Эсэгэ ороноо хамгаалагшын үдэр

Сүлөөтэ Нэбтэрхы Толи — Википеэдиһээ
Learning.svg

Б.Н. Ельцинэй нэрэмжэтэ номой сангай дансанууд

Arrow-Right.png
Library.png
Тус статья соо жасануудһаа дансанууд хэрэглэгдээ Б.Н. Ельцинэй нэрэмжэтэ Юрэнхылэгшын номой сангай
Подробнее
Эсэгэ ороноо хамгаалагшын үдэр
Орден Красной Звезды.jpg
Тогтоогдоһон 1922 ондо
Тэмдэглэгдэнэ жэл бүри
Һара\үдэр февралиин 23
Холбоотой 1918 оной февраль һарада Улаан сэрэгэй герман сэрэгүүдтэ эсэргүүсэһэн түрүүшын байлдаануудтай
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиа дахи Медиафайл

"Эсэгэ ороноо хамгаалагшын үдэр — жэл бүхэндэ февралиин 23-да Оросой Холбоото Уласта болон СССР-эй бүридэлдэ ородог байһан уласуудта тэмдэглэгдэдэг һайндэр. 1922 онһоо СССР-тэ энэ үдэр жэл бүри заншалта ёһоор Улаан Сэрэгэй Үдэр, 1946 онһоо — Зүблэлтэ Сэрэгэй Үдэр, 1949 онһоо 1992 он болотор — Зүблэлтэ сэрэгэй ба Далайн сэрэгэй флодой үдэр гээд тэмдэглэгдэдэг байһан юм. Февралиин 23 хадаа сэрэгшэдһээ бэшэ бүхы совет эрхэтэдэй амаралтын үдэр байгаа[1].

СССР-эй һалан һандарһанай удаа Орос гүрэндэ энэ һайндэр Эсэгэ ороноо хамгаалагшын үдэр гээд тэмдэглэгдэдэг, Оросой сэрэгэй алдарай дурасхаалта үдэр болоно. Эсэгэ ороноо хамгаалагшын үдэр — баталан хамгаалалгын һалбарида хабаатай гү, али хабаатай байһан эрэшүүлэй болон эхэнэрнүүдэй һайндэр болоно[2].

Һайндэрэй бии болоһон тухай

1917 оной хубисхалай урда тээ Оросой эзэнтэ гүрэндэ ноябриин 26-да Георгиин хэрээһэ зүүгшэдэй үдэр тэмдэглэдэг байгаа. 1769 ондо энэ орден зохёон байгуулһанай үдэртэ һайндэрлэлгэ дашарамдуулагдадаг һэн. Эсэгэ ороноо хамгаалагша бүгэдэндэ хабаатай бүри үргэн дэлисэтэйгээр тэмдэглэгдэдэг һайндэрлэлгэ Орос гүрэндэ үгы байһан[3].

Уридшалһан мэдээн

1918 оной январиин 28-да (хуушан литээр — январиин 15-да) Зүблэлтэ Оросой Арадай комиссарнуудай зүблэл Ажалшад-Таряашадай Улаан Сэрэг байгуулха тухай Декрет гаргаһан байна (1918 оной февралиин 2-то (хуушан литээр — январиин 20-до) большевигүүдэй засагай газарай албан ёһоной хэблэлдэ тунхаглагдаһан юм[4]). Шэнэ армида һайн дураараа орохо дуратай сэрэгшэдые фронтдо бэшэн бүридхэжэ эхилбэ, тэдэнэрэй тооһоо улаан сэрэгэй ротонууд байгуулагдажа, удаань полкнууд болгогдон хамтаруулагдадаг байба[5].

Февралиин 18-да герман болон австро-венгер сэрэгүүд бүхы Зүүн фронтоор добтолго эхилбэ. Февралиин 21-дэ Яков Свердлов түрүүтэй Петроградай хубисхалта хамгаалалгын хороон байгуулагдаба. Дээдын Ахамад захирагшын юрэнхы штабай дарга, анхан генерал байһан Михаил Бонч-Бруевич февралиин 22-ой үдэшэ Владимир Ленинэй дуудалгаар Могилёвһоо хүрэжэ ерэбэ. Энэ хүн бодото дээрээ Зүблэлтэ Оросые гадаадын дайсанһаа баталан хамгаалалгые толгойлһон байгаа. Ленинтэй болон засагай бусад түлөөлэгшэдтэй зүблэһэнэй удаа Бонч-Бруевич Ленинэй танхимтай зэргэлээ таһалгада орожо, Смольнодо ажалаа эхилһэн юм[6].

Зургаан дивизи болон бусад хэдэн хэсэгһээ бүридэһэн сэрэгүүдээ герман 8-дахи арми Ревель, Псков болон Нарва тээшэ добтолуулаа. Псков тээшэ добтолго хэхэ үедөө герман талын хүсэнүүд 5 полкһоо бүридэһэн байгаа[7]. Һайн дуранай үсөөхэн сэрэгшэдһээ бүридэһэн ниидэдэг бүлэгүүдээр немецүүд добтолго хэжэ, тэдэнь «эсэргүүсэл угтангүй, поезднуудаар, автомашинануудаар болон шаргаар, унжагайран дахажа ябаһан гол хүсэнүүдһээ холо урид урагшаа ябажа байгаа»[8]. Нэгэ хоногой туршада 50 модоной зай гаталан, немецүүд ябажа байгаа бшуу[9]. Пинск — Двинск — Рига гэһэн зурлаагаар урагшаа ябаад, добтолгынгоо түрүүшын долоон хоногой туршада немецүүд Минск, Полоцк, Псков, Ревель эзэлэн абаа.

1918 оной февралиин 23-да Арадай комиссарнуудай зүблэлэй февралиин 21-нэй «Социалис Эсэгэ оромнай аюулда оронхой!» гэһэн уряа[10], мүн тиихэдэ Николай Крыленкогой «Сэрэгэй ахамад захирагшын уряа» толилогдоо. Тэрэнь иимэ үгэнүүдээр түгэсэһэн байгаа: «<…> Булта — буу зэбсэгтээ. Булта хубисхалаа хамгаалхаяа бодое. Окоп малтаха, бүгэдые сэрэгтэ татажа, хизааргүй эрхэтэй харюусалгата комиссарнуудые отряд бүхэндэ томилжо, окоп малтуулха, окоп малтадаг отрядуудые эльгээхэ даабари зүблэлнүүдтэ үгтэнхэй. Бүхэ зүблэлнүүдтэ бүхы хотонуудаар дүрим болгогдон, тус захиралта эльгээгдэнэ»[10]. Февралиин 23-да Арадай Комиссарнуудай Зүблэлэй түрүүлэгшэ Ленин «Үнэн» сониндо «Энхэ тайбан гү, али дайн гү» гэһэн ниитэлэлгэ хэблүүлжэ, тэрээн дотороо энхэ тайбанай хэлсээ дары түргэн баталалгын хэрэгтэй байһан дээрэ өөрынхеэрээ баалан бэшэһэн; ниитэлэлгынгээ эсэстэ тэрэ иигэжэ уряалһан байна:

… хубисхалай сэрэгые хэдэн үгөөр ба һүхирөөгөөр (тэрьедэн гүйлдэһэн манай сэрэгүүдые тогтоохын һэдэлгэшье гаргаагүй, январиин 7-һоо хойшо юушье хээгүй заримашуул мэтэ) бэлдэхэ бэшэ, харин эмхидхэлэй ажалаар, хэрэгээр, шангахан, бүгэдэ арадай бата бэхи сэрэг бэлдэлгээр.

Февралиин 23-да томо хотонуудта олон зоной хабаадаһан хэлэлгэтэй суглаанууд үнгэрбэ, Улаан Сэрэгтэ һайн дураараа ошохо дуратайшуулые олоор бэшэлгэ захалба, февралиин 25-да улаан сэрэгэй түрүүшын хэсэгүүд фронтдо мордобо[11].

Февралиин 23-һаа хойшо улаан сэрэгүүд герман сэрэгүүдтэ эсэргүүсэжэ эхилээ. Валка хотодо добтолжо ябаа немец хэсэгүүд латыш буудагшадай отрядтай байлдаанда оробо. «Үнэн» сонин февралиин 24-дэ иигэжэ заагаа бэлэй: «Валкада 300 латышуудай отрядтай немец сохигшодой байлдаан болоно». Псков, Ревель худар, Гдов шадар байлдаанууд боложо байһан юм[7][11].

  • В. И. Ленинэй заһабаринуудтай Ажалшад-таряашадай Улаан сэрэг байгуулха тухай СНК-гай декрет

    В. И. Ленинэй заһабаринуудтай Ажалшад-таряашадай Улаан сэрэг байгуулха тухай СНК-гай декрет

  • Генерал фон Эйхгорн саг зуура эзэмдэгдээд байһан Минскдэ, 1918 оной февраль

    Генерал фон Эйхгорн саг зуура эзэмдэгдээд байһан Минскдэ, 1918 оной февраль

  • Германай эзэнтэ уласай сэрэгүүд. Киев, 1918 оной март

    Германай эзэнтэ уласай сэрэгүүд. Киев, 1918 оной март

  • Немец: «Орос маниие тэбэреэд абахаар гараа дэлгэн угтана» (Одессын сэдхүүлһээ зураг, 1918 оной март гү, али апрель)

    Немец: «Орос маниие тэбэреэд абахаар гараа дэлгэн угтана» (Одессын сэдхүүлһээ зураг, 1918 оной март гү, али апрель)

  • Арадай комиссарнуудай зүблэлэй «Социалис Эсэгэ оромнай аюулда оронхой!» гэһэн уряатай хэблэһэн хуудаһан, 1918 оной февралиин 21

    Арадай комиссарнуудай зүблэлэй «Социалис Эсэгэ оромнай аюулда оронхой!» гэһэн уряатай хэблэһэн хуудаһан, 1918 оной февралиин 21

Февралиин 23-най үглөөгүүр герман талын зургаанай саарһа зөөгшэ занажа хэһэн эрилтэ Совнаркомдо асаржа үгэбэ; бодожо үзэхын түлөө 48 саг үгтэһэн байгаа[12]. РСДРП(б)-гэй Түбэй хорооной зүблөөн дээрэ хэды шангаар эсэргүүсээшье һаань, занажа хэлэһэн эрилтэ зүбшөөхэ тээшэнь Түбэй хорооной гэшүүдые Ленин татажа шадаһан юм. Герман талын хэлэһэн соо энхэ тайбанай хэлсээ баталха эрилтэ Ленин табяа. «Ажалшан арадай бии болоод байһан засагай олтирог ямаршье хохидолой хүсөөр сахин үлөөхэ хэрэгтэй» гэжэ тэрэ тоолоо бшуу[13][14][15]. Февралиин 24-нэй һүни тэрэ баталан абтаһан байна. Гэбэшье, мартын 3-да энхэ тайбан тухай хэлсээнэй баталагдатар байлдаанууд үргэлжэлһэн юм[7].

1918 оной февралиин 25-да «Үнэн» сониндо хэблэгдэһэн «Хүшэр, гэбэшье хэрэгтэй хэшээл» гэһэн ниитэлэлгэдэ тэрэ үдэрнүүдтэ тогтоһон байдал тухай В. И. Ленин иигэжэ тодорхойлон зураглаһан юм:

Эзэлһэн газараа алдангүй байхаяа полкнуудай арсаһан тухай, угайдхадаа Нарвын шугамыешье аршалхаяа арсаһан тухай, гэдэргээ сухарихадаа, хамаг юумэ хюдан һалгааха тухай захиралта дүүргээгүй тухай зоболонто, эшхэбтэр мэдээнүүд; тэрьедэлгэ, эмхи журамгүй, шадалгүй тухашаруу байдал, яндан тулюураар байһан тухай хэлэһэнэйшье хэрэггүй(…) Зүблэлтэ уласта сэрэг үгы.

Засагай хамаг зургаануудые Петроградһаа Москва руу нүүлгэхэ тухай шиидхэбэри февралиин 26-да РСФСР-эй Арадай комиссарнуудай зүблэл абаһан байха юм.

1918 оной мартын 3-да герман талын эрилтээр энхэ тайбанай Брестын хэлсээн баталагдаһан.

Москвагай болон бүгэдэ Оросой үнэн алдартын шажанай Хутагта хамба Никон 1918 оной мартын 5-най (18-най) хандалгадаа энхэ тайбанай Брестын хэлсээниие эрид буруушаажа хэлэһэн:

«Мүнөө баталагдаһан энхэ тайбанай хэлсээн, тэрэнэй ёһоор үнэн алдартын шажантанай ажаһуудаг бүхэли нютаг можонуудые манһаа таһалжа, этигэл һүзэгөөр хариин дайсанай хүсэлдэ үгэжэ, үнэн алдартын шажантай хэдэн арбан сая хүнүүд этигэл һүзэгэйнгөө түлөө һүзэг этигэлэй ехэ һэжэгтэ орожо байна, … манай арад түмэниие болон ород газарые хүндэ богоолшолгодо оруулдаг энхэ тайбан хүлеэн хүсэһэн амаралта ба амгалан байдал арад түмэндэ үгэхэгүй. Үнэн алдартын шажанда агууехэ хохидол ба гашуудал, Эсэгэ орондомнай тоогүй олон гээлтэ асарха»[16].

Һайндэр эмхидхэн байгуулга

РККА-гай байгуулагдаһаар жэлэй баяр январиин 28-да тэмдэглэхэ тухай дурадхал Ажалшад-Таряашадай Улаан Армиин сэрэгэй дээдын байсаалтын түрүүлэгшэ Николай Подвойский Бүхэсоюзна Түбэй Гүйсэдхэхы хороон руу 1919 оной январиин 10-да эльгээбэ:

Арадай комиссарнуудай зүблэлэй Ажалшад-Таряашадай Улаан сэрэг байгуулха тухай декрет гаргаһаар январиин 28-да жэл гүйсэхэнь. Декредэй гаргагдаһан үдэртэй дашарамдуулан, Улаан армиин байгуулагдаар жэл үнгэрһэнэй ушар январиин 28-да тэмдэглэбэл, һайн байгаа.

Тэрэнэй гуйлта хожомдон ерэжэ, январиин 23-дал хаража үзэгдэбэ. Дурадхалай хожомдоһон ушараар ВЦИК тэрэниие арсаба. Гэбэшье, январиин 24-дэ Моссоведэй президиум «Улаан армиин байгуулагдаһаар жэлэй гүйсэһэн ушарта зорюулагдаһан һайндэр эмхидхэхэ тухай» асуудал хаража үзөөд, тэрэниие һайндэрлэлгые февралиин 17-до тэмдэглэгдэхэ Улаан бэлэгэй һайндэртэй хамтаруулба. Улаан армиин сэрэгшэдтэ хүн зоной бэлэг хандиб үргэхэ нигүүлэсхы сэдьхэлэй удхатай тусхай ябуулга болгон үнгэргэхөөр Улаан бэлэгэй үдэр түсэблэгдэһэн байгаа. Февралиин 17-ной үдэрэй гарагай нэгэндэ тудаһан ушарһаа Улаан бэлэгэй үдэршье, тэрэшэлэн, РККА-гай байгуулагдаһан үдэршье гарагай долоондо, февралиин 23-да, тэмдэглэхээр хойшолуулба. «Үнэн» сонин иигэжэ дуулгаа һэн:

Улаан бэлэгэй үдэр бүгэдэ Оросто февралиин 23-да тэмдэглэхээр хойшолуулагдаба. Энэ үдэр хотонуудта ба фронтдо Улаан армиин байгуулагдаһанһаа хойшо январиин 28-да нэгэ жэлэй үнгэрһэн ушарые һайндэрлэлгэ эмхидхэгдэхэ.

Удаань һайндэр хэдэн жэлээр мартагдаад, 1922 ондо дахяад шэнэлэн бусаагдаа. Тэрэ жэл январиин 27-до Түбэй гүйсэдхэхы хорооной Улаан армиин байгуулагдаһаар 4-дэхи жэл тухай тогтоол толилогдоһон юм. Тэрээн дотор иигэжэ хэлэгдэһэн байна[17]:

Зүблэлнүүдэй Бүгэдэ Оросой IX ехэ хуралай Улаан арми тухай тогтоолой ёһоор Түбэй гүйсэдхэхы хорооной президиум февралиин 23-да гүйсэхэеэ байгаа Улаан армиин байгуулагдаһан үдэртэ гүйсэдхэхы хороонуудай анхарал хандуулна.

Улаан армиин байгуулагдаһан үдэрые Псковто һайндэрлэлгын хэмжээ ябуулганууд тухай соносхол, 1919 оной февралиин 23[18].

Февралиин 23-най үдэрэй үндэһэ баримта

1923 ондо Улаан Армиин байгуулагдаһаар 5 жэлэй ой үргэнөөр тэмдэглэгдэжэ, февралиин 23-най һайндэр бүхэсоюзна хэмжээндэ хүрэбэ. Л. Д. Троцкиин гараа табиһан 1923 оной февралиин 5-да уласай Хубисхалай Сэрэгэй Зүблэлэй захиралтада энэ һайндэрэй шалтагаан болоһон үйлэ хэрэг иигэжэ тодорхойлогдоно гэбэл: «Дайсадай дарамта доро ажалшадай болон таряашадай засагай газар зэбсэгтэ хүсэниие байгуулха хэрэгтэй гэжэ 1918 оной февралиин 23-да соносхоо һэн»[9]. Баруун-хойто шэглэлэй байлдаануудта хабаадаһан улаан армиин түрүүшын хэсэгэй февралиин 23-да бүридхэн байгуулагдаһан тухай баталалга тэрэл жэл «Сэрэгэй бодол ба хубисхал» сэдхүүлдэ бии болоо һэн.

1933 ондо, РККА-гай байгуулагдаһаар 15 жэлдэ зорюулгадаһан баярай ёһололой зүблөөн дээрэ, К. Е. Ворошилов (гүрэн түрын бодолгын талаар Троцкиин эсэргүүсэгшэ) иигэжэ мэдээсэһэн[19]:

Тэрэшэлэн хэлэхэдэ, РККА-гай байгуулагдаһан үдэрые һайндэрлэлгэ февралиин 23-да дашарамдуулга хадаа, юрэнхыдөө, гэб гэнтын, ойлгуулхань хүшэр уг удхатай, түүхэтэ һара үдэрнүүдтэй тааралдадаггүй юм.

Хэды тиигээшье һаа, имагтал В. И. Ленинэй февралиин 23-да хэһэн «Социалис Эсэгэ оромнай аюулда оронхой!» гэһэн уряа доро Петроградта улаан сэрэгэй хэсэгүүдэй олон зоной хабаадалгатайгаар бүридүүлэгдэжэ эхилһэн ушар Зүблэлтэ сэрэгэй байгуулагдаһанай һайндэрэй эшэ үндэһэн боложо үгөө гээд Сталинай һүүлээрхи үедэ генерал-майор профессор С. Ф. Найда онсолон тэмдэглэдэг байһан[20].

Эсэгэ ороноо хамгаалагшын үдэр — гүрэнүүдээр

СССР-эй бүридэлдэ ородог байһан хэдэн гүрэнүүдтэ Эсэгэ ороноо хамгаалагшын үдэр тэмдэглэгдэдэг.

СССР-эй Зэбсэгтэ Хүсэнүүдэй 50 жэлэй ойн баяр угтуулан, 1968 оной февралиин 23-да гаргагдаһан СССР-эй хэлхеэ холбооной тэмдэгүүд.

Эсэгэ ороноо хамгаалагшын үдэр — Оросто

Оросой Холбоото Уласай Дээдын Зүблэлэй Баталан хамгаалгын болон аюулгүйн асуудалнуудай талаар хорооной үүсхэлээр Оросой Холбоото Уласай Дээдын Зүблэлэй Президиумэй 1993 оной февралиин 8-най N 4423-1 дугаарай «Оросой Холбоото Уласай суутай үдэр — Эсэгэ ороноо хамгаалагшын үдэр байгуулха тухай» тогтоолоор һайндэрэй шэнэ нэрэ тогтоогдоһон юм.

Оросой Холбоото Уласай Федеральна Суглаанай Гүрэнэй дүүмын шиидхэбэреэр 2002 онһоо хойшо февралиин 23 Орос Уласта ажалай бэшэ баяр найрай үдэр гэжэ тоологдодог, 1995 оной мартын 13-най № 32-ФЗ дугаарай «Орос Уласай сэрэгэй алдар солын үдэрнүүд болон дурасхаалай һара үдэрнүүд тухай» гэһэн холбоото уласай хуулиин ёһоор «Эсэгэ ороноо хамгаалагшын үдэр» гээд тэмдэглэгдэдэг[21]. Энэ хуулиин ёһоор, «Эсэгэ ороноо хамгаалагшын үдэр» Оросой Холбоото Уласта Оросой сэрэгэй алдар солын үдэр болоно.

2006 оной мартын 24-дэ Гүрэнэй Дүүмэ хуули дотор энэ һайндэрэй албан ёһоной тодорхойлолтоһоо «Германай кайзерай сэрэгүүдые Улаан Армиин илаһан үдэр (1918 он)» гэһэн үгэнүүдые болюулха, мүн баһа энэ һайндэрэй нэрэ соо «хамгаалагша» гэһэн ойлгосо нэгэнэй тоодо хэрэглэхэ гэжэ тогтооһон байна (тэрэ үедэ Оросой Холбоото Уласай Ажалай кодексын 112-дохи зүйлэй ёһоор энэ һайндэр иигэжэ нэрлэгдэнхэй байгаа).

Зүблэлтэ засагай һүүлээрхи Орос гүрэндэ февралиин 23 — суг ажалтанай бүлэгүүдтэ, һургуулинуудта, гэр бүлэнүүдтэ тэмдэглэдэг олоной һайндэр юм. Теэд энэ үдэр хубиин амаршалгада хүртэхэ хүнүүдэй дүхэриг гэһэн асуудалда нэгэдэһэн харюу үгыюм. Амаршалгын үгэнүүдые гансал мэргэжэлтэ сэрэгэй алба хаагшадта (хүйһэнэй илгааһаа сдулдыдангүй) хэлэжэ хандаха хэрэгтэй; ямар нэгэ аргаар сэрэгтэй холбоотой байһан хүн бүхэниие, илангаяа Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайнай ветерануудые (хүйһэнэй илгаа хэнгүй) амаршалха хэрэгтэй гэжэ; тиигээд энэ хадаа бүхы Орос гүрэнэй эрэгтэй эрхэтэдтэ, тэрэ тоодо сэрэгэй албанда хабаададаггүй хүбүүдтэ болон эрэшүүлдэ зорюулагдаһан һайндэр гэһэн гурбан һанамжа бии[22].

Эсэгэ ороноо хамгаалагшын үдэр, Москва, Александрай сэсэрлиг, 2008 оной февралиин 23. Оросой Юрэнхылэгшэ Владимир Путин Танигдаагүй сэрэшын хүүртэ сэсэгүүдэй гүрлөө үргэнэ

Москвада үнгэргэгдэдэг һайндэрэй заншалнуудай нэгэн — Кремлиин ханын дэргэдэ болодог баяр ёһолол, Танигдаагүй сэрэгшын хүүртэ сэсэгүүдэй гүрлөөнүүдые үргэлгэ болоно. Орос Уласай Юрэнхылэгшэ, Федеральна суглаанай хоёр танхимай толгойлогшонор, сэрэгэй хүтэлбэри, засагай бусад һалаануудай түлөөлэгшэд, гүрэн түрын бодолгото намуудай хүтэлбэрилэгшэд, шажанай байгуулгын хутагта ударидагшад Александрай сэсэрлиг руу ерэдэг[23]. Абяагүй байлгын минутын һүүлдэ гүрэнэй һүлдэ дуун зэдэлдэг, тиигээд хүндэтэ харуулай рото баяр ёһололой алхалаагаар үнгэрдэг. Улас түрын бодолгото намууд мүн лэ олониитын амяараа хэмжээ ябуулгануудые эмхидхэдэг[24]. Үдэшэниинь гүрэн түрын дээдын хүтэлбэри Эсэгэ ороноо хамгаалагшын үдэртэ зорюулагдаһан баяр ёһололой тоглолтодо байлсадаг. Мүн лэ үдэшэндөө Москвада болон Орос гүрэнэй бусад олон хотонуудта һайндэрэй буудалгаар ёһололго хэгдэдэг юм[25][26]. Эсэгэ ороноо хамгаалагшын үдэртэ зорюулагдаһан баяр ёһололой тоглолто, мүн тиихэдэ Улаан Сэрэгэй түрүүшын байлдаануудта зорюулжа бодхоогдоһон хүшөөгэй дэргэдэ жагсаал Псковто үнгэргэгдэдэг[27][28][29]. Энэ үдэр жагсаалнууд Оросой бусадшье хотонуудта үнгэргэгдэдэг юм[30][31]. 1918 оной февралиин үйлэ хэрэгүүдэй наадан харуулха һэргээлгэ хэгдэдэг[32][33][34]. Гансашье Эсэгэ ороноо хамгаалгын үдэртэ бэшэ, мүн 2014 оной үйлэ хэрэгүүдэй хүндэлэлдэ тогтоогдонхой Арадай хүсэлэй үдэртэ зорюулагдаһан митинг Севастопольдо үнгэргэгдэдэг. Тиихэдэ Севастополиин түбтэ хэдэн мянган хүн Орос Уластай ниилэн орохын түлөө һанамжаяа элирхэйлжэ мэдүүлһэн байгаа[35][36][37].

Псков хударай 1918 оной февралиин 23-най байлдаанай наадан харуулжа һэргээлгэдэ хабаадагшад. Псков, 2018 оной февралиин 23

Орос Уласай эрхэтэдтэ Эсэгэ ороноо хамгаалагшын үдэр — шухала ба удха шанартай үдэр. По результату опроса Фонда «Олониитын һанамжа» гэһэн жасын 2013 оной февраль һарада үнгэргэһэн асуултын дүнгүүдээр тэрээндэ хабаадаһан зоной 77 хубинь тиигэжэ харюусана[38].

Февралиин 23 — Эсэгэ ороноо хамгаалагшын үдэр — Донецкын Арадай Уласта ба Луганскын Арадай Уласта ажалай бэшэ һайндэрэй үдэр гэжэ соносхогдонхой[39][40][41][42][43].

Эсэгэ ороноо хамгаалагшын ба Зэбсэгтэ Хүсэнүүдэй үдэр — Беларусь Уласта

Гүрэн түрын байгуулгада ба хүгжэлтэдэ шиидхэхы гол нүлөө үзүүлхэ үүргэтэй байһан Ажалшад-Таряашадай Улаан Сэрэгэй түрэһэн сагһаа Беларусь Уласай Зэбсэгтэ Хүсэнүүдэй түүхэ эхилээ гээд Беларусь Уласта элирхэйлэгдэнхэй.

Тэрэ хүндэ хүшэр түүхэтэ үе бидэндэ аргагүй олон тайлбаринуудые ба үлхөө һанамжануудые үлөөгөө. Тиигэбэшье гол шухалыень һанажа ябаха ёһотойбди: эдэ зон, тэрэ Улаан Арми амиды үлэхэдэмнай, арад боложо тогтоходомнай манда туһалһан юм. Энэмнай хадаа бидэнэй сахижа, ерээдүй үенүүдтэ дамжуулха ёһотой арсашагүй үнэн гээшэ.

— Беларусь Уласай Юрэнхылэгшэ Александр Лукашенко[44]

Эсэгэ ороноо хамгаалагшын үдэртэ зорюулжа, Беларусиин ба Орос Уласай сэрэгшэд баяр ёһололой хамтын хэмжээ ябуулгануудые үнгэргэдэг[45][46]. Беларусиин Зэбсэгтэ Хүсэнүүдэй зуун жэлэй ойн баяртай дашарамдуулан, 2018 оной февралиин 23-да Гродно хотодо агаарай онгосонуудай хабаадалгатай жагсаал үнгэрөө[47], мүн тиихэдэ ниислэл, Баатар хото Минск, Баатар хэрэм Брест, Витебск, Гомель, Гродно болон Могилёв хотонуудта гуша-гушан буудалгаар баяр ёһололой мэндэшэлгэ хэгдэһэн байха юм[48][49].

Февралиин 23 — Украин Уласта

Украинын Зэбсэгтэ хүсэнүүдэй үдэр Украин Уласта албан ёһонойхёор декабриин 6-да һайндэрлэгдэдэг. Гэбэшье, бодото дээрээ тэрэниие хэнэйшье тэмдэглэгдэдэггүйһөө боложо (сэрэгэй хубинуудай болон далайн онгосонуудай сэрэгшэд баяр ёһололой зэргэдэ табигдадаггүй, жагсаалнууд болон һайндэрэй бусад хэмжээ ябуулганууд үнгэргэгдэдэггүй байһан, ээлжээтэ нэрэ зэргэнүүдые олголго энэ үдэртэй дашарамдуулагдадаггүй һэн), харин февралиин 23-ниие хуушанайхяараа һайндэрлэлгэ хэнэйшье хоридоггүй хада, 1999 ондо юрэнхылэгшэ Леонид Кучмын зарлиг гаргагдажа, тэрэнэй ёһоор февралиин 23 хуулиин тогтоомжын ёһоор Эсэгэ ороноо хамгаалагшын үдэр гээд элирхэйлэгдэһэн байгаа. Декабриин 6-дал адляар энэ үдэр амаралта бэшэ байһан.

2008 ондо Украин Уласай юрэнхылэгшэ Виктор Ющенко «Крудай баатарнуудай баатаршалгын үдэрые», январиин 29-ниие, «Эсэгэ ороноо хамгаалагшын ёһотой үндэһэтэнэй үдэр» гэжэ нэрлэһэн, тиигээд дурасхаалай иимэ үдэрые хуули тогтоомжын ёһоор байгуулха тухай дурадхал дэмжэһэн байха юм (Эсэгэ ороноо хамгаалагшын үдэрые февралиин 23-һаа январиин 29-дэ шэлжүүлхэ тухай дурадхал Украин арадай намай Черкасай можын эмхи юрэнхылэгшэдэ 2008 оной январь һарада оруулаа)[50]. Хэды тиигээшье һаа, ажалай үдэрөөр үлэһэншье һаа, февралиин 23 «Эсэгэ ороноо хамгаалагшын үдэр» гээд үргэнөөр тэмдэглэгдэһэн зандаа һэн.

Социологиин «Рейтинг» бүлгэм 2013 ондо февралиин 23-най һайндэртэ хандаса элирүүлхын тула олониитын һанамжын асуулта үнгэргэһэн байха юм. Февралиин 23 — дүтынгөө эрэшүүлдэ һанаандань тааруу, тэдэниие баярлуулха юумэ хэхэдэ тааруу ушар гээд асуултада хабаадаһан 41 % зон тоолоно гээд элирээ (тиигэжэ ехэнхидээ эхэнэрнүүд тоолоно). Энэ хадаа сэрэгтэ хабаатай гү, али хабаатай байһан эрэшүүлэй һайндэр гээд 39 % зон (диилэнхи олониинь — өөһэдөө эрэшүүл) тоолоно. Гэхэтэй хамта зүблэлтэ сагһаа үлэһэн гүрэн түрын бодолгото һайндэр гээд 12 % зон тоолоо, харин 7 % — юрын үдэр гээ. Шэнжэлэлгын дүнгүүдээр, Украин уласай ехэнхи аһажуугшад февралиин 23-ниие һайндэр гэжэ тоолодог байгаа[51].

2014 оной октябриин 14-дэ Украин Уласай юрэнхылэгшэ Пётр Порошенко Украин Уласта Эсэг ороноо хамгаалагшын үдэрые февралиин 23-да тэмдэглэлгэ болюулһан юм[52]. Февралиин 23-най орондо шэнэ һайндэр — октябриин 14-дэ тэмдэглэгдэдэг Украин Уласай хамгаалагшын үдэр тогтоогдоо. Саашадаа тэрэ Украин Уласай хамгаалагша эрэшүүл болон эхэнэрнүүдэй үдэр гэжэ нэрлэгдэһэн[53]. Хэрээһэтэ шажанай байгуулга октябриин 14-ниие Бурханиие түрэгшэ Гэгээн эхын Бохрооб гээд тэмдэглэгдэдэг, харин Украин Уласта энэ үдэр мүн лэ Украин хасагай сэрэгэй үдэр тэмдэглэгдэдэг, украин националистнууд — Буһалгаата украин сэрэгэй байгуулагдаһан үдэрые һайндэрлэдэг[54].

Эсэгэ ороноо хамгаалагшын үдэр — Кыргыз Уласта

Кыргызстанай Зэбсэгтэ Хүсэнүүдэй үдэрые һайндэрлэлгэдэ бэлэдхэл. Бишкек, 2018 оной май.

Кыргызстанда Эсэгэ ороноо хамгаалагшын үдэр жэл бүри февралиин 23-да тэмдэглэгдэдэг. Кыргыз Уласай 2004 ондо баталан абтаһан Ажалай кодексын 113-дахи зүйлэй ёһоор энэ үдэр ажалай бэшэ баяр найрай үдэр болгогдоһон. День Вооружённых Сил Кыргызстанай Зэбсэгтэ Хүсэнүүдэй үдэр майн 29-дэ тэмдэглэгдэдэг, ажалай үдэр юм.

Бишкек хотодо энэ үдэр хотын захиргаанай байшанай урда Бишкегэй гарнизоной сэрэгшэд баяр ёһололой зэргэдэ табигдадаг, удаань тэдэнэр оркестртэ үдэшүүлэн, ниислэлэй гол талмай «Ала-Тоо» хүрэтэр жагсаалаар үнгэрдэг заншалтай[55][56].

Эсэгэ ороноо хамгаалагшын үдэр — Казахстанда

Казах Уласта Эсэгэ ороноо хамгаалагшын үдэр майн 7-до тэмдэглэгдэдэг. Үндэһэтэнэй Зэбсэгтэ Хүсэнүүдые байгуулха тухай зарлигта Казахстанай юрэнхылэгшэ (ахамад дээдын захирагша байһан) Нурсултан Назарбаевай 1992 оной майн 7-до гараа табиһан ушартай энэ үдэр холбоотой.

Казахстанда энэ февралиин 23 албан ёһоной һайндэр бэшэ юм, гэбэшье, энэ үдэр хадаа эрэшүүлэй эхэнэрнүүдһээ заншалта ёһоор амаршалга, баяр баясхалан ба бэлэг сэлэгүүдые абадаг үдэрнүүдэй нэгэниинь болоно[57].

Ажаглалтанууд

  1. ↑ День защитников Отечества (ород хэлэн). Дата обращения: 18 июнь 2022.
  2. ↑ Поздравление Владимира Путина по случаю Дня защитника Отечества. news.1777 (23 февраль 2024). Дата обращения: 10 июнь 2024.
  3. ↑ Константин Медведев. 23 февраля - День защитника Отечества. Чем важен этот праздник для нас? Российское историческое общество. Дата обращения: 17 январь 2025.
  4. ↑ Газета Временного рабочего и крестьянского правительства. — 20 января (2 февраля) 1918. — № 13 (58). — С. 1.
  5. ↑ Черепанов А. И. «Под Псковом и Нарвой». — М. : Воениздат, 1956. — С. 18.
  6. ↑ Ганин А. В. И. Г. Пехливанов — один из первых историографов Первой балканской войны. Архивная копия от 19 март 2015 на Wayback Machine // promacedonia.org
  7. ↑ 1 2 3 Николаев П. А. Интервенция Германии // Интервенция на Северо-Западе России 1917—1920 гг. — Российская академия наук, Институт российской истории, Санкт-Петербургский филиал. — СПб.: «Наука», 1995. — С. 93—99.
  8. ↑ Черепанов А. И. Под Псковом и Нарвой. — М. : «Воениздат», 1956. — С. 71.
  9. ↑ 1 2 Гривенко В. Историческое переосмысление 23 февраля Архивная копия от 19 февраль 2007 на Wayback Machine // Независимое военное обозрение : интернет-газета // nvo.ng.ru (16 февраля 2007 года)
  10. ↑ 1 2 Газета Временного рабочего и крестьянского правительства, № 31 (76) от 23 февраля 1918 года, с. 1.
  11. ↑ 1 2 Кораблёв Ю. Защита Республики. Как создавалась Рабоче-крестьянская Красная армия. // Переписка на исторические темы: диалог ведёт читатель. — М.: Политиздат, 1989. — С. 160—161.
  12. ↑ Kotkin, 2014, с. 256
  13. ↑ Барсенков А. С., Вдовин А. И. История России. 1917—2004 гг. : учеб. пос. для вузов. — М., 2005. — С. 62.
  14. ↑ Ленин В. И. Мир или война (напечатано 23 февраля 1918 г.) // Полн. собр. соч. — Т. 35. — С. 368.
  15. ↑ Войтиков С. С. Развитие взглядов высшего руководства Советской России на военное строительство в ноябре 1917 — марте 1918 г. // Вопросы истории : журнал. — № 10. — 2007.
  16. ↑ Послание Патриарха Московского и всея России Тихона по поводу заключения Брестского мира. 5 (18) марта 1918 года.
  17. ↑ Историческая справка о дне 23 февраля. Архивная копия от 25 январь 2020 на Wayback Machine // happy-year.narod.ru
  18. ↑ С историей формирования Красной армии можно ознакомиться на выставке в Пскове. Архивная копия от 14 апрель 2021 на Wayback Machine // pln-pskov.ru
  19. ↑ Максим Хрусталёв. «Несокрушимая и легендарная». — Исторические корни Дня защитника Отечества. Архивная копия от 7 август 2017 на Wayback Machine // km.ru (23 февраля 2010 года)
  20. ↑ Найда С. Ф. Почему день Советской армии и Военно-морского флота празднуется 23 февраля? // Военно-исторический журнал. — 1964. — № 5. — С.115—117.
  21. ↑ Федеральный закон Российской Федерации № 32-ФЗ от 13 марта 1995 года «О днях воинской славы (победных днях) России». Архивная копия от 26 ноябрь 2021 на Wayback Machine Официальный сайт Президент Российской Федерации|Президента Российской Федерации // kremlin.ru
  22. ↑ Кого нужно поздравлять 23 февраля? Аргументы и факты (22 февраль 2017). Дата обращения: 21 февраль 2019. Архивировано 22 февраль 2019 года.
  23. ↑ В День защитника Отечества Святейший Патриарх Кирилл возложил венок к могиле Неизвестного солдата у Кремлёвской стены. Дата обращения: 23 февраль 2016. Архивировано 6 март 2016 года.
  24. ↑ 23 февраля 2018 года. Москва. Шествие КПРФ. Дата обращения: 27 февраль 2018. Архивировано 14 апрель 2019 года.
  25. ↑ Полная программа мероприятий на 23 февраля в Волгограде. Дата обращения: 1 май 2020. Архивировано 25 февраль 2018 года.
  26. ↑ Москва отметила День защитника Отечества красочным салютомнедоступная ссылка
  27. ↑ В Пскове состоялся торжественный концерт, приуроченный к 100-летию Красной армии и Дню защитника Отечества. Дата обращения: 22 февраль 2018. Архивировано 22 февраль 2018 года.
  28. ↑ 23 февраля 2016 года на площади у стелы в Крестах состоялся парад войск в честь Дня защитника Отечества. Дата обращения: 1 май 2020. Архивировано 19 апрель 2021 года.
  29. ↑ Парад в Крестах 23 февраля 2017 года. Дата обращения: 23 февраль 2017. Архивировано 24 февраль 2017 года.
  30. ↑ Парад в День защитника Отечества в Омске. Дата обращения: 23 февраль 2019. Архивировано 23 февраль 2019 года.
  31. ↑ Парад в Североморске в честь 100-летия РККА. Дата обращения: 23 февраль 2019. Архивировано 21 февраль 2022 года.
  32. ↑ В воскресенье во Всеволожске восстановили события февраля 1918 года, происходившие под Псковом. Дата обращения: 29 февраль 2016. Архивировано 4 март 2016 года.
  33. ↑ Масштабная историческая реконструкция к столетию образования РККА состоялась в Пскове (ВИДЕО). Дата обращения: 1 май 2020. Архивировано 19 апрель 2021 года.
  34. ↑ Празднование Дня защитника Отечества в Псковской области. Дата обращения: 27 февраль 2018. Архивировано 21 февраль 2022 года.
  35. ↑ На митинге в Севастополе без единого украинского флага выбрали нового мэра, гражданина РФ - СМИ (ород хэлэн). Интерфакс-Украина. Дата обращения: 21 февраль 2019. Архивировано 22 февраль 2019 года.
  36. ↑ Двойной праздник: в Севастополе отметили 23 Февраля и День народной воли. Дата обращения: 27 февраль 2018. Архивировано 27 февраль 2018 года.
  37. ↑ Выпуск «Севинформбюро» от 23 февраля 2018 года
  38. ↑ О российской армии и 23 февраля. Дата обращения: 1 май 2020. Архивировано 23 апрель 2021 года.
  39. ↑ День защитника Отечества 2018 в Донецке. Дата обращения: 23 февраль 2018. Архивировано 24 февраль 2018 года.
  40. ↑ Митинг по случаю празднования 100-летия со дня основания Красной армии прошёл в Луганске. Дата обращения: 23 февраль 2018. Архивировано 24 февраль 2018 года.
  41. ↑ Глава ДНР объявил 23 февраля выходным днём. Дата обращения: 22 февраль 2016. Архивировано 3 март 2016 года.
  42. ↑ В ЛНР подписан указ о праздновании 23 февраля. Дата обращения: 1 май 2020. Архивировано 8 август 2020 года.
  43. ↑ ЛНР отметила День защитника Отечества награждением отличившихся, митингами и салютом (ФОТО). Дата обращения: 25 февраль 2018. Архивировано 25 февраль 2018 года.
  44. ↑ Александр Лукашенко принял участие в торжественном собрании, посвящённом 100-летию Вооружённых Сил Беларуси. Архивная копия от 24 февраль 2018 на Wayback Machine Национальный центр правовой информации Республики Беларусь // pravo.by (23 февраля 2018 года)
  45. ↑ Российские и белорусские десантники на лыжах отметили 100-летие Красной армии. Архивная копия от 22 февраль 2018 на Wayback Machine Телеканал «РЕН ТВ» // ren.tv (22 февраля 2018 года)
  46. ↑ Ярослав Мирнов. В Пскове прошёл парад, посвящённый Дню защитника Отечества. — Участниками марша стали десантники из Пскова и Белоруссии, лётчики, спецназовцы и сотрудники УФСИН. Архивная копия от 25 февраль 2018 на Wayback Machine Газета «Комсомольская правда» (Псков) // pskov.kp.ru
  47. ↑ ВИДЕО. Военный парад к 100-летию Вооружённых Сил Республики Беларусь. Гродно, 23 февраля 2018 года. Архивная копия от 29 август 2020 на Wayback Machine // youtube.com (пользователь — «Телеканал Гродно Плюс»; опубликовано 24 февраля 2018 года)
  48. ↑ Военный парад в Гродно прошёл с участием авиации. Архивная копия от 24 февраль 2018 на Wayback Machine «Белорусское телеграфное агентство» (БЕЛТА) // belta.by (24 февраля 2018 года)
  49. ↑ Приказ министра обороны Республики Беларусь от 7 февраля 2018 года № 170 «О праздновании Дня защитников Отечества и 100‑летнего юбилея Вооружённых Сил Республики Беларусь». Архивная копия от 24 февраль 2018 на Wayback Machine Белорусская военная газета «Во славу Родины» // vsr.mil.by (23 февраля 2018 года)
  50. ↑ Что же мы отпраздновали 23 февраля? Салідарнасць. Дата обращения: 23 февраль 2014. Архивировано 26 февраль 2014 года.
  51. ↑ Фоторепортаж День защитников Отечества. Дата обращения: 28 март 2013. Архивировано 2 март 2013 года.
  52. ↑ Указ Президента України № 806/2014 — Офіційне представництво Президента України. Дата обращения: 31 август 2016. Архивировано 14 сентябрь 2016 года.
  53. ↑ Гендерна рівність: Рада перейменувала День захисника України. suspilne.media. Дата обращения: 14 липень 2021. Архивировано 14 июль 2021 года.(укр.)}
  54. ↑ День защитника Украины теперь будет ежегодно отмечаться 14 октября. Дата обращения: 1 май 2020. Архивировано 19 июль 2020 года.
  55. ↑ Военный парад прошёл в Киргизии в День защитника Отечества. Архивная копия от 31 декабрь 2013 на Wayback Machine РИА «Новости» // ria.ru (23 февраля 2012 года)
  56. ↑ В центре Бишкека военные устроили марш по случаю 23 февраля (видео). // mir24.tv (23 февраля 2013 года) Архивная копия от 30 декабрь 2013 на Wayback Machine
  57. ↑ 23 февраля или 7 мая? Информационная система ПАРАГРАФ. Дата обращения: 28 январь 2022. Архивировано 28 январь 2022 года.

Ссылкэнүүд

"https://bxr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Эсэгэ_ороноо_хамгаалагшын_үдэр&oldid=362174" хуудаһанһаа абтаһан