Базарсадаев Ким Иванович

Сүлөөтэ Нэбтэрхы Толи — Википеэдиһээ
Базарсадаев Ким Иванович
Ким Базарсадаев.jpg
Гол мэдээсэл
Түрэһэн үдэр 1937 оной апрелиин 22(1937-04-22)
Түрэһэн газар
Наһа бараһан һара/үдэр 2002 оной декабриин 12(2002-12-12) (65 наһатай)
Наһа бараһан газар
Эрхэтэнэй эрхын байдал
Гүрэн
Мэргэжэлнүүд дуушан, оперно дуушан
Дууша хоолой бас[d]
Шагналнууд
Орден Почёта орден Дружбы народов медаль «В ознаменование 100-летия со дня рождения Владимира Ильича Ленина» медаль «За строительство Байкало-Амурской магистрали»
народный артист СССР
народный артист РСФСР
заслуженный артист РСФСР

Ким Иванович Базарсада́ев (1937 оной апрелиин 22(1937-04-22), Хойто-Ага[d] түрэһэн — 2002 оной декабриин 12(2002-12-12) (65 наһатай), Улаан-Үдэ наһа бараһан) — зүблэлтын буряад оперын дуушан (бас). СССР-эй арадай зүжэгшэн (1981).

Намтар

Ким Базарсадаев Буряад-Монголой АССР-эй Хойто-Ага һууринда 1937 оной апрелиин 22-то түрэһэн[1](мүнөө Агын аймагта, Агын Буряад тойрог, Үбэр Байгалай хизаар, Орос гүрэн).

1954 ондо Улаан-Үдын хүгжэмэй училищиин дуунай таһагта һурахаяа оробо. П. Н. И. Н. Чайковский (мүнөө П. И. Чайковскиин нэрэмжэтэ урлалай колледж) Л. Л. Линховоиндо һураа. 1957 онһоо тэрэ хоорто дууладаг байгаа. Училищияа дүүргээд, Ленинградай консерваторидо ороо һэн. Н. А. Римский-Корсаковай 1963 ондо И. И. Плешаково классаар дүүргэһэн[2].

Консерваториин оюутан байхадаа, 1959 ондо Москвада үнгэрһэн Буряадай искусство болон литературын II декадада хабаадалсаа һэн.

1963 онһоо Ленинградай (мүнөө Санкт-Петербург) ба Москвагай хүгжэмэй бүлгэмүүдтэ, тэрэ тоодо Бүхэроссиин гастрольно-концертнэ нэгэдэлэй Ленинградай таһагта, 1964-1966 онуудта В. Н. Александровкын нэрэмжэтэ Совет Армиин дуу хатарай ансамблиин солистаар (Москва) алба хээ[3].

1959—1963 болон 1966 онһоо Г. Ц. Цыдынжаповай нэрэмжэтэ Буряадай оперо болон баледэй театрай гол дуушан. Классическа болон совет оперонуудта гуша гаран оперно партинуудые, тэрэ тоодо буряад композиторнуудай зохёолнуудые гүйсэдхөө. 1994-1998-театрай захирал.

Концертын дуушаншье байгаа. Тэрэнэй репертуар элдэб үе сагуудай, түхэл маягай ба авторнуудай гурбан зуун дуунай зохёолнуудһаа бүридэдэг байгаа (романснууд С. В. Рахманиновай, П. И. Чайковскиин, Н. Римский-Корсаковай, М. И. Глинкиин, П. П. Булаховай, В. А. Моцартын, Л. Ван Бетховенай, Дж. Россини зохёолнууд). Буряадай хүгжэм зохёогшодой буряад арадай дуунууд, дуунууд дуушанай репертуарта онсо һуури эзэлдэг һэн.

Швеци, Англи, Норвеги, Чехословаки, Гвиней, Франци, Финлянди, Монгол, Хитад, Япон гүрэнүүдээр гастрольдо ябаа[4].

Молдавида, Азербайджанда, Москвада РСФСР-эй литература болон искусствын үдэрнүүдтэ, Москвада (1973 ба 1983) болон Свердловск хотодо үнгэрһэн буряадай литература болон искусствын үдэрнүүдтэ, «Ленинградай хабар» (1977) гэһэн фестивальда хабаадаа. «Аялга» фирмээр дуушанай гүйсэдхэһэн хүгжэмтэ зохёолнуудай хэдэн дискнүүд (пластинканууд) бэшэгдэнхэй.

1988 онһоо — бүхэроссиин хүгжэмэй бүлгэмэй Буряадай таһагай правлениин түрүүлэгшэ, Бүхэроссиин хүгжэмэй бүлгэмэй президиумэй гэшүүн. С 1988 онһоо 2002 он болотор СССР-эй арадай зүжэгшэн Л. Л. Линховоиной нэрэмжэтэ дуушадай Уласхоорондын мүрысөөнэй түрүүлэгшэ. 1998 онһоо Буряадай соёлой яаманай зүбшэлэгшэ.

1978 онһоо КПСС-ЭЙ гэшүүн[3].

1986 ондо СССР-эй Түбэй телевиденидэ дуушанай зохёохы ажалда зорюулагдаһан «Свет над Байкалом» гэһэн теле-фильм гараа һэн.

Ким Иванович Базарсадаев 2002 оной декабриин 12-то Улаан-Үдэдэ наһа бараһан[1]. Хотын түб хүүр дээрэ (Стеклозавод тосхон) хүдөөлүүлэгдэнхэй.

Бүлэ

  • Басаган — Базарсадаева, Эржена Кимовна, Г. Ц. Цыдынжаповай нэрэмжэтэ Буряадай гүрэнэй оперо болон баледэй академическэ театрай гол дуушан;
  • Саян хүбүүниинь, Ленинградай сэрэгэй тойрогой дуу хатарай ансамблиин гол дуушан.

Ниитэ ажаябуулга

  • 1988 онһоо — Оросой хүгжэмэй бүлгэмэй Буряадай таһагай түрүүлэгшэ[2];
  • 1988 онһоо 2002 он болотор СССР — эй арадай зүжэгшэн Л. Л. Линховоиной нэрэмжэтэ дуушадай Уласхоорондын мүрысөөнэй түрүүлэгшэ[2];
  • 1998 онһоо Буряадай соёлой яаманай зүбшэлэгшэ[2];
  • Бүхэроссиин хүгжэмэй бүлгэмэй президиумэй гэшүүн[2];
  • КПСС-эй Буряадай обкомой гэшүүнээр[2].

Шагналнууд ба зэргэнүүд

  • Улас Түрын гүйсэдхэгшэдэй мүрысөөнэй Лауреат (1957)
  • Глинкын нэрэмжэтэ дуушадай Бүхэсоюзна мүрысөөнэй Лауреат (Москва, 1962)
  • Минскдэ болоһон Дуушадай Бүхэсоюзна конкурсын Лауреат (1970)
  • Буряадай АССР-эй габьяата зүжэгшэн (1968).
  • РСФСР-эй габьяата зүжэгшэн (1973)
  • РСФСР-эй арадай зүжэгшэн (1977))[5]
  • СССР-эй арадай зүжэгшэн (1981).
  • Агын Буряадай автономито тойрогой соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ (2001 он)
  • Буряадай АССР-эй гүрэнэй шан (1975)
  • Арадуудай Хани барисаанай Орден (1987 он)
  • Хүндэлэлэй Орден (1999 Он)
  • «Байгал-Амарай түмэр зам барилгын түлөө» Медаль
  • «Владимир Ильич Ленинэй түрэһөөр 100 жэлэй ойн баярта» Медаль
  • «Хүндэлэлэй Тэмдэг» Медаль (Монгол Орон)
  • Дарханай хүндэтэ эрхэтэн (Монгол орон, 1981)
  • Агын Буряадай автономито тойрогой хүндэтэ эрхэтэн (1987 он)

Репертуар

  • 1967 — «Прозрение» Б. Б. Ямпиловай — Намжил
  • 1983 — «Сильнее смерти» Б. Б. Ямпиловай — Бадма
  • 1984 — «Борис Годунов (опера)» М. П. Мусоргскиин — Борис Годунов
  • 1989 — «Утерянные судьбы» (монгольская опера) — басовая партия
  • 1994 — «Алеко» С. В. Рахманиновай — басовая партия
  • «Русалка» А. С. Даргомыжского — Мельник
  • «Фауст» Ш. Гуно — Мефистофель
  • «Аттила» Дж. Верди — Аттила
  • «Князь Игорь» А. П. Бородинай — Галицкий
  • «Хованщина» М. П. Мусоргского — Марфа
  • «Евгений Онегин» П. И. Чайковскиин — Гремин
  • «Иоланта» П. И. Чайковскиин — Рене
  • «Дон Карлос» Дж. Верди — Король Филипп
  • «Аида» Дж. Верди — Рамфис
  • «Тихий Дон» И. И. Дзержинский — Григорий Мелехов
  • «Судьба человека» И. И. Дзержинский — Андрей Соколов
  • «Вожак» А. Н. Холминовай — Комиссар
  • «Энхэ-Булат Батор» М. П. Фроловай — Бумал-хан, Солбон-батор
  • «Цыремпил Ранжуров» Б. Б. Ямпиловай — Василий
  • «Джангар» П. О. Чонкушова (опера-балет) — басовая партия
  • «В бурю» Т. Н. Хренникова — Фрол

Дурасхаал

  • Агын урлалай һургуули 2003 онһоо К. Н. И. Н. Базарсадаевай нэрэ зүүнэ;
  • Буряад Уласта соёлой жаса байгуулагдаа. КН.И. Н. Базарсадаева[4]. 2006 оной апрелиин 29-дэ Буряадай гүрэнэй оперо болон баледэй театрта тэрэнэй танилсуулга— К. И. Базарсадаевай нэрэмжэтэ соёлой жасын нээлгэ болоо;
  • 2007 онһоо Улаан-Үдэдэ К. И. Базарсадаевай нэрэмжэтэ дуушадай уласхоорондын мүрысөөн үнгэргэгдэнэ[6].

Ажаглалтанууд

  1. ↑ 1 2 Жамсоева Б.Д. concepts/?id=1439 Базарсадаев К. И. (ород хэлэн). Энциклопедия Забайкалья. Дата обращения: 15 март 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 Ким Базарсадаев /биография (ород хэлэн). Кино-Театр.РУ. Дата обращения: 15 март 2026.
  3. ↑ 1 2 Базарсадаев Ким (ород хэлэн). Сайт «Все о культуре и искусстве Бурятии». Дата обращения: 15 март 2026.
  4. ↑ 1 2 Л. И. Пыстина. Базарсадаев Ким Иванович (ород хэлэн). Сетевое издание «Библиотека сибирского краеведения». Дата обращения: 15 март 2026.
  5. ↑ Базарсадаев, Ким Иванович // Большая русская биографическая энциклопедия (электронное издание). — Версия 3.0. — М.: Бизнессофт, ИДДК, 2007.
  6. ↑ Базарсадаев Ким Иванович (ород хэлэн). Научно-образовательный портал «Большая российская энциклопедия». Дата обращения: 17 март 2026.

Ном зохёол

  • Ким Базарсадаев в жизни и на сцене/ авт.-сост. Б. Дабаин. — Улан-Удэ : НоваПринт, 2006. ISBN 5-91121-004-5;
  • Гордость древней Аги / ред. В. А. Озеров, Б. А. Гармажапов. — Улан-Удэ, 2005;
  • Народные артисты СССР и России — гордость Земли бурятской. / М-во культуры и массовых коммуникаций РБ ; [сост. Н. А. Гончикова; гл. ред. В. Б. Прокопьев]. — Улан-Удэ : Республиканская типография, 2007;
  • Базарсадаев Ким Иванович // Вокально-энциклопедический словарь: Биобиблиография : в 5 т. / М. С. Агин. — М., 1991—1994.

Ссылкэнүүд

"https://bxr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Базарсадаев_Ким_Иванович&oldid=358394" хуудаһанһаа абтаһан