Будажапова Евгения Дампиловна

Сүлөөтэ Нэбтэрхы Толи — Википеэдиһээ
Евгения Будажапова
Будажапова, Евгения Дампиловна.jpg
Түрэһэн үдэр 1949 оной сентябриин 14(1949-09-14)
Түрэһэн газар
Наһа бараһан үдэр 2012 оной апрелиин 11(2012-04-11) (62 наһатай)
Наһа бараһан газар
Гүрэн
Түхэл Театральна зүжэгүүдые уранаар шэмэглэлгэ
Һуралсал Эрхүүгэй уран зурагай училищи шэмэглэлэй-хабсарга урлалай таһаг
Мэргэжэл дээшэлүүлгын бүхэсоюзна институт
Нэрэ зэргэнүүд Буряад Уласай габьяата уран зурааша(1986)
Буряад уласай арадай уран зурааша (2007)
Шангууд Уран зохёолой болон урлалай талаар Буряад Уласай гүрэнэй шан(хоёр дахин)

Евгения Дампиловна Будажапова (1949 оной сентябриин 14(1949-09-14), Большой Луг[d], Буряадай АССР[d] түрэһэн — 2012 оной апрелиин 11(2012-04-11) (62 наһатай), Улаан-Үдэ наһа бараһан) ― зүблэлтын ба оросой уран зурааша. Буряадай АССР-эй габьяата уран зурааша, Буряад Уласай арадай уран зурааша, уран зохёолой болон урлалай талаар Буряад Уласай Гүрэнэй шангай хоёр дахин лауреат[1].

Намтар

1949 оной сентябриин 14-дэ Буряадай АССР-эй Хяагтын аймагай Ехэ Нуга һууринда багшанарай бүлэдэ түрөө[2].

1966 ондо дунда һургуулияа дүүргээд, Улаан-Үдын эмнэлгын училищида һурахаяа ороо һэн. 1969 онһоо 1971 он болотор Сэлэнгын аймагай Поворот тосхоной фельдшерскэ пунктые даагшаар хүдэлөө[3].

1971 ондо Эрхүүгэй уран зурагай училищида шэмэглэлэй-хабсарга урлалай таһагта орожо, 1976 ондо дүүргээ. Эрхүү хотодо нэгэ хэды саг соо ажаһуужа, эдир харагшын театрта болон Николай Охлопковой нэрэмжэтэ Драмын театрта (ород) (бур.уран зурааша-шэмэглэгшээр хүдэлөө[1].

1979 ондо Буряад Орондоо бусажа, Хуса Намсараевай нэрэмжэтэ гүрэнэй буряад драмын академическэ театрта уран зурааша-найруулагшаар хүдэлжэ эхилээ[3].

1980-яад онуудаар «Ахамад уран зурааша» гэһэн мэргэжэлээр Бүхэсоюзна мэргэжэлээ дээшэлүүлгын дээдэ һургуулида болон Оросой театральна ажал ябуулагшадай холбооной дэргэдэхи дээдэ курсануудта һуралсал гараа[4].

1988 ондо Оросой Холбоото Уласай уран зураашадай Холбооной гэшүүн болоо. 1991 онһоо 1999 он болотор Буряадай уласай хүүхэлдэйн «Үльгэр» театрта зүжэгүүдые шэмэглэгшэ уран зураашаар хүдэлөө[3].

2012 оной апрелиин 11-дэ Улаан-Үдэдэ наһа бараа[4].

Зохёохы зам

Театрай ажалнууд

Белорус драматург Алексей Дударевай (1982), Цырен Шагжинай «Будамшуу» (1983), Доржи Эрдынеевэй «Бальжан Хатан» (1985) зүжэгүүдтэ эскизүүдые бүтээгээ. Хоца Намсараевай нэрэмжэтэ Буряадай гүрэнэй драмын академическэ театрай гайхамшаг зүжэгүүдэй нэгэн болохо «Дамдин лама» (театральна 1989 — 90 онуудай хаһа, найруулагша Цырендоржо Бальжанов, Баяр Эрдынеевэй ба Ринчин Бадмаевай зүжэгөөр)[5]. Энэ зүжэгые уран һайханаар шэмэглэжэ хүдэлһэнэйнгөө түлөө 1992 ондо Буряад уласай гүрэнэй шанда хүртэһэн, харин тус зүжэг Өөрөө Елена-Гура (Польшо) хотодо үнгэрһэн театральна фестивалиин лауреат болоһон юм[6].

Буряадай Уласай хүүхэлдэйн «Үльгэр» театрта олон мэдээжэ зүжэгүүдые, Тодорхойлбол, «Сэсэн Үхин Ногоодой», «Нохойнууд» гэхэ мэтые шэмэглээ. Эдэ хоёр зүжэг Киевтэ болоһон Уласхоорондын фестивальда болон Александр Вампиловай нэрэмжэтэ фестивальда хабаадаһан байна. Мүн Улаан-Үдэдэ Н.Бестужевай нэрэмжэтэ ород драмын театрта (ород) (бур. хүдэлжэ, «Поминальная молитва», "Семейный портрет глазами постановленных " гэһэн зүжэгүүдые шэмэглээ[2].

Уран зураг ба графика

Уран зураашын бүтээл реалис ба символическа элементнүүдэй хослолоор тодорхойлогдоно. Будажапова театрта хүдэлхэһөө гадна уран зурагай зурагуудые, дүрэ зурагуудые бэшэдэг байгаа: «Искусствовед А. В. Тумаханиин Портрет», «Бастын Портрет» (1997), «Майдари Жапхандаевай Портрет» (1997), «Бабье лето» (1998), "Лариса Егоровагай Портрет (1998), «һарын гэрэлэй нааданууд» (1999), «Бага наһан тухай дурсалганууд» (1999), «Людмила» (2001), «Далай дээгүүр эхэнэр» (2001), «Эрье» (2001)[1].

Евгения Будажаповагай бүтээлнүүд Цыренжап Сампиловай нэрэмжэтэ Уран зурагай музейдэ болон хубиин суглуулбаринуудта байдаг.

Үзэсхэлнүүд

1974 онһоо уласай, зональна, оросой ба гадаадын элдэб үзэсхэлэнгүүдтэ хабаадаа, тэрэ тоодо Цыренжап Сампиловай нэрэмжэтэ Уран зурагай музейдэ хубиин үзэсхэлнүүдые үнгэргөө. Хубиин үзэсхэлэнгүүд 1979, 1998, 2009 онуудта Улаан-Үдэдэ, 1990 ондо Эрхүү хотодо үнгэрһэн байна.

Будажапова олон тоото бүлэгэй үзэсхэлэнгүүдтэ хабаадаа, тэрэ тоодо Хилын саана — Францида, Польшодо, Монголдо ба Хитадта. 2013 ондо тэрэ Улаан-Үдэдэ Театрай уран зураашадай үзэсхэлэндэ хабаадагшадай дунда айгаа, Тэрэнь К. С. Станиславскиин түрэһөөр 150 жэлэй ойдо зорюулагдаа[3].

Шагналнууд ба зэргэнүүд

  • Зохёохы залуушуулай Бүхэсоюзна фестивалиин Лауреат (1983)[2];
  • Буряадай АССР-эй габьяата уран зурааша(1986)[2];
  • Буряад Уласай гүрэнэй шан (1992 — «Дамдин-лама» гэһэн зүжэгые шэмэглэһэнэй түлөө, 1993)[2];
  • Буряад уласай арадай уран зурааша(2007)[7][2].

Ном зохёол

  • Бороноева Т. А. Игры лунного света заметки о творчестве [бурят. худож.-декоратора] Е. Будажаповой) // Реалистическое и символическое в художественной культуре Бурятии. — Улан-Удэ, 2000. — С. 71-77.
  • Будажапова Е. Д. Портрет Егоровой Л. И. Эскиз к спектаклю"Приведение" Г. Ибсена // Современное изобразительное искусство Бурятии / вступит. ст. З. К. Церетели авт. проекта и сост. Р. Б. Цыденова, Л. М. Вишнякова, С. И. Ильин; Творческий союз художниковРоссии, М-во культуры Республики Бурятия, Союз художников Республики Бурятия, Художественный музей им. Ц.Сампилова. — Улан-Удэ: Б.и.,2003. — С. 10: цв. ил. — (К 80-летию Республики Бурятия, 70-летию Союза художников Республики Бурятия, 60-летию художественного музея им. Ц.Сампилова).
  • Будажапова Евгения: [кратк. биогр. сведения] // Женщина у Байкала: выст. 22 марта-24 апреля 2001 г./ авт. текста Т. А. Бороноева, сост. Т. А. Бороноева, Т. Е. Алексеева. -Улан-Удэ, 2001. — С. 12.
  • Будажапова Евгения: [кратк. сведения] //Современное изобразительное искусство Бурятии: каталог / вступит. ст. В.Прокопьева, авт. проекта Р. Б. Цыденова, кураторы проекта: С. Л. Цоктоев, С. Э. Цыденова, С. И. Ильин; творческ. Союз художников России, М-во культуры Республики Бурятия, Союз художников Республики Бурятия. — [Б.м.]: [Б.и.], 2003. — С. 18: цв. ил.
  • Будажапова Евгения Дампиловна: [художник-постановщик] // Художники Бурятии: каталог 80-90-е годы. — Улан-Удэ, 2000. — С. 11: ил., портр.

Ажаглалтанууд

  1. ↑ 1 2 3 Будажапова Евгения. Soyol.ru. Дата обращения: 9 май 2026. Архивировано 11 март 2022 года.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 К 75-летию Будажаповой Евгении Дампиловны. Бурятский государственный академический театр драмы им. Х. Намсараева. Дата обращения: 9 май 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 Знаменитые люди села Большой Луг. Дата обращения: 9 май 2026. Архивировано 21 декабрь 2016 года.
  4. ↑ 1 2 В Бурятии умерла главный художник Бурдрама. Байкал-Daily (13 апрель 2012). Дата обращения: 9 май 2026.
  5. ↑ Бурятский театр и буддизм. Петербургский театральный журнал. Дата обращения: 9 май 2026.
  6. ↑ Евгения Будажапова. Soyol.ru. Дата обращения: 9 май 2026.
  7. ↑ Ушла из жизни Евгения Дампиловна Будажапова. Дата обращения: 9 май 2026. Архивировано 11 март 2022 года.

Ссылкэнүүд

"https://bxr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Будажапова_Евгения_Дампиловна&oldid=368980" хуудаһанһаа абтаһан