Самаев Данзан-Хайбзун

Данзан-Хайбзун
Данзан-Хайбзун
	1-й Буддын шажанай Һурган хүмүүжүүлэгшэ ; ЦРБО «Майдар»
	1999 — 2005 оной июлиин 15
Дасан	ЦРБО «Майдар» ; (Гэлүг һургуули)
Халан абагша	Шаглахаев Данзан-Даши
	«Гунзэчойнэй» дасанай шэрээтэ
	1990 — 1997
Церковь	СССР-эй буддын шажантанай түбэй хүтэлбэри (ЦДУБ) ; (Гелуг һургуули)
Халан абагша	Бадмаев Буда Бальжиевич
Түрэһөөр нэрэ	Самаев Фёдор Сергеевич
Түрэһэн үдэр	1954 оной мартын 31; Орлик[d], Буряад Улас, Оросой Холбоото Улас;
Наһа бараһан үдэр	2005 оной июлиин 10 (51 наһатай); Буряад Улас, Оросой Холбоото Улас;
Һахил абалга	1990, Дхарамсала (гелуг)

Экспертиза РАН

Проведена экспертиза
Российской академией наук

Подробнее

Данзан-Хайбзун Самаев, хара хүн Фёдор Сергеевич Самаев (1954 оной мартын 31(1954-03-31), Орлик^[d], Буряад Улас түрэһэн — 2005 оной июлиин 10(2005-07-10) (51 наһатай), Буряад Улас наһа бараһан) — 1990—2005 онуудта Орос гүрэндэ түбэд буддын шажанай ажал ябуулагша. Һоёд арадай түлөөлэгшэ. 1990-ээд онуудаар Санкт-Петербургда буддын шажанай һүмын шэрээтэ. Буряад Уласай Арадай Хуралай һунгамал (1994 −1998), Буряадай буддын шажанай «Майдари» гэһэн эмхиин үндэһэ һуури табигша ба түрүүшын толгойлогшо.

Намтар

Эртын жэлнүүд

Тэрэ 1954 оной мартын 31-дэ Өөрлиг һууринда (Буряад ороной, Ахын аймагта) түрэһэн юм. Дүрбэн жэлэй туршада Санкт-Петербургын гүрэнэй ехэ һургуулиин Зүүн зүгэй факультедтэ) ЛГУ-гай Зүүн зүгэй факультедтэ һуража, һуралсалаа дүүргэнгүй, өөрын дураар гараһан байна^[1], удаань БГПИ-дэ хари хэлэнүүдэй факультедтэ. Монголой гүрэнэй ехэ һургуулида хэлэнэй талаар дадал гараа; Улаан Баатарай «Гандантэгченлин» хиидтэ Занабадзарай нэрэмжэтэ Буддын шажанай ехэ һургуули цанид мэргэжэлээр, Удаань Энэдхэгтэ, Гоман — дасанда ба Дхарамсалда амжалтатайгаар дүүргээ. 1990 ондо XIV Далай ламаһаа гелонгдо гэлэнэй дүүрэн зорюулга абажа, нютагаа бусаа һэн^[2].

Петербургын һүмын шэрээтын тушаалда ажаябуулга

Ленинградта буддын шажанай дасанай нээгдэһэнэй удаа 1990 ондо тэрэнэй шэрээтын тушаалда буддын шажантанай түбэй шажанай хүтэлбэреэр баталагдажа, нэгэ доро һүзэгшэдэй бүлгэмэй суглаанай шиидхэбэреэр һүмын Зүблэл толгойлоо.

Фёдор Самаевай дасан руу ерэһэниинь ёһотойл аза талаан байгаа. Тэрэ Ленинградые (Санкт-Петербург) тон һайнаар мэдэдэг, томо хотын һуудал байдал, соёлые тоодоггүй, шажанай бэшэ һайн болбосоролтой (ехэ һургуулиин дүрбэн курс дүүргээ), оюун сэдьхэлэй^[3].

Самаев дуганай дэргэдэ һурагшадые (хубарагуудые) Бурханай номнолой бэлдэлгын һургуули нээжэ, ерээдүйн ламанарые хубараг болгохо, хүмүүжүүлхэ дээдэ һургуули һэргээбэ. Хара зоной буддын шажанай болбосоролой курсанууд, Тэрэ тоодо Санкт-Петербургын буряад-хальмаг диаспорын хүүгэдэй амаралтын үдэрэй һургуули нээгдэһэн байна. Олон хэшээлнүүдые бэеэрээ ябуулдаг байгаа.

Самаев хари гүрэнүүдэй буддын шажанай эмхинүүдтэй, лама санаартантай эдэбхитэйгээр харилсаа тогтоожо, номнол хэхыень уридаг һэн. Түбэд элитэ багшанарһаа гадна дасанда америкын буддын шажан шэнжэлэгшэ (тубэд шудалагша) Александр Берзин лекци уншадаг байгаа. Тэрэ өөрөөшье Хилын саана, илангаяа, США-да ходо ошожо, Агван Доржиевай шаби геше Вангьял гэгшэтэй уулзажа, тэрээнһээ үлэһэн хэдэн шүтөөнүүдые абаһан байна^[4].

Петербургын дасанай дэргэдэ хэблэлэй таһаг эдэбхитэйгээр хүдэлжэ байгаа^[5]. Данзан-Хайбзун дасанай залан хүтэлбэрилдэг буряад-монголой буддын шажанай соёлдо зорюулагдаһан үзэсхэлэнгүүдые, тоглолтонуудые, һайндэрнүүдые үнгэргэлгые эдэбхитэй дэмжэгшэ байһан юм. Иимэ түхэлэй хэмжээ ябуулгануудһаа эгээл эли гэбэл, 1991 ондо Орос гүрэндэ буддын шажан албан ёһоор мэдэрэгдэһээр 250 жэлэй ойн баяр, мүн 1993 ондо «Буддын шажан. Байгаали. Хүн» гэһэн үзэсхэлэн болоно.

1994 ондо Самаев Буряад Уласай Арадай Хуралай Ахын һунгуулиин тойрогһоо депутадаар һунгагдаа һэн. Депутат боложо, Самаев США — да түбэд номой үнэтэ хүшөө-Буряад орондо хадагалагдажа байһан Түбэд эмнэлгын Атласай үзэсхэлэн эмхидхэжэ, хүшөөе һандаралһаа хамгаалха зорилготойгоор хүреэлэгдэһэн юм. Буряад Оронһоо Атлас гаргалгада эсэргүү ЦДУБ-ай толгойлогшо Хамба Лама Дамба Аюшеев эдэбхитэйгээр буруушаагаа, гэбэшье 1998 ондо Америкын Холбоото Штадуудта үзэсхэлэн ба һэльбэн шэнэлэлгэ амжалтатайгаар эмхидхэгдээ^[6]. В этом же году Самаев оставил Народный Хурал.

Самаев 1995—1997 онуудта дид-хамбын тушаал эзэлжэ, Уласхоорондын буддын шажанай түбүүдтэй болон элдэб гүрэнүүдэй бүлгэмүүдтэй холбоо барисаа байгуулха харюусалгатай байгаа^[7]. 1997 ондо Санкт-Петербургын буддын шажанай «Гунзэчойнай» һүмэдэ хотын буддын шажантанай бүлгэмүүдэй нэгэнэй үүдхэһэн зүрилдөөн гараһан байна. Данзан-Хайбзун шэрээтын тушаалһаа баалалтаар буужа, Буряад ороноо бусаа, харин дасаниие Буда Бальжиевич Бадмаев толгойлоо.

«Ахалар» гэһэн байгаали хамгаалгын хүдэлөөн

Самаев 1992 ондо «Ахимса-Альтруизм-Арюун» (удаань «Аригун») гэһэн байгаали хамгаалгын гэгээрэлэй түб юрэнхылэгшөөр толгойлоо^[8], тэрэнэй зорилго хадаа буряад шажанай ёһо заншалнуудые болон оршон үеын байгаали хамгаалгын үзэл бодолнуудые нэгэдхэхэ, Буряадай Түнхэнэй болон Ахын аймагуудай нютагай бурхадта шүтэдэг хуушан газарнуудые һэргээхэ зорилготой байгаа. Энэ хүдэлөөн тэрэ тоодо Самаевай өөрөө зохёоһон өөрсэ барилгануудые бодхоохо ажал ябуулһан байна^[9] (аригун-субургананууд ба хии-мориндо тусхай түхеэрэлгэнүүд). Мүн Саяанай, Мүнхэ-Һарьдагай эгээл үндэр орьёлдо гаража, нютагай бурхандамнай һүгэдэн мүргэһэниинь энэ түсэлэй хэмжээндэ бэелүүлэгдээ.

«Майдар» ЦРО-гой үндэһэн

1999 ондо Данзан-Хайбзун буддын шажанай түблэһэн «Майдари» эмхи байгуулжа, шабинарайнь толгойлһон гурбан дасан — Хойморой «Бодхидхарма» дасан, Ахын ба Хэрэнэй дасан, Буряадай Түнхэнэй ба Ахын аймагуудта нэгэдүүлжэ, «Оюун Сэдьхэлэй Һурган Хүмүүжүүлэгшэ» гэжэ ударидаһан байна^[10]. Энэ эмхи Оросой Буддын шажантанай заншалта сангхын хажуугаар Буряадай буддын шажанай түб эмхи хоёрдохи болоо. Наһанайнгаа һүүлшын жэлнүүдтэ тэрэ һурагшадтаяа Түнхэнэй аймагта Буддын шажанай академи барижа, 2004 ондо багшалжа эхилээ.

Лама Д.-Х. Самаев ламанарые һургаха шэнэ онол арга байгуулһан юм. Мүнөө үеын лама, тэрэнэй үзэл бодолой ёһоор, универсал гээшэ. Тэрэ эрдэмтэй хүншье, уран гартаншье: эрдэмэй конференцинүүдтэ үгэ хэлэхэ, һүрэгүүдэй бэрхэшээлнүүдые, дасанай бэрхэшээлнүүдые шиидхэжэ шадаха, машина жолоодожо, гэрнүүдые барижа шадаха ёһотой. Мүнөө үеын лама хадаа буддын шажанай гүн ухаа мэдэдэг теоретикшье, дасанай ажал ябуулгые хуули ёһоной, ниигэмэй шэнэ оршондо эмхидхэжэ шадаха практикашье болоно. Лама мүнөө үеын ниигэмэй эрилтэнүүдтэ зохихо ёһотой гэжэ тэрэ хэлээ һэн^[11].

Үхэл

Данзан-Хайбзун 2005 ондо Майдари-хуралай һайндэрэй үдэртэ авто-унаада оһолто ушараар наһа бараа^[12].

Ажаглалтанууд

↑ Лувсандорж Ж. О моём ученике Фёдоре Самаеве // Экологические проблемы и духовные традиции народов Байкальского региона: материалы международной научно-практической конференции. — Улан-Удэ, Изд-во ГУЗ РЦМП МЗ РБ, 2006. ISBN 5-98582-041-6 — с. 31
↑ Хижняк О. С. Просветительская деятельность настоятеля буддийского храма Ф. С. Самаева в Санкт-Петербурге (1991—1994 гг.) // Экологические проблемы и духовные традиции народов Байкальского региона: материалы международной научно-практической конференции. — Улан-Удэ, Изд-во ГУЗ РЦМП МЗ РБ, 2006. ISBN 5-98582-041-6 — с. 33
↑ Бороноев А. О. О творческих поисках Фёдора Самева (ламы-гелонга Данзан-Хайбзун Самаева) // Экологические проблемы и духовные традиции народов Байкальского региона: материалы международной научно-практической конференции. — Улан-Удэ, Изд-во ГУЗ РЦМП МЗ РБ, 2006. ISBN 5-98582-041-6 — с. 23
↑ Шаглахаев Д. В. Прошлое и настоящее Хойморского дацана. Улан-Удэ, Издательство Хойморского дацана «Бодхидхарма», 2005. — сс.14
↑ Хижняк О. С.Просветительская деятельность настоятеля буддийского храма Ф. С. Самаева в Санкт-Петербурге (1991—1994 гг.) // Экологические проблемы и духовные традиции народов Байкальского региона: материалы международной научно-практической конференции. — Улан-Удэ, Изд-во ГУЗ РЦМП МЗ РБ, 2006. ISBN 5-98582-041-6 — с. 34
↑ Шаглахаев Д. В. Прошлое и настоящее Хойморского дацана. Улан-Удэ, Издательство Хойморского дацана «Бодхидхарма», 2005. — сс.16-27
↑ Жуковская Н. Л. Буддизм и шаманизм как факторы формирования бурятского менталитета // Религия в истории и культуре монголоязычных народов России. Москва, Восточная литература, 2008. ISBN 978-5-02-036346-5 стр. 22
↑ Шаглахаев Д. В. Прошлое и настоящее Хойморского дацана. Улан-Удэ, Издательство Хойморского дацана «Бодхидхарма», 2005. — с.10
↑ Фукас А. Ритуальные сооружения, возведённые ламой Д.-Х. Самаевым // Экологические проблемы и духовные традиции народов Байкальского региона: материалы международной научно-практической конференции. — Улан-Удэ, Изд-во ГУЗ РЦМП МЗ РБ, 2006. ISBN 5-98582-041-6 сс. 94-108
↑ Андреева А. П. Буддизм в Саянах. История и современность. Улан-Удэ, Издательство ЦРБО РБ «Майдар», 2005. — с. 9
↑ Шаглахаев В. А. Миссия ламы-гелонга Данзан-Хайбзун Самаева в условиях глобализации // Экологические проблемы и духовные традиции народов Байкальского региона: материалы международной научно-практической конференции. — Улан-Удэ, Изд-во ГУЗ РЦМП МЗ РБ, 2006. ISBN 5-98582-041-6 — с. 19
↑ Самаев, Данзан-Хайбзун (Федор Самаев) (неопр.). atlaskmns.ru. Дата обращения: 19 май 2026.

Ном зохёол

Андреева А. П. Буддизм в Саянах. История и современность. — Улан-Удэ, Изд-во ЦРБО РБ «Майдар», 2005.
Экологические проблемы и духовные традиции народов Байкальского региона: матер. междунар. науч.-практ. конф. — Улан-Удэ, Изд-во ГУЗ РЦМП МЗ РБ, 2006. ISBN 5-98582-041-6
Жуковская Н. Л. Буддизм и шаманизм как факторы формирования бурятского менталитета // Религия в истории и культуре монголоязычных народов России. — М.: Восточная литература, 2008. — С. 22—23. — ISBN 978-5-02-036346-5
Шаглахаев Д.-Д. Прошлое и настоящее Хойморского дацана. — Улан-Удэ: Изд-во Хойморского дацана «Бодхидхарма», 2005. — С. 9-14.
Лудуп Роман Дамдынович Ваджраянская антропонимика тувинцев: историко-этнографические аспекты // Вестник Бурятского государственного университета. Гуманитарные исследования Внутренней Азии. — 2017. — № 2.
Монгуш Марина Васильевна Тофалары и сойоты: историко-этнографический очерк // Новые исследования Тувы. — 2012. — № 2 (14).

[1] Лувсандорж Ж. О моём ученике Фёдоре Самаеве // Экологические проблемы и духовные традиции народов Байкальского региона: материалы международной научно-практической конференции. — Улан-Удэ, Изд-во ГУЗ РЦМП МЗ РБ, 2006. ISBN 5-98582-041-6 — с. 31

[2] Хижняк О. С. Просветительская деятельность настоятеля буддийского храма Ф. С. Самаева в Санкт-Петербурге (1991—1994 гг.) // Экологические проблемы и духовные традиции народов Байкальского региона: материалы международной научно-практической конференции. — Улан-Удэ, Изд-во ГУЗ РЦМП МЗ РБ, 2006. ISBN 5-98582-041-6 — с. 33

[3] Бороноев А. О. О творческих поисках Фёдора Самева (ламы-гелонга Данзан-Хайбзун Самаева) // Экологические проблемы и духовные традиции народов Байкальского региона: материалы международной научно-практической конференции. — Улан-Удэ, Изд-во ГУЗ РЦМП МЗ РБ, 2006. ISBN 5-98582-041-6 — с. 23

[4] Шаглахаев Д. В. Прошлое и настоящее Хойморского дацана. Улан-Удэ, Издательство Хойморского дацана «Бодхидхарма», 2005. — сс.14

[5] Хижняк О. С.Просветительская деятельность настоятеля буддийского храма Ф. С. Самаева в Санкт-Петербурге (1991—1994 гг.) // Экологические проблемы и духовные традиции народов Байкальского региона: материалы международной научно-практической конференции. — Улан-Удэ, Изд-во ГУЗ РЦМП МЗ РБ, 2006. ISBN 5-98582-041-6 — с. 34

[6] Шаглахаев Д. В. Прошлое и настоящее Хойморского дацана. Улан-Удэ, Издательство Хойморского дацана «Бодхидхарма», 2005. — сс.16-27

[7] Жуковская Н. Л. Буддизм и шаманизм как факторы формирования бурятского менталитета // Религия в истории и культуре монголоязычных народов России. Москва, Восточная литература, 2008. ISBN 978-5-02-036346-5 стр. 22

[8] Шаглахаев Д. В. Прошлое и настоящее Хойморского дацана. Улан-Удэ, Издательство Хойморского дацана «Бодхидхарма», 2005. — с.10

[9] Фукас А. Ритуальные сооружения, возведённые ламой Д.-Х. Самаевым // Экологические проблемы и духовные традиции народов Байкальского региона: материалы международной научно-практической конференции. — Улан-Удэ, Изд-во ГУЗ РЦМП МЗ РБ, 2006. ISBN 5-98582-041-6 сс. 94-108

[10] Андреева А. П. Буддизм в Саянах. История и современность. Улан-Удэ, Издательство ЦРБО РБ «Майдар», 2005. — с. 9

[11] Шаглахаев В. А. Миссия ламы-гелонга Данзан-Хайбзун Самаева в условиях глобализации // Экологические проблемы и духовные традиции народов Байкальского региона: материалы международной научно-практической конференции. — Улан-Удэ, Изд-во ГУЗ РЦМП МЗ РБ, 2006. ISBN 5-98582-041-6 — с. 19

[12] Самаев, Данзан-Хайбзун (Федор Самаев) (неопр.). atlaskmns.ru. Дата обращения: 19 май 2026.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]