«Үльгэр» гэһэн Хүүхэлдэйн театр

Сүлөөтэ Нэбтэрхы Толи — Википеэдиһээ
«Үльгэр» гэһэн Хүүхэлдэйн театр
Театр кукол "Ульгэр" по ул. Свердлова, 6В.jpg
Байгуулагдаһан үдэр 1967 ондо
Основатель Фёдор Васильевич Гаврилов
Шагналнууд Премия Правительства Российской Федерации — 2018
Здание театра
Байрлаһан газар Улаан-Үдэ хото, Свердловай гудамжа, 6в к2
Вместимость 50 һуури
Руководство
Захирад Дашидоржиева Баирма Гуродагбаевна
Уран һайханай талаар хүтэлбэрилэгшэ Жалцанов Эрдэни Бато-Очирович
Сайт ulger.ru

Буряад Уласай Хүүхэлдэйн «Үльгэр» театр (ород хэлэн Буря́тский республика́нский теа́тр ку́кол «Ульгэ́р») — Буряад Уласай Улаан Үдэ хотын хүүхэлдэйн театр.

Түүхэ

1965 ондо ород драмын театрай дэргэдэ хүүхэлдэйн студи байгуулха үүсхэл театральна уран зурааша Быстров Николай Андреевич гаргаһан юм, тэрэнэй удаа 1967 ондо артист В. А. Закатов театр эмхидхэн байгуулһан[1]. Залуу театрай түрүүшын зүжэг хадаа «Сестрица Аленушка и братец Иванушка» гэһэн зүжэг болоно. Түрүүшээр «Үльгэр» театр өөрын байшангүй, нүүдэл театрай зэргэтэй байгаа. 1983 ондо Ленинэй гудамжаар 46 хаягаар оршодог Буряад драмын театрай анханай байһан байшан үгтэһэн юм.

Зохёохы коллективэй гол яһан 1970-аад онуудай тэн багаар, труппада буряад артистнуудай ороходо, байгуулагдаһан юм. Энэ сагһаа театр буряад хэлэн дээрэшье зүжэгүүдые табижа эхилһэн юм[2]. 1990 ондо зүүн Сибириин соёл урлалай академи (ВСГИКа) олон тоото дүүргэгшэд труппада оролсоһон байна.

«Үльгэр» театр олон жэлэй туршада баян репертуартай болоо, тэрэ тоодо дэлхэйн арадуудай классическа онтохонууд болон буряад[3]Цырен-Базара Бадмаевай, Жан Зиминай, Ц. Дондуковагай, Г. Башкуевай болон бусад драматургнуудай зүжэгүүд табигдадаг һэн[4].

1923 оной майн 30-да Буряад-Монголой Зүблэлтэ Социалис Улас байгуулагдаһан юм. 2018 оной майн 30-да уласай байгуулагдаһаар 95 жэл гүйсэбэ. Энэ үдэр тухай «Үльгэр» Буряад ороной харагшадта, ажаһуугшадта уласай түүхэдэ байшан юун болоноб гэжэ һануулаа.

«Үльгэр» театрта онсо һара үдэр юм. Юуб гэхэдэ, эгээл энэ театрай Ленинэй гудамжаар, 46-дахи түрэл байшан соо 1920 ондо Үбэр Байгалай ажалша зоной Съезд дээрэ Алас Дурна Зүгэй Улас байгуулха тухай Деклараци баталагдажа, Засагай газар һунгагдаа бэлэй. Харин гурбан жэлэй үнгэрһэн хойно 1923 оной декабрь һарада Буряад — Монголой АССР — эй Соведүүдэй I Съезд дээрэ ЦИК (БурЦИК), Совнарк-Буряад-Монголой АССР-эй түрүүшын правительство һунгагдаһан байна ."

« Улаан-Үдэдэ Совнаркомой Байшан — Заншалта ёһоороо Буряадай мэргэжэлтэ урлалай түб байгаа. Эгээл тэрээн соонь хүгжэмтэ-драмын театр байһан, һүүлдэнь тэрэнэй үндэһэн дээрэ Оперо болон баледэй Театр болон Буряад драмтеатр байгуулагдаа, мүн Ород драмын театршье энэ байшан соо хүдэлөө»[5][6]

Энэ газар хадаа республикын театральна искусствын үлгы болоно."

2017 оной октябриин 1-дэ Ленинэй гудамжаар оршодог театрай түүхэтэ байшан,46 усалай гэжэ тоологдожо, 2018 ондо театр Свердловэй, 6В гудамжаар оршодог гэртэ саг зуура байра эзэлээ.

«Нүүдэлшын Зам» гэһэн уласхоорондын фестиваль

Тус Фестиваль 2007 ондо Буряадай соёлой Яаман байгуулһан, заншалта ёһоороо хүүхэлдэйн «Үльгэр» театр тэрэнэй эмхидхэгшэ болоно[7]. Проводится один раз в пять лет (2007, 2012, 2017 и 2022 годах)[8][9] «Нүүдэлшын Зам» гэһэн фестивалиин гол зорилгонууд: эрхим зохёохы бүлгэмүүдые ба гүйсэдхэгшэдые (зүжэгшэдые, найруулагшадые, уран зураашадые, драматургнуудые) элирүүлгэ, оростошье, хари гүрэнүүдтэшье хүүхэлдэйн театрнуудтай зохёохы холбоо тогтоолго, хүүхэлдэйн театрнуудай зохёохы ябаса эмхидхэлгэдэ дүй дүршэлөөрөө андалдалга, арадуудай оюун сэдьхэлэй нэгэдэлэй, хани барисаанай ба үндэһэ яһатанууд хоорондын эб найрамдалай үзэл ойлгомжонуудые бүрилдүүлгэ ба дэлгэрүүлгэ. Фестивалиин гол зорилго-хүүгэдые гоё һайханиие мэдэрэн хүмүүжүүлгэ, дэлхэйн арадуудай оюун сэдьхэлэй баялигта хабаадуулга болоно. Ондо ондоо жэлнүүдтэ тус фестивальда Ород гүрэнэй элдэб театрнууд, Мүн Монголһоо, Хитадһаа, Японһоо театрнууд хабаадаһан байна[8][10].

«Нүүдэлшын Зам» гэһэн Фестиваль гурбан шэглэлээр эрхимүүдые элирүүлнэ:

  • «Эрхим зүжэг»;
  • «Эрхим найруулагша»;
  • «Уран зураашын эрхим ажал»"

2022 оной июлиин 5-һаа 10 болотор «Үльгэр» театр «Нүүдэлшын Зам» гэһэн хүүхэлдэйн театрнуудай IV уласхоорондын фестиваль үнгэргэбэ. Тус Фестиваль театрай 55 жэлэй ойн баярта дашарамдуулагдаа. «Нүүдэлшын Замай» хэмжээндэ Буряадай ажаһуугшад болон айлшад Үндэһэн дээдэ театральна шанда болон «Алтан баг» фестивальда тэмдэглэгдэһэн Оросой Холбоото Уласай түрүү бэеэ дааһан театрнуудай, Мүн Монгол оронһоо хоёр хүүхэлдэйн театрнуудтай танилсаа.

Театрнууд хабаадагшад:

  • Анна Викторовагай «КукФо» гэһэн авторай театр (Санкт-Петербург хото), "Птифуры « гэһэн зүжэг. Хүгшэн эжынэр»
  • МОНГОЛОЙ "СИТИ Университет " гэһэн хүүхэлдэйн бэеэ дааһан театр(Улаан-Баатар хото), "Амиды зурагууд"гэһэн зүжэг
  • Театрай Компани Наталья Суконкинагай (Москва хото), спекаткль «Хон-жэн. Зорюулга Эдит пиаф»
  • Монголой гүрэнэй хүүхэлдэйн театр (Улаан-Баатар хото), "Хоёр нүхэдэй Түүхэ"зүжэг
  • Яна Туминагай лаборатори (Санкт-Петербург хото), "Джинжик"зүжэг

Фестивалиин эзэд болохо «Үльгэр» театр хара-хүрин үнэгэнэй бултанда дурлаһан түүхэ, « … и звали его Домино» Яна Тумина ба Александр Балсанов хоёр найруулагшадай зүжэг табиһан байна[11].

«Алтан баг» гэһэн театральна фестивальда илалтанууд

2006 он. «Дууша годли»

2006 ондо «Поющая стрела» театрай зүжэг россиин театральна «Золотая маска» фестивальда нэгэ доро хоёр номинацида илажа гараа. Найруулагша Эрдэни Жалцанов найруулан табиха бодол яагаад бии болооб гэжэ хөөрэбэ.

" Зүжэгэй бодол тушаан боложо мүндэлөөгүй. Үнгэрһэн XX зуун жэлэй 80-яад онуудай һүүл багаар, 90 — ээд онуудай эхеэр буряадай онсо өөрсэ уран зурааша Цырен-Намжил Очировай зурагуудтай түрүүшынхиеэ танилсаа һэм. Үшөө амиды байхадаа, зохёохы ажалынь ёһотой хэмжээндэ сэгнэгдээгүй байгаа. Уран зураашын зурагууд соо нүүдэлшэ буряадуудай һуудал байдал дүршэл ехэтэй нюдэндэ юрэ бусын хараатайгаар харуулагданхай.

"Хүнүүд, тэдэнэй дэлхэйе тойроһон амитад өөрын байгаалиин оршондо ажаһуудаг. Мүн уран зураашын шухала бэшэ талань-тэрэ ажабайдалда, геройнуудтаа хандасань. Ямаршье зураг геройнуудай өөһэдынь шог зугаагаар, өөрыгөө шоглон нэбтэрэнхэй.

гээд, тэрэнэй зохёохы ажалай, геройнуудайнь ажабайдалай жама ёһоной үргэлжэлэл хүүхэлдэйнүүд соохи эпическэ драма болохо гэжэ намда һанагдаа һэн[12].

2008 он. «Небесный аргамак»

Хоёр жэлэй үнгэрһэн хойно, 2008 ондо, «Үльгэр» дахинаа «Алтан багай» лауреат болоо һэн. Моринхур тухай домогуудай удхаар Туяна Бадагаевагай найруулһан «Тэнгэриин аргамак» зүжэг «Хүүхэлдэйн театрта эрхим зүжэг» гэһэн номинацида илажа гараа. Найруулагша Туяна Бадагаева зүжэг юундэ хоёр нэрэтэй юм гэжэ хөөрэбэ:

"эртэ урда сагһаа хүнэй түрүүшын туһалагша морин байгаа. Элдэб арадуудта хани барисаан, тэдэнэй хоорондо урбалта тухай олон домогууд бии. Тыва, монгол, япон, хитад домогууд манай зүжэгэй үндэһэ һуури болоһон юм… «Гэсэр» гэһэн үндэһэн үльгэрһөө хэһэг бии. Ехэдээл һаа, бидэ моринхур тухай өөрын домог байгуулаабди, «Тэнгэриин Аргамак» зүжэгтэ «Моринхур тухай домог» гэһэн хоёрдохи нэрэнь.[13].

2010 он. «Кумаланай мүнхэ гэрэл доро»

2010 ондо театр «Кумаланай мүнхэ гэрэл доро» гэһэн зүжэгтэй «Алтан багта» дахин илана. Зүжэгэй найруулагша Эрдэни Жалцанов «Найруулагшын Эрхим ажал» гэһэн номинацида лауреат болоо, гадна энэ зүжэг үшөө хоёр шанда — «Хүүхэлдэйн театрта эрхим зүжэг», «Уран зураашын Эрхим ажал» — Эрдэни Жалцанов, Евгений Болсобоев дэбжүүлэгдэһэн байна. «БилетОмск» энэ зүжэг тухай иигэжэ бэшэһэн юм:

Хүүхэлдэйн тоглолтын удха зохёол юрын ба мүнхэ: һайн ба муугай, гэрэл ба харанхын тэмсэл. Нэгэ сагай туршада тэрэ тайзан дээрэ бүхы хүн түрэлтэнэй дэлхэйн түүхэдэ — орос гүрэн эгээн хойто арадуудай нэгэн болохо эвенкнүүдэй домогуудай, онтохонуудай ба һүзэг этигэлнүүдэй призмэ соогуур дэлгээгдэнэ. Эрдэни Жалцанов хүн зоной болон амитадай юртэмсын харилсаанай тааралдал тухай үльгэр табиба. Эвенк онтохонууд имагтал энээн тухай домоглоно — хүнүүд байгаалиин үхибүүд болоно. Энэ зүжэгтэ хүн Замбуулинай частицаар үзэгдэнэ.[14].

Орос гүрэнэй үндэһэтэнэй шан ба «Алтан баг» фестиваль

Год Номинант Номинация Результат
2006 «Поющая стрела» Зүжэг Илалта
Эрдэни Жалцанов Найруулагшан ажал Номинаци
Ольга Акимова Уран зураашын ажал Номинаци
Арсалан Бидагаров Зүжэгшэнэй ажал Номинаци
Жаргал Лодоев Зүжэгшэнэй ажал Илалта
2008 «Небесный аргамак» Зүжэг Номинаци
Туяна Бадагаева Найруулагшын ажал Илалта
Павел Павлов Уран зураашын ажал Номинаци
Арсалан Бидагаров Зүжэгшэнэй ажал Номинаци
Оксана Лодоева Зүжэгшэнэй ажал Номинаци
2010 «Под вечным светом Кумалана» Зүжэг Номинаци
Эрдэни Жалцанов Найруулагшын ажал Илалта
Евгений Болсобоев, Эрдэни Жалцанов Уран зураашын ажал Номинаци
2019 Руслан и Людмила Зүжэг Шэглэл
Яна Тумина Найруулагшын ажал Шэглэл
Кира Камалидинова Уран зураашын ажал Шэглэл
Даши Рабданов Зүжэгшэнэй ажал Шэглэл
Даваасурэн Бат-Улзий Зүжэгшэнэй ажал Шэглэл
Булган Золжаргал Уран зураашын ажал Шэглэл
2020 …и звали его Домино Зүжэг Шэглэл
Яна Тумина, Александр Балсанов Найруулагшын ажал Шэглэл
Яна Тумина, Александр Балсанов Уран зураашын ажал Шэглэл

«Арлекин — 2020» гэһэн Бүхэроссиин Фестиваль

Год Номинант Номинация Результат
2020 Резеда Гаянова Хореографай эрхим ажал Шэглэл
Андрей Миронов Гэрэлэй талаар уран зураашын эрхим ажал Шэглэл
«…и Звали его Домино» гэһэн зүжэг Зүжэгшэнэй эрхим ансамбль Шэглэл
Яна Тумина, Александр Балсанов Найруулагшын эрхим ажал Шэглэл
«…и Звали его Домино» зүжэг Театральна шүүмжэлэгшэдэй эблэлэй тусхай шан Шэглэл
«Үльгэр» хүүхэлдэйн театр «Радио России» гэһэн ГРК-гай фестивалиин мэдээсэлэй юрэнхы суг ажаллагшын тусхай приз Шэглэл

Фестивальнуудта хабаадалга

  • Бейрутада (Ливан) уласхоорондын театрай фестиваль (1999);
  • III шэтэдэ «Байгалай бэһэлиг» гэһэн хүүхэлдэйн театрнуудай региональна фестиваль (2003);
  • I Элистэдэ «Кееда» гэһэн хүүгэдэй болон эдиршүүлэй зүжэгүүдэй уласхоорондын фестиваль (2004);
  • III Омск хотодо Сибириин хүүхэлдэйн театрнуудай региональна фестиваль (2006);
  • Омск хотодо «В гостях У Арлекина» гэһэн хүүхэлдэйн театрнуудай I-дэхи уласхоорондын фестиваль (2009);
  • Суботицада хүүгэдэй театрнуудай уласхоорондын 20-дохи фестиваль (Серби, 2013) — «Үндэһэн ёһо заншалаа сахиһанай түлөө» номинацида лауреат, «Кумаланай мүнхэ гэрэл доро» гэһэн зүжэг-найруулагша Эрдэни Жалцанов;
  • XI "КукАРТ " гэһэн хүүхэлдэйн ба синтетическэ театрнуудай Уласхоорондын фестиваль (Санкт-Петербург, 2013);
  • III Алматы хотодо хүүхэлдэйн Уласхоорондын карнавал (Казахстан, 2013) — «Дерсу» зүжэг найруулагша Эрдэни Жалцанов, уран зурааша Ольга Акимова гурбан номинацида хүртөө: "Эрхим зүжэгэй түлөө " " «Эрхим найруулагша»,"Эрхим сценографи";
  • V «Һолонго» гэһэн хүүхэлдэйн үндэһэн театрнуудай фестиваль (Самара хото, 2013) «Байгалай Басаган — Ангар» гэһэн зүжэг, найруулагша Эрдэни Жалцанов;
  • VI хүүхэлдэйн үндэһэн театрнуудай «Һолонго» Фестиваль (Самара хото, 2015) «Кумаланай мүнхэ гэрэл доро» гэһэн зүжэг, найруулагша Эрдэни Жалцанов;
  • III «Нүүдэлшэдэй зам» театрнуудай уласхоорондын фестиваль (Улаан-Үдэ хото, 2017) спектакль «Сайнэр. Говорящий с ветром» режиссер Эрдэни Жалцанов;
  • Орос гүрэнэй үндэһэтэнэй театральна «Алтан баг» шан (Москва хото, 2019) «Руслан Людмила Хоёр» зүжэг найруулагша Яна Тумина;
  • I-дэхи Можын хоорондын Ураал-Сибириин фестиваль-хүүхэлдэйн театрнуудай конкурс " Сибирь. Терра Магика " (Красноярск хото, 2019) «Руслан Людмила Хоёр» зүжэг найруулагша Яна Тумина;
  • III Уласхоорондын Хүүгэдэй Ехэ фестиваль (Москва хото, 2019) зүжэг « … и звали его Домино» найруулагша Яна Тумина, Александр Балсанов;
  • Бүхы Ород гүрэнэй үхибүүдтэ зорюулагдаһан эрхим зүжэгүүдэй Фестиваль «Артмиграция-детям»(Москва хото, 2019) зүжэг « … и звали его Домино» найруулагша Яна Тумина, Александр Балсанов;
  • Фестиваль « Школа. Студия. Мастерская» (Санкт-Петербург хото, 2019) зүжэг «…и звали его Домино» найруулагша Яна Тумина, Александр Балсанов;
  • XVII-дохи Бүхэроссиин Фестиваль[15]. (Санкт-Петербург хото, 2019) зүжэг «…и звали его Домино» найруулагша Яна Тумина, Александр Балсанов;
  • Россиин үндэһэтэнэй театральна «Алтан баг» шан (Москва хото, 2020) зүжэг «…и звали его Домино» найруулагша Яна Тумина, Александр Балсанов;
  • Бүхы Ород гүрэнһөө хүүгэдтэ зорюулагдаһан эрхим зүжэгүүдэй Фестиваль « Артмиграци-үхибүүдтэ]» (Москва хото, 2021) зүжэг «Кукушка» найруулагша Анна Коонен, уран зураашан Александра Громова;
  • IV Уласхоорондын Хүүгэдэй Ехэ фестиваль (Москва хото, 2021) «Хүхы» зүжэг найруулагша Анна Коонен, уран зурааша Александра Громова.
  • Россиин үндэһэн театральна «Алтан Баг» шан (2021) «Аладдинай Шэдитэ лаампа» зүжэг, найруулагша Анна Иванова-Брасинская.
  • II Регион Хоорондын Ураал-Сибириин фестиваль-хүүхэлдэйн театрнуудай конкурс " Сибирь. Терра Магика «(Красноярск хото, 2022)» Аладдинай Шэдитэ лаампа « зүжэг, найруулагша Анна Иванова-Брасинская.
  • Хүүгэдэй хүүхэлдэйн болон театрнуудай „Сказочный балаганчик Скомороха“ гэһэн Уласхоорондын IV фестиваль (Томск хото, 2022) „Дууша Репкэ“ гэһэн зүжэг, найруулагша Эрдэни Жалцанов.

Шагналнууд

  • Ород классикын зохёолнуудаар эрхим театральна найруулгын түлөө Оросой Холбоото Уласай Засагай Газарай шан (2018 оной декабриин 12) — „Руслан Людмила Хоёр“ зүжэгэй түлөө (А. С. Пушкинай „Руслан Людмила хоёр“ поэмээр)»[16].

Мүн тиихэдэ

Ажаглалтанууд

  1. ↑ О театре (ород хэлэн). ulger.ru. Дата обращения: 8 январь 2026.
  2. ↑ Культура. web.archive.org. Дата обращения: 18 январь 2026.
  3. ↑ АУК РБ «Бурятский республиканский театр кукол "Ульгэр" - Театрально-зрелищные. minkultrb.ru. Дата обращения: 26 январь 2026.
  4. ↑ АУК РБ «Бурятский республиканский театр кукол "Ульгэр" (ород хэлэн). minkultrb.ru. Дата обращения: 18 январь 2026.
  5. ↑ Надежда Гончикова Кукольный театр Бурятии: история продолжается. — Улан-Удэ: ОАО "Республиканская типография", 2007.
  6. ↑ Составитель, редактор В.Ц. Найдакова и коллектив авторов. Гомбожап Цыдынжапов. Материалы и воспоминания (К 100-летию со дня рождения). — Улан-Удэ: ОАО "Республиканская типография", 2005. — С. 32.
  7. ↑ Программа международного театрального фестиваля «Путь кочевника» (ород хэлэн). burunen.ru. Дата обращения: 8 январь 2026.
  8. ↑ 1 2 Фестиваль "Путь кочевника". web.archive.org. Дата обращения: 18 январь 2026.
  9. ↑ "Фестиваль кукольных театров «Путь кочевника» пройдет в Бурятии". 2026-01-26. 
  10. ↑ "Международный фестиваль кукольных театров «Путь кочевника» вновь принимает Улан-Удэ". 2026-01-26. 
  11. ↑ Положение о Российской национальной театральной премии и фестивале «Золотая Маска». goldenmask.stdrf.ru. Дата обращения: 18 январь 2026.
  12. ↑ Поющая стрела.По мотивам бурятских сказаний. ulger.ru. Дата обращения: 26 январь 2026.
  13. ↑ Небесный Аргамак, постановка Ульгэр, режиссер Туяна Бадагаева. Афиша. Дата обращения: 26 январь 2026.
  14. ↑ Под вечным светом кумалана. ulger.ru. Дата обращения: 26 январь 2026.
  15. ↑ Показ в Буряад театре нашумевшего в Питере спектакля «... и звали его Домино» (ород хэлэн). Дата обращения: 17 январь 2026.
  16. ↑ Распоряжение Правительства Российской Федерации от 12 декабря 2018 года № 2756-р (ород хэлэн). publication.pravo.gov.ru. Дата обращения: 18 январь 2026.

Ссылкэнүүд

"https://bxr.ruwiki.ru/w/index.php?title=«Үльгэр»_гэһэн_Хүүхэлдэйн_театр&oldid=367324" хуудаһанһаа абтаһан