Улаан Баатар

Сүлөөтэ Нэбтэрхы Толи — Википеэдиһээ
Ниислэл
Улаан-Баатар
монгол хэлэн Улаанбаатар?, ᠤᠯᠠᠭᠠᠨᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ?
ород хэлэн Улан-Батор
Chingisiin Talbai 2014-7-11.jpg
Туг Герб
Туг Герб
47°55′ с. ш. 106°55′ в. д.GЯO
Гүрэн Монгол Улас
Мэр - амбан захирагша Сайнбуянгийн Амарсайхан
Түүхэ ба географи
Байгуулагдаһан 1639
Анханай нэрэ 1706 он болотор — Урга́ (монгол хэлэн Өргөө)
1911 он болотор — Их-хуре́ (монгол хэлэн Их хүрээ)
1924 он болотор — Ни́йслел-хуре́ (монгол хэлэн Нийслэл хүрээ)
Талмай 4704,4 км²
Түбэй үндэр 1350 м
Уларилай янза хадата уларил эгсэ континентально
Сагай бүһэ UTC+8:00
Население
Ажаһуугшад 1 700 000[1] хүн (2024)
Үдхэн тоо 297,8 чел./км²
Тоогой танилга
Телефоной томьеото тэмдэг +976 (0)11
Хэлхеэ холбооной тоо тэмдэг 210 xxx
Автоунаагай томьёо УА_, УБ_, УН_
Прочее
Белая да́кини Азии
(монгол хэлэн Азийн цагаан дагина)
ulaanbaatar.mn
Улаан-Баатар на карте
Улаан-Баатар
Улаан-Баатар
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиа дахи Медиафайл

Ула́ан-Ба́атар (ород хэлэн Улан-Батор, монгол хэлэн Улаанбаатар[ʊɮɑːŋ.bɑːtʰɑ̆r] Ulaghanbaghatur.svg Ulaganbagator «улаан баатар») — Монгол Уласай ниислэл ба хүн зоноороо эгээн томо хото — 1 405 000 хүн (2017 оной ноябрь һарын тоогоор), бэеэ даанги захиргаан гэжэ болгогдоһон.

Хото Туул мүрэнэй хүндыдэ, далайн нюрууһаа дээшэ 1300—1350 м үндэртэ байрлана. Хотын талмай-4704,4 км2[2]. Монголой аймагууд Түб Тыва уластай хилээр хизаарлагданхай.

Улаан-Баатар-монголой улас түрын, аралжаа наймаанай, соёлой болон эрдэм ухаанай түб[3], мүн тиихэдэ түб Азиин мүнгэн һангай шухала түб болонхой. Унаа тээбэриин асари томо уулзуур болоно[4]. Чингис Хаанай уласхоорондын аэропорт болон хоёр аэродром энэ хото үйлшэлдэг юм. Улаан-Баатарай түмэр замай вокзал нютаг можын болон уласхоорондын түмэр замай холбооной түб юм.

Аяншалагшадые Улаан-Баатарай түүхэтэ түб ехээр һонирхуулдаг[5][6], болон ЮНЕСК-ын дэлхэйн һүлдэ баялигай уридшалһан тобьёгто оруулагдаһан хотын оршомдохи Богдын Хан-Уула нангин уула олоной анхарал татадаг[7].

Чингисхаанай талмай

Этимологи

Хото 1639 ондо табигдажа, «Урга» гэжэ нэрэтэй болоо һэн. «Урга» гэһэн үгэ — «ордон, изагуурта хүнэй табиса» гэһэн удхатай монголой «Өөргөө» гэһэн ород янза түхэл. Өөһэдөө монголшууд «Тэдэнэй Хүреэ» («Хүреэ») — «Ехэ дасан» гэжэ хотые нэрлэдэг байгаа. Энэ нэрэнь 1778 ондо гол хиидэй Одоогой газарта, Туул мүрэнэй эрьедэ эсэслэн һуурижахада бии болоһон юм[8].

1911 ондо монгол уласай тусгаар тогтониһон улас болоходонь, тэдэнэй Хүреэ ниислэл гэһэн зэргэтэй болоһон тула «Ниисэл Хүреэ» («Хүреэ») — «ниислэл хиид» гэһэн шэнэ нэрэ бии болобо.

1924 ондо Арадай Ехэ Хуралай 1-дэхи зүблөөн дээрэ ехэнхи түлөөлэгшэд Монголой ниислэлые «Баатар-хото» («Баатарай хото», үгышье һаа «Баатарай Хото», Чингис Хаанай дүрэ далда удхатай) гэжэ шэнээр нэрлэхэ тухай хэлэһэн байна. Тиигэбэшье Анхан Монголдо хабаагүй Коминтернын түлөөлэгшэ, совет гүрэн түрын ажал ябуулагша Турар Рыскулович Рыскуловай баалалтаар «Улаан-Баатар-хото» («Улаан Геройн Хото») гэһэн нэрэ энэ хотодо олгоо[9]. Шэлэн һунгалтын һүүлээр тэрэ үгэ хэлэбэ:

Чингис хаан арадай баатар байһаншье һаа, тэрэ эзэмдэгшэ байһан юм. Мүнөөнэй Арадай Монгол орон эзэмдэхэ зорилгогүй, хубисхалай замаар бэеэ сүлөөлхэ, хүгжэхэ хүсэлтэй. Тиимэһээ Улаан-Баатар хото гэһэн нэрэ революционно нэрэ боложо, хүн бүхэндэ ойлгосотой байха. «Улаан» (красный) гэһэн залгалта энэ нэрэдэ хубисхалта шэнжэ оруулна, бэеэ даанхай байдалаа хамгаалха хэрэгтэ монгол арадай хубисхалта хатуу гэһэн удхатай байха.

Энэ дурадхал нэгэ дуугаар абтаһан байгаа:[10]

Хотын нэрын кирилл ород хэлбэринь монгол хэлэндэ кирилл үзэг абтахаһаа 20 жэл урид тогтожо, ород хэлбэринь (абяагаараа өөрсэ үгүүлбэритэй дүтэрхы) хэдэн хари хэлэнүүдтэ ороһон байна. Мүнөө үедэ Монгол орондо өөрөө ород хэлэн дээрэ бэшэгдэһэн текстнүүд соо ниислэлэй нэрын мүнөө үеын монгол кирил үзэгэй түхэл хэрэглэхэ абьяас ажаглагдана: «Улаанбаатар».

Түүхэ

Гол үгүүлэл:Улаан-Баатарай түүхэ

Хойто Юань: хотын байгуулалта

Тус хото 1639 Ондо Юань уласай засаг захиргаанай (Чингизидын) монгол уласай буддын шажанай сүмэ (Хойто Юань) боложо байгуулагдаһан ба «Өөргөө» гэжэ нэрэтэй байгаа, Эндэһээ гараһан «Урга» гэжэ нэрэ 1924 он болотор ород ба европын уран зохёолдо хэрэглэгдэдэг[11]. 1696 ондо мүнөөнэй Улаан-Баатарай аймагта нэгэдүгээр ойрад-манжын дайнай (1696) «Тэрэлжэ Байлдаан» гэжэ нэрлэгдэһэн гол байлдаан боложо, арба дахин ехэ[12], цин сэрэг монголшуудые бута сохибо. Байлдаан ойрад-манжуурай түрүүшын дайнай дүн уридшалан шиидхэжэ, Урга Цин уласай хиналта доро абтаһан байна[13][14].

Цин уласай бүридэлдэ Дотор Монгол

XVII зуун жэлэй 2-дохи хахадһаа нүүдэлшэ (1778 онһоо хойшо — эмээлтэ) Богдо гэгээнэй (Монголой Буддын шажанай дасанай толгойлогшо) үргөө байгаа. Урга болбол монголой шажанай түб лэ байһан гэжэ зарим шэнжэлэгшэд үзэдэг[15], гэбэшье баймга анханай нүүдэл табиса улас ороной гол улас түрэ, соёл, шажанай түб болоһон байна

1706 онһоо хойшо тус хото «Тэдэнэй хүреэ» (монг. «Агууехэ хиид»). 1778 онһоо хойшо тэрэ ганса Богдо гэгээнэй үргөө бэшэ, цин хоёр амбан боложо, Уламаар Гадаада Монголой засаг Захиргаанай түб гэжэ тоосогдодог болоһон. Удангүй хотоһоо зүүлжээ хэдэн модоной зайда хитадай худалдаа наймаанай квартал-Маймачен (трад. 買賣城, упр. 买卖). Урга нютагта олон тоото дасан, дугангуудай дэргэдэ 10-аад мянган ламанар ба хубарагууд ажаһуудаг байга. 1835 ондо тус хотодо мүнөө хүрэтэр эгээл томо буддын шажанай дасан Гандантэгченлин байгуулагдаһан юм[16].

XX зуун жэлэй эхиндэ Ургын монгол хүн зон оройдоол 25 мянган хүндэ хүрэдэг байгаа.

Монгол Орон Богдо хаанай зонхилхо үедэ (1911—1924)

1912 онһоо монгол уласай тусгаар тогтонолые тунхаглаһанай дараа тус хотые «Нийслэл хүреэ» (монг. «Ниислэл хиид»)[17], харин 1924 ондо "Улаан-Баатар"гэжэ нэрлэгдэһэн юм[8]. 1919 ондо Ургын хүн зон ойролсоогоор 100 мянган хүн гэжэ тоосогдожо байһан ба энэ дунда 30 мянган хүн монголшууд байгаа (20 мянган ламанар ба 10 мянган хара зон), харин 70 мянган шахуу хүн хитадууд байгаа; энээнһээ гадна Ургада 3 мянган ородууд байгаа[18].

Искусство болон архитектурна ургалта орон дотор эхилээ[19][20] Энэ сагта монголой мүнөө мэдээжэ уран барилгын ехэнхи хүшөөнүүдые, тэрэ тоодо Богдо хаанай Ордониие барилга хабаатай ба Чойжин ламын сум[21]1913 ондо Ургада 1926 ондо орхигдоһон монголой түрүүшын зоопарк нээгдээ һэн[22].

Урга 1919 ондо Хитадай генерал Сю Шучжэнэй арбан мянган армиин эзэмдэлгэ (Монголой Хитад эзэмдэлгэ) болоһон байна. 1921 оной 2 һарада Тус хото Р. Ф. Унгерн-Штернбергын Азиин дивизидэ (Ургын Добтолго) эзэлэгдэһэн байгаа; Ургада монголой түүхэдэ түрүүшын ба һүүлшын еврей хюдалга (50 хүрэтэр хүн наһа бараа, Али монголдо ажаһууһан еврейнүүдэй 10 шахуу хуби хосороо[23], хитадай гарнизонтой хамта хитадай ба коммунис үзэлтэй зоной хуби тэрьедээ[24]. Улаантануудта эсэргүүсэхэеэ Буряад орон руу аянда гараха хүсэлтэй Унгерн Урга хото орхигдоо; хэдэн диилдээ һаа, тэрэ дивизи Хяагтын замһаа абаашажа, Ургада гансал багахан хаалта үлөөгөө. Тус хото 1921 оной июлиин 6-да Монголой Арадай Армиин нэгэдэмэл сэрэгүүдэй (ахамад захирагша Дамдин Сүхэ-Баатар түрүүтэй), РСФСР-эй сэрэгүүдэй ба Алас Дурнын Уласай монгол ябуулгын дүнгөөр улаантанаар эзэмдэгдэһэн байгаа[25]

1913 a street in Khuree.jpg
1913 a monastery in Khuree.jpg
1913 in Khuree.jpg
June 23, 1913 in Khuree.jpg
1913 The gate of Yellow Palace in Khuree.jpg
Ургада үйлсэ, 1913 он 1913 ондо хотодо дасангуудай нэгэн. Гандантэгченлин, 1913 он 1913 оной июниин 23, Ургын юрэнхы түхэл Ургада Шара Ордоной үүдэн

Монгол Арадай Улас

Монголой Арадай улсын үедэ мүнөөнэй Улаан-Баатар түсэблэгдөө һэн. Хотын түб һандаргагдаһан Зүүн Зүгэй Дасанай һуурида оршодог. 1927 оной июлиин 11-дэ Дасанай түб байһан талмайн урда арадай театр нээгдэбэ. 1923—1924 онһоо тус талмай «Сүхэ-Баатарай талмай» гэжэ алдараад, шэнэ Улаан-Баатарай гол талмай болоо һэн[26]

1931 ондо хубисхалай арбан жэлэй ойн баярые тэмдэглэжэ, Сүхэ-Баатарай хүндэлэлдэ обелиск талмай дээрэ табигдаа, 1946 оной июлиин 11-дэ Сүхэ-Баатарта Шэнэ хүшөө нээгдэжэ, мүнөө болотор түхэл шарайгаа хубилгаагүй һэн. 1951 ондо хоёр жэлэй саана түймэрэй үедэ дууһан усадхагдаһан Арадай театрай һуурида Засагай газарай Ордон баригдаа һэн. Хойто жэлынь ордоной урда Сүхэ-Баатар Чойбалсан хоёрой мавзолей[26]бодхоогдоо. 1957 ондо Улаан-Баатарһаа холо бэшэ Хурэлтогоот обсерватори байгуулагдаа һэн.

1989-1990 онуудта, Улаан-Баатарта болон Монголой бусад хотонуудта арадшалһан хубисхалай үйлэ хэрэгүүдэй үедэ, Олон мянган олоной хабаадалгатай жагсаалнууд болон үгэ дуулаагүй үйлэ хэрэгүүд боложо, Улас Түрын Бюроһоо табигдажа, Монголой Арадай нам (ЦК МНРП) Монгол Уласай гүйсэд бүрилдэлтэйгөөр, болбосоролтойгоор ажал ябуулагдаа.

Ulan01.jpg
Ulan03-China.jpg
Ulan04-China.jpg
Suhbataar square n mausoleum b.jpg
Dzah.jpg
Сэһа сэбэрлэлгэ
Улаан-Баатар хотын гол проспект, 1972 		Улаан-Баатарта хитад кварталай
хуби (тэрэ гэһээр усадхагдаһан), 1972 		Хитад квартал Сүхэ-Баатарай мавзолей Булуудхын дэлгүүр, 1972 он

Оршон үеын хаһа

Арадшалһан хубисхалай дараа Монгол улас олон һалбаритай гадаада эдэй засагай бодолгые һунгажа үндэһэнэй эдэй засагай хүгжэлдэ ехэхэн хубилалта туйлаһан[27], энээнһээ уламжалан хотын түхэл ехээр һэлгэгдэһэн юм.

Улаан-Баатарай үндэр барилгануудай үмэнэ һэеы гэрнүүдтэй үмсын һалбари

1996 оной 8 һарын 6-да Улаан-Баатарта захиргаата хабаатай Богдо Хаан Уулаһаа бусад хоёр арюун хадануудай -Бурхан Халдун, Отгон Тэнгэри — Юнескын дэлхэйн һүлдэ баялигай жагсаалтада холимог ангилалаар дэмжүүлэгдэхэ болоһон[7].

2004—2006 онуудта Сүхэ-Баатарай талмай һэльбэн шэнэлэгдээ; 2005 ондо-Сүхэ — Баатарай бунхан задалагдаа; 2006 ондо-правительствын Ордоной комплексын ехэ хэмжээнэй һэльбэн шэнэлэлгэ дүүрээ. Согсолбориин барилга 2005 оной ноябриин 28 — һаа 2006 оной июль болотор хугасаада үнгэргэгдөө[26]. 2007 ондо Улаан-Баатарай хүн зон саяһаа үлүү гараба — тэрэ Монголдо түрүүшын сая (миллионер) хото болобо[28].

2008 оной июль һарада тус хотодо Арадшалһан Намай Монголдо үнгэрһэн парламентын һунгалтын дүнгүүдые хуурмаг болгохо тухай мэдүүлһэнэй һүүлээр олоной үймөөн эхилээ (2008). Тэрэ үедэ засаг баригша монголой арадай хубисхалта намай штаб-квартира шатаагдажа, 5 хүн наһа бараа һэн. Хотодо онсо байдал соносхогдоо[29]. Олондо мэдээсэл тараадаг зарим эмхинүүд болоһон ушарые «һэеы гэрнүүдэй хубисхал» гэжэ нэрлээ[30]Улаан-Баатарта болоһон үйлэ хэрэгүүдые үнгэтэ хубисхалтай жэшээлэн, хоорондонь адли удхатай зүйлнүүдые харуулаа[31].

2009 ондо Улаан-Баатарһаа холо бэшэ «Sky Resort» гэжэ хадын санаар һолжорхо курорт нээгдээ һэн.

2012 ондо Улаан-Баатарай уласхоорондын шэнэ аэропорт баригдажа эхилээ һэн, жэл соо 3 сая зорчидые хангахаар хараалагдаһан. Аэропорт 2016 ондо нээгдээ. Тэрэл жэлдэ хото саг үргэлжын мини-зоопарк нээгдээ, тэндэ 100 гаран амитад оршодог[32][33] [34]. 2014 ондо зоопарк уласхоорондын зоопаркнуудаар мэдээсэлэй баазада оруулагданхай; тэрээн соо амитадай хүреэлэндэ (2014 ондо) 30 гаран янзын амитад байна, мүн тэрэ гансал зундаа хүдэлнэ гэжэ заагданхай[35]


2013 ондо хотодо метрополитенэй барилгын түсэб дэмжэгдээ[36] 2013 оной июниин 11-дэ барилгын ажал нээлгын үдэр байгаа[37][38]. Мүн 2013 ондо хотые тойроод «Туулын хурдны зам» нэрэтэй шоссе бариха талаар ехэ түсэб бэелүүлэгдэжэ эхилээ[39] Августын 8-һаа Улаан-Баатарай түрүүшын тэнгэри өөдэ хүрэмэ үндэр барилгын квартал — «Hunnu» 2222 баригдажа эхилээ[40].

2014 ондо Хотын оршомдо гарадаг Монголой түмэр замай бии байгаа түмэр Замай инфраструктурын үндэһэн дээрэ (Улаан-Баатарай газар дээрэхи метрополитен) хотын түмэр зам байгуулха шиидхэбэри абтаһан байна. Харгын замай шугамай[41] бүтээлнүүдые үүсхэгшэд Улаан-Баатарай мэр Эрдэниин Бат-Үүд Ба Монголой унаа тээбэриин ба харгын сайд Амаржаргал Гансух хоёр болоно; Улаан-Баатар хотын түмэр замай шугамай албан ёһоной ажалай эхин (июниин 6) «Улаан-Баатарай Түмэр Харгы» гэһэн Хуби ниилүүлһэн бүлгэмэй байгуулагдаһаар 65 жэлэй ойн баярта дашарамдуулагдаа[42]. Июниин 6-да Улаан-Баатар хотын түмэр зам, мүн Улаан-Баатарай газар дээрэхи метрополитен гээд нэрээр мэдээжэ[43], табигдаһан байна. 2014 оной эхиндэ (февраль — май) бүхы байгаа станцинуудые һэльбэн шэнэлэлгэ ба шэнэ станцинуудые барилга үнгэргэгдээ[44].

Июниин 6-да Улаан-Баатар хотын түмэр зам баһа Улаан-Баатарай газар дээрэхи метрополитен гэжэ алдаршаһан[43], амжалтатай хүдэлжэ эхилһэн[45][46][47][48].

Winter ice skating in Ulaanbaatar Mongolia..jpg
Улан-батор. Вид из гора Зайсан. 2012.JPG
SquareVista.jpg
Expocitytrans 2010, Moscow Metro and Metrovagonmash pavilion, RA-2 railbus (5021070018).jpg
UBTurkish.jpg
Түб талмай дээрэхи елүүр, 2014 оной январь Улаан-Баатар. Зайсан хадаһаа дүрсэ. 2012 оной намар Чингисхаанай талмай, 2012 РА2 Улаан-Баатарай
газар дээрэхи метрополитендэ хэрэглэгдэнэ 		Турциин ба Японой элшэн сайдай газарнуудай байшангууд

Физико-географическа ттодорхойлолго

Географическа байдал

Улаанбаатар хото Орхон мүрэн руу шудхадаг Туул голой хүндыдэ, 1300—1350 м үндэртэ оршодог[49]. Хото мүрэн зубшан 25-30 км тухай утатай болоо. Улаан Баатар соогуур олон тоото һубагуудаар (зүүн тээһээ баруун тээшээ) Туул урдадаг[50], мүн хэдэн баруун шудхалнууд (Сэлбэ-Гол, Улиастайн-Гол, Гачуурт-Гол гэхэ мэтэ). Засаг захиргаанай хуубари монгол уласай ниислэл Хотодо 2256,3 м үндэртэй, Хотын эгээн үндэр сэг болохо Богдо Хаан Уула нюруу ородог[51]. Хотын талмай Монголой Арадай Уласай (МНР) үедэ 7300 км2 болодог байгаа, мүнөө 4704,4 км2 болотор хороогдоо. Улаан — Баатар часай бүһэлүүртэ оршодог-UTC+08:00.

Ulan Bator, Mongolia, Sentinel-2 satellite image, 09-JUL-2017.jpg
Bogdkhan Uul 149199749 62cc3c373c o.jpg
Tuul River Mongolia.JPG
Bogd Khan Uul and Tuul River from Ulan Bator.jpg
Bogd Khan Uul Mount view from Ulan Bator, Mongolia.JPG
Замбуулинһаа хотын түхэл,
спутник Sentinel-2, буулгабари 9.07.2017 		Богд-Хан-Уул Туул, үндэһэтэнэй парк
Улаан-Баатарһаа дүтэхэнэ 		Шэнэ барилганууд шадар Туула гол Зүүн зүгэй тайгын хойто ташалангай,
хадын эгээл үндэр хубиин
Богдо Хаан-Уула Улаан-Баатарһаа

Уларил

Улаан-Баатар эрид түбиин шэнжэтэй хадын уларилтай. Хотын үбэл-ута, шэрүүн, харин зун-һэрюун. Шииг нойтон багаар унадаг, гол түлэб — зунай үедэ; үбэл саһа багатай. Далайн нюрууһаа дээшэ үндэрынь мүн лэ хотын халууниие ехээр бууруулна, жэлэй дунда зэргын температура −0,4 °C болоно[52]. Уласуудай бүхы ниислэлнүүдэй дунда, Улаан-Баатарта жэлэй дунда зэргын эгээн бага температура, эгээн хүйтэн үбэлнүүд (Москвада, Астанада ба Хельсинкидэ орходоо, хүйтэн)[53]/


Зундаа дундажаар 20 °C температура байдаг. Монгол уласай ниислэлдэ үбэл саһатай адли тооһотой бэшэ; тиигээшье һаа, һүүлэй үедэ улаан-Баатарта улам ехэ саһан орожо байна[54] Жэлэй эгээн хүйтэн һара-январь һара, тэрэнэй температура −40 °C доошо буужа болохо[55]. Хуурай агаарһаа боложо, монголдо хүйтэниие нилээд бэлээр үзэгдэдэг: жэшээлхэдэ, Улаан-Баатарта −20 °C температура Орос гүрэнэй түб хэһэгтэ −10 °C-тэй адляар үзэгдэдэг[54].

Климат Улаан-Бааторай уларил
Харуулалта Янв. Фев. Март Апр. Май Июнь Июль Авг. Сен. Окт. Нояб. Дек. Год
Хизааргүй ехэ хэмжээн°C −2,6 11,3 17,8 28,0 33,5 38,3 39,0 34,9 31,5 22,5 13,0 6,1 39,0
Дунда эгээл ехэ хэмжээн, °C −15,6 −9,6 −0,7 9,7 17,8 22,5 24,5 22,3 16,7 7,6 −5 −13,5 6,4
Дунда температура, °C −21,6 −16,6 −7,4 2,0 10,1 15,7 18,2 16,0 9,6 0,5 −11,9 −19 −0,4
Дунда эгээл бага хэмжээн, °C −25,9 −22,2 −13,6 −4,3 3,3 9,6 12,9 10,6 3,6 −4,8 −15,7 −22,9 −5,8
Хизааргүй эгээл бага хэмжээн, °C −42,2 −42,2 −38,9 −26,1 −16,1 −3,9 −0,2 −2,2 −13,4 −22 −35 −37,8 −42,2
Шииг нойтоной хэм, мм 2 3 4 10 21 46 64 70 27 10 6 4 267
Наранай толон, һара соо час[56]
Һара Янв Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Жэл
Наранай толон, ч 177 206 267 264 301 270 248 257 246 226 177 155 2794

Захиргаанай хубаарил

Улаан-Баатар оршон тойронтой бэеэ даанги захиргаанай единица байгуулна (албан ёһын нэрэ: «Улсын нийслэл» — «Гүрэнэй Ниислэл»), 9 дүүргэдэ хубаагдаһан (монгол хэлэн дүүрэг); аймагууд кварталнууд боложо хубааранхай- бага аймагууд (монгол хэлэн хороо). Улаан-Баатар хотын захиргаанай ударидалга доро оршодог газар дайда «хотын яһан» гэхэһээ гадна, ехэнхидээ нэгэ дабхар гэр, ажахын барилгануудһаа, мүн олон тоото һэеы гэрнүүдһээ бүридэһэн барилгын шэнэ кварталнууд 1990 оной һүүлээр бии болоһон байдаг. Шэнэ аймагууд түбтэй автобусай шугамуудаар ба маршрудай таксигаар холбогдоо.

Улаан-Баатар хотын аймагууд (бүри харанхы үнгөөр барилга харуулагдана)

Улаан-Баатарай аймагуудаар тоо баримтанууд доро үгтэнэ

(Мэдээнүүд 2014 ондо үгтэнхэй. Аймагууд хүн зоной нягтаралаар хубаарилагданхай)

Хүсэнэгэй нэгэдэхи жагсаалда сэсэгүүд тэмдэглэгдэнхэй:

      20-һоо олон бага хороонһоо бүридэһэн аймаг     10-һаа олон бага хороонһоо бүридэһэн аймаг     10-һаа үсөөн бага хороонһоо бүридэһэн аймаг

дүүрэг («аймаг») хороо хэсэг. Ажаһуугшад,
хүн. (01.01.2015)[57] 		Талмай,
км² 		Үдхэн тоото зон,
хүн./км²
Ulaanbaatar Bayangol.JPG Баянгол 23 208 898 29,5 7081
FoliageUB7.jpg Чингэлтэй 19 159 514 89,3 1786
Downtown Ulan Bator (6216622435).jpg Сүхэ-Баатар 20 136 424 208,4 655
Хаан-Уул 16 138 368 484,7 286
YurtnederzettingUlaanbaator.jpg Сонгинохайрхан 32 295 827 1200,6 246
CergiinClub.JPG Баянзурх 28 308 672 1244,1 248
Baganuur.jpg Багануур 5 28 333 620,2 46
Nalaikh 02.JPG Налайх 7 34 547 687,6 50
Yurts in Ulan Bator 01.JPG Багахангай 2 3903 140,0 28
Улаан-Баатар бүхыдөө 152 1 314 486 4704,4 279

Эдэй засаг

Улаан-Баатар монголой эдэй засагай гол хото мүн. Тус хотодо Улаан-Баатарай ТЭЦ-1, Улаан-Баатарай ТЭЦ-2, Улаан-Баатарай ТЭЦ-3, Улаан-Баатарай ТЭЦ-4 оршожо байгаад, уласайнгаа зайн галай 85 % — һаа дээшэ үйлэдбэрилнэ. Тус хото гүрэнэйнгөө үйлэдбэриин бүхы үрэ бүтээлэй хахадыень үйлэдбэрилдэг. Бии: автоприцепүүдэй завод, малай түүхэй эд болбосоруулха промкомбинат, Улаан-Баатарай мяханай комбинат, түмэр болбосоруулгын, модо болбосоруулгын, гэр барилгын, эдеэ хоолой ба бусад үйлэдбэриин эмхинүүд[58]Хотодо ябадаг аяншалагшадай урасхал жэл бүри ороной оршонуудай 10 % болоно[59] Улаан-Баатарай аймагта Налайх боро нүүрһэн олзоборилогдодог[60].

Машина бүтээлгэ

2006 онһоо Улаан-Баатарта машина бүтээлгын хүгжэлтэ эхилжэ, «Цахилгаан тээвэр» хамтарал троллейбусуудые суглуулжа эхилээ. 2009 онһоо Монголой инженернүүдэй зохёоһон JA800-E дуобусуудые хабсаралга. Машинанууд Киргизи ба Казахстан руу гаргагдана. Энэ тээбэриин хэрэгсэлэй захилнууд Чехиһээ болон Азиин хэдэн гүрэнүүдһээ мүн лэ ороо[61] 2018 он болотор «Электротранспорт» монголой ниислэлдэ «BRT Системэ» гэгдэдэг резинэ мөөртэй трамвайн үйлэдбэри ябуулха түсэбтэй. Шэнэ түхэлэй зониие шэрэхэ унаа үйлэдбэрилгэдэ Азиин хүгжэлтын банк дурадхахаар бэлэн 212 сая доллар һомолхоор түсэблэгдэнхэй[62].

Power plant near Ulaanbaatar.jpg
UBtp4.jpg
Stock Exchange Mongolia.jpg
Nalaikh 04.JPG
Улаан-Баатарай ТЭЦ-3 Улаан-Баатарай ТЭЦ-4 Монголой жасын биржын байшан Налайх

Унаа тээбэри

Улаан-Баатар-гүрэнэйнгөө эгээн томо унаа тээбэриин уулзабари. Тус хото трансмонголой түмэр замай ба уласай унаагай-харгын тон түбтэ оршодог. Улаан-Баатарта авто-унаагай, түмэр харгын, агаарай унаа бии.

Метрополитен

2012 онһоо метрополитен байгуулгын түсэл бэелүүлэгдэнэ. 2013 ондо Японой уласхоорондын хамтын ажаллалгын агентствэ оньһото-эдэй засагай үндэһэлэл (ТЭО) зохёоһон, инженернэ бэдэрэлгэнүүд эхилһэн байна. Улаан-Баатарай түмэр замай Толгойт үртөөһөө 19,4 модо утатай шугам болон шэнэдхэлгэ, заһабарилгада 15 буудалтай Хотын Нэгэдэлэй парк хүрэтэр барилга түлэб хараална. Түсэл бэелүүлэгдэжэ эхилхэ үедэ тэрэнэй үнэ сэн 1,5 млрд доллароор сэгнэгдээ. 2025 оной 2 һарын эсэстэ монголой хуулита баригшад ТЭО-ые солонгосой Dohwa Engineering, Korea National Railway, Soosung Engineering компанинуудтай хамтаран ажаллажа эхилһэн тухай мэдээсэбэ. 2025 оной апрелиин хуушаар барилгын гол ажалнуудые хүлһэлэгшые шэлэхэ тендерэй түрүүшын шата соносхоһон тухай мэдээсэгдээ, 2025 оной июлиин 31-дэ тендерэй хоёрдохи шата соносхогдоо. Хэлсээнэй эрхэ нүхэсэлнүүд 2026 ондо хүдэлмэринүүдэй эхилхые багсаана. Метрополитен 2030 ондо ашаглалгада тушаагдаха гэжэ хүлеэгдэнэ[63].

Түмэр харгын унаа тээбэри

Хотодо Улаан-Баатарай түмэр замай буудалай вокзал бии. Улаан-Үдэһөө Бээжэн хүрэтэр Транссибириин түмэр замай һалаа — Транссибириин түмэр харгы 1949 ондо баригдаа һэн. «Улаан-Баатарай Түмэр харгы» гэһэн хуби ниилүүлһэн бүлгэм 50:50 эрхэ нүхэсэлөөр байгуулха тухай МНР болон СССР-эй хоорондо хэлсээндэ гар табигдаа, тус тустааИнформация о истории Монгольской железной дороги (информация размещена на официальном сайте «Монгольской Железной Дороги») Москваһаа Улаан-Баатар хүрэтэр поезд долоон хоногто 2 дахин ябадаг. Эрхүү Улаан-Баатар хоёрой хоорондо үдэр бүри гарадаг поезднууд бии[64]. Улаан-Баатарай вокзал-монголой эгээл ехэ вокзал. Нютаг можын ба уласхоорондын түмэр замай холбооной түб болодог[65]. 2014 ондо хото дотор гарадаг Монголой Түмэр замай мүнөө байһан түмэр замай оршон байгуулалтын үндэһэн дээрэ Улаан-Баатар хотын түмэр зам байгуулагдаа. Хотын түмэр зам 8 станцитай. Хото доторхи шугам 2014 оной 6 һарын 6-да нээгдэһэн, хотонууд хоорондын шугам 2014 оной октябрь һарын 20-до нээгдэһэн. Хотонууд хоорондын зурлаа хотые Дархантай Зуунэ хараадахи забһарай буудалтай холбодог[66]. Монголой түмэр замай зайн галаар, элшэ хүсөөр хангалга, 2017 оной байдалаар, 0 % болоно; локомотив татаса — хүсэд тепловозно.

Аэропортнууд

Улаан-Баатарта Чингис Хаанай нэрэмжэтэ уласхоорондын аэропорт болон хаһын чартерна рейснүүдые үнгэргэхын тула хэрэглэгдэдэг Налайх хотын сэрэгэй аэродром байһан аэропорт бии[67]. «Чингисхаан» гэһэн уласхоорондын аэропорт — «Буянт-Ухаа» (монгол хэлэн Буянт Ухаа) гэжэ анханһаа нэрлэгдэһэн монголой эгээн томо аэропорт юм. 2013 оной май һарада Улаан-Баатарай уласхоорондын шэнэ аэропорт баригдажа эхилээ һэн. Аэропорт 2021 оной июлиин 4-дэ нээгдээ.

Хотын газар дээрэхи унаа тэбээри

Хотодо ниитын унаагай хүгжэнги һужаа бии, тэрэ тоодо Улаан-Баатарай троллейбус (1987 онһоо, хүдэлжэ байгаа 4 зам ба хаалтатай 4 зам) ба дуобус.

Хотын унаа тээбэриин бэрхэшээл шэрүүн уларилһаа һүжэрдэг-жэлэй үдэрнүүдэй хахадһаа ехэ муу халуун байдаг. "Хахалбариһаа " хүдэлхэнь бэрхэшээлтэй, агаар утаанай газаар ехээр бузарлагданхай[68]. 2013 онһоо, хотодо харгынуудые һайжаруулха талаар зохилдуулһан хэмжээнүүдэй үлхөө хойшолонгоор (Хотын мэрэй А/724-дэхи зарлиг, Улаан-Баатар хотын ниитын танхимай Суглаанай № 02/08 2012 оной Августын 22-ой зарлиг), харгынууд дээрэ байдал һайжараа. Тиигэжэ түбэй харгын түрүүшын зуруудаар гансал ниитын унаа тээбэриин автобусууд болон онсо зүбшөөлтэй унаа тээбэринүүд ябаха аргатай. Мүн тиихэдэ хото соохи бүхы унаануудынь 08.00-20.00-ай ажалай үдэрнүүдтэ хотын түбтэ хүдэлөөндэ оролсохо боломжогүй юм. Номертой тэмдэгтэй авто-унаа дабаа гарагуудаар, 2 ба 7 — до — мягмар, 3 ба 8 — да — лхагва, 4 ба 9-дэ-пүрбэ, 5 ба 0-да түбтэ орожо болохогүй. Амаралтын үдэрнүүдтэ энэ зарлиг үнэн бэшэ. Ехэ һайндэрнүүдэй урда ба һуралсалай жэлэй эхинэй үедэ номертой тэмдэгүүдтэй автомашинанууд тэгшэ ба тэгшэ бэшэ тоонуудаар дүүрэжэ, долоон хоногой хахадые хэрэглэжэ болохогүй.

Ulan Bator railway station 2008 1.JPG
Ulan Bator 01.JPG
Ulica w centrum Ułan Bator 01.JPG
ULN Destinations.svg
UBTraffic.JPG
Улаан-Баатарай түмэр харгын вокзал Аэропортын байшанда орохо үүдэн Улаан-Баатарай түбтэ гудамжа Улаан-Баатартай авиа-харилсалгатай гүрэнүүд Улаан-Баатарай гудамжаар унаагай ябадалай бүглөөнүүд

Эрдэм ухаан, соёл ба болбосорол

Улаан-Баатар Монголой соёлой болон эрдэм ухаанай ажабайдалай түб юм. Тус хотодо Монголой Эрдэм Ухаанай Академи, Олон ехэ һургуулинууд, тэрэ тоодо Буддын шажанай ехэ һургуули оршодог. Занабадзара, Монголой олон уласай ехэ һургуули, монголой анагааха ухаанай үндэһэнэй ехэ һургуули болон бусад. Тус хотодо арба гаран театрнууд, гуша гаран музейнүүд тоологдоно; 20 гаран уран һайханай галерейнүүд хүдэлнэ.

State Opera Theater of Mongolia.jpg
The State Academic Theatre of Drama in Mongolia.jpg
The national gallery of art - Mongolia.jpg
Гүрэнэй дууриин театр Зүжэгэй театр Үндэһэтэнэй галерей

Музейнүүд

Тус хотодо 4 театр бии, мүн олон тоото музейнүүд бии. Монголой ниислэлдэ эгээн түрүүшын музей Богдо гэгээнэй дэргэдэ гэхэ гү, али XX зуун жэлэй эхиндэ нээгдэһэн юм. Богдо гэгээнэй 1924 ондо наһа бараһанай һүүлээр музейн бүхы эд зөөри аукцион дээрэ наймаалагдаа һэн. Мүнөө эгээл мэдээжэ музейдэ ородог гэбэл: Чойжин ламын һүмэ-музей, Уран зурагай музей, Занабадзарай нэрэмжэтэ Монголой үндэһэтэнэй түүхын музей ба Үндэһэтэнэй түүхын галерей[69] Эгээл гайхамшагта музейнүүдэй нэгэн хадаа Монголой гүрэнэй түбэй музей (Байгаалиин түүхын музей) болоно, тэндэ Гоби сүл губида олдоһон тэрэ тоодо үлэг гүрбэлнүүдэй араг яһанууд үзэсхэлэнгүүдэй үргэн суглуулбари хадалагданхай[69].

Россиин һүүлшын II Николай Императорай бэлэглэһэн зурагуудаар баригдаһан ахамад санаарта — VIII-дугаар Богдо Гэгээнэй Монголой бэеэ даанхай байдал тунхаглаһан Ордон Улаан-Баатарай шухала үзэсхэлэн болоно. Тус хотодо олон тоото буддын шажанай һүмэнүүд ба дасангууд бии; тэдэнэй эгээл томонь-Гандантэгченлин ороной түб хиид юмВ[69].

  • Монгол-зүблэлтэ аха дүүгэй буу зэбсэгээр дурасхаалай комплекс Зайсан

    Монгол-зүблэлтэ аха дүүгэй буу зэбсэгээр дурасхаалай комплекс Зайсан

  • Хотодо болоһон олон уршагта үйлэнүүдэй нэгэн

    Хотодо болоһон олон уршагта үйлэнүүдэй нэгэн

  • Чингис Хаанай морин хүшөө

    Чингис Хаанай морин хүшөө

  • Горхи-Тэрэлж паркда бисалгалай түб

    Горхи-Тэрэлж паркда бисалгалай түб

  • Үйлсын урлал

    Үйлсын урлал

  • Beatles-эй хүшөө залуушуулда мэдээжэ газар мүн

    Beatles-эй хүшөө залуушуулда мэдээжэ газар мүн

Дурасхаалай гайхамшаг зүйлнүүд

  • Монгол гүрэн түрын түүхын Музей

Монголой парламентын байшан дотор байһан хотын шэб шэнэ музейнүүдэй нэгэн. Тэрээн соо 2000 гаран экспонат, тэрэ тоодо Чингис хаанай болон Хубилайн табисануудай бусад гүрэнүүдэй ударидагшадтай корреспонденци, географическа карта, гүрэнэй ажал ябуулагшадай регалитай байдаг.

Чойджин ламын Ордон
Марко Полын хүшөө Улаан-Баатарта
  • Чойжин ламын сүмэ-музей

«Чойжин» гэжэ үгэ түбэд хэлэн дээрэ «Оракул» гэһэн удхатай. Һүүлшын VIII дугаар Богдо гэгээнэй дүү хүбүүн Лубсанхайдав монгол уласай үнэхөөр хүсэн түгэлдэр оракулда тоосогдожо, энэ сүмэ тэрэнэй хубиин орон гэжэ 1900-аад онуудай эхеэр баригдаһан юм. Монголой коммунистнуудшье дүрэнүүдһээнь айһан тула, 1930-аад онуудай хамалган хашалганай үедэшье сүмэ дайрагдаагүй үлэһэн юм. мүнөө буддын шажанай уралигай гайхамшагта жасатай музей.

  • Чингисхаанай морин хүшөө

Улаан-Баатарһаа зүүлжээ 40 км газарта оршодог хүшөө өөрөө аттракцион: нэгэ хушалта доро-2 музей, ресторан, фото-студи болон өөрөө хүшөө. Нэгэ музейдэ гүрэнэй бүхы дэбисхэрээр олдоһон урданай хүрэл эдлэлнүүд, нүгөө тээнь — XIII—XIV зуун жэлнүүдэй үедэ, Агууехэ Монгол гүрэнэй сагта хабаатай олдоһон зүйлнүүд бии.

  • Дэлгүүр (заха) «Нарантуул»

Урдань, 1990 он болотор энэ дэлгүүр «Хара дэлгүүр» гэжэ бүри мэдээжэ байһан аад, үмсэлэгдэжэ, шэнэ газарта шэлжүүлэгдэһэнэйнгээ удаа "Нарантуул"гэжэ нэрэтэй болоо һэн. Энэнь булуудхын дэлгүүр ба нэгэнэйнь ехэ универмаг мэтэ. Нээлтэтэй павильонууд, хаалтатай байдаг. Хуушан «Жигулиин» запчастьнууд болон комиссионно эд бараануудые, мүн шэнэ электронико гү, али амһарта эндэ олохоор. Хитадһаа болон үндэһэтэнэй үйлэдбэрилэгшэдһээ хэрэглэхэ зүйлнүүд олон. Мүн энэ аймагта бусад адли дэлгүүрнүүд сугларанхай: " «Дунжингарав», «Һүниин» «Монголдо хэгдэһэн».

Тамир

Улаан-Баатарта тамирай олон барилганууд хүдэлдэг. Тамирай ехэнхи хэмжээ ябуулганууд, тэрэ тоодо Наадам[70][71], Улаан-Баатарай түб стадион дээрэ үнгэргэгдэдэг. Монголой тамирай гол талмай 1958 ондо баригдажа, 20 000 һууритай. Гэбэшье Нааданамай үдэрнүүдтэ стадион дээрэ 15 000 хүрэтэр нэмэлтэ һууринууд түхеэрэгдэнэ, харин тэрэнэй ерэлгэ 30 000 хүнһөө дээшэ юм. Монголой футболоор суглуулагдамал командын гэрэй стадион хадаа МФФ-эй Футболой түб болоно. Энэ гансал футболой стадион 5000 һууритай[72]. Мүн 2002 оной октябриин 24-дэ нээгдэһэн байна. Футболой нүгөө томо газар хадаа «Эрчим» гэжэ футболой клубай стадион болоно. 2010 оной декабриин 2-то тус хотодо Буянт-Ухаатанай олон үүргэтэй хушалтатай тамирай комплекс нээгдээ. Стадионой багтаамжа — 5045 хүн.

Элдэб хэмжээ ябуулгануудые үнгэргэхэ арга боломжо дурадхадаг барилгануудһаа гадна, хотодо олон тоото тамирай эмхинүүд оршодог, тэдэнэй тоодо «Эрчим», «Улаан-Баатар», «Сэлэнгэ Пресс», «Хоромхон» болон "Улаан-Баатарай Ехэ Һургуули"гэхэ мэтэ футболой клубууд шалгардаг[73]. Улаан-Баатар тамирай хэдэн ехэ хэмжээ ябуулгануудые угтан абаа. Тиигэжэ 2012 ондо тус хотодо эдиршүүлэй дунда баскетболоор Азиин чемпионат үнгэрөө һэн, харин 2013 ондо — барилдаагаар дэлхэйн чемпионат[74][75]. 2016 ондо хото FISU буудалгаар дэлхэйн чемпионат угтан абаһан юм[76]

Ulan Bator 03.JPG
Naadamceremony2006.jpg
WrestlingHouse.JPG
Festiwal Naadam na stadionie narodowym w Ułan Bator 01.JPG
Olympic banner in Ulaanbaatar.jpg
Буянт-Ухаагаа Барилгын үедэ Арена Монголой Үндэһэтэнэй стадион Улаан-Баатарай барилдаанай ордон Наадам Улаан-Баатарта Түб стадион руу орохо үүдэн

Толгойлогшонор

Гол үгүүлэл:Улаан-Баатарай амбан захирагшад

Аха дүү хотонууд

Гол үгүүлэл:Улаан-Баатарай анда нүхэд -хотонууд

Улаан-Баатар олон аха дүү хотонуудтай. Тэдэнэй ехэнхи хубинь XX зуун жэлэй 90-ээд онуудаар бии болоһон юм. 1991, 1992 ондо Хүхэ-Хото, Тяньцзинь хоёр аха дүү хотонууд тус тустаа[77].

Панораманууд

Panorama von Ulaanbatar.jpg
Зайсан дурасхаалай үзэмжэһээ түхэл 2005 ондо
Panorama-Ulan-Bator-2009.jpg
Зайсан дурасхаалай үзэмжэһээ түхэл 2009 ондо
Panorama Ulan Bator 2010.jpg
Зайсан дурасхаалай үзэмжэһээ түхэл 2010 ондо

Ажаглалтанууд

  1. ↑ Население Улан-Батора достигло 1,7 млн человек, принеся проблемы. ulan.mk (18 апрель 2024). Дата обращения: 5 декабрь 2025.
  2. ↑ Улаанбаатар нэг өдөр 2012. web.archive.org. Дата обращения: 25 декабрь 2025.
  3. ↑ Улан-Батор. web.archive.org. Дата обращения: 25 декабрь 2025.
  4. ↑ Гл. редактор Горкин А.П. Страны и города: Современная иллюстрированная энциклопедия.
  5. ↑ Улан-Батор- достопримечательности. Тургид-путеводитель по достопримечательностям Улан-Батора, Монголия. www.orangesmile.com. Дата обращения: 25 декабрь 2025.
  6. ↑ Достопримечательности Улан-Батора. Что посмотреть и куда сходить в Улан-Баторе • Монголия • Азия • Страны. web.archive.org. Дата обращения: 25 декабрь 2025.
  7. ↑ 1 2 Mongolia Sacred Mountains: Bogd Khan, Burkhan Khaldun, Otgon Tenger - UNESCO World Heritage Centre. web.archive.org. Дата обращения: 25 декабрь 2025.
  8. ↑ 1 2 История Улан-Батора (ород хэлэн). Дата обращения: 3 декабрь 2025.
  9. ↑ Протоколы 1-го Великого Хуралдана Монгольской Народной Республики (ород хэлэн). Улан-Батор (1925). Дата обращения: 3 декабрь 2025.
  10. ↑ Ломакина И. И. Монгольская столица, старая и новая. — М.: Тов-во научных изданий КМК, 2006. — С. 140. — ISBN 5-87317-302-8
  11. ↑ История Улан-Батора (ород хэлэн). web.archive.org. Дата обращения: 3 декабрь 2025.
  12. ↑ Баабар История Монголии: от мирового господства до советского сателлита.. — Казань: Татарское книжное издательство, 2010. — С. 93. — ISBN 978-5-298-01937-8
  13. ↑ «История Востока». — Москва: издательская фирма «Восточная литература» РАН, 1999. — Т. Т.3 «Восток на рубеже средневековья и нового времени. XVI—XVIII вв.» . — ISBN 5-02-018102-1
  14. ↑ Кычанов Е. И. «Властители Азии». — Москва: издательская фирма «Восточная литература» РАН, 2004. — ISBN 5-02-018328-8
  15. ↑ Улан-Батор (В монгольском написании Улаанбаатар) (ород хэлэн). Дата обращения: 5 декабрь 2025. Архивировано 2 август 2014 года.
  16. ↑ Позднеев А. М. Очерки быта буддійскихъ монастырей и буддійскаго духовенства въ Монголии въ связи съ отношеніями сего последняго къ народу. — СПб: Типография Императорской Академии наук, 1887. — С. 241.
  17. ↑ Монгол улсын нийслэл Улаанбаатар хотын түүх (монг.). web.archive.org. Дата обращения: 5 декабрь 2025.
  18. ↑ Монголия » Где лучше отдохнуть | Куда лучше поехать отдыхать. web.archive.org. Дата обращения: 26 декабрь 2025.
  19. ↑ M-126. Экскурcионный тур по Монголии. www.stratusmongolia.com. Дата обращения: 26 декабрь 2025.
  20. ↑ Архитектура Монголии XVI - начала XX века [1984 Цултэм Н.-О - Искусство Монголии с древнейших времен до начала XX века]. web.archive.org. Дата обращения: 26 декабрь 2025.
  21. ↑ Түүх соёлын дурсгалууд / Чойжин ламын сүм. web.archive.org. Дата обращения: 26 декабрь 2025.
  22. ↑ Дворец музей Богдо Хана. Улан-Батор. Монголия. www.legendtour.ru. Дата обращения: 26 декабрь 2025.
  23. ↑ Кузьмин С. Л. История барона Унгерна. Опыт реконструкции.. — Москва: КМК, 2010.
  24. ↑ Торновский М. Г. События в Монголии-Халхе в 1920—1921 годах // Легендарный барон: неизвестные страницы гражданской войны. — М.: КМК, 2004. — С. 222. — ISBN 5-87317-175-0
  25. ↑ Хронология монгольского государтсва. История Монголии. www.legendtour.ru. Дата обращения: 26 декабрь 2025.
  26. ↑ 1 2 3 Площадь Сухэбатора. Улан-Батор. Достопримечательности Улан-Батора. web.archive.org. Дата обращения: 26 декабрь 2025.
  27. ↑ Сравнительный анализ российско-монгольско-китайского сотрудничества в начале XXI века. web.archive.org. Дата обращения: 26 декабрь 2025.
  28. ↑ Улан-Батор столица Монголии(неопр.). web.archive.org. Дата обращения: 19 декабрь 2025.
  29. ↑ "Недовольные монголы захватили и подожгли штаб правящей партии. В Улан-Баторе объявлено чрезвычайное положение". 2025-12-26. 
  30. ↑ "Революция юрт в Монголии привела к их ликвидации". 2025-12-26. 
  31. ↑ "Обратно в юрты? Монгольская оппозиция попыталась разыграть "оранжевый сценарий"". 2025-12-26. 
  32. ↑ 100 амьтан, 1000 иргэн эсэргүүцлийн жагсаал хийнэ. web.archive.org. Дата обращения: 24 декабрь 2025.
  33. ↑ Амьтны хүрээлэнг хууль ёсны эрхгүй гэв. web.archive.org. Дата обращения: 26 декабрь 2025.
  34. ↑ Л.Сайнбат: Монголд үүнээс өөр амьтны хүрээлэн байхгүй. web.archive.org. Дата обращения: 26 декабрь 2025.
  35. ↑ Ulaanbaatar Mini ZOO. web.archive.org. Дата обращения: 26 декабрь 2025.
  36. ↑ Улан-Баторский метрополитен — Циклопедия. web.archive.org. Дата обращения: 26 декабрь 2025.
  37. ↑ "Мэр : К 2020 году исчезнут маршрутки и появится метро". 2025-12-26. 
  38. ↑ В Улан-Баторе появится метро в 2020 году (амер. англ.). web.archive.org. Дата обращения: 19 декабрь 2025.
  39. ↑ "Туул, Сэлбэ голын даланг дагуулан хурдны зам барих барилгын ажил". 2025-12-26. 
  40. ↑ KHURDGROUP, http://www.khurdgroup.mn/. Хурд групп - Hunnu2222 residence (англ.). web.archive.org. Дата обращения: 19 декабрь 2025.
  41. ↑ Мэдээ.МН. Мэдээ.МН (монг.). web.archive.org. Дата обращения: 19 декабрь 2025.
  42. ↑ Соглашение между правительством Союза Советских Социалистических Республик и правительством Монгольской Народной Республики об учреждении советско-монгольского акционерного общества «Улан-баторская железная дорога». (ород хэлэн). Дата обращения: 4 декабрь 2025.
  43. ↑ 1 2 "В Улан-Баторе рассматривают возможность запуска наземного метро". 2025-12-26. 
  44. ↑ УБТЗ | RAILBUS-ыг Нутагшуулахад шийдэх асуудал олон (англ.). web.archive.org. Дата обращения: 19 декабрь 2025.
  45. ↑ "ФОТО: Нийслэлчүүдийг тээвэрлэх “Railbus” ирлээ", 2014-05-16. 2025-12-26. 
  46. ↑ Инициативные улан-удэнцы предлагают варианты избавления от пробок - «Информ Полис». web.archive.org. Дата обращения: 26 декабрь 2025.
  47. ↑ "В Улан-Баторе запущен наземный метрополитен". 2025-12-26. 
  48. ↑ Какие события произошли в мире 6 июня? Дата обращения: 5 декабрь 2025.
  49. ↑ "Туристический путеводитель по Монголии Геоклип". 2025-12-26. 
  50. ↑ Карта Монголии, масштаб 1:6 000 000, Роскартография, 1992/2002 год. (ород хэлэн). Дата обращения: 4 декабрь 2025.
  51. ↑ Священные горы Монголии: Богд-Хан, Бурхан-Халдун, Отгон-Тенгри (англ.). web.archive.org. Дата обращения: 19 декабрь 2025.
  52. ↑ Da. Gandbold. Информация о Монголии // ADMOND Co.Ltd.. — № Монголия.
  53. ↑ Улан-Батор: самая холодная столица мира | Карты Казахстана и GPS Навигация. web.archive.org. Дата обращения: 26 декабрь 2025.
  54. ↑ 1 2 Климат Монголии. Погода в Монголии. web.archive.org. Дата обращения: 26 декабрь 2025.
  55. ↑ Климат Улан-Батора - Погода и климат. www.pogodaiklimat.ru. Дата обращения: 26 декабрь 2025.
  56. ↑ Гонконгская обсерватория. web.archive.org. Дата обращения: 26 декабрь 2025.
  57. ↑ Статистик үзүүлэлт. Нийслэлийн Статистикийн Газар. Дата обращения: 26 декабрь 2025.
  58. ↑ Улан-Батор Улаанбаатар - столица и самый крупный город Монголии. bibliotekar.ru. Дата обращения: 26 декабрь 2025.
  59. ↑ Улан-Батор сегодня. web.archive.org. Дата обращения: 26 декабрь 2025.
  60. ↑ "В Монголии ведется активная разработка проектов по разжижению угля". 2025-12-26. 
  61. ↑ Монголия. Авиапром, автопром. polpred.com. Дата обращения: 26 декабрь 2025.
  62. ↑ В Монголии планируют запустить производство трамваев на колесах — Новости Бурятии, Калмыкии и Монголии на АРД. web.archive.org. Дата обращения: 26 декабрь 2025.
  63. ↑ "В Улан-Баторе строить метро начнут в 2026 году", 2025-07-31. 2025-12-03. 
  64. ↑ Информация о истории Монгольской железной дороги (информация размещена на официальном сайте «Монгольской Железной Дороги»). web.archive.org. Дата обращения: 26 декабрь 2025.
  65. ↑ "Монголын төмөр зам" ТӨХК. web.archive.org. Дата обращения: 26 декабрь 2025.
  66. ↑ УБТЗ. Шинэ үйлчилгээ өнөөдрөөс ... web.archive.org. Дата обращения: 26 декабрь 2025.
  67. ↑ Налайх. Бывший советский военный аэродром. Жилой городок летчиков. Центральный аймак Монголии. web.archive.org. Дата обращения: 26 декабрь 2025.
  68. ↑ "Монголия. Улан-Батор. Часть первая.". 2025-12-26. 
  69. ↑ 1 2 3 Музеи Улан-Батора. Музеи Монголии. web.archive.org. Дата обращения: 26 декабрь 2025.
  70. ↑ "Съем хотя бы Наадам-хушуур!". 2025-12-26. 
  71. ↑ "Наадам: монгольские". 2025-12-26. 
  72. ↑ Mongolian Football Federation MFF History. web.archive.org. Дата обращения: 26 декабрь 2025.
  73. ↑ Монголын хөлбөмбөгийн холбоо | Үндэсний лигийн клуб. web.archive.org. Дата обращения: 26 декабрь 2025.
  74. ↑ "WORLD CUP 2013" Буянт-Ухаа Спорт Цогцолбор 2013.0302. web.archive.org. Дата обращения: 26 декабрь 2025.
  75. ↑ ”Дэлхийн цом” -ын бэлтгэлд 400 сая төгрөг зарцуулаад байна. web.archive.org. Дата обращения: 26 декабрь 2025.
  76. ↑ FISU Archery - the World University Championship (англ.). web.archive.org. Дата обращения: 19 декабрь 2025.
  77. ↑ Улаанбаатар - Улаанбаатар хотын ах, дүү хотууд. web.archive.org. Дата обращения: 26 декабрь 2025.

Ном зохёол

Ссылкэнүүд

"https://bxr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Улаан_Баатар&oldid=367339" хуудаһанһаа абтаһан