Хуса Намсараевай нэрэмжэтэ Буряадай Гүрэнэй академическа драмын театр

Хуса Намсараевай нэрэмжэтэ Буряадай Гүрэнэй академическа драмын театр
Байгуулагдаһан үдэр	1932 оной июлиин 3
Шагналнууд
Здание театра
Хаяг	Республика Бурятия, г. Улан-Удэ, ул. Куйбышева, 38 (3012) 222-451
Руководство
Захирад	Цыпилма Очирова
Уран һайханай талаар хүтэлбэрилэгшэ	Олег Юмов
Сайт	burdram.ru

Хуса Намсараевай нэрэмжэтэ Буряадай Гүрэнэй академическа драмын театр (ород хэлэн Государственный Буря́тский академи́ческий теа́тр дра́мы и́мени Хоца́ Намсара́ева) — Буряад ороной эгээл урданай драмын театр; буряад, ород хэлэн дээрэ зүжэгүүдые табидаг.

Театрай байшан 2011 ондо һэльбэн шэнэлэгдэхын урда тээ

Улаан-Үдэ хото, Куйбышевай гудамжа, 38 гэр гэһэн хаягаар оршодог.

Түүхэ

Буряадай Гүрэнэй академическа драмын театр 1932 оной июль һарада Буряад-Монголой АССР-эй Наркомпросой коллегиин шиидхэбэреэр анхан ажаллажа байһан театрай үндэһэн дээрэ тогтоогдоо һэн. Соёл урлалай техникумэй театральна таһагые даагша режиссер Михаил Хаптагаев түрүүшын директор, уран һайханай хүтэлбэрилэгшэ болоо һэн. Намжил Балданогой «Прорыв» гэжэ зүжэгэй премьерээр театр нээгдээ. Буряадай артистнуудай мэргэжэлтэ хүмүүжүүлгэдэ сэгнэшэгүй туһа хүргэһэн Г. В. Брауэр, Е. Просветов, М. Святская, А. Миронский, В. Арбенин, А. Африканов болон С. Бенкендорф гэгшэд.

1936 ондо Театрта түрүүшын мэргэжэлтэ буряад режиссернууд — Гитис дүүргэһэн Гомбожап Цыдынжапов Мария Шамбуева хоёр хүдэлжэ эхилээ. Репертуар буряадай түрүүшын драматургнуудай: Сергей Балдаевай, Иннокентий Дадуевай, Хоца Намсараевай, Аполлон Шадаевай зүжэгүүдһээ, совет авторнуудай классическа зохёолнуудһаа, зүжэгүүдһээ бүридэһэн юм: «Оюун Билик» Петр Дамбиновай, «Тартюф» Жана Мольера, «Слуга двух господ» Карло Гольдониин, «Платон Кречет» Александр Корнейчукгай «Мэргэн» Аполлон Шадаевай, «Один из многих» Намжила Балданогой. Түрүүшын жэлнүүдэй шатата зүжэгүүдынь гэхэдэ: «Сэсэгма» Жамсо Тумуновай, «Баяр» Гомбо Цыдынжаповай ба Аполлон Шадаевай, «Отелло» Вильям Шекспирэй, «Коварство и любовь» Фридрих Шиллерай, «Васса Железнова» Максим Горькийн, «Падь серебряная» Николай Погодинай, «Хозяйка гостиницы» Карло Гольдониин.

1938 ондо Буряад драмын театрта түрүүшын үндэһэн хүгжэмтэ драма "Баяр "(Хүгжэмынь П.Берлинскиин, текстынь Г. Цыдынжаповай ба А. Шадаевай) табигдаа һэн. 1939 ондо үндэһэн драмын театрые хүгжэмтэ-драматическа болгожо шэнэдхэн эмхидхэхэ гэһэн тогтоол абтаа.

1940-ээд онуудай эхеэр Буряад хүгжэмтэ-драмын театрта Москвада үнгэрһэн Буряадай соёл урлалай I -дэхи Декадада хабаадалгын бэлэдхэл гараһан юм. Харуулхын тула "Энхэ Булад баатар"гэһэн түрүүшын үндэһэн оперо (либретто Н. Балдано) байгуулагдажа, Свердловскын консерватори байгуулагша Маркиан Фролов хүгжэм бэшээ. Декадна репертуарай хоёрдохи зүжэгынь "Баир"гэжэ хүгжэмтэ драма байгаа. Гурбадахи «Эржэн» гэжэ зүжэгые Н. Балдано М. Эдель хоёрой найруулһан юм. Декадын дүнгөөр театр Ленинэй орденоор шагнагдаа, театрай уран һайханай хүтэлбэрилэгшэ Гомбожап Цыдынжапов «СССР-эй Арадай зүжэгшэн» гэһэн нэрэ зэргэдэ хүртөө, драматург болон найруулагша Намжил Балдано «РСФСР-эй искусствын габьяата ажал ябуулагша» болоо. «РСФСР-эй габьяата артист» гэһэн нэрэ зэргэдэ Норма Гармаева, Найдан Гендунова, Чойжинима Генинов, Антроп Ильин, Николай Таров гэгшэд хүртөө. Дайнай жэлнүүдэй хаһа соо шэнээр һэргээгдэһэн «Баяр»," Эржэн", "Энхэ Булад баатар"гэһэн зүжэгүүд үнгэрдэг һэн. 1942 ондо Валентина Катаевай «фронтһоо сэрэгшэ ябаа» гэһэн зүжэгөөр режиссер Александр Миронскиин найруулһан табиһан байна. Дайнай сэдэб Гомбожап Цыдынжаповай (1943) «Мэргэн Буудагша» гэжэ зүжэгтэ харуулагдаа — Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайнай бодото мэргэн буудагша Цырен-Даши Доржиев гол геройн бодото дүрэ байгаа.

1945 ондо Хоца Намсараевай «Тайшаагай ташуур» зүжэгэй премьерэ, 1948 ондо Вильям Шекспирэй" Отелло" зүжэг болоо һэн. Энэл жэлдэ хүгжэмтэ-драмын театрые бэеэ дааһан хоёр бүлгэм — оперо болон баледэй театр болон драматическа гээд хубаагдаба. 1950 ондо Буряад драмын театр эмхидхэгдэнэ.

Дайнай һүүлээрхи үеын үндэһэн театральна искусствын түүхэдэ нээлтэнүүд болоһон ялас гэмэ үйлэ хэрэгүүд: Николай Погодинай «Кремлёвские куранты» гэһэн зүжэг Фёдор Сахировай найруулга, Карло Гольдониин «Слуга двух господ», Грибоедовай"Горе от ума«. Үндэһэн драматургиин зохёолнуудһаа тон горитой байгаа: Цырен Шагжинай „Будамшуу“ комеди (1954), Цырена Шагжинай „Түрүүшын жэл“ и „Хабарай дуун“ (1957), Даширабдана Батожабайн „Барометр шуурга харуулна“ (1940—1941 онуудта театрай артист байгаа).

1959 онһоо театр „Аламжа Мэргэн“,» Сагаадай Мэргэн", «Харалтуур хаан» гэһэн эртэ урдын арадай-уран шүлэглэмэл зохёохы ажалай дээжэ — үльгэрнүүдые уран зохёол болбосоруулжа, хэблүүлһэн олон тоото зүжэгүүдэй автор, арадай аман зохёол нарин мэдэхэ Хоца Намсараевай нэрэ зүүнэ. 2014 ондо театр энэ элитэ хүнэй түрэһөөр 135 жэлэй ой тэмдэглээ һэн.

1952 ондо Цырен Балбаров захиралаар томилогдоо, харин ахамад найруулагшаар Орос гүрэнэй искусствын габьяата ажал ябуулагша Цырен Шагжин томилогдоо..

1959 оной ноябрь һарада театр Москвада Буряадай АССР-эй литература болон искусствын II Декадада хабаадаа һэн. Репертуарта Грибоедовэй «Ухаанһаа болоһон уйдхар», Цао Юиин «Хара Һалхин», Даширабдан Батожабайн «Барометр шуурга харуулна», Цырен Шагжинай" Будамшуу", Батомунко Пурбуевай «Үүринэр» гэһэн табан зүжэг байгаа.Эдэ зүжэгүүдтэ 17-тойхон зүжэгшэн Цыремжэ Уладаевна Уладаева наадажа, ялас гэмэ дүрэнүүдые тус театрай түүхэдэ үлөөһэн юм.

1965 ондо Фёдор Сахиров ахамад найруулагшаар томилогдоо һэн. 1960-аад онуудта зүжэгшэнэй үенүүдые һэлгэхэ үйлэ ябаса эхилнэ. Баймга тайзан дээрэһээ аха үеын зүжэгшэд ябана— Найдан Гендунова, Владимир Халматов, Софья Халтагарова, Юлия Шангина, Цэдэн Дамдинов, Мария Степанова, Сундуп Рабсалов. 1969 ондо театрай труппа Ленинградай хоёрдохи студиин арбан табан дүүргэгшэдээр дүүрэбэ.

1976, 1983 онуудта Москва, Ленинград хотонуудаар нүүдэл тоглолтонуудта харуулагдаа: «Король Лир», «Любовь Яровая» Константина Тренёвай, «Сэрэмпэл» Хоца Намсараевай, «Песня весны» и «Пылающие джунгли» Цырена Шагжинай.

1977 ондо искусствын хүгжэлтэдэ аша габьяатай байһанайнгаа түлөө театрта «Академическэ» гэһэн нэрэ зэргэ олгогдоо һэн.

1982 ондо театр Куйбышевай гудамжада (Улаан-Үдэ) Шэнэ ордон руу зөөжэ ороһон һэн. Ленинай гудамжаар оршодог хуушан театрайн байшан соо Үльгэр гэһэн хүүхэлдэйн театр ороо бэлэй.

Театрай труппын үндэһэ һуурида элдэб жэлнүүдтэ буряадай студинуудые: СПбГАТИ (урдын ЛГИТМиК) 1934, 1969, 1988 ба 2011 онуудай, мүн 1975 ба 1981 онуудта Алас Дурнын урлалай дээдэ һургуули дүүргэһэн (Алас Дурнын гүрэнэй урлалай академи) ба Зүүн Сибириин соёлой ба урлалай академиие дүүргэгшэд байгаа.

2010-аад онуудай эхеэр театрай труппада хэдэн үеын зүжэгшэд, үсэгэлдэрэй түгэсхэгшэдһөө эхилээд, Ленинградай студиин хоёрдохи үе дүүргэгшэ болоһон зүжэгшэд ороно. Театрай репертуарта, заншалта ёһоороо, буряад драматургнуудай, мүнөө үеын зохёолшодой болон драматургиин классигуудай зүжэгүүд ородог.

Урдын хани барисаан буряад театрые Монголтой холбодог, 1971 ондо Улаан-Үдэдэ монгол драматургиин фестиваль болоһон юм. Театрай тайзан дээрэ монгол зохёолшодой зүжэгүүдээр гурбан зүжэг харуулагдаа: комеди Ч.Ойдобой «Далан Худалч», Ч. Лодойдамбын «Гарай табан хурган» болон Л. Намдагай «Ээдрээ» гэһэн түүхын-хубисхалта драма. Буряад театрай Монгол орондо часай гастрольнууд хани барисаа бүри батадхана. Буряад театрай репертуарта монгол зохёолшодой иимэ зүжэгүүд: Сэнгын Эрдэнэ «Хойто наһандаа уулзахабди» (, Дашзэвэгийн Мэндсайханай "Эхэ « гээд оронхой.

Буряад драмын театр эдэбхитэй фестивалиин ажабайдал эрхилжэ, театрайнгаа ажалнуудые регион хоорондын болон уласхоорондын хэмжээндэ дэбжүүлнэ. 2002 ондо „Сибирский транзит“ фестивальда „Чингис хаан“ гэжэ зүжэг Б.Гавриловай найруулһан зүжэг Цырендоржо Бальжановай найруулгада нэгэдэхи шатын Дипломдо хүртөө һэн. 2004 ондо Антон Чеховэй найруулһан» Сахали" Цырендоржо Бальжановай иалаанда гансата Лауреат болоо һэн.

Театр үдэшын сагта

Буряад домогууд, домогууд дээрэ үндэһэлһэн [[Жамбалов Цыдып Жамбалович|Саяна, Эрженэ Жамбаловуудай]] "Улейн басагад"гэһэн хүгжэмтэ зүжэгынь 2004 ондо Москвагай уласхоорондын театрай олимпиадада эхилһэн фестивалиин удаан ба баян амидаралтай байгаа, 2008 ондо белоруссиин Брест хотодо «Белая вежа» гэһэн театральна Уласхоорондын фестиващьда энэ зүжэг дурадхагдаа һэн. Энэл жэлдэ тус зүжэг Орос гүрэнэй искусствын болон киногой Ницца хотодо Үнгэрһэн Уласхоорондын фестивальда харуулагдаа һэн.

2006 ондо Бертольд Брехтын зүжэгөөр «Трехгрошовая опера» гэһэн зүжэг Цырендоржо Бальжановай найруулгада Красноярск хотодо үнгэрһэн «Сибирский транзит» гэһэн фестивалиин дипломант болоһон юм.

2008 ондо Барнаул хотодо Театр түрүүшынхиеэ Олег Юмовэй «Максар» гэһэн зүжэгтэй «Алтан баг» гэһэн фестивальда тудаа һэн. «Шуһата тала» Вильям Шекспирэй «Макбет» трагедиин талын шалтагаануудта шэлжүүлэн оруулха талаар. 2009 ондо Тус театр Цырендоржо Бальжановай найруулан табиһан «Гэгээрэлдэ хүрэхэ зам» гэһэн бисалгалтай зүжэгтэеэ «Маска плюс» гэжэ нэрэтэй «Алтан баг» гэһэн бүхэроссиин театральна шангай үргэдхэгдэһэн программада Москва уригдаһан байна.

2011 ондо театр һэльбэн шэнэлэлгэдэ байхадаа, «Алтан Сэргэ» гэһэн үндэһэн театрнуудай түрүүшын фестиваль үнгэргэһэн юм. Цырендоржо Бальжановай «Шүдэрлэгдэһэн зуун жэл» гэжэ зүжэг Геннадий Башкуевай зүжэгөөр фестивалиин хоёр шанда хүртөө һэн.

2013 ондо ГБАТД-ГЭЙ захиралай уран һайханай хүтэлбэрилэгшөөр ба уялгануудые дүүргэгшээр. Хоца Намсараева Буряад Уласай Арадай зүжэгшэн, Орос гүрэнэй соёлой Габьяата хүдэлмэрилэгшэ Эржена Зугдаровна Жамбалова томилогдоо. Энэ үеһөө театрай түүхэдэ шэнэ шата эхилжэ, зүжэгүүдые бүтээхэ үндэһэн болохо нютагай түүхын, аман зохёолой материалда хандаһан байна.

"Мүнөөдэр бидэ шэнэ үдэртэ тааруулһан зүжэгүүдэй уран һайханай хэмжээндэ тон шухала удха оруулжа, театр бариһаар байнабди. Мүнөө үеын үндэһэн театр хадаа гансашье арад зоной ажабайдал харуулһан, сагай эрхээр орхигдоһон дуудалга бодомжолһониинь бэшэ, харин театрай элдэб шэглэл, холын хараата түсэбүүдэй уулзаһан газар. Олон жэлэй үнгэрхэдэ, буряад театр арад зоной һүр һүлдэ, дурасхаалыень, хэлэ бэшэгыень досоогоо хадагалһаар зандаа, тэрээнгүйгөөр үндэһэ яһатан һанаанда орохоор бэшэ»

 — гэжэ буряад театрай уран һайханай хүтэлбэрилэгшэ Эржена Жамбалова театрай нээгдэһээр 85 жэлэй ойн баярта дашарамдуулан, харагшадта баяр ёһололтойгоор хандаба.

2014 ондо «Алтан Сэргэ» гэһэн уласхоорондын театрнуудай II фестиваль хоёрдохиёо үнгэргэгдэжэ, Вахтаговын нэрэмжэтэ Москвагай академическэ театр тус фестивалиин тусхай айлшан болоо һэн. Буряад ороной театральна искусствын түүхэдэ түрүүшынхиеэ тус театр 8 эрхим зүжэгүүдээ харуулаа. Гастролиин ажал ябуулгые дэмжэлгын Федеральна түбэй «Ехэ гастрольнууд. Россиин театрай зун-2014» гэһэн Программын ашаар Вахтанговын театр иимэ томо гастрольнуудта ерэхэ аргатай болоо.

Нэрэ обогынь алтан үзэгөөр һиилээтэй

Буряад драмын театрай алтан хаһа гэхээр, ямар гайхамшаг бэлигтэй артистнар эндэ алба хээб даа. Эндэ тэдэниие дурсангүй байхын аргагүй. Майдари Жапхандаев, Лариса Егорова, Михаил Елбонов, Марта Зориктуева, Владимир Контратьев, Цыдендоржо Бальжанов, Нина Токуренова болон бэлигтэйшүүлэй бусад олон. Энэ ехэ тообориин Бүлэг соо бултанһаань урид Цырендоржиев Цыден (Цыден-Доржо) Базаровичые дурсаха шухала.

1966 ондо Буряад драмын театрай дэргэдэхи театральна студида Цыдэн хүбүүнэй һурахаяа ороходонь, Театр ажабайдалайнь гол ороо һэн. Залуу хүбүүнэй наһанайнгаа хэрэгэй харгы зам шэлэхэдэнь, горитойхон нүлөө үзүүлһэн Буряадай мэдээжэ уран зохёолшон, артист, драматург Даша-Рабдан Батожабайе онсо тэмдэглэлтэй.

Зохёохы ажал ябуулгынгаа 40 жэлэй туршада тэрэ 100 гаран роль наадаа.

1973 ондо актер РФ-эй соёлой яаманай III шатын Дипломдо хүртөө, онсо габьяан хадаа А. Н. Островскийн «Доходное место» гэһэн зүжэгтэ Белогубовай дүрэ айхабтар гоёор бэелүүлээ.

1993 ондо тэрэ Буряадай киногой түүхэдэ түрүүшынхиеэ Доржсамбуугай найруулһан «Три дня в Монголии» гэһэн монгол кинодо наадаһан юм. Классиг Р.Акутагавын «Исповедь идиота» зүжэгтэ Акутагавын роль гүйсэдхөөд, Цыден Цырендоржиев 1996 ондо уласай театрнуудай дунда эрэ хүнэй роль эрхимээр гүйсэдхэгшэ гэжэ тодороо һэн.

Оросой Холбоото Уласай габьяата зүжэгшэн (1997).

1969 ондо Ленинград хотын ЛГИТМиК — ын буряад студи дүүргэһэн 15 хүбүүд театрайнгаа труппада нэмэри болоһон юм, тэдэнэй тоодо буряад соёлой, буряад театртаа ерээдүйн элитэ ажалай алба хэгшэд — Майдари Жапхандаев, Михаил Елбонов, Чингис Гуруев, Владимир Кондратьев, Хэшэгто Мункуев, Людмила Дугарова, Дарима Сангажапова, Базарханда Рабданова, Татьяна Абидаева, Гыма (Дарима) Батомункуева, Базар-Доржо Будаев, Фёдор Иннокентьев,Ешин-хорло Дарбакова, Магдалина Булгутова, Александр Петрунин. Эдэ нэрэнүүд Буряад арадай урлалай түүхэдэ алтан үзэгүүдээр бэшэгдэнхэй.

Театрай труппа

Оросой Холбоото Уласай арадай артистнар

• Людмила Дугарова— Оросой Холбоото Уласай арадай артистка
• Лариса Егорова — Оросой Холбоото Уласай арадай артистка
• Марта Зориктуева — Оросой Холбоото Уласай арадай артистка

Буряад драмын театрай уран һайханай талаар хүтэлбэрилэгшэ, найруулагша Олег Юмов

Оросой Холбоото Уласай габьяата артистнар

• Дамбадугар Бочиктоев — Оросой Холбоото Уласай габьяата артист, Буряадай Сагаан Үбгэн гэһэн дүрэ нэрэ зэргэтэй болонхой.
• Чингис Гуруев — Оросой Холбоото Уласай габьяата артист
• Надежда Зацаринина — Оросой Холбоото Уласай габьяата артист. (1970—1978)
• Дарима Сангажапова —Оросой Холбоото Уласай габьяата артист
• Должин Тангатова — Оросой Холбоото Уласай габьяата артист
• Батор Цыбенов — Оросой Холбоото Уласай габьяата артист, Буряадай АССР-эй габьяата артист, Буряад Уласай арадай артист (1965—1970)

Буряад Уласай арадай артист

• Саяна Цыдыпова — Буряад Уласай арадай артистка
• Баир Бадмаев — Буряад Уласай арадай артист
• Туяна Бальжанова — Буряад Уласай арадай артистка
• Галина Галсанова— Буряад Уласай габьяата артистка
• Дарима Гылыкова — Буряад Уласай габьяата артистка
• Биликто Дамбаев — Буряад Уласай арадай артист
• Болот Динганорбоев — Буряад Уласай арадай артист
• Жажан Динганорбоева — Буряад Уласай арадай артистка
• Баярто Ендонов —Буряад Уласай арадай артист
• Цынге Ломбоев — Буряад Уласай арадай артист
• Дарима Лубсанова — Буряад Уласай арадай артистка
• Надежда Мунконова — Буряад Уласай арадай артистка
• Зорикто Ринчинов — Буряад Уласай арадай артист
• Солбон Субботин — Буряад Уласай габьяата артист
• Баста Цыденов — Буряад Уласай арадай артист
• Дарима Цыденова (Тулохонова) — Буряад Уласай габьяата артистка
• Любовь Цыдыпова — Буряад Уласай габьяата артистка

Артистнар

• Бальжан Арданабазарова
• Раиса Бадмаева
• Алдар Базаров
• Булат Буралов
• Солбон Ендонов
• Чимит Дондоков
• Булат Доржиев
• Дашинима Доржиев
• Алексей Михайлов
• Виктор Жалсанов
• Дахалэ Жамбалов
• Ада Ошорова
• Баир Протасов
• Игорь Раднаев
• Ольга Ранжилова
• Янжина Ринчинова
• Аягма Самбилова
• Людмила Тугутова
• Зорикто Цыбендоржиев
• Арюна Цыденова
• Номин Цыренжапова

Уран Зохёолой бүлэг

• Олег Юмов — уран һайханай талаар хүтэлбэрилэгшэ
• Юрий Норбоев — художественно-постановочно талые даагша
• Наталья Никитина — заведующая бутафорско цехые даагша
• Сергей Тумунов — художественна цехые даагша
• Долгорма Дубчинова — костюмернэ цехые даагша
• Анна Кушеева — оёдолой цехые даагша
• Баярма Базарсадаева — гримёрно цехые даагша
• Галина Жаргалова — реквизиторска цехые даагша
• Баир Норбоев — дарханай цехые даагша
• Балдан Цыдыпов — монтировочно цехые даагша
• Жаргал Раднаев — электро цехые даагша
• Доржо Шагдуров — радио цехые даагша
• Валентина Бабуева — театрай музейн даагша
• Дабацу Юндунова — синхронно оршуулгын диктор,Буряад Уласай габьяата артистка
• Жажан Динганорбоева — заведующий труппые даагша
• Дарима Дамдинова — режиссёрэй туһалагша
• Елена Дамбаева — режиссёрэй туһалагша
• Сойжин Жамбалова — найруулагша
• Виктор Жалсанов — найруулагша
• Саян Жамбалов- найруулагша

Репертуар

2013 ондо «Недоразумение» гэһэн зүжэг табигдаһан байна, найруулан табигша — Кшиштоф Занусси, найруулан табигша уран зурааша — Павел Павлов.

2013 ондо «Улеэн басагад» («Улейские девушки») гэһэн зүжэгэй шэнэлэгдэһэн хубилбари табигдаа, найруулан табигшад-Саян Жамбалов, Эржена Жамбалова, Джемма Баторова, найруулан табигша — уран зурааша — Евгения Будажапова, пластикын талаар найруулагша — Игорь Григорко.

«Турандот» зүжэг Олег Юмовай найруулга

Мүн декабрь һарада «Золушка» гэжэ зүжэг, найруулан табигша Джемма Баторова табигдаа.

2014 ондо иимэ зүжэгүүд табигдаа:

• «Зүhэниинь харашьеhаа, зүрхэниинь улаан» («Пышка»), найруулан- табигша — Елизавета Бондарь, уран зурааша- найруулагша — Елена Сенатова. Премьерэ мартын 18-19-дэ болоо.
• «Наһанай намар» («Августовские киты»), найруулан- табигша — Юрий Квятковский, уран зурааша- найруулагша — Анна Шаронова. Премьерэ мартын 25-да болоо.
• «Старик и море», найруулан- табигша — Олег Юмов, уран зурааша — Мария Вольская. Премьерэ майн 14 үнгэрөө.
• «Манкурт», найруулан- табигша ба зүжэгэй компизициин автор — Чингиз Айтматовай "и дольше века длится день"гэһэн романһаа хэһэгээр Олег Юмов зүжэг найруулан табяа. Майн 21-22-ой үдэрнүүдтэ премьерэ болоо.
• «Үнгэрhэн сагай hэбшээн» («Ветер минувших времён») найруулан- табигша — Саян Жамбалов, хүгжэмшэн — Сойжин Жамбалова, хубсафанай уран зураашан — Елена Сотнева. Октябриин 17-18-ай үдэрнүүдтэ премьерэ болоо. 2015 ондо тус зүжэг Россиин үндэһэн «Алтан баг» шангай ута- хуудаһанда орожо, «Эрхим найруулагша» (Саян Жамбалов), «эрэ хүнэй Эрхим роль» (Баярто Ендонов) гэһэн номинацинуудта «Гэгээнэй Муза» гэһэн уласхоорондын театральна фестивалиин илагша болоһон байна. 2016 оной ноябриин 7-до тус зүжэг Евгений Вахтанговай театрай Шэнэ тайзан дээрэ харуулагдаа һэн.
• «Гамлет», найруулан- табигша, уран зурааша- найруулагша — ОРОДОЙ холбоото уласай урлалай габьяата ажал ябуулагша, Ородой Холбоото уласай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ Джемма Баторова, хубсаһанай талаар уран зурааша — Елена Демидова, буряад хэлэн дээрэ оршуулга — Цырен-Дулма Дондогой. Энэ зүжэгэй премьерэ ноябриин 14-дэ болоо.
• «Маугли», найруулан- табигша — Сойжин Жамбалова, уран зурааша-Ольга Крупатина, хүгжэм зохёогшод — Анастасия Дружинина, Сойжин Жамбалова. Тус зүжэгэй премьерэ декабриин 19-дэ болоһон байна.

2015 ондо иимэ зүжэгүүд табигдаа: 

• «Ромео И Джульетта», найроулан — табигша — Сойжин Жамбалова, уран зурааша — найруулагша — Геннадий Скоморохов, хубсаһанай талаар уран зурааша — Анастасия Шенталинская, хүгжэмэй шэмэглэл — Анастасия Дружинина, Сойжин Жамбалова. Зүжэгэй премьерэ апрелиин 2-то болоо. 2016 оной хабар энэ зүжэг «Хүгжэмэй эрхим шэмэглэл» гэһэн уласхоорондын театральна фестивальда тэмдэглэгдэжэ, намартаа «Эрхим зүжэг», «Эхэнэрэй эрхим роль» (Ольга Ранжилова) гэһэн номинацинуудта «Алтан Сэргэ» гэһэн уласхоорондын үндэһэн театрнуудай III фестивалиин илагша болоо һэн. 2016 оной ноябриин 8-да тус зүжэг Евгения Вахтанговай театрай Шэнэ тайзан дээрэ харуулагдаа һэн.
• «Убгэд + Хугшэд», найруулан — табигша, уран һайханай болон хугжэмэй шэмэглэл — Сойжин Жамбалова. Зүжэгэй премьерэ сентябрь һарада болоо.
• «Шэнхинүүр шулуунууд» («Поющие камни»), найруулан- табигша — Саян Жамбалов, Сойжин Жамбалова, уран зурааша- найруулагша ба хубсаһанай уран зурааша-Геннадий Скоморохов, композитор — Сойжин Жамбалова. Энэ зүжэгэй премьерэ ноябрь һарада болоо. 2016 ондо тус зүжэг Орос гүрэнэй үндэһэтэнэй "Алтан баг"гэһэн шангай ута-хуудаһанда ороһон юм. Энэ зүжэгэй премьерэ ноябрь һарада болоо.
• «Кто принцессу поцелует», найруулан- табигша Джемма Баторова. Тус зүжэгэй премьерэ декабрь һарада болоһон юм.

2016 ондо иимэ зүжэгүүд табигдаа:

• «Ухаанда орошогyй ушар» («Метранпаж»), найруулан табигша-Джемма Баторова, уран зурааша Антон Болкунов, хубсаһанай талаар уран зурааша — Аяна Цыдыпова. Зүжэгэй премьерэ март һарада болоо һэн.
• «Булжамууртын Орон» («Когда падают горы»), найруулагша-Саян Жамбалов, пластикын талаар найруулагша — Игорь Григорко, найруулан табигша-Геннадий Скоморохов, хубсаһанай талаар уран зурааша — Надежда Чехович, композитор — Сойжин Жамбалова. Зүжэгэй премьерэ июнь һарада болоо һэн. 2016 ондо тус зүжэг Россиин үндэһэтэнэй "Алтан баг"гэһэн шангай ута-хуудаһанда ороһон юм.
• «Наадан» («Наадагша»), найруулан табигша Владимир Бочаров, хатар найруулагша Мария Сиукаева. Зүжэгэй премьерэ сентябрь һарада болоо.
• «Ниидэлгэ. Бэлшэрэй түүхэ», найруулан табигша, композитор — Сойжин Жамбалова, уран зурааша-сценограф — Ольга Крупатина, хореограф-найруулагша — Мария Сиукаева, хүгжэмтэ шэмэглэлынь — Баатар Батзориг. Зүжэгэй премьерэ октябрь һарада болоо.
• «Принцесса на горошине», найруулан-табигша Виктор Жалсанов. Тус зүжэгэй премьерэ декабрь һарада болоһон юм.

2017 ондо иимэ зүжэгүүд табигдаа:

• «Смотритель», найруулан табигша-Сойжин Жамбалова, найруулан табигша уран зурааша, хубсаһанай уран зурааша-Надежда Скоморохова, хүгжэмтэ шэмэглэл — Баатар Батзориг, Анастасия Дружинина, Дахалэ Жамбалов. Тус зүжэгэй премьерэ февралиин 14-15-ай үдэрнүүдтэ болоо.
• «Аба эжын ургынууд», (Бү орхи, эжы") найруулагша-Ильсур Хасагбаев, уран найруулагша — Альберт Нестеров, хүгжэмтэ шэмэглэл-Ильшат Яхин. Зүжэгэй премьерэ апрелиин 14-15-ай үдэрнүүдтэ болоо.
• «Земля Эльзы», найруулан табигша-Тадас Монтримас, уран найруулагша — Кристина Войцеховская, хүгжэм зохёогшо-Анджей Пэтрас. Энэ зүжэгэй премьерэ июниин 21-22-ой үдэрнүүдтэ болоо.
• «Эжыетнай эрьенгээ», уран найруулагша Баярма Жалцанова, найруулан табигша уран зурааша — Анна Бубнова
• «Хүлэр түмэрэй амисхал», найруулан табигша Сойжин Жамбалова, уран зураашад: Геннадий Скоморохов, Надежда Скоморохова, хореограф: Мария Сиукаева. Тус зүжэгэй премьерэ октябриин 14-15-ай үдэрнүүдтэ болоһон байна.
• «Алдар. 9 секунда», найруулан табигша Саян Жамбалов, уран найруулагша Ольга Богатищева, хүгжэм зохёогшо Сойжин Ендонова, хатар найруулагша-Мария Сиукаева, видео — уран найруулагша Алексей Береснев. Тус зүжэгэй премьерэ ноябриин 29-30-ай үдэрнүүдтэ болоо.
• «Дан хуушан онтохон бэшэ», найруулан табигша Виктор Жалсанов. Декабрь һарада табигдаһан зүжэгэй премьерэ.

2018 ондо иимэ зүжэгүүд табигдаа:

• «Собачьи истории», реж. С.Жамбалова.
• «Басаган этигээрэй» Л.Баффи, реж С.Жамбалов
• «Алтана Стар», 2018, Ф.Буляков, реж. Ильсур Казакбаев.
• М. Булгаков «Дон Кихот», реж. О.Юмов.
• Н.Птушкина «Эжыетнай эрьенгээ», реж Б. Жалцанова.
• Н.Мунконова, Ж. Динганорбоева «История одного блогера», реж. Сойжин Жамбалова.

2019 ондо иимэ зүжэгүүд табигдаа:

• «Үншэн сагаан ботогон», реж. Сойжин Жамбалова
• «Хүхюун хүгшэдэй сай», реж. С.Жамбалова.
• «Уялга» Н.Цыденова, Ж.Динганорбоева, реж. А.Кудряшов.
• «Тугшан» С.Жамбалов., реж В.Печерникова.
• «Аламжи», реж А. Устинов.

2020 ондо

• «Наян Наваа» Б. Самбилов и В.Жалсанов, реж В.Жалсанов.

2023-2025 оной театральна хаһануудта иимэ зүжэгүүд табигдаа:

• «Халхын Гол. Тангариг», найруулан табигша Олег Юмов. 2024 оной июлиин 2-то премьерэ болоо. Халхын Голой байлдаануудай 85 жэлэй ойдо зорюулагданхай. «Алтан баг» гэһэн оросой үндэһэн театрай шангай Лауреат (2025)."Халхын гол. Тангариг" гэһэн зүжэгтэ "Мунхцэцэгэй роль Ялас гэмэ гүйсэдхэлгэ " гэһэн жюриин нэрэ хүндэтэй шагнал Буряад театрай зүжэгшэн Рая Бадмаева шагналда хүртөө.

• «Хугшэн эжыдээ». Вячеслав Дурненков Юрий Алесин хоёрой «На деревню к бабушку» гэһэн зүжэгөөр «Хугшэн эжыдээ» гэһэн уянгата комеди — һурагшадай, ехэшүүлэй ба гэр бүлын харалгын зүжэг. Энэ хадаа гансаардалга ба хэрэгтэй байха хүсэл, эдиршүүлэй һайн һайхан үйлэ хэхэ хүсэл, сэдьхэлэй һанаагаа зобохо хүсэл, дүтын зон тухай, ганса бэшэ зүрхэ хүдэлгэмэ түүхэ юм.

• «Би-Толгонай» гэжэ Чингис Айтматовай «Эхын таряалан» гэжэ туужын удхаар Борис Львов-Анохиной инсценировкодо байгуулагдаһан моноспектакль болоно. Толгонай эхэнэрэй хүнгэн бэшэ хуби заяан тухай энэ зүжэг хөөрэхэ. Хуби заяандань дайн, үлэсхэлэн, нүхэрөө, хүбүүдээ алдалга — олон зоболон тудаа. Гэбэшье, хуби заяанай хэды сохигдобошье, Толгонай доторой хүсэ алданагүй.

• «Эрбээхэй» Итальян драматург Альдо Николайн пьесээр «Эрбээхэй» («Бабочка») зүжэгэй премьерэ 2023 оной сентябриин 15-да буряад театрта болоһон юм.
• Сентябриин 5-да «Полковник бэшэнэ». 93-дахи онуудай түрүүшын 93-дахи хаһа дайнай эхилһээр 85 жэлэй ойдо зорюулагдажа, советскэ Союзай гвардин полковник Владимир Бузинаевич Борсоевой геройнууд писма болон бэшэг, түрүүшын тайзан дээрэ «Тайзан 59», найруулагша Олег Юмов гэгшэд уншана.
• «Үүлэн тээшэ харгы» — моноспектакль («Дорога на облаку…») монгол уласай уралигай габьяата ажал ябуулагша, профессор Найдангийн Ганхуягай зүжэгөөр. Нэгэ хэды сагай үнгэрхэдэ, автор зүжэгөө Буряад театртаа бэлэглэһээр, түүхын геройнуудта тайзан дээрэ ами оруулха сагынь ерээ. Зүжэг-театрай зүжэгшэн Цырен Батоцыреновэй харагшадай дура буляаһан режиссёрой дебют.
• «Чемодан соохи Хуби Заяан» гэһэн энеэдэтэй, уярма түүхэ "пенсионно элдэб наһанай"эрэшүүл, эхэнэрнүүд тухай домоглоно.
• Хоёр дүрөөгэй ханхинаан. Тус зүжэг буряадай арадай поэт Дамба Зодбич Жалсараевай 100 жэлэй ойдо зорюулагдана. Дамба Зодбичой ажабайдал-бэлэн бэшэ, бэрхэшээлээр, бэрхэшээлнүүдээр дүүрэн, гэбэшье эдэ бэрхэшээлнүүд залуу хүнэй үзэл бодол яажа бүрилдүүлээ гээшэб, тэрэнэй абари зангай тогтоолгодо нүлөөлөө.
• «Степные миражи DASHI» — Хүгжэмтэ-пластическа зүжэг, Тэрэнэй бэелхэ үндэһэн, режиссер Олег Юмовэй һанаашалгаар, дэлхэйдэ мэдээжэ уран барималша Даша Намдаковай ажалнууд болоо. Энэ хадаа Дашын барималнуудай театральна хэлэндэ түрүүшынхеэ абаашалга, үшөө тиихэдэ зариманиинь амидыржа, артистнарай туһаламжаар нюур, пластикатай боложо, зариманиинь хүдэлсэгүй зандаа үлөө.
• «Хатан» — гоё һайхан, шанга эхэнэрнүүд, тэдэнэй мэдэрэл, бодол, гүн архетип, энэ дэлхэй дээрэ байрлаһан газар тухай зүжэг. Хуби заяан тухай, хүн бүхэндэнь өөрыгөө танихань бэлэн. Эхэнэрнүүдэй түлөө дайн дажар эхилжэ, бүхэли гүрэнүүд, арадууд эзэлэгдэжэ, заримдаа тэрэ өөрөө сэрэгээ урагшань ябуулжа, арадуудта захирдаг байгаа.
• «НЕ-ДО-РОС-ль» гэһэн үенүүдтэ хубаагдаһан юрэ бусын нэрэтэй зүжэгые мүнөө үеын уншалга. Эгээл иимэ бэшэлгэ соо Денис Фонвизинэй зүжэг буряад театрай артист, найруулагшын ажал туршажа байһан Цырен Батоцыренов табиха гэжэ шиидээ. Фонвизинай талаар «Недоросль» гэһэн нэрэ авторай элирүүлһэн гол бэрхэшээл тэмдэглэнэ — залуу үетэнэй хүсэд бэшэ хүмүүжэл ба болбосорол.

Ном зохёол

• Найдаков В. Ц. Бурятское драматическое искусство: (к истории становления); Акад. наук СССР, Сиб. отд-ние, Бурят. компл. науч.-иссл. ин-т; отв. ред. Ц. О. Очиров. — Улан-Удэ: Бурят. кн. изд-во, 1962.
• Найдакова В. Ц. Бурятский академический театр драмы им. Х. Намсараева — последняя четверть XX в. (1975—2002 гг.); М-во культуры Рос. Федерации, Вост-Сиб. гос. акад. культуры и искусств. — Улан-Удэ: Изд.-полиграф. комплекс ВСГАКИ, 2002.
• Ходорковская Л. Бурят-Монгольский театр: очерк истории. — М.: Искусство, 1954

Ажаглалтанууд

Ссылки

• АУК РБ «Государственный Бурятский академический театр драмы им. Хоца Намсараева» (ород хэлэн). minkultrb.ru.
• Официальный сайт театра (ород хэлэн). urdram.ru.
• Государственный Бурятский академический театр драмы им. Хоца Намсараева (ород хэлэн). culture.ru.