В. И. Лениндэ хүшөө (Улаан-Үдэ)
| Хүшөө | |
| В. И. Лениндэ хүшөө | |
|---|---|
 | |
| 51°50′05″ с. ш. 107°35′06″ в. д.GЯO | |
| Гүрэн | Орос гүрэн |
| Хото | Улаан-Үдэ |
| Түсэл зохёогшо | Г. В. Нерода, Ю. Г. Нерода |
| Барилгашан | А. Н. Душкин ба П. Г. Зильберман |
| Скульптор | Г. В. Нерода,Ю. Г. Нерода |
| Уран барималшан | А. Н. Душкин, П. Г. Зильберман |
| Бии болоһон һара үдэр | 1971 оной |
| Барилга | 1970—1971 годы |
| Зэргэ |
 Объект культурного наследия народов РФ федерального значения. Рег. № 031710801340006 (ЕГРОКН). Объект № 0410009000 (БД Викигида) |
| Высота | 7,7 м (постамент — 6,3 м) |
| Эд зүйл | хүрэл |
 |
|
 РУВИКИ.Медиа дахи Медиафайл | |
Лениндэ хүшөө Улааан-Үдэдэ (ород хэлэн Па́мятник Ле́нину в Ула́н-Удэ́) — Зүблэлтэ гүрэнэй үндэһэ һуури табигша Владимир Ильич Ленинэй Улаан-Үдэ хотын түб Соведүүдэй талмай дээрэ тогтоогдоһон уран барималай дүрэ хүрэг. Ленинэй толгойн дэлхэй дээрэ эгээн томо баримал мүн[1][2][3].
Хүшөөгэй түүхэ
Ленинэй түрэһөөр зуун жэлые дашарамдуулан, Улаан-Үдэ хотодо 1970 ондо хүшөө байгуулагдажа эхилээ. Урдань Ленинэй гудамжада оршодог һураггүй бага хэмжүүрэй ударидагшада 3 хүшөө улаан-Үдэдэ байһан юм. Тэдэниие нэгэ томо хүшөөгөөр һэлгэхэ гэжэ шиидэһэн байгаа.
Соведүүдэй талмайн газарай хэлбэри зүүн-хойто зүгһөө баруун-урда зүг руу нилээд уруудаһан, энэнь скверэй модонуудаар амжалтатай нюугдажа байгаа. Талмай эгсэ һэльбэн шэнэлхэ гэһэн шиидхэбэри абтаа (түсэлэй автор Зильберман, Павел Григорьевич), тиигэхын тула сэсэрлиг сабшагдажа, коммунизмын түлөө унаһан барилдаашадай хүшөө Хубисхалай талмай руу хойшолуулагдаа[4]. Хото барилгашад юрын шиидхэбэринүүдһээ арсажа, Париж, Монреал, Москва хотонуудта болоһон үзэсхэлэнгүүдтэ тэрэнэй түлөө шагналнуудые абаһан Неродууд, Георгий Васильевич Ба Неродууд, Юрий Георгиевич, РСФСР-эй арадай уран зураашадай уран барималшадай түсэлдэ анхаралаа хандуулаа. Уран барилгын хэһэгые архитекторнүүд А. Н. Душкин ба П. Г. Зильберман хоёр болбосоруулжа, байгаалида бэелүүлһэн юм.
7,7 метр үндэртэй, 4,5 метр үргэнтэй, 42 тонно шэгнүүртэй баримал Мытищиин шулуу отолдог заводто хоёр хахадай түхэлөөр шудхагдажа, Улаан-Үдэ түмэр харгыгаар асарагдаа. Аяар һуури дээрэ 6,3 метр үндэртэй, мүлигдэһэн боржон табсан дээрэ Буряадай АССР-эй Соведүүдэй Байшанай (мүнөө Буряад Уласай Засагай газарай Байшан) урдахи Соведүүдэй талмайн зүүн талада скульптурын хоёр хуби ашаатай байгаа бшуу. Табсан хэмжүүртэй: дээдэ таладань 4,52 х 4,71 метр, доодо таладань — 4,52 х 5,8 метр. Ара талань налуу. «Толгой» дороһоонь хэлтэгы тайралтаар хизаарлагдаһан тула урда талынь табсан дээрэ нэгэ сэгтэ мэтэ тулгална. От памятника к площади ведут лестницы.
Хүшөөгэй албан ёһоной нээлтэ 1971 оной ноябриин 5-да болоо[5].
Һонин баримтанууд
- 2011 оной август һарада ту хүшөө (КНДР) Хойто Солонгос уласай хүтэлбэрилэгшэ Ким Чен Ир ерэжэ үзэһэн байгаа[1].
- Үбэлдөө даарахагүйн тула «Толгойдо» шэгэбшэтэй малгай оёхо гэһэн бодол нэгэтэ бии болобошье, бодолынь бэелүүлэгдэбэгүй. «Вечерний Ургант» гэжэ программада энэ ушар тухай мэдэгдэжэ, наада баряа бэлэй[6].
- Иимэрхүү бага хэмжээнэй хүшөөнүүд бүтээгдэһэн байгаа: 1971 онһоо 1989 он болотор — Жилина хотодо (ЧССР), 2005 он болотор — Саха Уласай Мирный хотодо. Зарим мэдээнүүдээр, ударидагшын толгойн түхэлтэй хүшөөнүүд мүнѳѳ сагта зүблэлтын һүүлээрхи зайда: Арменидэ, Кыргызстанда ба Казахстанда бии[7].
.jpg)
- Гахайн гриппэй һүжэрхэ үедэ эмнэлгын багуудые тарааһан волонтёрнууд «Толгойдошье марли боолто оёһон аад» хотын засаг баригшад үмдэхыень зүбшөөбэгүй.
- Иимэрхүү хүшөө — Зүблэлтын уран барималша Л. И. Кербелиин бүтээһэн Карл Марксын абарга томо хүрэл толгой, германиин Хемнице хотодо (1953—1990 онуудта Карл — Маркс-Штадт) бии, зүгөөр тэрэ буряадай "суг ажаллагшаһаа"дутана.
- 2015 оной июлиин 21-дэ Оросой Холбоото Уласай рекорднуудай Дэбтэртэ оруулагдаа[8].
- «Улаан-Үдэ. Сэлэнгэ» гэһэн ниитын «2017 оной» диктантын дурадхагдаһан толилолго соо гэжэ уран зохёолшо Леонид Юзефович Улаан-Үдын Ленинэй хүшөө Пушкинай «Руслан Людмила хоёр» гэжэ поэмэһээ баатар-исполинай толгойтой сасуулаа[9].
Хотын аман зохёолдо
1970-1980-яад онуудта хүдөөгэй буряад залуушуулые Улаан-Үдэдэ һурагшадай ба залуушуулай хэлэн дээрэ «головарнууд» гэжэ нэрлэдэг байгаа. Нэгэ һанамжаар, хүдөөгэй үхибүүд хотые муугаар мэдэхэ хадаа бүхы уулзалгануудаа «Толгойн» дэргэдэ — Улаан-Үдын түб талмай дээрэ Ленинэй хүшөөгэй хажууда уулзаха гэжэ болзолдодог байгаа[10].
Галерей
- В.И. Лениндэ дурасхаалай хүшөө Улаан-Үдэдэ
- Соведүүдэй талмай ба Ленинэй толгой - panoramio.jpg
.jpg)
Мүн харагты
- Лениндэ хүшөөнүүд
- Улаан-Үдын архитектура
- Карл Марксда хүшөө (Хемниц)
- Игорь Курчатовта хүшөө (Москва)
Ажаглалтанууд
- ↑ 1 2 Ким осмотрел памятник Ленину в Улан-Удэ. Российская газета (24 август 2011). Дата обращения: 12 декабрь 2025. Архивировано 2 апрель 2015 года.
- ↑ Самый большой памятник Ленину. Дата обращения: 12 декабрь 2025. Архивировано 14 май 2013 года.
- ↑ А голову ты не забыл? - Памятник Ленину в Улан-Удэ (Голова Ленина) (ород хэлэн). Дата обращения: 12 декабрь 2025.
- ↑ Какова история необычного памятника - «Голова Ленина»? (ород хэлэн). arigus.tv. Дата обращения: 12 декабрь 2025.
- ↑ Достопримечательности Улан-Удэ: фото и описание (ород хэлэн). tourister.ru. Дата обращения: 12 декабрь 2025.
- ↑ Ургант помог с выбором шапки на голову Ленина в Улан-Удэ (видео) (ород хэлэн). baikal-daily.ru. Дата обращения: 12 декабрь 2025.
- ↑ Ленин - это голова! (ород хэлэн). gazetarb.ru. gazetarb.ru. Дата обращения: 12 декабрь 2025. Архивировано 10 август 2018 года.
- ↑ Улан-удэнскую голову Ленина занесли в Книгу рекордов как самую большую в мире (ород хэлэн). baikal-daily.ru. Дата обращения: 12 декабрь 2025.
- ↑ Город на реке (ород хэлэн). totaldict.ru. Тотальный диктант (2017). Дата обращения: 12 декабрь 2025. Архивировано 31 июль 2018 года.
- ↑ Николай Карбаинов «Городские» и «головары» в Улан-Удэ // Вестник Евразии. — 2004. — № 2. Архивировано из первоисточника 23 март 2012.
Ном зохёол
- Минерт Л. К. Памятники архитектуры Бурятии.. — Новосибирск.: Наука., 1983. — С. 49—51..
