Нүүдэлшэдэй аялга

Нүүдэлшэдэй аялга
Үнгэргэгдэхэ газар	(Нарын-Ацагат)Ацагат (Асагад), Буряад орон, орос гүрэн
Жэлнүүд	2009 — мүнөө болотор
Жанрнууд	world music
Сайт	voiceofnomads.ru
РУВИКИ.Медиа дахи Медиафайл

Нүүдэлшэдэй аялга (ород хэлэн Го́лос коче́вников, англ. Voice of Nomads) — Буряад Улас руу үнгэрдэг үндэһэн арадай хүгжэмэй түхэлэй уласхоорондын хүгжэмэй фестиваль Ураалай саана эгээл томо open-air фестивальнуудай нэгэн. Хэмжээ ябуулга хүгжэмэй элдэб шэглэлнүүдэй гүйсэдхэгшэдые ба шагнагшадые нэгэдүүлнэ, соёлой олон янзын ба ѳѳрыгѳѳ тодоруулгын эрхэ сүлѳѳгэй бодол харуулна.

Юрэнхы тодорхойлолто

Фестиваль 2009 ондо байгуулагдажа, эхиндээ дэлхэйн арадуудай заншалта хүгжэмдэ (world music) зорюулагдаһан угсаата соёлой үйлэ хэрэг гэжэ оршодог һэн. Тиигэһээр «Нүүдэлшэдэй аялга» угсаата, рок-, поп-, электронно ба альтернативна хүгжэм багтааһан олон самсаалтай фестиваль боложо хубилаа.

Фестивалиин гол бодол хадаа нүүдэлшэнэй эрхэ сүлөөдэ, хүдэлөөндэ ба шэнэ юумэ нээлгэдэ эрмэлзэһэн хүн болохо дүрэтэй холбоотой. Эмхидхэгшэд хабаадагшадые ба харагшадые соёлой ниитэ нэгэн орон зайн хуби гэжэ харана.

Үнгэргэгдэхэ газар

2016 онһоо тус наадан Улаан-Үдэ хотоһоо 40 минута тухай ябахада, Буряадай уласай Загарайн аймагай Асагад һууринда оршодог «Талын нүүдэлшэн» гэһэн аяншалгын комплексын дэбисхэр дээрэ нээмэл огторгой доро үнгэрнэ.

Хэмжээ ябуулгын үнгэргэгдэжэ байһан асагадай тала байгаалиин нээлтэтэй ба Соёлой удха шанартай объектнүүдтэ, Тэрэ тоодо Асагадай дасанда дүтэ байһаараа илгардаг. Фестиваль хүгжэнги инфраструктуратай: майханай лагерьнуудтай, айлшадай гэрнүүдтэй ба амаралгын бүһэлүүрнүүдтэй.

Хүгжэлтын түүхэ

Фестивалиин түрүүшын хэмжээ ябуулганууд театральна болон концертнэ талмайнууд дээрэ үнгэрөө. Саашадаа түхэлынь ехэ хэмжээнэй open-air болгогдоо.

2009 онһоо хойшо тус фестивалиин саг үргэлжын захирал журналист Наталья Уланова болоно.

Наталья Уланова, «Нүүдэлшэдэй аялга» гэһэн фестивалиин захирал

Тус фестиваль байгуулха гэһэн бодол Буряадай соёлой сайд Тимур Цыбиковтэ хабаатай.

Ород гүрэн дотор угсаата хүгжэмэй талаар гол мэргэжэлтэдэй нэгэн, зүүн зүгые шэнжэлэгшэ, хэлэ шэнжэлэгшэ, продюсер, сэдхүүлшэн Назим Надиров фестивалиин түрүүшын хүтэлэгшэ болоо. Харин тэрэ фестивальда — «Голос кочевников» гэһэн нэрэ зохёогоо ха юм.

2009 ондо түрүүшын «Аялга» угсаата хүгжэмэй фестиваль боложо, олон тоото арадай аман зохёолой бүлгэмүүдые суглуулаа һэн.

World music-ай түлөөлэгшэдһөө Үбэр Монголой дуушан Урна Чахар-Тугчи болон венгриин хууршан Золтан Лантос гэгшэд дэлхэйн хэмжээнэй одон болоһон лэ байгаа.

Хэмжээ ябуулга ганса монгол хэлэтэ дэлхэйдэ һонирхолтой үйлэ хэрэг болгохын тула эмхидхэгшэд хабаадагшадай согсос горитойгоор үргэдхэхэ гэжэ шиидээ. Нүүдэл соёлой гол бодол мүндэлжэ, тэрэнэй һанал бодолые буряадай археолог Баир Дашибалов Агууехэ Хүннү эзэн хаанта гүрэн тухай баримтата фильмдэ хэлэһэн юм. Эрдэмтэн: «Номады (кочевники) — хүдэлөөнэй, эрхэ сүлөөгэй, хүсэл зоригой һүлдэ тэмдэг», — гэбэ. Энэ бодол эмхидхэгшэд фестивалиин үзэл сурталда нэбтэрүүлжэ эхилээ.

Хабаадагшадай географи жэл бүри үргэдхэгдэнэ. Фестивалиин богонихон түүхын туршада Буряад, Монгол, Хитад гүрэнүүдэй олон коллективүүд, мүн дэлхэйн элдэб булангуудһаа суута хүгжэмшэд хабаадаа: «Хуун Хуур Ту» бүлгэм (Тыва), этно-хаос бенд «ДахаБраха» (Украина), Азиин элитэ дуушадай нэгэн Урна Чахар-Тугчи (Хитад—Германи), норвегиин Adjagas бүлэг, америкын фолк-дуушан Нина Настасья, Япон бүлгэм Oki dub Ainu band, цыган бельгиин оркестр aи Antwerp Gipsy-Ska Orkestra Дэвид Браун ба США-гай Brazzaville бүлэг.

2012 ондо фестивалиин программада анха түрүүшынхиеэ кино-харалгануудые, үзэсхэлэн оруулаа һэн. Буряадай филармониин зал соо Найруулагша Баир Дышеновэй «Эхын Захяа» гэжэ фильмнүүдые, «Сансара» киностудиин бүтээһэн шэнэхээнэй буряадуудай ажабайдал тухай гурбан баримтата фильмүүдые — «Саһанай Һайндэр», «талын захадахи Гэр», «Түрэ» гэжэ Киностудиие, «Чингис Хаанай хоёр морид» (Монгол/Германи) гэжэ Киностудиие Оскарта дэбжүүлһэн Даваагай Бямбасүрэн гэжэ найруулһан «Чингис Хаанай хоёр морид»(Монгол / Германи) гэжэ фильм харагшад хаража шадаа. Ц.Сампиловай нэрэмжэтэ уран һайханай музейдэ Италиин уран дархан Марко Бравурай «Языки Мозаики» гэһэн этнофутуристическэ үзэсхэлэн нээгдээ.

2012 ондо анха түрүүшынхиеэ Фестивалиин программын хуби Үбэр Байгалай арадуудай Этнографическа музейн дэбисхэр дээрэ нээмэл огторгой доро үнгэрөө һэн. Байгуулагдаһанһаа хойшо харагшадай горитой ургалта үзэгдэнэ: түрүүшын жэлнүүдтэ 600-гаад харагшадһаа 2020-ёод онуудта 10-15 мянган ерэгшэд хүрэтэр. Газар дэбисхэр ба инфраструктура үргэдхэхэ арга боломжотой болоо, тэрэ тоодо «Алас Дурнын гектар» гэһэн гүрэнэй программада хабаадаһанай ашаар.

Фестиваль «Нүүдэлшэдэй аялга — 2025»

2020-ёод онуудай эхиндэ тус фестиваль Орос гүрэнэй Сибириин болон Алас Дурнын эгээл мэдээжэ хүгжэмтэ үйлэ хэрэгүүдэй нэгэн боложо, гүрэнэй элдэб можо хизаарнуудһаа болон хари гүрэнүүдһээ хабаадагшадые, айлшадые хабаадуулаа.

Программа ба онсо шэнжэнүүд

Фестивалиин программада ороно:

• элдэб жанрнуудай хүгжэмэй бүлгэмүүдэй тоглолто;
• угсаата соёлой түсэлнүүд ба тоглолтонууд;
• заншалта дарханай мастер-классууд;

үндэһэн эдеэ хоолтой эдеэ хоолой талмайнууд.

Фестиваль гурбан тайзан дээрэ үнгэрнэ: «Наран» тайзан дээрэ заншалта ёһоороо гол тоглолтонууд үнгэрнэ, « Һара» тайзан дээрэ хэдэн мэдээжэ хүгжэмшэд наадана, харин «Одон» тайзан шэнэ артистнуудта трамплин болоно.

Заншалта ба мүнөө үеын соёлой нэгэдхэлгэдэ, Мүн Орос гүрэнэй ба дэлхэйн арадуудай угсаата уг баялиг дэлгэрүүлгэдэ онсо анхарал хандуулагдана.

Ажаглалтанууд

Ссылкэнүүд

• Голос Кочевников (неопр.).
• «Голос кочевников» Крупнейший музыкальный фестиваль за Уралом (неопр.).
• Музыкальный фестиваль «Голос кочевников» принял на 50 % больше гостей при помощи «дальневосточных гектаров» (неопр.).
• «Голос кочевников» из прошлого: чем запомнились предыдущие фестивали? (неопр.)