Буряадай уласай хатарай колледж

Сүлөөтэ Нэбтэрхы Толи — Википеэдиһээ
«Л. П. Сахьяновагай ба П. Т. Абашеевай нэрэмжэтэ Буряадай уласай хатарай колледж» гэһэн Буряад Уласай гүрэнэй бэеэ дааһан мэргэжэлтэ болбосоролой эмхи  (БУХК)
Бурятский хореографический колледж.jpg
Байгуулагдаһан жэл 1961
Түхэл ГАПОУ РБ (ССУЗ)
Захирал Доржо Васильевич Дугаржапов
Байрлалга

  Орос гүрэн

: Улаан-Үдэ
Хаяг 670000, Республика Бурятия, г. Улан-Удэ, ул. Ербанова, 3
Сайт brhk03.ru

«Л. П. Сахьяновагай ба П. Т. Абашеевай нэрэмжэтэ Буряадай уласай хатарай колледж» гэһэн Буряад Уласай гүрэнэй бэеэ дааһан мэргэжэлтэ болбосоролой эмхи (ород хэлэн «Буря́тский республика́нский хореографи́ческий ко́лледж и́мени Л. П. Сахья́новой и П. Т. Абаше́ева») — Оросой Холбоото Уласай Улаан-Үдэ хотодо дунда мэргэжэлэй болбосоролой гүрэнэй болбосоролой эмхи зургаан. Буряад уласай Соёлой яаманай мэдэлдэ байдаг, баледэй зүжэгшэдые[1]ба ансамблиин зүжэгшэдые бэлдэдэг.

Сибирь болон Алас Дурна зүгтэ мэргэжэлтэ хатарай болбосоролой түрүү эмхи зургаан болоно. Колледж баледэй артистнуудые болон арадай хатарай ансамблиин артистнуудые бэлдэнэ. Бии байха үедөө 600 гаран мэргэжэлтэд гаргагдажа, олонхинь Оросой Холбоото Уласай ба Буряадай арадай ба габьяата зүжэгшэд болоһон байна[2].

Түүхэ

Колледжын түүхэ Буряад орондо мэргэжэлтэ баледэй урлалай хүгжэлтэтэй таһаршагүй холбоотой. Гүрэнэй хатарай түрүү һургуулинуудтай харилсалга шухала үүргэ дүүргээ. 1948 ондо Ород баледэй Академидэ А. Я. Вагановагай нэрэмжэтэ (Ленинград) тусхай «буряад» курс абаһан байна. Тэрэнэй түгэсхэгшэд Улаан-Үдэеэ бусахадаа, ерээдүйн баледэй труппын үндэһэ һуури табижа, саашадаа багшанар болоһон юм.

Улаан-Үдэдэ П. П. Постышевай нэрэмжэтэ Пионернүүдэй байшанай дэргэдэхи хатарай кружок һуралсалай эмхиин сэхэ урид байһан юм. Ишпуля Назаровна Олзоева кружогой хүтэлбэрилэгшэ байгаа. Буряадай баледэй ерээдүйн одод кружогто бэеэ һоридог байгаа: Татьяна Миханошина (Муруева), Екатерина Самбуева, Эржен Ильина (Чернова) болон бусад. 1960 ондо кружогой хүмүүжэмэлнүүдэй хүсөөр оперо болон баледэй Театрай тайзан дээрэ харуулагдаһан «Красная Шапочка» балет табигдаа һэн. Г. Ц. Цыдынжапова. Хүүгэдэй зүжэгэй амжалта тусхай һуралсалай эмхи байгуулха тухай шиидхэбэриин катализатор боложо үгөө[2].

Үндэһэн ба хүгжэлтэ

Байгуулагдаһан албан ёһоной һара үдэр гэжэ 1961 он тоологдодог. 1961 оной майн 16-да Буряадай АССР-эй Министрнүүдэй Соведэй 179-дэхи тогтоолоор Улаан-Үдын хореографическа училищи тогтоогдоо һэн. Тус бүтээлые урлалай элитэ ажал ябуулагшад үүсхэһэн байна: СССР-эй арадай зүжэгшэн Лариса Петровна Сахьянова, СССР-эй арадай зүжэгшэн Гомбо Цыдынжапович Цыдынжапов болон РСФСР-эй арадай зүжэгшэн Петр Тимофеевич Абашеев.

Училищиин түрүүшын багша И. Н. Олзоева боложо, Пионернүүдэй Байшанай кружогһоо хүмүүжэмэлнүүдынь эмхи зургаанай түрүүшын набор, түрүүшын выпуск бүридүүлээ. Москвагай хореографическа училищи дүүргэһэн Л. П. Сахьянова уран һайханай түрүүшын хүтэлбэрилэгшэ болоо. Ленинградай хореографическа училищи дүүргэһэн П. Т. Абашеев мүн лэ багшын бүридэл, һуралсалай методико бүридүүлгын эхиндэ байгаа. Колледждо классическа баледэй һургуули үндэһэн онсо шэнжэнүүдые хараадаа абан тааруулагдаһан «вагановай» онол арга баримтална.

Шэнэдхэн эмхидхэлгэ ба нэрыень һэлгэлгэ

Түүхын туршада һуралсалай эмхи зэргэ болон нэрэеэ хэдэн дахин һэлгээ:

  • 1961-2003 онууд-Улаан-Үдын хореографическа училищи.
  • 2003-2010 онууд-Буряадай гүрэнэй хатарай училищи (Буряад Уласай соёлой яаманай 2003.02.04-эй № 85 захиралтаар шэнээр нэрлэгдээ).
  • 2010—2013 онууд — Буряадай уласай хатарай колледж (БУРЯАД уласай соёлой Яаманай 2010.03.19-эй № 109 захиралта).
  • 2013 онһоо Буряадай Республикын Л. П. Сахьяновагай ба п. Т. Абашеевэй нэрэмжэтэ хатарай колледж. Үндэһэ һуури табигшадай дурасхаалые мүнхэлхэ зорилготойгоор Буряад Уласай Засагай газарай 2013 оной ноябриин 22-ой № 601 Тогтоолоор хүндэтэ нэрэ олгогдоо[3].

Һуралсалай ажа ябуулга

Колледж «Баледэй Урлал» ба «Хатарай Урлал» (арадай хатар) гэһэн мэргэжэлнүүдээр бэлэдхэл хэнэ. Дунда мэргэжэлэй болбосоролой программануудаар һуралсал ябуулагдана. Колледждо Буряад уласай элдэб аймагуудай, мүн Эрхүү болон Амарай можонуудай, Үбэр Байгалай хизаарай, Тыва, Саха (Яхад), Хакас, Алтай Уласуудай хүбүүд, басагад һурана. XX зуун жэлэй һүүл багһаа хари гүрэнэй эрхэтэд, тодорхойлбол, Солонгос, Хитад, Монгол оронуудһаа һуралсалай эмхидэ һурана. Выпускники колледжа продолжают обучение в ведущих вузах страны, таких как:

  • Ород баледэй академи а. Я. Вагановагай нэрэмжэтэ;
  • Москвагай гүрэнэй хореографиин академи;
  • Ородой театрай урлалай дээдэ һургуули-ГИТИС;
  • Санкт-Петербургын Гүрэнэй Н. А. Римский-Корсаковай нэрэмжэтэ консерватори;
  • Москвагай гүрэнэй соёлой дээдэ һургуули[4].

Зохёохы ажал ябуулга ба репертуар

Колледж концертнэ ба гастрольдо эдэбхитэй ажал ябуулна, ѳѳрын репертуартай. Һуралсалай театрай арсеналда 150-яад концертнэ номернууд болон 13 баледэй зүжэгүүд бии.

Гол зүжэгүүд

Репертуарта дэлхэйн классикын бүтээлнүүд, үндэһэтэнэй ба мүнөө үеын найруулганууд ороно:

  • П. И. Чайковский, «Щелкунчик» (хореографи В. И. Вайноненай);
  • П. И. Чайковский, (балет) «Спящая красавица» (хореографи М. И. Петипа);
  • П. Гертель, «Тщетная предосторожность» (хореографи М. Мартиросян, М. Петипа, А. Горского);
  • Ф. Шопен, «Шопениана» (хореографи М. М. Фокина);
  • К. С. Хачатурян «Чиполлино» (хореографи Г. А. Майорова);
  • А. Андреев, «Небесная Дева Лебедь» (хореографи Г. Майорова);
  • В. Кулешов, «Кошкин дом» (хореографи П. Абашеевай]);
  • М. Гусев, «Прозрение» (хореографи В. Волкогоновой);
  • Л. Минкус, «Пахита» (хореографи М. Петипай);
  • П. И. Чайковский, «Монтекки и Капулетти» (хореографи Ю. Пузаковай);
  • Б. Бриттен, «Путешествие по оркестру» (хореографи А. Кадрулёвой);
  • Ж. Оффенбах, «Бабочка» (хореографи П. Куанцын);
  • А. Вивальди, «Четыре сезона» (хореографи П. Базаронай)[3].

Гастрольнууд ба суг ажаллалга

Ахамад курсын һурагшад Буряадай гүрэнэй оперо болон баледэй академическэ театрай зүжэгүүдтэ хабаадана («Жизель», «Лебединое озеро», «Дон Кихот», «Баядерка» ба бусад).

Колледж саг үргэлжэ гастрольдо гарадаг. Ондо ондоо жэлнүүдтэ ородой хотонуудта (Шэтэ, Эрхүү, Владивосток, Новосибирск, Москва, Санкт-Петербург) болон хари гүрэнүүдтэ тоглолто болоо[2].

  • 2000 он — «Щелкунчик», «Спящая красавица» гэһэн зүжэгүүдтэй Тайваньда гастрольнууд.
  • 2005 он — Улаан-Баатар (Монгол Орон) «Чиполлино» зүжэгтэй гастрольнууд.
  • 2015 он — Эрхүү можоор гастрольнууд.

Мэдээжэ багшанар ба түгэсхэгшэд

Буряад баледэй олон зүжэгшэд тайзанай намтар дүүргээд, колледждо багшанар боложо ажалаа үргэлжэлүүлжэ, дүй дүршэлөө шэнэ үетэндэ дамжуулаа.

Багшын бүридэл (элдэб жэлнүүдтэ)

Н. А. Абыкова, В. А. Ганженко, М. Б. Данилова, В. В. Жилинский, Л. И. Иданова, А. А. Кузнецова, Л. Г. Мергенёва, Ю. Ф. Муруев, Т. М. Муруева, С. И. Ремешевский, Е. Б. Самбуева, З. Н. Тыжеброва, Э. А. Чернова, И. Н. Олзоева.

Дүүргэгшэд

Колледж дүүргэгшэдэй дунда уласхоорондын конкурснуудай лауреадууд, ороной болон дэлхэйн түрүү театрнуудта хүдэлдэг Оросой Холбоото Уласай болон Буряадай Арадай болон габьяата артистнууд ороно:

  • Оросой Холбоото Уласай арадай артистнууд: Екатерина Самбуева, Юрий Муруев, Виктор Ганженко.
  • Оросой Холбоото Уласай габьяата артистнууд: Татьяна Дудеева, Алексей Павленко, Владимир Кожевников, Баярто Дамбаев.
  • Буряад Уласай арадай артистнар: Татьяна Муруева, Виктор Андреев, Людмила Кондратьева, Галина Батурина, Батор Надмитов, Вероника Миронова.
  • Бусад мэдээжэ дүүргэгшэд: Л. В. Балданова, Д. В. Дугаржапов, А. В. Кадрулёва, С. В. Флягин.

Дүүргэгшэд Буряадай оперо болон баледэй театрай, Буряадай үндэһэтэнэй дуу хатарай «Байгал» театрай труппануудые хүсэлдүүлнэ, мүн Москва, Санкт-Петербург, Новосибирск, Казань, Якутск, Элиста, Кызыл болон бусад хотонуудай театрнуудта хүдэлнэ[3].

Мүнөө үеын ажал ябуулга

Колледж эрдэм-шэнжэлэлгын ба методическа ажал ябуулна, классическа ба үндэһэн хореографи дэлгэрүүлхэ ажал ябуулна. Эмхи зургаанай дэргэдэ фестивальнууд, эрдэмэй-практическа хуралдаанууд үнгэргэгдэнэ, методическа литература хэблэгдэнэ. Колледжын ажалшад соёлой бусад эмхи зургаануудай багшанарта методическа туһаламжа үзүүлнэ.

Харалганай ажа ябуулга
2020 онһоо колледж Хатарай урилдаа үнгэргэнэ. 2022 онһоо тус мүрысөөн колледж байгуулагшадай нэрэ зүүнэ — Лариса Сахьяновагай ба Петр Абашеевай[2].
Ойн баярнууд

2020 ондо Петр Тимофеевич Абашеевэй түрэһөөр 85 жэлэй ой тэмдэглэгдээ. 2021 ондо колледж байгуулагдаһаар 60 жэлэй ойн баяр тэмдэглээ һэн.

Ажаглалтанууд

  1. ↑ Бурятское Хореографическое Училище в энциклопедии балета. ballet-enc.ru. Дата обращения: 6 март 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 "Бурятский республиканский хореографический колледж имени Л. П. Сахьяновой и П. Т. Абашеева". 2026-03-06. 
  3. ↑ 1 2 3 История. Бурятское государственное хореографическое училище. ГАПОУ РБ "БРХК имени Л.П. Сахьяновой и П.Т. Абашеева" (2019). Дата обращения: 6 март 2026.
  4. ↑ Буря́тский республика́нский хореографи́ческий ко́лледж и́мени Л. П. Сахья́новой и П. Т. Абаше́ев. vuzopedia.ru. Дата обращения: 6 март 2026.

Ссылкэнүүд

"https://bxr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Буряадай_уласай_хатарай_колледж&oldid=357309" хуудаһанһаа абтаһан