Зориктуева Марта Цыреновна

Сүлөөтэ Нэбтэрхы Толи — Википеэдиһээ
Рувикидэ иимэ обогтой ондоо хүнүүд тухай үгүүлэлнүүд бии Зориктуев.
Марта Зориктуева
Зориктуева Марта Цыреновна.jpg
Нэрэ түрэһөөр Марта Цыреновна Зориктуева
Түрэһэн һара үдэр 1949 оной мартын 6(1949-03-06) (77 наһатай)
Түрэһэн газар
Хамаадал
Мэргэжэл
зүжэгшэн
Эдэбхитэй жэлнүүд 1971 онһоо — мүнөө саг болотор
Театр Хуса Намсараевай нэрэмжэтэ Буряадай драмын академическа театр
Шагналнууд

Марта Цыреновна Зориктуева (1949 оной мартын 6(1949-03-06) (77 наһатай), Улаан-Үдэ, Буряадай АССР[d], РСФСР, Зүблэлтэ холбоото улас түрэһэн) (1949 оной мартын 6-да түрөө, Улаан-Үдэ хото, Буряад-Монголой АССР, РСФСР, СССР) — зүблэлтэ ба оросой зүжэгшэн. Оросой Холбоото Уласай арадай зүжэгшэн (2008). ГИТИС дүүргээ, актерское мастерство (зүжэгшэнэй шадабари) таһаг (1976). Мүнөө Хуса Намсараевай нэрэмжэтэ Буряадай драмын академическэ театрта алба хэнэ.

Намтар

1966 ондо Марта Зориктуева дунда һургуулияа дүүргээд, Улаан-Үдэ ерэжэ соёлой дээдэ һургуулида ороходонь, Буряадай театрай Театральна студида Ф. С. Сахировай хүтэлбэри доро байгуулагдажа байһан тухай мэдээсэл гэнтэ мэдэбэ. Шалгалтын һүүлээр 1966 оной сентябриин 5-да театрта туһаламжын бүридэлэй зүжэгшэн боложо абтаһан, харин 1967 ондо гол бүридэлдэ ороһон юм.

Студинуудай зохёохы намтар «үе сагуудай һэлгэлгэ» түүхын уулзуур дээрэ, зүжэгшэнэй үенүүдэй һэлгэлдэхэ үедэ, репертуарай орёо шэнэдхэн хубилалгын, шухалань — тайзанай шэнэ баатарые бэдэрхэ саг боложо байгаа. Залуу студиинхид, тэрэ тоодо Марта, тайзанай бэлиг шадабариин элдэб һалбаринуудые өөртөө нээһэн, бэлиг шадабариин хүсэ шадал, хилэнүүдые элирүүлһэн байха юм. Зориктуева А.Вампиловай «Прощание в июне» гэһэн пьесээр табигдаһан Зүжэгтэ Строгаягай рольдо наадаба. Удаань "в день свадьбы"гэһэн психологическа орёо зүжэгтэ Майя Мухинагай роль наадаа. 1970-аад онууд Мартада тайзанай гүйсэдхэлэй ба зохёохы аза талаанай жэлнүүд байгаа. Вишневскийн «Оптимистическая трагедия» зүжэгтэ Комиссарай роль зохёохы ехэ аза талаан болоо. Энэ ролиингөө түлөө Марта Зориктуева Буряадай Ленинэй комсомолой шангай лауреадай нэрэ зэргэдэ хүртөө[1]. 1973-1974 онуудай театральна хаһада Л.Леоновой зүжэгөөр адли нэрэтэй зүжэгтэ Ленушкын роль Марта наадаба, патриотическа темэдэ зорюулагдаһан театрнуудай харалга-конкурсдо энэ зүжэг харуулагдажа, үндэр сэгнэлтэдэ хүртөө, гол геройнууд болон найруулагша СССР-эй арадай артист А. Д. Поповой нэрэмжэтэ мүнгэн медальда хүртөө һэн. Москвагай гүрэнэй Луначарскиин нэрэмжэтэ театральна искусствын дээдэ һургуулида заочноор һуража, 1977 ондо М. Зориктуева «Кино ба театрай зүжэгшэн» гэһэн мэргэжэлээр диплом абаһан юм. Тэрэ классическа, ород, үндэһэн ба буряад драматургиин зуу гаран рольнуудта наадаа. Харагшадта бүтээгдэһэн дүрэнүүд хадуугдаа: һайхан, һүр жабхаланта Афродита бурхан, «Гал бү хая, Прометей!» М. Каримай, Эмма Герберт «Берег»-тэ Ю.Бондаревай, Людмила «Васса Железнова» М. Горькиин, Жалма «Дорога любви» соо ба «Сила любви» Ш.-Н. Цыденжаповай, Иваниха Ф. Буляковай «Выходили бабки замуж» зүжэгтэ болон олон олон зүжэгүүдтэ. Марта Цыреновнагай «одото» рольнуудай тоодо Хальмагай арадай уран зохёолшо Алексей Балакаевай «Эхын Зүрхэн» гэжэ зүжэг соо Минджиин роль оруулагдаха[2].

Марта Зориктуевагай зохёохы ажалда элдэб олон ушарта бэелүүлэгдэһэн Эхын дүрэ улаан утаһаар үнгэрнэ: Камал — Будда Сиддхартха бурханай эхын энэрхы сэдьхэлһээ водевилдэхи Г.Гессе-н зүжэгөөр, нэрэтэ зүжэг соо Б-М. Пурбуевай «Толдойн Хүбүүн Болдой»,Р. Томой «Дурлаһан найман эхэнэр» зүжэгтэ хара амияа хараһан Габбиин роль, Лобозеровай «Небо В Алмазах» гэһэн зүжэгтэ мэргэн Эхын гэрэлээр харуулагдана. Зориктуева үнгэрһэн зуун жэлэй 70-аад онуудай суута киноартистнуудтай кинофильмнүүдтэ олоор наадаһан буряад зүжэгшэдэй нэгэн юм. Энэ «Пропажа свидетеля», «Инспектор золотой тайги» Инга гэжэ хүбшэ тайгын басаганай дүрэ (В. Золотухин, В. Высоцкий, В. Смехов гэгшэдтэй суг кинодо буулгалсаа); «Нет чужой земли», «Сон в начале тумана» Свердловской киностудии (суг хамта буулгагдаһани Б. Халзанов, В. Кондратьев), «Три солнца» «Мосфильм» киностудиин, «Три дня Монголии» «Монголкино» киностуди. М. Ц. Зориктуева найруулагша Б. Дышеновэй «Отхончик. Түрүүшын дуран» фильмдэ бүлын Эхын роль наадаһан юм. Нэгэтэ бэшэ тэрэ Монголой драмын академическэ театрай тайзан дээрэ Нацагдоржо («Оптимистическая трагедия» соо Комиссар Вишневский, «Выходили бабки замуж» зүжэгтэ Иваниха Ф.Буляков ба бусад)табигдахые уригдаһан байгаа.

Ажаллаһан жэлнүүд соогоо Марта Цыреновна Монгол, Хальмаг, Польшо гүрэнүүдээр гастрольнуудта ябажа, монгол туургата театрнуудай уласхоорондын гурбан театральна фестивальнуудта, «Сибирский транзит» гэһэн млжо газарнуудай театральна фестивальнуудта хабаадалсажа, нэгэтэ бэшэ зохёохы тоосоонуудаараа Москва, Ленинград хотонуудта гарадаг байгаа. 2018 оной декабрь һарада Буряадай театрай ажал ябуулагшадай Холбоон Марта Цыреновнада Орос гүрэнэй Ярославль хотодо театрай Жэлэй нээлгын баяр ёһололдо республикын театральна бүлгэм түлөөлхэ гэжэ эльгээгээ. 2022 ондо «Судьба в чемодане» гэһэн уянгата комедиин Театрай аха үеын бүхы зүжэгшэдэй наадаһан Саян Жамбаловай найруулгада Леонид Ба Ирина Ворон хоёрой зүжэгөөр премьерэ болоо: Нина (Д.Сангажапова), Зинаида (М. Зориктуева), Татьяна (Л. Дугарова ба Д. Тангатова) гурбан нүхэд басагадай рольнуудта наадаа.

ММ.Ц. Зориктуева нэрэ зэргэнүүдтэй, шагналнуудтай: «Буряадай АССР-эй Габьяата зүжэгшэн» (1973), мүнгэн медальда хүртэгшэ. А. Д. Попова Л. Леоновой пьесээр табигдаһан «Ленушка» зүжэгтэ Ленушкын роль гүйсэдхэһэнэйнгээ түлөө (1974), «Буряад АССР-эй арадай зүжэгшэн» (1975), Буряадай Комсомолой шангай лауреат («Оптимистическая трагедия» Вс. Вишневскиин, 1978), «Оросой Холбоото Уласай габьяата артистка РФ» (1996), «Заслуженный работник культуры Монголии» (Монгол Уласай Соелын тэргууний ажилтан, 2002), «Оросой Холбоото Уласай арадай артистка» (2006), Буряадай Гүрэнэй шангай лауреат (Эрьехэ наран", 2008), Чингисхаанай орден (Монгол орон, 2007) болон бусад[3].

Наһанайн нүхэр байһан — зүжэгшэн Михаил Гомбоевич Елбонов[4].

Театрай ажалнууд

  • Асель («Тополёк мой в красной косынке» — Айтматов Ч.);
  • Виола («Двенадцатая ночь» — Шекспир У.);
  • Должон («Сэрэмпэл» — Намсараев Х.);
  • Комиссар («Оптимистическая трагедия» — Вишневский Вс.);
  • Ленушка («Ленушка» — Леонов Л. М.);
  • Себастьян («Двенадцатая ночь» — Шекспир У.) болон олон рольнууд.
  • Марта Цыреновна Зориктуева хамта дээрэ 100 гаран дүрэнүүдые тетарай тайзан дээрэ харуулһан.

Ажалнууд кинодо

  • 1971 — Пропажа свидетеля — Инга[5];
  • 1976 — Гурба наран (Три солнца) — Дарима[5];
  • 1990 — Нет чужой земли — Эхэ[5];
  • 1994 — Сон в начале тумана — Калэна, удаган[5];
  • 2013 — Отхончик. Первая любовь[5];
  • 2013 — Булаг[5].

Шангууд ба зэргэнүүд

  • Оросой Холбоото Уласай арадай зүжэгшэн (2008)[6].
  • Оросой Холбоото Уласай габьяата зүжэгшэн (1996)[7].
  • А. Д. Поповай нэрэмжэтэ шангай лауреадай мүнгэн медаль (1973).
  • Буряадай комсомолой шан (1978).

Ажаглалтанууд

  1. ↑ Список лауреатов премии Комсомола Бурятии (ород хэлэн). vlksm03.ru. Дата обращения: 18 ноябрь 2025.
  2. ↑ Известная актриса Бурятии Марта Зориктуева отмечает юбилей (ород хэлэн). ulanmedia.ru. Дата обращения: 18 ноябрь 2025.
  3. ↑ Зориктуева Марта Цыреновна. К 70-летию со дня рождения. Министерство культуры Республики Бурятия. Дата обращения: 18 ноябрь 2025.
  4. ↑ Линия Марты или «парень из Улан-Удэ» (ород хэлэн). gazeta-n1.ru. Дата обращения: 18 ноябрь 2025.
  5. ↑ 1 2 3 4 5 6 Зориктуева Марта Цыреновна. kinopoisk.ru. Дата обращения: 18 ноябрь 2025. Архивировано 2 апрель 2015 года.
  6. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 11 апреля 2008 года № 478 «О награждении государственными наградами Российской Федерации». Дата обращения: 18 ноябрь 2025. Архивировано 5 июль 2018 года.
  7. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 9 апреля 1996 года № 512 «О награждении государственными наградами Российской Федерации». Дата обращения: 18 ноябрь 2022. Архивировано 14 февраль 2021 года.
"https://bxr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Зориктуева_Марта_Цыреновна&oldid=367192" хуудаһанһаа абтаһан