
Бии болоһон һара үдэр	1909
Основные даты
арамнайлга ба жиндагуудта нээлгэн — 1915 үгы хэлгэ ба шажан санаартаниие хамалганда оруулалга — 1935 хоёрдохиеэ һэргээлгэ — 1990
Үгы болоһоной һара үдэр	1935—1990
Мэдээжэ һуурижагшад	Тёпкин, Лубсан-Шарап, Самаев, Данзан-Хайбзун
Шэрээтэ лама	Бадмаев, Буда Бальжиевич
Зэргэ	Объект культурного наследия народов РФ федерального значения. Рег. № 781620561700006 (ЕГРОКН). Объект № 7810437000 (БД Викигида)
Байдал	мүнөө ажаллажа байһан дасан
Сайт	dazanspb.ru
РУВИКИ.Медиа дахи Медиафайл

Санкт-Петербургын буддын шажанай дасан «Даца́н Гунзэчойнэ́й» (ород хэлэн Санкт-Петербу́ргский будди́йский храм «Даца́н Гунзэчойнэ́й»; тиб. ཀུན་བརྩེ་ཆོས་གནས་གྲྭ་ཚང, Вайли kun brtse chos gnas grwa tshang) Гунзэчойнэйтүбэдһөө оршуулхада-« хамагые Баясуулдаг даяанша Эзэнэй нангин һургаалай эхэ үндэһэн», дасан — Оросой буддын шажанда дасан гэһэн удхатай) — Санкт-Петербургда шүтөөнэй барилга. Орос гүрэнэй Буддын шажанай заншалта сангхада, гэлүгпын һургуулида хабаатай. Иимэ хаягаар оршодог: Санкт-Петербург, Приморский проспект, 91 (метрогой «Старая Деревня» гэһэн станци).

Уридшалан түүхэ

Санкт-Петербургын түүхэ бэшэгшэдэй гэршэлһээр, Нева мүрэнэй эрьеэр түрүүшын буддын шажантан Петропавловска хэрэм бариха үедэ бии боложо, Орос гүрэндэ шэнэ ниислэл эхилээ һэн. Эдэ хадаа 1706 оной һүүлээр хэрэмэй шулуун голнуудые бодхоохо талаар бусад хүдэлмэришэ хүнүүдтэй хамта хүдэлһэн эжэл хальмагууд (1609 ондо оросой Эзэнтэ гүрэнэй бүридэлдэ ороһон Хальмаг ханлигай албатан) байгаа. Кронверкын саана (Ехэ Спасска үлсэ шадар) оршодог Татаар тосхондо (түгхын аймаг, Санкт-Петербург) холо бэшэ ажаһуудаг һэн. Хэбэд номхон байдал. XVIII—XIX зуун жэлэй тэн үеын хожомой эшэ үндэһэндэ хальмагууд тухай, оросой ниислэлэй ажаһуугшадай дунда буддын шажанай шажанай бусад ямар нэгэн түлөөлэгшэд тухай дурдалга үгы.

Санкт-Петербургда буддын шажанай бүлгэм XIX зуун жэлэй эгээл һүүл багта бүрилдэжэ эхилээ. 1869 оной хүн зоной тоололгын ёһоор, ондо ондоо яһатанай бэшүүлһэн нэгэл буддын шажантан хотодо ажаһуудаг байгаа. 1897 ондо аяар 75 буддын шажантан байгаа, харин 1910 ондо — 184 (163 эрэшүүл ба 21 эхэнэр). Угсаатанай талаар тэдэ гол түлэб үбэр байгалай буряадууд болон эжэл-доной хальмагууд байгаа. Тэдэ, гуримшаһан ёһоор, Петербургын талада (буряадууд) ба Шудхалгын хубинуудта (хальмагууд) һуурижадаг байгаа.

Барилга

1900 ондо ОРОС Гүрэндэ XIII Далай ламын түлөөлэгшэ Агван Доржиев Петербургда дуган бариха зүбшөөл абаһан юм. «Оросой Буддын Шажантан хоёр толгойто бүргэдэй хамгаалга доро байна» гэһэн Оросой Эзэн хаанай үгэнүүдэй һүүлээр дуган баригдажа эхилээ. Агван Доржиев 1909 оной мартын 16-да Хотын хойто захада, Старая деревня гэжэ (түүхын аймагта) 648,51 дүрбэлжэн сажан (2940 м2) талмайтай газар худалдажа абаад, тэрэнэй түлөө 18 мянган түхэриг түлэжэ, мүн барилгын хэрэгтэй зүйлнүүдэй зарим хубиие худалдажа абаһан байна.

Дасанай рамнайн дурасхаалта самбар 1913 оной февралиин 21

Хойто ара талань

Елагин ольтирогһоо үзэмжэ

Барилгын эрдэмэй хүтэлбэридэ зүүн зүг шэнжэлдэг эрдэмтэдэй хороон байгуулагдажа, тэндэ б. Я. Владимирцов, В. В. Радлов, С. Ф. Ольденбург, Э. Э. Ухтомский, В. Л. Котвич, А. Д. Руднев, Ф. И. Щербатская, Н. К. Рерих, В. П. Шнейдер болон бусад ороо.

Һүмын уран барилгын түлэб түбэд уран барилгын жаяг заршамуудай ёһоор 1909 ондо эрхэтэнэй инженернүүдэй Дээдэ Һургуулиин оюутан Н. М. Березовский болон архитектор г. В. Барановский — Невскэдэ Елисеевскэ гастрономой түсэлэй автор зохёоһон юм. Барилгые Г. В. Барановский ба Р. А. Берзен (түгэсхэлэй шатада) хүтэлбэрилөө. Барилгада хэрэгтэй мүнгэн зөөри Агван Доржиев өөрөө (30 мянган түхэриг), XIII Далай лама (50 мянган түхэриг), Ургын VIII дугаар Богдо гэгээн гэгшэд үргэл хэжэ, буряад болон хальмагта һүзэгшэдэй дунда суглуулагдаа. Гэбэшье бодото гаргашанууд сметэдэ заагдаһан мүнгэнһөө 151 694 түхэригөөр һураггүй ехэ болоо.

Барилга 1909 онһоо 1915 он болотор үргэлжэлөө. Романовтанай угай 300 жэлэй ойдо зорюулжа, буддын шажанай түрүүшын алба 1913 оной февралиин 21-дэ болоһон юм. Шэнээр нээгдэһэн һүмэдэ Шэгэмүни Бурханай хүрэг Сиамай хаан (Вачиравуд) VI Рама бэлэглээ. Дуганай арамнайлалга 1915 оной августын 10-да болоо һэн. Агван Лобсан Доржиев лама өөрөө түрүүшын шэрээтэ болобо.

Уран барилгын талаар энэ хадаа Европодо баригдаһан буддын шажанай эгээл үнэтэй һүмэнүүдэй нэгэн юм. Буряад Орондо модон ба хирпиисэ дугангуудай бодхоогдожо байхада, Петербургда дасан буталһан боржон шулуугаар баригдаа.

Алталалга, ялагар үнгэнүүдэй тааралдал, хушалта болон уран барилгын түсэл ѳѳрѳѳ бүхыдѳѳ горитой материальна мүнгэ һомололго эрибэ. Энэ хүшөөгэй уран бүтээл буддын шажанай найман һайн һүлдэ тэмдэгүүдые харуулһан мэдээжэ уран зурааша Николай Рерихэй бүтээһэн иимэ витражнуудаар суутай юм.

Дасан XX-дохи зуун жэлдэ

Дасанда саг үргэлжын мүргэлнүүд 1916 оной һүүл багта замхажа, дасанда алба хэһэн бүхы хубарагууд ажамидарха зөөригүй байһан тула Петроградһаа гаража ошоо һэн. Хубисхалай һүүлээр, 1919 ондо, һүмэ дээрмэдэлгэдэ ороо һэн, номой сан үгы хэгдээ, Доржиевай суглуулһан архивай дансанууд һүүлэй 30 жэлэй туршада ородой, Англиин, Түбэдэй болон Хитадай харилсаа харуулһан оро һэегүй үгы болоо.

Дасанай нюур тала зунай сагта

1921 ондо Агбан Доржиев дасан дуганай буддын шажантанай бүлгэмдэ бусажа шадаа һэн.(1929 он болотор) зүблэлтэ засагай Шажанай бодолго тэрэ жэлнүүдтэ дарлагдаһан зүүн зүгэй арадуудай (лалын, буддын шажанай болон бусад) шажанай эмхинүүдые дэмжэхые хараалһан байна. Тодорхойлбол, имагтал зүблэлтэ засагай үедэ 1920 ондо дүүргэгдэһэн байна. Петроградта дасанай һүмэ (30-аад онуудай һүүл багта хаагданхай, лама санаартан ба барилгашад хамалганда ороо).

20-ёод онуудта дасанда Эстониин буддын шажанай мэдээжэ номногшо Карл (Вахиндра) Тыниссон (1873—1962) нэгэ хэды саг соо ажаһууһан юм.

1937 ондо НКВД һүмын дэргэдэ ажаһууһан үсөөн тоото хубарагуудые ба нюурнуудые (тэдэнэй дунда буряад шажанай гэгээрүүлэгшэд ба ород зүүн зүг шэнжэлэгшэ эрдэмтэд) барижа тушаагаа. Японой тагнуулай ба диверсиин сүлжээнтэй тэмсэл барижа тушааха шалтаг болоо, 1904—1905 онуудай Ород-япон дайнай болон 1918—1922 онуудай совет Орос гүрэндэ японой сэрэгэй интервенциин үеһѳѳ россида эдэбхитэйгээр хүдэлжэ байһан юм. «Ехэ һүрдөөлгэ» (1920—1945) гэһэн һургаалай ёһоор милитарис Япон Гүрэн (тэрэ үедэ «агууехэ зүүн азиин сопроцветаниин һалбари» гэһэн булимтархы үргэдхэлгын бодолго үнгэргэһэн) мүнөө ссср-эй дэбисхэр дээрэ зүблэлтэ Алас Дурные ба Сибириие саашадаа эзэмдэлгэдэ бэлдэхэ зорилготойгоор тагнуулай һужаа дэлгээбэ. Агентурна ехэ ажал японцууд нэгэ шажантанайнгаа дунда — СССР-эй буддын шажантанай арадуудай дунда ябуулдаг байгаа, японой агентура мүн лэ буддын шажанай санаартанай дунда байдаг һэн. «Правда» сониндо «…япон тагнуул заримдаа шажанай номногшодой, буддын болон бусад санаартанай хубсаһа үмдөөд ябадаг. Японой агентнүүд дасан дугангуудые, дасангуудые байгуулхадаа, тагнуул, диверси эмхидхэхын тула һайнаар далдалагдаһан тулга газарнуудые байгуулна»^[4]. Япон улас буддын шажанай арад түмэнэй сахюусан гэжэ өөрыгөө байрлажа, зүблэлтэ буддын шажантаниие, илангаяа монгол, буряадуудые өөрынгөө талада татахын тулада урдын СССР-эй нютаг дэбисхэртэ панмонголой буддын шажантай улас байгуулжа, монголшуудай уламжалалта шажанай буса, оюун ухаанай толгойлогшо Джебдзун — дамбада эрхэ мэдэлые дамжуулхые дурадхаһан гэдэг. Буддын шажантай арадуудые өөрынгөө тала руу татаха һанаатай японцууд Япониие Шамбала гэжэ соносхобо. Эндэһээ зүблэлтэ засагта дурагүй буддын шажанай хубарагууд япон номнол дэлгэрүүлгэдэ хабаадажа, япон тагнуултай, армитай суг ажаллаа гэһэн удхатай байгаа. Ленинградай дасанда тушаагдаһан нквд-гэй гурбанай шиидхэбэреэр «тагнуулшадай-буһалгаашадай эдэбхитэй ажал үнгэргэдэг» хубисхалда эсэргүү тагнуулай эмхидэ хабаадагшадые «буудажа аладаг байгаа. Буудуулһан зоной дунда мэдээжэ монголист Базар Барадийншье байжа, саашадаа СССР-эй Верховно сүүдэй шиидхэбэреэр сагааруулагдаа һэн. Ноябриин 13-да Буряад Орондо 85 наһатай Агван Доржиевые барижа тушаагаа, харин 1938 оной январиин 29-дэ Гунзэчойнай дасан байгуулагша ори ганса мүшхэлгын һүүлээр Улаан-Үдын түрмын больницада наһа бараа һэн.

Энэ үедэ хамалганда ороһон ламанарай, Зүүн зүг шэнжэлэгшэдэй нэрэнүүд Дасанда ажаһуудаг гү, али айлшалдаг зоной дундаһаа (гурбанһаа дээшэ арбаад) байшанай ханада дурасхаалта хоёр хабтагай дээрэ сохигдонхой.

• 

  Санкт-Петербургын буддын шажанай һүмэ дотор

• 

  Санкт-Петербургын буддын шажанай һүмэ дотор

• 

  Дуганай ханада самбар

• 

  Үүдэн дээрэхи самбар

Дасанай хаагдаһанай удаа, тэрээн соо байһан Монгол-түбэд мисси физкультурнигуудай мэдэлдэ энэ байшан дамжуулагдана. 1939 ондо тэрээн тухай Даниил Хармс „Хүгшэн“ гэжэ туужа соогоо дурдана — зохёолой дүрэ хото шадархи поездоор Финляндиин вокзалһаа Үнэгэнэй Хамар станци ошожо, ажаглалтануудаараа сонхоор хубаалдана: Бидэ Ланская болон Шэнэ Тосхон гаранабди. Тээ тэрэ Буддын шажанай пагодын алтан орой ялагад гээд, тээ тэрэ далай харагдаба.

Эсэгэ Ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнай үедэ байшан соо сэрэгэй хүсэтэй радиостанци тодхогдожо, тэрэнэй антеннэ тэрэниие агаарта үндэртэ үргэдэг хаалтын аэростадай утаһан дээрэ оршодог, тиигэжэ радиостанциин хүдэлхэ зайе дээшэлүүлдэг байгаа. Тэрэнь 1960-аад онууд болотор байшан соо үлэжэ, „глушилка“ боложо хэрэглэгдэдэг байгаа. 1960 оной июниин 9-дэ Ю. Н. Рерихэй болон бусад хэдэн зүүн зүг шэнжэлэгшэдэй зууршалгаар, энэ байшан эрдэмэй Академидэ удаан болзорой хүлһэлэлгын эрхээр дамжуулагдаһан байна. Хойшодоо урдын дасанай байшан соо СССР-эй Эрдэмэй академиин амитадые шэнжэлдэг институдай лабораторинууд байһан юм.

1968 оной ноябриин 25-да дуганай байшан нютагай удха шанартай уран барилгын хүшөө гэжэ соносхогдоо һэн.

Ленинградай „подпольные буддистов“ бүлгэмэй үүсхэһэн 1989 ондо (бүридхэлдэ абалгын ябасада Ленинградта ажаһуудаг буряадууд холбогдоо, тэдэнэй нэрэнүүд хүндэтэйгөөр түрүүн табигдаа), олониитын болон хэблэлэй дэмжэлгээр („Табадахи хүрдэ“ субагай 5 теле-дамжуулгануудай цикл), мэдээжэ зүүн зүг шэнжэлэгшэдэй дэмжэлгээр (А. Терентьев, А. Парибок, болон бусад) буддын шажанай бүлгэмые хото соо бүридхэлдэ абаха, удаань Дуганаа („Гаруда“ гэһэн Альманах № 1, 1991 он) ханадань гэлэнэй бүлгэм һэргээхын, мүн хари гүрэнүүдһээ дүй дүршэлтэй буддын шажанай ламанарай хабаадалгатайгаар һуралсалай программануудые үнгэргэхын тула эдэбхитэй үйлэ хэрэгүүд эхилээ.

1990 ондо Дуган соо Бакула Римбүүшын Кушок түрүүшын номнол үнгэргөө. Уулзалгада 200-гаад хүн байлсаа.

1990 оной июлиин 9-дэ Ленгорсоведэй гүйсэдкомой шиидхэбэреэр тус дуган Орос гүрэнэй Буддын шажантанай заншалта сангха (СССР-эй буддын шажантанай түбэй хүтэлбэридэ) дамжуулагдаа һэн.

Мүнөө үе саг

1991 ондо дасан мүнөөнэйнгөө нэрэтэй болоһон — „Гунзэчойнай Дасан“, энэнь арамнайлагдахадаа үгэһэн түбэд нэрэнь болоно. Шэнэ шэрээтээр („ширээтэ“) гэлонг Данзан-Хайбзун Самаев лама томилогдоо һэн. Гурбан жэлэй удаа дуганай гол тахилай шэрээ дээрэ монгол дархашуулай заншалта монгол маягтай — папье-машаар бүтээһэн Ехэ Бурхан Шэгэмүүни бурханай шэнэ бурхан тодхогдожо, саашадаа дүрсэеэ алтаар хушаһан байна. Бурхан Багшын шэрээ („мандорла“) үндэр нефрит нюрга элдэб үльгэр домогой амитадай дүрсэнүүдые шэмэглэжэ, үнгэтэ тодо түхэл байгуулна. Будда бурханай бэеын үндэр хоёр хахад метр, хаан шэрээтэйнь хамта табаад метр болодог.

Буддын шажанай бүлгэмые бүридхэлдэ абажа, дасан дуганда албаяа һэргээһэниинь Санкт-Петербургда буддын шажанай саашадаа дэлгэрхэдэ нүлөөлөө. Гэбэшье тэмдэглэхэ хэрэгтэй, эртын үедэ (90-ээд онуудта) энэдхэгтэ гелуг шаталалтай харилсаан һэргээгдээгүй, гэлэнэй бүлэглэл (гелонгнууд) бүридхэгдѳѳгүй. Дасанай түрүүшын хүтэлбэри ехэнхидээ СССР-тэ буддын шажанда заншалта байһан нютагай буддын шажантанда-европынхидто, хари гүрэнэй буддын шажантанда, мүн түбэд ламанарта Хабаатай, Тэдэнэй Дасанда ошохые хизаарлаха хүрэтэр муу талын һуури эзэлдэг байгаа. Энээнэй харюу хадаа олониитын эгээл үргэн үенүүдтэ дурагүйдэлгэ байгаа, саашадаа иимэ зүрилдөөтэ бодолго Хадаа 1998 ондо дасаниие гол түлэб Калининградай ажаһуугшадһаа бүридэһэн эди шэдиин багахан бүлэг бодото дээрээ хүсөөр эзэлэн абаха болон хэдэн жэлэй туршада һүмэеэ баряад байха, тэрээн соо байха, таабаритай ёһололнуудые үнгэргэхэ, мүн байшаниие ба тойронхи дэбисхэрые аралжаа наймаанай аргаар ашаглаха шалтагаан болоо. Удаан сүүд дээрэ шүүн харалгын, хоёр талын элдэб янзын хазагайруулгануудта гэмнэлгэнүүдэй дүнгѳѳр, г. м., дасан буддын шажантанда дахин бусаагдажа, олон тоото үри шэритэй, гээлтэтэй байгаа.

2000 оной эхиндэ хотодо буддын шажанай адагынь арбаад бүлэг тоологдожо, элдэб, тэрэ тоодо түбэдэй бэшэ, ёһо заншалнуудые түлөөлһэн байна. Эдэнэй болон Дасанай хүтэлбэриин хоорондохи харилсаан бараг боложо эхилээ.

Дасанда түбэд, баруунай багшанар ерэжэ, буддын гүн ухаанай лекцинүүдые уншадаг, хара зондо тусхай һургаалнуудые, зорюулгануудые үгэдэг, „бисалгалай сухарилтануудые“ үнгэргэдэг, тэдэнь буддын шажантанай шажанай һургаалаар һайн габьяа суглуулха хэрэг, өөрыгөө мэдэхэ арга болодог. 2007 он болотор Ивалгын буддын шажанай Дээдэ Һургуулида Шажанай һуралсал Гараһан арбан ламанарай бүлэг даша Чойнхорлин дуган соо саг үргэлжэ ажаһуудаг байгаа. Хубарагууд амиды зоной һайн байдалай ба наһа барагшадай һайн түрэл олоһоной түлөө саг үргэлжэ уншалга хэдэг. Тэрээнһээ гадна, бүлгэм соо зурхайшад ба түбэд эмшэд (эмчи-ламы) — заншалта түбэд эмнэлгын һалбариин мэргэжэлтэд угтан абана, мүн дасан дуганда экскурсинууд үнгэргэгдэжэ, Буддын шажанай гүн ухаанай ба түүхын лекцинүүд уншагдана.

Үзэсхэлэнгүүд ба түсэлнүүд

Дуган арамнайлагдаһаар 110 жэлэй ойдо зорюулагдажа, 2025-2026 онуудта Санкт-Петербургын түрүү музейнүүдэй эмхидхэһэн үзэсхэлэнгэй ехэ цикл дашарамдуулагдаа һэн. Тус Программа 2015 ондо дасанай 100 жэлэй ойн баярта табигдаһан заншалай үргэлжэлэл боложо, Гүрэнэй Эрмитажда „Нигүүлэсхы сэдьхэлэй Орон. Түбэдэй буддын шажанай урлал“ гэһэн үзэсхэлэн үнгэрөө һэн.

Санкт-Петербургын буддын шажанай дуган дотор

Дасанай дотор шэмэг

Гүрэнэй Эрмитажда (2025 оной октябриин 25 — 2026 оной мартын 2) »"Эрдэни зэндэмэни Бадма сэсэгтэ «: Түбэд буддын шажанай урлаг» гэһэн үзэсхэлэн 2025 оной гол үйлэ хэрэг болоо. Хүрэл баримал, түбэд уран зураг (танк), ксилографическа хабтагайнууд болон ёһололой зүйлнүүдые оруулан, 500 гаран хүшөө энэ үзэсхэлэн харуулаа. Үзэсхэлэнэй горитой хубинь Дасанай барилгын түүхэдэ болон Агван Доржиевай нэрэ түрын хубидань зорюулагдаа.

Оросой угсаата зүйн музей «Нангин Һургаалай Эшэ үндэһэн» (2025 оной июлиин 10 — 2026 оной мартын 29) гэһэн түсэл дурадхажа, хэдэн музейн ба архивай суглуулбаринуудһаа 250-яад экспонат суглуулагдаһан байна. Анха түрүүшынхиеэ нэгэ орон зайда дуганай түүхэтэй холбоотой хоморой артефактнууд, тэрэ тоодо XIII дугаар Далай ламын Романовтанай императорай гэр бүлэдэ бэлэглэһэн бэлэг сэлэгүүд, дасанай суглуулбариһаа зүйлнүүд харуулагдаа.

Шажанай түүхын гүрэнэй музей хоёр үзэсхэлэн эмхидхээ. Нэгэдэхинь, «Оюун Сэдьхэлэй Уран Барилга: мандалһаа барилгын ойнууд хүрэтэр» (2025 оной июниин 30 — августын 23), Петербургын дасанай түүхэдэ, мүн Лумбинида (Балба) тэрэнэй буулгабаринуудые барилгын мүнөө үеын түсэлдэ зорюулагдаа. Үзэсхэлэнэй хэмжээндэ Дасанай ламанар Петербургда анха түрүүшынхиеэ Ваджрасаттва бурханай элһэнэй мандал бодхоожо, ёһололой ёһоор задалаа. Хоёрдохи үзэсхэлэн — «Осор Будаев: лама, уран зурааша, суглуулагша» (2025 оной мартын 6 — 2026 оной январиин 27), 1910 — аад онуудаар дасанай шэмэглэлдэ хабаадаһан ба 1937 ондо хамалганда ороһон Уран зурааша Осор Будаевай бүтээһэн «Архат Бакула» гэжэ һэльбэн шэнэлэгдэһэн танк дурадхаа.

Ажаглалтанууд

Ном зохёол

• Алексеев-Апраксин А. М. Буддизм в Петербурге: история и современность. — СПб.: Олеариус Пресс, 2008. — С. 175.
• Андреев А. И. Санкт-Петербургский буддийский храм в фотографиях В. А. Сансеро (1920—1924). Из коллекции Института восточных рукописей РАН. — СПб: Изд-е А. А. Терентьева, 2017. — С. 96.
• Андреев А. И. Санкт-Петербургский дацан Гунзэчойнэй. — СПб.: «Нестор-История».
• Андреев А. И. Храм Будды в Северной столице. — СПб.: Нартанг, 2004. — ISBN 5-901941-14-4
• Хижняк О. С. Буддийский храм Санкт-Петербурга в эпоху перестройки: проблемы взаимодействия общин / Ответственный редактор и составитель сборника М. М. Шахнович. — СПб.: Санкт-Петербургское философское общество, 2003. — С. 69—74.

Ссылкэнүүд

• Санкт-Петербургский буддийский храм «Дацан Гунзэчойнэй» (ород хэлэн). официальный сайт.
• Бакаева Э. П. Санкт-Петербургский храм: Агван Доржиев и калмыки (ород хэлэн).
• "Сострадающий Будда" на берегах Невы. Петербургский дацан был дважды возвращен монахам / / Независимая газета (неопр.). ng.ru.
• Энциклопедия Петербурга «Храмы Санкт-Петербурга» (ород хэлэн).