Жамбалова Эржена Зугдаровна
| Эржена Зугдаровна Жамбалова | |
|---|---|
| буряад хэлэн Жамбалова Зугдарай Эржэн | |
 | |
| Түрэһэн һара үдэр | 1965 оной январиин 1 (61 наһатай) |
| Түрэһэн газар | |
| Хамаадал | |
| Болбосорол | |
| Мэргэжэл | зүжэгшэ, дуушан, хүгжэмэй зохёолшо, театральный деятель, режиссёр, театральный педагог |
| Эдэбхитэй жэлнүүд | 1987 -2021 |
| Шагналнууд |
 |
Эрже́на Зугда́ровна Жамба́лова (буряад хэлэн Жамбалова Зугдарай Эржэн (1965 оной январиин 1 (61 наһатай), Ленинград, РСФСР, Зүблэлтэ холбоото улас түрэһэн) — Оросой Холбоото Уласай соёлой ажаябуулагша, зүжэгшэн, дуушан, найруулагша, композитор, театрай багша,Г.Цыдынжаповай нэрэмжэтэ Буряадай оперо болон баледэй театрай захирал (2018 оной октябриин 2-һоо-2021 оной октябриин 8 болотор) байгаа[1].Оросой Холбоото Уласай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ (2010), Буряад Уласай арадай болон габьяата зүжэгшэн.
Намтар
Эржена Жамбалова 1965 оной январиин 1-дэ Ленинград хотодо түрөө. Бүри бага наһандаа эжы абатаяа Улаан-Үдэ зөөһэн юм[2].
1986 ондо дунда һургуулида һураһанай удаа (Оросой гүрэнэй тайзанай урлалай дээдэ һургуулида) Ленинградай гүрэнэй театрай, хүгжэмэй болон кинематографиин дээдэ һургуулида «Драмын театрай ба киногой зүжэгшэн» гэһэн мэргэжэлээр дүүргээ. 1989 ондо — ЛГИТМиК-тэ дадалгын ассистентурада һураа[3].
Театрта ажалай дэбжэлтэ
1990 ондо Буряад Орондоо бусажа, Хуса Намсараевай нэрэмжэтэ гүрэнэй буряад драмын академическэ театрта алба хэжэ эхилээ.
1997 онһоо 2002 он болотор Жамбалова Зүүн Сибириин соёлой болон урлалай академиин театральна искусствын кафедрын зүжэгшэнэй бэлиг шадабариин багшаар хүдэлөө. 2000 оной август һарада Буряад Уласай соёлой яаманай захиралтаар Буряадай гүрэнэй филармониин захиралаар томилогдоо[4].
2013 оной июль һараһаа — Хуса Намсараевай нэрэмжэтэ буряад драмын театрай уран һайханай хүтэлбэрилэгшэ[5].
2018 оной октябриин 2-һоо 2021 оной октябрь һара болотор Г. Ц. Цыдынжаповай нэрэмжэтэ буряадай оперо болон баледэй театрай захиралаар ажаллаа[6].
2023 онһоо — Буряад драмын театрай уран һайханай хүтэлбэрилэгшын зохёохы түсэлнүүдээр туһалагша[7].
Зохёохы ажаябуулга
1992 ондо Эржена Жамбалова нүхэртэеэ, Буряадай гүрэнэй академическэ драмын театрай зүжэгшэн Саяан Жамбаловтай хамта «Уянга» гэжэ дуунай театр байгуулаа. Жамбаловтанай «Дуһалнууд», «Зүүдэнэй бороо» гэһэн хубиин концертнэ программануудтай гэр бүлын дуэт Буряад уласай бүхы аймагуудаар болон Москва, Санкт-Петербург, Эрхүү, Шэтэ, Агын болон Усть-Ордын буряадай автономито тойрогуудта гастрольно тоглолтонууд амжалтатай үнгэрөө[8].
1993 ондо Эржена ба Саян Жамбаловтанай авторай дуунуудые бэшэжэ абаһан хоёр аудио-альбом гараа. 1996 ондо Жамбаловтан «Урагшаа» гэһэн рок-бүлгэм байгуулаа. 1997 ондо [Бээжэн]]дэ «Урагшаа» гэһэн компакт-диск гараһан байна. Бүлгэмэй зохёохы ажал ганса Буряад Орондо бэшэ, мүн Монгол, Хитад, Усть-Ордын, Агын тойрогуудта һайн мэдээжэ. Ехэ амжалтатайгаар Эржена Саян Жамбаловтан «Баян-Монгол» гэһэн эстрадна оркестртэй Монголдо болоһон фестивальнуудта наадаба.[9].
1996 онһоо Эржена Жамбалова буряад арадай уран бэлиг шудалалгада ехэ анхарал хандуулна. Энэ зорилгоор Буряадай, Усть-Ордын, Агын аймагуудаар жэл бүриин экспедицинүүдые түгэсхэжэ, арадай аман зохёолой материал, домог, дуу, домогуудые бэшэжэ абана. 2025 ондо Эржена Болон Саян Жамбаловтан Хоца Намсараевай нэрэмжэтэ гүрэнэй буряад драмын академическэ театрай тайзан дээрэ «Аба эжын уринэр» («Дети отца и матери») гэжэ дуунай танилсуулга дэлгэбэ[10].
Гол дуунууд ба хүгжэмэй түсэлнүүд
Рок-бүлэг «Урагшаа»
Бүлэгэй түрүүшын компакт-диск 1996 оной ноябриин найманда Бээжэндэ гараа. 1998 оной албан ёһоной бэшэ гаргалга гэжэ баһа мэдээжэ Альбом найруулгануудтай байгаа:«Чингис Хаан», «Ёохор», «Звезда кочевника», «Адуушанай Дуун…», «Урагшаа!», «Нара Буляалдаан…», «Һүлдэ Үзэгдэл…», «Ерэ Наашаа…», «Ерэхэеэ Яагааш…», «Найрай бүхын Соло…», «Бүртэ Шоно…», «Зүүдэн Бороо…», «Баллада о родине»[11].
Арадай хүгжэм суглуулгын түлэбүүд
1990-ээд онуудай һүүл багаһаа Эржена Жамбалова болон тэрэнэй наһанай нүхэр Саян Жамбалов буряад арадай аман зохёол сахин хамгаалха түсэлнүүдые: «Зүүн буряадуудай 100 дуун» болон «Баруун буряадуудай 100 дуун» бэелүүлээ[12]. Экспедицинүүдэй үедэ жэнхэни арадай аман зохёолой зүйлнүүдые бэшэжэ, тэрэнэй үндэһэн дээрэ хүгжэмтэ зүжэгүүд («Улейн басагад», «Зүүн буряадуудай Зуун дуунууд») табигдаа һэн.
Зохёохы ажалай гол найруулганууд
- «Звезда кочевника». Энэ дуун Баир Дугаровай шүлэгүүд дээрэ 1997 ондо зохёогдоо;
- «Дуhалнууд» («Капели») — 1990 ондо бэшэгдэһэн түрүүшын авторай дуун[3];
- «Нютагаа hананаб» («Вспоминая родину»);
- «Тэнгэриин бурхадууд»;
- «Хун шубуун» («Птица-лебедь»).
Ниитын ажаябуулга
Эржена Жамбалова Нью-Йоркдо дэлхэйн хүгжэмэй Дээдэ һургуулиин уласхоорондын түсэлнүүдтэ хабаадана. «Ла Мама» театртай (Нью-Йорк) хамта жэл бүри буряад домог болон онтохонуудай үндэһэн дээрэ зүжэгүүдые табидаг.
1997 ондо зүүн Сибириин соёл урлалай академидэ багшын ажал ябуулжа эхилээд, үндэһэн буряад зүжэгшэнэй студиин оюутадтай зүжэгшэнэй шадабариин хэшээлнүүдые ябуулаа.
2023, 2024 онуудта тэрэ Байгалай театральна һургуулиин түсэлнүүдые хүтэлбэрилэгшэ, зүжэгшэнэй талаар һурган хүмүүжүүлэгшэ боложо ябаа[13].
Шагналнууд ба зэргэнүүд
- Оросой Холбоото Уласай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ (2010)[14];
- Буряад Уласай арадай зүжэгшэн[15];
- Буряад Уласай габьяата зүжэгшэн;
- Улаан-Баатарта үнгэрһэн оршон үеын урлал гүйсэдхэгшэдэй Уласхоорондын конкурсын Лауреат (1995)[16].
Гэр бүлэ
- Наһанайнь нүхэр — Саян Жамбалов — Хуса Намсараевай нэрэмжэтэ гүрэнэй буряад драмын академическэ театрай найруулан табигша. Буряад Уласай арадай артист (2002), Оросой Холбоото Уласай соёлой габьяата ажаябуулагша (2010)[17];
- Басаган — Сойжин Жамбалова (1988 оной июлиин 10-да түрэһэн) — Оросой найруулагша ба композитор. Тэрэнэй ажалай дэбжэлтэдэ- Оросой залуушуулай академическэ театрта (РАМТ) ажал ба Нягань хотын Эдир харагшын театрай ахамад найруулагшын тушаал[18];
- Хүбүүн — Дахалай Жамбалов — хүгжэмшэн, Оросой академическэ залуушуулай театрай композитор[19], Хуса Намсараевай нэрэмжэтэ гүрэнэй буряад драмын академическэ театрай зүжэгшэн[20].
- Басаган — Юмжана Жамбалова — залуу уран зураашан.
Ажаглалтанууд
- ↑ "В Оперном назначен новый директор - Бурятский театр оперы и балета", 2021-10-07. 2026-05-15.
- ↑ Эржена и Саян Жамбаловы: «Жаль, что наши дети сегодня лишены таких впечатлений..» Дата обращения: 15 май 2026. Архивировано 2 октябрь 2018 года.
- ↑ 1 2 "Творческий вечер Саяна и Эржены Жамбаловых в Буряад театре посвящен Году семьи - Новости -". 2026-05-15.
- ↑ "Кадровые перемены - Новости -". 2026-05-15.
- ↑ "Эржена и Саян Жамбаловы: «Жаль, что наши дети сегодня лишены таких впечатлений..» - Новости -". 2026-05-15.
- ↑ "В Оперном театре назначен новый директор - Новости - ГАУК РБ «Бурятский государственный академический театр оперы и балета им. н. а. СССР Г. Цыдынжапова»". 2026-05-15.
- ↑ Театр шагает по стране | Автономное учреждение культуры Республики Бурятии «Бурятский Государственный Академический Театр Драмы им. Хоца Намсараева» (ород хэлэн). burdram.ru. Дата обращения: 15 май 2026.
- ↑ В Улан-Удэ сменился худрук бурятского театра драмы(неопр.). www.baikal-media.ru. Дата обращения: 15 май 2026.
- ↑ Саян Жамбалов – актер, режиссер, романтик или Стакан водки в Городе мокрых камней | Автономное учреждение культуры Республики Бурятии «Бурятский Государственный Академический Театр Драмы им. Хоца Намсараева» (ород хэлэн). burdram.ru. Дата обращения: 14 май 2026.
- ↑ "В Бурдраме состоялась премьера песни «Аба эжын уринэр»". 2026-05-15.
- ↑ Урагшаа (Uragsha Group) (1998) (Улан-Удэ) (ород хэлэн). vk.com. Дата обращения: 15 май 2026.
- ↑ "В Улан-Удэ выпущен диск «100 песен восточных бурят»". 2026-05-15.
- ↑ "Байкальская театральная школа начнется уже через неделю - Новости - АУК РБ «Бурятский республиканский театр кукол "Ульгэр"". 2026-05-15.
- ↑ Жамбалова Эржэнэ Зугдаровна – Награды России, 12 октября 2010 (ород хэлэн). ru.nagrady.by. Дата обращения: 15 май 2026.
- ↑ Жамбалова Эржэна Зугдаровна – Театральные архивы России и русского зарубежья. theatre-museum.ru. Дата обращения: 15 май 2026.
- ↑ Творческий вечер Саяна и Эржены Жамбаловых с аншлагом прошел в Буряад театре (ород хэлэн). burunen.ru. Дата обращения: 15 май 2026.
- ↑ Саян Жамбалов | Автономное учреждение культуры Республики Бурятии «Бурятский Государственный Академический Театр Драмы им. Хоца Намсараева» (ород хэлэн). burdram.ru. Дата обращения: 15 май 2026.
- ↑ Сойжин Жамбалова (ород хэлэн). ramt.ru. Дата обращения: 15 май 2026.
- ↑ Дахалэ Жамбалов (ород хэлэн). ramt.ru. Дата обращения: 15 май 2026.
- ↑ Дахалэ Жамбалов | Автономное учреждение культуры Республики Бурятии «Бурятский Государственный Академический Театр Драмы им. Хоца Намсараева» (ород хэлэн). burdram.ru. Дата обращения: 15 май 2026.