Линховоин Лхасаран Лодонович
| Лхасаран Лодонович Линховоин | |
|---|---|
| буряад хэлэн Лёнхобойн Лодоной Һасаран | |
| |
| Гол мэдээсэл | |
| Түрэһэн үдэр | 1924 оной январиин 1[1] |
| Түрэһэн газар | |
| Наһа бараһан һара/үдэр | 1980 оной июлиин 10 (56 наһатай) |
| Наһа бараһан газар | |
| Похоронен | |
| Эрхэтэнэй эрхын байдал | |
| Гүрэн | |
| Мэргэжэлнүүд |
камерна дуушан, оперно дуушан, театрай найруулагша, оперно найруулагша, зүжэгшэн, хүгжэмэй багша, публицист |
| Дууша хоолой | Бүдүүн хоолой |
| Коллективууд | Буряадай Гүрэнэй Оперо болон баледэй театр |
| Шагналнууд | |
Лхасара́н Лодо́нович Линхово́ин (буряад хэлэн Лёнхобойн Лодоной Һасаран; 1924 оной январиин 1[1], Ага-Хангил[d], Могойтуйский район[d][1] түрэһэн — 1980 оной июлиин 10 (56 наһатай), Улаан-Үдэ наһа бараһан) — зүблэлтын буряад оперын дуушан (бас), зүжэгшэн, театрай найруулагша, багша, публицист, ниитын ажал ябуулагша. СССР-эй арадай артист(1959).
Намтар
Тэрэ 1924 оной январиин 1-дэ Ага-Хангил һууринда (мүнөө — Могойтын аймагта, Агын Буряадай тойрогто, Үбэр Байгалай хизаарта) багшын бүлэдэ түрэһэн юм. Эсэгэнь — Лодон Линховоинарадай гэгээрэлэй бүридэлдэ элдэб тушаалнуудта хүдэлөө[2].
1942 онһоо 1949 он болотор-хоорой зүжэгшэн -Буряадай хүгжэмтэ — драмын театрай (мүнөө — Хуса Намсараевай нэрэмжэтэ буряадай гүрэнэй академическэ драмын театр (1959 онһоо-Хуса Намсараевич Намсараевай нэрэмжэтэ) Улаан-Үдэдэ.
1946 оной апрель һарада бусад дуушадтай хамта Москвагай консерваториин дэргэдэ нээгдэһэн тусхай курсануудта һураа. Лхасаран Лодонович Линховоиной тайзан дээрэ түрүүшын гаралга 1946 ондо Буряадай хүгжэмтэ-драмын театрта болоһон юм. Тиихэдэ тэрэ энэ театрай хоорой артист байгаа. Линховоин «Энхэ-Булат Батор» оперодо Анха Түрүүшынхиеэ Бумал хаанай сольно парти гүйсэдхөө (композитор-Маркиан Фролов, автор либретто — Гомбо Цыдынжапов). Тэрэ үедэ солист Бадма Балдаков үбшэлжэ, хоорой залуу дуушан лхасаран Линховоин амжалтатайгаар һэлгээ һэн. 1954 ондо Ленинградай консерватори дүүргээ һэн. Н. А. Римский-Корсаковай дуулаха ангяар И. И. Плешаковай һурагша байгаа.
1954 онһоо буряадай оперо болон баледэй театрай гол дуушан (мүнөө Г. Ц. Цыдынжаповай нэрэмжэтэ). Гуша гаран оперно партинуудые гүйсэдхөө. 1962 онһоо 1966 он болотор театрай уран һайханай хүтэлбэрилэгшэ юм.
1958 ондо Александр Сергеевич Даргомыжскиин «Лусууд» оперодо «Мельнигэй» парти СССР-эй Ехэ театрай тайзан дээрэ гүйсэдхөө.
Театрай найруулагша хадаа хэдэн оперонуудые табяа һэн.
Хари газараар, дэлхэйн 38 гүрэнүүдээр гастрольдо ябаа.
Тоглолтонуудта наадаа. Арадай дуунуудые, буряад, ород болон хари гүрэнүүдэй композиторнуудай зохёолнуудые гүйсэдхэдэг байгаа. Тэрэнэй «Шотландиин найрай» репертуарта Людвиг ван Бетховен, Модест Петрович Мусоргскиин «Бох», «Старый капрал» Александр Сергеевич Даргомыжскиин, Ямпилов Баудоржи Базарович, Дандар Аюшеевэй, Жигжид Батуевай, Чингис Павловай, Базар Цырендашиевай, Сергей Манжигеевэй дуунууд[3].
Өөрөө грим, костюмуудайнгаа эскизүүдые зурадаг байгаа.
Хоёр ном, олон тоото статьянуудые бэшээ, драмын театрта зорюулагдаһан хэдэн зүжэгүүдэй автор («Гражданин России» — Семен Борисович Метелицатай, «Шатаагдаһан сэсэгүүд»), мүн либретто — оперно болон балетнэ.
1955 онһоо Улаан-Үдын П. И. Чайковскиин нэрэмжэтэ хүгжэмэй училищида багшалаа. (мүнөө — П.И. Чайковскиин нэрэмжэтэ урлалай колледж (1966 онһоо — профессор). Тэрэнэй түрүүшын шабинарай дунда СССР-эй арадай зүжэгшэн Ким Иванович Базарсадаев[4].
Бүхэсоюзна театральна бүлгэмэй (ВТО) Буряадай таһагай түрүүлэгшэ, ВТО-гой Президиумэй гэшүүн байгаа.
Прагада болоһон бүхэдэлхэйн залуушуулай болон оюутадай фестивальнуудта (1947) совет делегациин гэшүүн ба Берлиндэ болоһон бүхэдэлхэйн залуушуулай болон оюутадай III фестиваль (1951).
СССР-эй Верховно Соведэй 6-дахи зарлалай Депутат (1962—1966, Буряадай АССР-һээ Үндэһэ Яһатанай Соведэй гэшүүн).
1977 онһоо КПСС-эй гэшүүн.
1980 оной июлиин 10-да Улаан-Үдэдэ наһа бараа. «Дурасхаал» гэһэн дурасхаалай хүүр дээрэ хүдөөлүүлэгдэнхэй.
Бүлэ
- Һамганиинь-Вера Дашеевна Лыгденова (1915—1990), дуушан, РСФСР-эй габьяата зүжэгшэн (1959);
- Басаганиинь-Дарима Лхасарановна Линховоин (1951 ондо түрөө),- Буряадай оперо болон баледэй театрай концертмейстер, Оросой Холбоото Уласай арадай зүжэгшэн (2004);
- Басаганиинь-Янжима Лхасарановна Линховоин, шүдэ аргалдаг эмшэн, буряад уласай габьяата эмшэн;
- Аша басаганиинь-Лыгжима Ранжуровна Бальжинимаева, химиин эрдэмэй кандидат, Буряадай гүрэнэй университедэй багша;
- Аша хүбүүн- Нацаг-Дорж Ранжурович Бальжинимаев, эмнэлгын түргэн туһаламжын больницын хирург эмшэн.
Шагналнууд ба зэргэнүүд
- Прагада болоһон залуушуулай болон оюутадай Бүхэдэлхэйн фестивалиин мүрысөөндэ Диплом (1947);
- Берлиндэ болоһон залуушуулай болон оюутадай Бүхэдэлхэйн III фестивалиин мүрысөөндэ I шатын Диплом (1951);
- Буряад-Монголой АССР-эй арадай зүжэгшэн (1951);
- РСФСР-эй габьяата зүжэгшэн (1954);
- РСФСР-эй арадай зүжэгшэн (1958);
- СССР-эй арадай зүжэгшэн (1959);
- Глинкын нэрэмжэтэ РСФСР-эй гүрэнэй шан (1979) — «Кончак», «Бумал хаан» болон «Иван Хованскиин» партинуудые «Князь Игорь» гэһэн А. П. Бородинай оперно зүжэгүүдтэ ба «Энхэ-Булат батор» М. П. Фроловой, «Хованщина» М. П. Мусоргскиин гээд партинуудые гүйсэдхэһэнэй түлөө;
- Буряадай АССР-эй гүрэнэй шан (1974);
- Ажалай Улаан Тугай Орден;
- Медальнууд[5].
Партинууд
- «Русалка» Александр Сергеевич Даргомыжскын — Мельник
- «Жизнь за царя (опера)» Михаил Иванович Глинкиин — Сусанин
- «Князь Игорь (опера)» Александр Порфирьевич Бородинай — Кончак
- «Евгений Онегин (опера)» Пётр Ильич Чайковскиин — Гремин
- «Борис Годунов (опера)» Модест Петрович Мусоргскиин — Борис Годунов
- «Мазепа (опера)» П. И. Чайковскиин — Кочубей
- «Хованщина (опера)» Модест Петрович Мусоргскиин — Хованский
- «Фауст (опера)» Шарль Франсуа Гуно — Мефистофель
- «Юдифь (опера)» (композитор) Александр Николаевич Серовай — Олоферн
- «Севильский цирюльник (опера)» Джоаккино Россини — Дон Базилио
- «Царская невеста (опера)» Николай Андреевич Римский-Корсаковай — Собакин
- «Риголетто» Джузеппе Верди — Спарафучиле
- «Дон Карлос (опера)» Дж. Верди — Филипп II
- «Овод» Антонио Эммануилович Спадавеккиа — Монтанелли
- «Судьба человека» Иван Иванович Дзержинскиин — Соколов
- «Энхэ-Булат-батор» Маркиан Петрович Фролова — Бумал-хан
- «Цыремпил Ранжуров» Баудоржи Базарович Ямпиловай — Василий
- «Грозные годы» Б. Б. Ямпиловай — Шоно
- «Побратимы» Дандар Дампилович Аюшеевай — Булган Табит
- «Будамшу» Б. Б. Ямпиловай — Лама
- «Баяр» Павел Михайлович Берлинскиин — Хаан
- «На Байкале» Лев Константинович Книпперай — Андрей
- «У подножья Саян» С. Н. Ряузовай — дед Бумба[5]
Фильмографи
- 1953 он — Случай в тайге — Ангуушан
- 1959 — (фильм) Золотой дом — Лодон
- 1980 — Гонцы спешат — Шона-доба.
Номой автор
- По странам Африки. — Улан-Удэ, 1961.
- С песней по странам мира. — Улан-Удэ, 1970.
Дурасхаал
- Улаан-Үдэдэ дуушан Л. Н. Линховоиной нэрээр гудамжа болон хүүгэдэй хүгжэмэй 1-дэхи һургуули нэрлэгдэнхэй.
- Ага-Хангил һууринда Л. Н. Линховоиной нэрэмжэтэ хүдөөгэй музей нээгдэнхэй.
- 1988 онһоо СССР-эй арадай зүжэгшэн л.н. Л. Н. Линховоиной нэрэмжэтэ дуушадай уласхоорондын мүрысөөн үнгэргэгдэнэ.
- Үбэр Байгалай хизаарай Могойто тосхондо хүүгэдэй урлалай һургуули дуушанай нэрэ зүүдэг.
- Улаан-Үдэдэ, Дуушанай ажаһууһан Илалтын проспектын гэртэ дурасхаалай самбар тодхогдоо.
Ажаглалтанууд
- ↑ 1 2 3 4 Линховоин Лхасаран Лодонович // Большая советская энциклопедия (ород хэлэн): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
- ↑ Дашицыренова Д. Д. Линховоин Лодон Линховоевич // Учительская слава Забайкалья : Биогр. справочник / Гл. ред. К. И. Карасёв, отв. ред. М. В. Константинов, Л. А. Скиданова. — Чита : Забайкальский государственный гуманитарно-педагогический университет имени Н. Г. Чернышевского, 2010. — С. 201, 202. — 502 с. — (Библиотека «Энциклопедии Забайкалья»). — ISBN 978-5-85158-649-1.
- ↑ Линховоин Лхасаран — Soyol.ru — Культура и искусство Бурятии. Дата обращения: 6 май 2026. Архивировано 10 декабрь 2018 года.
- ↑ uuopera-admin. "К 100-летию со дня рождения Лхасарана Линховоина - Бурятский театр оперы и балета", 2024-01-12. 2026-05-06.
- ↑ 1 2 Лхасаран Линховоин. Кино-Театр.Ру. Дата обращения: 6 май 2026.
Ном зохёол
- Искусство БурАССР: Сб. статей. — Улан-Удэ, 1959.
- Куницын О. Лхасаран Линховоин // Музыкальная жизнь. — 1977. — № 13.
- Лыгденова-Линховоин В. Каким я его помню // Агинск. правда. — 1988. — 13, 15 дек.
- Курц Ю. Голоса молодых: первый конкурс вокалистов на приз Л. Линховоина // Забайкальский рабочий. — 1989. — 3 янв.
- Куницын О. Лхасаран Линховоин: Очерк жизни и творчества. — Улан-Удэ, 1991.
- Путинцева Е. Незабываемый Лхасаран Линховоин // Чита литературная. — 1999. — № 3.
Ссылкэнүүд
- Линховоин Л. Л.
- Линховоин Лхасаран Лодонович // Вокально-энциклопедический словарь. — М.: Изд-во Респ. коорд. хозрасч. ред.-изд. Центра Министерства культуры и туризма РФ, 1992. — Т. 3: К—Л.
- Январиин 1 түрэһэн
- 1924 ондо түрэһэн
- Июлиин 10 наһа бараһан
- 1980 ондо наһа бараһан
- Улаан-Үдэдэ наһа бараһан
- Улаан-Үдэдэ хүдөөлүүлэгдэһэн
- Мэдээжэ хүнүүд алфавидай ёһоор
- Дуушад алфавидай гуримаар
- СССР-эй дуушад
- Орос гүрэнэй дуушад
- XX-дохи зуун жэлэй дуушад
- СССР-эй оперно дуушад
- Орос гүрэнэй оперно дуушад
- XX-дохи зуун жэлэй оперно дуушад
- Театрай найруулагшад алфавидай гуримаар
- СССР-эй театрай найруулагшад
- Орос гүрэнэй театрай найруулагшад
- XX-дохи зуун жэлэй театрай найруулагшад
- Оперно найруулагшад алфавидай гуримаар
- СССР-эй оперно найруулагшад
- Орос гүрэнэй оперно найруулагшад
- XX-дохи зуун жэлэй оперно найруулагшад
- Зүжэгшэд алфавидай гуримаар
- СССР-эй зүжэгшэд
- Орос гүрэнэй зүжэгшэд
- XX-дохи зуун жэлэй зүжэгшэд
- Багшанар алфавидай гуримаар
- СССР-эй хүгжэмэй багшанар
- Орос гүрэнэй хүгжэмэй багшанар
- XX-дохи зуун жэлэй хүгжэмэй багшанар
- Публицистнууд алфавидай гуримаар
- СССР-эй публицистнууд
- Орос гүрэнэй публицистнууд
- XX-дохи зуун жэлэй публицистнууд
- Ажалай Улаан Тугай орденой кавалернууд
- СССР-эй арадай артистнар
- РСФСР-эй арадай зүжэгшэд
- РСФСР-эй габьяата зүжэгшэд
- РСФСР-эй Глинкын нэрэмжэтэ Гүрэнэй шангай лауреадууд
- Хүгжэмшэд алфавидай гуримаар
- Санкт-Петербургын консерватори дүүргэһэн
- Орос гүрэнэй академическа хүгжэмшэд
- СССР-эй академическэ хүгжэмшэд
- Бүдүүн хоолой
- 6-дахи зарлалай Үндэһэ Яһатанай Зүблэлэй һунгамалнууд
- Буряадай АССР-һээ Үндэһэ яһатанай Соведэй һунгамалнууд
- КПСС-эй гэшүүд
- Буряадай АССР-эй арадай зүжэгшэд
- Буряадай дуушад
- Мэдээжэ хүнүүд:Хуса Намсараевай нэрэмжэтэ Буряадай драмын театр
- Мэдээжэ хүнүүд:Буряадай оперо болон баледэй театр
- Оросой театральна ажаябуулагшадай холбооной гэшүүд
- Орос гүрэнэй ниитэ ажаябуулагшад
- СССР-эй ниитэ ажаябуулагшад
