Берлинский Павел Михайлович
| Берлинский Павел Михайлович | |
|---|---|
| | |
| Гол мэдээсэл | |
| Дүүрэн нэрэ | Павел Михайлович Берлинский |
| Түрэһэн үдэр | 1900 оной июлиин 5 |
| Түрэһэн газар | |
| Наһа бараһан һара/үдэр | 1976 оной майн 4 (75 наһатай) |
| Наһа бараһан газар | |
| Эрхэтэнэй эрхын байдал | |
| Гүрэн | |
| Мэргэжэлнүүд | дирижёр, хүгжэмэй зохёолшо, музыковед, пианист, педагог |
| Шагналнууд | |
Павел Михайлович Берлинский (1900 оной июлиин 5, Эрхүү түрэһэн — 1976 оной майн 4 (75 наһатай), Москва наһа бараһан) — зүблэлтын хүгжэмшэн, хүгжэм найруулагша, композитор, дирижер, пианист, этнограф-хүгжэм шэнжэлэгшэ, багша. Буряадай мэргэжэлтэ хүгжэмэй урлалай үндэһэ һуури табигшадай нэгэн. «Баяр» гэжэ түрүүшын буряад хүгжэмтэ драмын автор юм. Буряадай АССР-эй арадай зүжэгшэн(1943).
Намтар
Июниин 22 [июлиин 5] 1900 ондо Эрхүү хотодо еврей яһатанай гэр бүлэдэ түрөө[1][2]. Виолончелист, хүгжэмэй багша Валентин Александрович Берлинскиин абгань[3]. Эхэнь— Раиса Яковлевна Берлинская (1873—1963); аханар — Александр (1892—1959), Григорий (хирург, 1894—1969)[4] и Лев (1908—1965); эгэшэнэр: Вера (найруулагша-мультипликатор Андрей Хржановскын эхэ) и Елена (хадамаар — Шафер, 1900—1928).
Эрхүүдэ хүгжэмэй эхин һуралсал гаража, 1917 ондо фортепианын ангяар Е. Г. Городоцкаягай болон скрипкын ангяар М. Н. Синицынай хубиин хүгжэмэй һургуули дүүргээ[2][5].
1925 ондо Ленинградай консерватори (Санкт-Петербургын Гүрэнэй Н. А. Римский-Корсаковай нэрэмжэтэ консерватори) И. С. Миклашевскаяда фортепианын ангяар (мүн камерна класста а. К. Глазуновта ажаллаа), 1926 ондо — композициин классаар А. М. Житомирскидо (нэмэжэ Н. А. Соколовто тааралдал, С. М. Ляпуновта контрапункт, фуга л. в. николаевта). 1939 ондо Москвагай консерватори К. С. Сараджев ба Л. М. Гинзбургһаа дирижированиин ангяар дүүргээ[6][5].
1925—1933 онуудта Москва, Ленинград, Томск, Кировой, Эрхүүгэй болон бусад хотонуудта пианист-солист, ансамблиин гэшүүн боложо наадаа. 1928—1929 онуудта Эрхүүгэй хүгжэмэй техникумдэ хүгжэмэй түхэлнүүдэй ба фортепианын анализ заагаа, мүн симфоническа концертнүүдээр хүтэлөө[2].
1929 онһоо 1946 он болотор Буряад орондо (Дээдэ-Үдэдэ, Удаань Улаан-Үдэдэ) ажаһуугаа, ажаллаа. Энэ үедэ багшын, гэгээрэлэй ба зохёохы эдэбхитэй ажал ябуулаа: 1929—1934 онуудта Буряад-Монголой гүрэнэй соёлой дээдэ һургуулиин (ГИЯЛИ) эрдэмэй хүдэлмэрилэгшөөр ба хүгжэмэй секци даагшаар ажаллаа[7]. Хүгжэмэй студида болон искусствын техникумдэ (хоровое пени) багшалаа, буряад арадай аман зохёолой дээжые бэшэжэ абаа. Тэрэнэй үүсхэлээр 1931 ондо урлалай техникум нээгдэжэ, түрүүшын выпуск (1932) Буряад драмын театрай эхи табиһан байна. Берлинский театрай хүгжэмэй хубиие даагша, зүжэгүүдтэ хүгжэм бэшэдэг, фортепиано, дирижировани болон хүгжэмэй-теоретическэ зүйлнүүдые заадаг байгаа. Тэрэ мүн скрипкын уран шадабариин анги ябуулдаг байгаа.
1932—1934 ба 1939—1946 онуудта Улаан—Үдэдэ Буряадай хүгжэмтэ-драмын театрай ахамад дирижёр (Буряадай гүрэнэй оперо болон баледэй академическэ театр)[1]. Хажуугаарнь 1935—1936 онуудта В. Э. Мейерхольдын театрта хүдэлөө, удаань 1936—1938 онуудта Москвагай хүүгэдтэ зорюулагдаһан театрта[5].
1938—1940 онуудта Москвагай консерваторидо дирижированиин класс ябуулаа. 1940 ондо Буряадай композиторнуудай Холбооной үндэһэ һуури табигшадай нэгэн боложо, 1940—1946 онуудта (ондоо мэдээгээр — 1941—1944 онуудта) толгойлоо[8])[3]. Үндэһэн залуу композиторнуудые элирүүлхын, дэмжэхын түлөө ехэ юумэ хэһэн, тэдэнэй дунда Д.Аюшеев, Б. Ямпилов, Ж. Батуев болон бусад.
1946 онһоо — сэрэгэй дирижернуудай Дээдэ Һургуулиин багша (1950—1953 онуудта — дирижированиин кафедрын даргын орлогшо). 1951 онһоо — доцент, 1964 онһоо — Москвагай консерваториин Сэрэгэй-дирижёрско факультедэй профессор болоо[6][5]. Москва руу нүүһэнэйнгээ удаа Буряад Оронтой холбоогоо таһалаагүй, үндэһэн поэдүүдэй текстнүүд дээрэ зохёолнуудаа бэшэжэл байгаа.
1976 оной майн 4-дэ наһа бараа, Москвагай Ваганьковскын хүүр дээрэ хүдөөлүүлэгдээ.
Шагналнууд ба зэргэнүүд
- Орден «Хүндэлэлэй тэмдэг» (1940 оной октябриин 30)[9][10];
- Буряадай АССР-эй арадай зүжэгшэн (1943)[11].
Зохёохы зам
Павел Берлинский-мэргэжэлтэ буряад хүгжэмэй үндэһэ һуури табигшадай нэгэн. Тэрэнэй ажал ябуулга олон талатай байгаа: композитор, пианист, дирижер, арадай аман зохёол шэнжэлэгшэ, хүгжэм шүүмжэлэгшэ ба багша.
Аман зохёол шэнжэлэлгэ
Түрүүшүүлэй тоодо буряадай хүгжэмтэ аман зохёол гуримтайгаар шудалжа эхилээ. Тэрэ уласай аймагуудаар экспедицинүүдые хэжэ, арадай аялга, аянга хүгжэмүүдые (1929—1936 онуудта) бэшэжэ абаад, арадай зэмсэгүүдые, дуунай «инструментовкын» арга дүрэнүүдые болон аялгануудай интонационно үндэһэ һуури шудалаа. Энэ ажалай үрэ дүн гэхэдэ, зуугаад шахуу өөрсэ аялгануудай тэмдэглэлнүүд, мүн буряад хүгжэмдэ зорюулагдаһан хэдэн статья, ном болоно[12].
Гол бүтээлнүүд
Хүгжэмтэ-зүжэгэй
- «Баяр» гэһэн хүгжэмтэ драма («Залуу Мэргэн ба Хурган-Ногон дангина» арадай онтохоноор найруулагдаа, Г. Цыдынжапов ба А. Шадаев хоёрой либретто, 1938, Улаан-Үдэ; 2-дохи редакци Бау Ямпиловай, 1940)\
Кантатно-ораториальна
- Оратори «Из мрака к свету» (солистнуудта, хоорто ба оркестртэ, үгэнүүдынь Д. Дашинимаевай, 1932);
- кантата «Александр Невский» (байлдаанай 700- жэлдэ зорюулагдаа, үгэниинь Ц. Галсановай, 1942);
- поэмэ, Октябриин 25 жэлэй ойдо зорюулагдаа (үгэниинь Н. Балдано ба Г. Цыдынжаповай, 1942).
Оркестртэ
- Баяр ёһололой марш (1933);
- 2 увертюрэ: «Геройн бусалта» (1948), Баяр ёһололой (1950).
Духовой оркестрын
- буряад-монголой сэдэбүүдээр жагсаал (1933);
- буряад-монголой хатар Ёхор (1949).
Камерно-зэмсэгтэ
- Струнно квартедтэ: Квартет яхад сэдэбүүдээр (1929), Оролто ба фуга (1925);
- 2 скрипка, альта ба фортепиано: «Хатархадаа», буряад нааданай дуун, марш (1931);
- скрипка ба фортепианын: Монгол сэдэбүүдээр сюитэ (1930), Ноктюрн (1914), Буряад-монголой сэдэбүүдээр багахан пьесэ (1948), Буряад хатарнууд (1959);
- кларнет ба фортепианын: Рондо (1952);
- труба ба фортепианын: Буряад-монголой сэдэбүүдээр үхибүүдтэ зорюулагдаһан 2 пьесэнүүд (1948).
фортепиано
- 2 сонатанууд (1926, 1927);
- сюита «Хотонууд тухай» (1927);
- вариации (1926);
- 6 прелюди (1922—1924), 4 прелюди (1925—1926);
- «Ой соо», багахан пьесэ (1910);
- пьесэнүүд.
Вокальна
- Оркестртэй хоор: Гвардейска дуун (үгэньА. Сурковай, 1943);
- Оркестртэй хоолойн: «Жди меня» (үгэнь К. Симоновай, 1942);
- вокальна цикл (үгэнь Ц. Бадмаевай ба Д. Улзытуевай);
- романснууд ба дуунууд: «Ночь» (үгэнь И. Бунинай, 1914), «Стихи о Прекрасной даме» (үгэнь А. Блогай, 1935), «Песня о советской женщине» (үгэнь М. Алигер, 1941), «Из Гафиза» (үгэнь А. Фета, 1941), «Фашистын Ухэл» (Смерть фашизму, үгэньX. Намсараевай, 1941), «Илалтын дуу» (Победная песня, үгэнь Ц. Галсановай, 1942), «Мчится поезд» (үгэнь И. Бауковай, 1942), «Песня о Партии» (үгэнь Г. Цыдынжапова, 1955), буряад поэдүүдэй үгэдэ олониитын дуунууд;
- драмын театрай зүжэгүүдтэ хүгжэм (10 гаран);
- буряад ба монгол арадай дуунуудые согсололго (40-һөө дээшэ)[13].
Берлинский зохёохы ажалдаа ород классическа һургуулиин заншалнуудые үндэһэн буряад мелостой ниилүүлжэ, органична синтезые туйладаг байгаа.
Үндэһэн хүгжэмшэдэй бүхэли үе хүмүүжүүлээ, тэдэнэй тоодо композиторнууд Д.Аюшеев, Б. Ямпилов, Ж. Батуев, дуушад ба инструменталистнууд. Суг хүдэлдэг нүхэдэй ба һурагшадай дурсалгаар, Берлинский тэсэбэритэй, һонор ба хайхарамжатай һурган хүмүүжүүлэгшэ байгаа. Буряадай суута дуушан Лхасаран Линховоин дурсаа һэн[12]:
| Тэрэ намда ба сольфеджио-гой багша байгаа, аялга бүхэниием холо болгожо, гарһаамни тайзан дээгүүр хүтэлжэ, мизансценүүдые эмхидхэхэдэмни туһалдаг, парти бүхэниие намтай сээжэлдэдэг, тэсэбэритэй, хайрата Павел Михайлович! |
Берлинский хүгжэмэй һургуулиин болон искусствын техникумэй нээлгэдэ туһалаа, Буряад драмын театр байгуулгын болон улас дотор мэргэжэлтэ хүгжэмэй һуралсалай эхиндэ байгаа[14].
Библиографи
- Берлинский П. М. Перспективы музыковедческой работы и музыкального строительства в Бурят-Монголии. — Верхнеудинск, 1931.;
- Берлинский П. М. Монгольский певец и музыкант Ульдзуй Лубсан-Хурчи. — М., 1933.;
- Берлинский П. М. Основы дирижерской техники. — М., 1963.;
- Берлинский П. М. Подготовка кадров военных дирижеров // Советская военная музыка. — М., 1977..
Ажаглалтанууд
- ↑ 1 2 Сулейманова Е. Р. Вклад П. М. Берлинского в развитие профессиональной музыкальной культуры Бурятии. jurnal.org. Дата обращения: 3 апрель 2026.
- ↑ 1 2 3 Берлинский, Павел Михайлович. доблесть-бурятии.рф. Дата обращения: 3 апрель 2026.
- ↑ 1 2 Берлинский П. М. // Музыкальная энциклопедия / Под ред. Ю. В. Келдыша. — М.: Советская энциклопедия, Советский композитор, 1973–1982.
- ↑ Судьба хирурга: четыре войны и тысячи спасенных жизней Григория Берлинского. Буряад Унэн (15 май 2020). Дата обращения: 3 апрель 2026. Архивировано 29 январь 2022 года.
- ↑ 1 2 3 4 Бурятия : календарь знаменательных и памятных дат на 2025 год. — Улан-Удэ: Нац. б-ка Респ. Бурятия, 2024.
- ↑ 1 2 Берлинский Павел Михайлович. Московская государственная консерватория имени П. И. Чайковского. Дата обращения: 3 апрель 2026.
- ↑ Илья Чернёв Лубсун Хурчи — народный певец Монголии // Бурят-Монгольская правда. Верхнеудинск. № 066 (1966), 21 марта 1930 года, стр. 2
- ↑ персоналии - Берлинский Павел Михайлович (ород хэлэн). mosconsv.ru. Дата обращения: 3 апрель 2026.
- ↑ Берлинский Павел Михайлович, Орден «Знак Почета». Память народа. Дата обращения: 3 апрель 2026. Архивировано 17 апрель 2021 года.
- ↑ Первая Декада БМАССР в Москве (ород хэлэн). burunen.ru. Дата обращения: 3 апрель 2026.
- ↑ Берлинский Павел (ород хэлэн). Музыкальная академия. Дата обращения: 4 апрель 2026.
- ↑ 1 2 Персоналия: Берлинский (ород хэлэн). Музыкальная культура Сибири. Дата обращения: 3 апрель 2026.
- ↑ Берлинский, Павел Михайлович // Большая биографическая энциклопедия.
- ↑ К юбилею колледжа (ород хэлэн). Колледж искусств им. Чайковского. Дата обращения: 4 апрель 2026.
Ном зохёол
- Берлинский П. М. // Музыкальная энциклопедия / Под ред. Ю. В. Келдыша. — М.: Советская энциклопедия, Советский композитор, 1973–1982.
- Хамаганов М. П. Изучение бурятского музыкально-песенного искусства и борьба за пути его развития // О фольклористическом движении в Бурятии. — Улан-Удэ: Бурят. кн. изд-во, 1979. — С. 35—42.
- Берлинский Павел Михайлович: Композитор // Союз композиторов Республики Бурятия. К 60-летию со дня основания (1940–2000) / Сост. проф. О. И. Куницын. — Улан-Удэ: ОАО «Республиканская типография», 2000. — С. 29—33.
- Жабаева Я. О. Павел Михайлович Берлинский в истории музыкальной культуры Бурят-Монгольской АССР // Исследования молодых ученых. — Улан-Удэ: ВСГАКИ, 2006. — С. 137—145.
- Куницын О. И. Из истории русско-бурятских музыкальных связей // Вопросы музыковедения. — Улан-Удэ, 1968.
- Гуревич П. С. Музыка народов нашей страны. — М., 1975.
- Китов В. В. Оркестр бурятских народных инструментов. История оркестрового исполнительства на бурятских народных инструментах / Под общей ред. проф. О. И. Куницына. — Улан-Удэ, 2001.
Ссылкэнүүд
- Июлиин 5 түрэһэн
- 1900 ондо түрэһэн
- Эрхүүдэ түрэһэн
- Майн 4 наһа бараһан
- 1976 ондо наһа бараһан
- Москвада наһа бараһан
- «Знак Почёта» орденоор шагнагдаһан кавалернууд
- Мэдээжэ хүнүүд алфавидай ёһоор
- Хүгжэмшэд алфавидай гуримаар
- Оросой хүгжэмэй зохёолшод
- Орос гүрэнэй академическа хүгжэмшэд
- Буряадай шэнжэлэгшэд
- Мэдээжэ хүнүүд:Улаан-Үдэ
- СССР-эй этнографууд
- СССР-эй композиторнууд
- Орос гүрэнэй этнографууд
- Орос гүрэнэй дирижёрнууд
- СССР-эй дирижёрнууд
- Буряадай АССР-эй арадай зүжэгшэд
- Буряадай хүгжэмшэд