Жалсараев Дамба Зодбич

Сүлөөтэ Нэбтэрхы Толи — Википеэдиһээ
Рувикидэ иимэ обогтой ондоо хүнүүд тухай үгүүлэлнүүд бии Жалсараев.
Дамба Зодбич Жалсараев
буряад хэлэн Жалсараев Зодбын Дамба
Дамба Жалсараев.jpg
Түрэһэн һара/үдэр 1925 оной декабриин 5(1925-12-05)
Наһа бараһан һара/үдэр 2002 оной январиин 21(2002-01-21) (76 наһатай)
Наһа бараһан газар
Эрхэтэнэй эрхын байдал

  СССР
  Орос Улас

Ажаябуулгын шэглэл ирагуу найрагша, сэдгүүлшэн
Зохёохы ажалай жэлнүүд 1945—2002
Уран зохёолой хэлэн буряад хэлэн, ород хэлэн
Шан Уран зохёолой талаар Буряадай АССР-эй гүрэнэй шан(1973)
Шагналнууд
Орден «За заслуги перед Отечеством» 4-й степени
Орден Трудового Красного Знамени Орден Дружбы народов Орден Октябрьской Революции Орден Отечественной войны II степени
Орден «Знак Почёта» RUS Medal of Zhukov ribbon.svg

Дамба́ Зо́дбич Жалсара́ев (1925 оной декабриин 5(1925-12-05) түрэһэн — 2002 оной январиин 21(2002-01-21) (76 наһатай), Улаан-Үдэ наһа бараһан) — буряадай совет болон Оросой Холбоото Уласай поэт, ниитын болон гүрэнэй ажал ябуулагша. Буряад Уласай арадай поэт, Буряад Уласай гүрэнэй һүлдэ дуунай текстын автор, Буряадай АССР-эй Гүрэнэй шангай лауреат.

Намтар

Тэрэ 1925 оной декабриин 5-да Буряад-Монголой АССР-эй Хориин аймагай Доодо-Гол нютагта түрэһэн юм. Эдир залуу наһандаа һургуулида һуража, "СССР-эй Оборона " гэһэн колхоздо хүдэлөө, колхозой комсомолой эмхиин секретарь байгаа.

1943 оной январь Һарада Совет Армида татагдажа, Эрхүү можын Мальта станцида 35-дахи запасной стрелково бригадада эльгээгдээ. Удаань Үбэр Байгалай сэрэгэй-ябаган сэрэгэй училищида Улаан-Үдэдэ Дивизионная станцида һураа. Училищияа 1944 ондо дүүргээд, хилын сэрэгтэ алба хээ: Шэтэ можын «Чиндант» хилын харуулай заставын даргын орлогшоор, хожомынь Дауриин (саашадаа Даурско — Хинган Улаан Тугта) хилын отрядай штабта. Хилын харуулшадай нэгэдхэгдэһэн бүлэгэй бүридэлдэ 1945 ондо Милитарис Япондо эсэргүү байлдаануудта хабаадаа һэн.

Дайнай дүүрэһэнэй һүүлээр хилын сэрэгтэ албаяа үргэлжэлүүлжэ, 1952 ондо сэрэгһээ табигдаа һэн.

1956-1958 онуудта Москвада дээдэ литературна курсануудта һураа.

КПСС-эй Буряадай обкомой таһагые инструктораар, даагшын орлогшоор, Буряадай АССР-эй талаар ТАСС-ай сурбалжалагшаар хүдэлөө. Буряадай АССР-эй Верховно Соведэй депутадаар һунгагдаһан байгаа. Найман жэлэй туршада Буряадай уран зохёолшодой Холбоониие толгойлоо. 1970-1986 онуудта Буряадай АССР-эй соёлой сайдай тушаал эзэлһэн байна. Энэ үедэ улас дотор хатарай училищи, Үбэр Байгалай арадуудай этнографическа музей, байгаалиин музей болон үндэһэтэнэй номой сан нээгдээ; Буряадай драмын театр болон Оперо болон баледэй театр академическэ зэргэтэй болоо.

Хожомынь Буряад Уласай Юрэнхылэгшын дэргэдэхи Аха захатанай Зүблэлэй түлөөлэгшэ боложо, урлалай талаар гүрэнэй шангуудай талаар уласай комиссида ороо.

Дамба Жалсараев 2002 оной январиин 21-дэ Улаан-Үдэдэ наһа бараа.[1]

Ирагуу найруулгын зохёохы зам

Дамба Жалсараев үшөө дайнай жэлнүүдтэ иргауу найруулгаар һонирхоо һэн. Тэрэнэй түрүүшын шүлэгүүд 1945 ондо сэрэгэй "На боевом посту гэһэн сониндо хэблэгдээ һэн.

1950 ондо «Үнэн түхай» («Слово о правде») гэжэ шүлэгүүдэй түрүүшын ном хэблэгдээ һэн.

1952 онһоо — СССР-эй уран зохёолшодой Холбооной гэшүүн.

Дамба Жалсараев ирагуу найруулгын зохёохы ажалһаа гадна ниитын болон партийна эдэбхитэй ажал ябуулаа: 1952 онһоо Буряад-Монголой АССР — эй уран зохёолшодой Холбооной литературна зүбшэлэгшөөр хүдэлөө, 1952 оной ноябрь һарада эрдэм соёлой таһагай инструктор, 1956 онһоо КПСС-эй Буряад-Монголой обкомой пропаганда болон агитациин таһагай инструктор байгаа.

Сэдгүүлшэнэй ажал ябуулдаг байгаа: ТАСС-ай буряадаар сурбалжалагшаар хүдэлөө.

1956 онһоо 1958 он болотор Москвада М.Горькиин нэрэмжэтэ Литературна институдай дэргэдэхи дээдэ литературна курсануудта һурана.

1960 онһоо 1966 он болотор, 1975 онһоо 1986 он болотор, наһанайнгаа амаралтада гаратараа, Буряадай АССР-эй соёлой сайдаар хүдэлөө.

1968 ондо Буряадай АССР-эй уран зохёолшодой Холбооной түрүүлэгшээр һунгагдаа. Энэ тушаалда 1975 он болотор хүдэлөө.

Буряадай АССР-эй хэдэн зарлалай Верховно Соведэй Депутат[2].

Ниитын ажал ябуулдаг байгаа-Удаан Сагта Азиин ба Африкын оронуудай уран зохёолшодтой холбооной талаар россиин хорооной суг түрүүлэгшэ байгаа. Дели, Алма-Ата, Ташкент, Баку хотонуудта үнгэргэгдэһэн афро-азиин оронуудай уран зохёолшодой IV, V, VII хуралдаануудай хүдэлмэринүүдтэ энэ зэргэдэ хабаадаа. Афро-азиин уран зохёолшодой Уласхоорондын хуралдаануудай нэгэндэ «Азиин ба Африкын арадуудай Классическа соёлой уг баялиг ба дэлхэйн соёлдо тэрэнэй хубита» гэһэн элидхэл хэһэн байна.

1973 ондо Дамба Жалсараевта Буряадай Арадай поэт гэһэн нэрэ зэргэ олгогдоо. Тэрэл жэлдээ уран зохёолой талаар Буряадай АССР-эй Гүрэнэй шанда хүртөө. Буряад болон совет соёл хүгжөөлгэдэ ехэ хубитаяа оруулһанайнгаа түлөө 1985 ондо РСФСР-эй соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ гэһэн нэрэ зэргэ олгогдоо һэн.

Наһанайнгаа һүүлшын жэлнүүдтэ дурсалгын ном дээрэ хүдэлжэ, гол герой өөрөө наадаһан юм. Наһанайнгаа һүүлшын үдэрнүүд болотор ниитын-улас түрын ажал ябуулаа, Буряад Уласай Юрэнхылэгшын дэргэдэхи аха захатанай Зүблэлэй гэшүүн байгаа[3].

Буряадай Гимнын үгэ зохёогшо

1994 ондо Буряад Уласай гүрэнэй һүлдэ дуу байгуулгын мүрысөөн соносхогдоо һэн. Бусад зохёолнуудайнь дунда «Таёжная, озёрная, степная», композитор Анатолий Андреев болон поэт Дамба Жалсараев гээд арад зоной дунда бүри мэдээжэ «Түрэл нютаг тухай Дуун» дэбжүүлэгдэһэн байна. Тусхай комисси энэ зохёолые дурадхагдаһан ажалнуудай эрхим гэжэ тоолоо[4].

Гимн «Буряад Уласай гүрэнэй һүлдэ дуун» тухай гэһэн Буряад Уласай 1995 оной апрелиин 20-Ой № 121-I Хууляар баталагдаа[5].

Уран шүлэгүүдэй согсолборинууд

  • Үдын эрьедэ (На берегах Уды) (1951)
  • Эдир нүхэдтэй хөөрэлдөөн (Разговор с юными друзьями) (1954)
  • Жэргэмэ (Жаворонок) (1956)
  • Харгын дуунууд (Песни в дороге) (1955)
  • Высокая магистраль (1957)
  • Полёт (1959)
  • Даль степная (1959)
  • Һалхинтай мүрысөөн (Состязание с ветром) (1959)
  • Баярмаагай одон (Звезда Баярмы) (1960)
  • Тэнгэриин Зүйдэл (Резьба по небу) (1970)
  • Буряад аялганууд (Бурятский напевы) (1974)
  • Стремя в стремя (1974)
  • Газарай дуунууд (Песни земли) (1975)
  • Газарай абяанууд (Земные голоса) (1977)
  • Газарай сэдьхэл (Душа земли) (1982)
  • Таёжная, озёрная… (2000)[6].

Шагналнууд ба зэргэнүүд

  • «За заслуги перед Отечеством» гэһэн IV шатын орден (1996);
  • Октябриин хубисхалай Орден;
  • Ажалай Улаан Тугай Орден (1971);
  • Эб найрамдалай Орден(1975);
  • Эсэгэ ороноо хамгаалгын дайнай II -дохи шатын Орден;
  • «Хүндэлэлэй Тэмдэг» Орден (24.12.1959);
  • Жуковай медаль;
  • «Отличник погранвойск» I ба II шатануудай тэмдэгүүд;
  • дайшалхы ба ажалай 11 медальнуудаар, тэрэ тоодо Польшо ба Монголой медальнуудаар шагнагдаһан;
  • Буряадай арадай поэт (1973);
  • Уран зохёолой талаар Буряадай АССР-эй Гүрэнэй шангай лауреат(1973)[1].

Ажаглалтанууд

  1. ↑ 1 2 Дамба Жалсаров (1925-2002) — Муниципальные библитеки Улан-Удэ (ород хэлэн). cbs-uu.ru. Дата обращения: 2 март 2026.
  2. ↑ Влюбленный в жизнь, людей и малую Родину (ород хэлэн). soyol.ru. Дата обращения: 2 март 2026.
  3. ↑ "«Они были нужны друг другу»: тандем любви и творчества Дамбы и Валентины Жалсараевых". 2026-03-02. 
  4. ↑ В Бурятии отметят 100-летие Дамбы Жалсараева (ород хэлэн). sprf.ru. Дата обращения: 2 март 2026.
  5. ↑ Общие сведения.Закон о Государственном гимне Республики Бурятия (ород хэлэн). hural-buryatia.ru. Дата обращения: 2 март 2026.
  6. ↑ "Дамба Зодбич Жалсараев. Кто есть кто — Путеводитель по Бурятии". 2026-03-02. 

Ссылкэнүүд

"https://bxr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Жалсараев_Дамба_Зодбич&oldid=354779" хуудаһанһаа абтаһан