Жимбиев Цыденжап Арсаланович

Цыденжап Арсаланович Жимбиев
Жимбиев Арсаланай Сэдэнжаб
Түрэһэн һара/үдэр	1928 оной октябриин 28(1928-10-28)
Түрэһэн газар	Хүһөөтэ нютаг, Хёлгын аймаг, Шэтын тойрог (1926—1930) ( мүнөөнэй - Үбэр Байгалай хизаар), Алас Дурнын хизаар
Наһа бараһан һара/үдэр	2006 оной
Наһа бараһан газар	Улаан-Үдэ, Оросой Холбоото Улас
Эрхэтэн байлга (албатан)	Оросой Холбоото Улас  Зүблэлтэ холбоото улас
Болбосорол	Уран зохёолой дээдэ һургуули[d]
Ажаябуулгын шэглэл	ирагуу найрагша, писатель, публицист, редактор
Зохёохы ажалай жэлнүүд	1943 оной — 2006 оной
Шэглэл	социалис реализм
Жанр	ирагуу найралга, проза, очерк
Уран зохёолой хэлэн	ород хэлэн буряад хэлэн
Дебют	1943
Шан	Буряад Уласай Гүрэнэй шан
Шагналнууд	Бүхэсоюзна литературна Николай Островскиин нэрэмжэтэ конкурсын хүндэтэ диплом, дурасхаалта медаль

Цыденжа́п Арсала́нович Жимби́ев (буряад хэлэн Жимбиев Арсаланай Сэдэнжаб; 1928—2006) (1928 оной октябриин 28(1928-10-28) түрэһэн — 2006 оной, Улаан-Үдэ наһа бараһан) — оросой поэт, уран зохёолшо, Буряадай Арадай уран зохёолшо, Оросой Холбоото Уласай, Буряадай ба Хальмагай соёлой габьяата ажал ябуулагша.

Намтар

Тэрэ 1928 оной октябриин 28 — да Кусота һууринда (мүнөө Үбэр Байгалай хизаарай Хёлгын аймаг) түрэһэн юм. Эсэгэ ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнай эхилхэдэ, долоон класс дүүргээд, һуралсалаа таһалба. 1942 ондо Зея хотодо механизациин һургуулида орожо, тэрэнээ дүүргэхэдээ, нютагтаа механизатораар, моришоноор, учётчигоор хүдэлөө. Дайнай һүүлээрхи жэлнүүдтэ Петровск-Забайкалиин багшанарай техникумдэ болон Буряадай театрально-хүгжэмэй училищида һураа.

Зохёохы замаа 1943 ондо эхилээ һэн.

1948 ондо Буряад арадай дундаһаа эгээн түрүүн А.М. Горькиин нэрэмжэтэ Литературна институдай оюутан болоһон юм. 1951 ондо СССР-эй уран зохёолшодой Холбоондо абтаа.

2006 оной апрель Һарада Улаан-Үдэдэ наһа бараһан юм.

Гэр бүлэ

• Басаган — Рыгзема Жимбиева уран зураашан, график.
• Хүбүүн — Анжей Цыденжапович Жимбиев — эрдэмэй шэнжэлгэнүүдтэй, биотехнологитой ба эмнэлгын зүйлнүүдые үйлэдбэрилгэтэй холбоотой хэдэн компанинуудай олзын хэрэг эрхилэгшэ, хүтэлбэрилэгшэ ба эмхидхэн байгуулагша.

Зохёохы зам

Шүлэгүүдэй, прозын 50 гаран номой автор.

Ирагуу найралга

«Богатая нива» гэһэн анха түрүүшын суглуулбари 1950 ондо гараа (оршуулгань А.Гевелингын). Мэдээжэ согсолборинууд:

• «Түрүүшын гурьба» («Түрүүшын гурьба», 1952);
• «Шүлэг — минии хүлэг» (1958);
• «Үргэн талын дуунууд» (1961);
• «Хүнэй нэрэ» (Г.Граубинай оршуулга).
• «Шамхандаа» гэжэ шүлэгтэнь хүгжэм найруулагша Манжигеев Сергей хүгжэм бэшэжэ, энэ дуун олондо мэдээжэ болоһон, мүнөө болотороо хүн зон дууладаг.

Проза

1957 ондо «Шэнэ үльгэр» гэжэ рассказуудай суглуулбари, 1961 ондо «Ургынууд» гэжэ ном гаргаа. Кубада айлшалһанай удаа «Москва — Прага — Гавана» (1964) гэһэн замай очеркнуудые хэблүүлээ.

Романууд:

• «Талын харгынууд»: «Байгал» сэтгүүлдэ (1962—1963), амяараа номоор 1967 ондо хэблэгдээ. Ород хэлэндэ оршуулга-Е. Имбовиц ба А. Китайнигай;
• «Гал могой жэл», (1972): буряад нютагай дайнай үеын байдал тухай. Роман хэблэлдэ гаража, бүхэсоюзна сууда гаража, ехээр һайшаагдаа («Правда», «Литературная Россия» гэхэ мэтэ хэблүүлдэ энэ ном тухай бэшэгдээ), Н. Островскиин нэрэмжэтэ мүрысөөнэй медаляар тэмдэглэгдээ (1974). Оршуулга-Н.Асмоловай ба В. Тендряковай;
• «Урасхал» (1978): Буряадай Гүрэнэй шангаар тэмдэглэгдээ;
• «Сагаан шубууд» (1992): түүхэ роман.

Һүүлэй жэлнүүдтэ «Хамба лама» гэһэн баримтата туужа, «Аха дүү арадта I Петр Хаанай Зарлигые 300 жэл» гэһэн түүхэтэ очерк болон хори буряадуудай уг гарбал гэһэн ажалнууд дээрэ хүдэлөө.

Хүүгэдэй ном зохёол

Сибириин хүүгэдэй түрүүшын «Хараасгай» сэтгүүл байгуулагша ба ахамад редактор. Зохёолнууд:

• «Саһан дээрэ сэсэгүүд» (1970);
• «Сурхарбаан» (1971);
• «Унаган нүхэд» (1974);
• Пьесэ-үльгэрнүүд «Алтан хараасгай» и «Хэн нара түрүүн харааб».

2007 ондо (наһа бараһан хойнонь) нааданай даабаринуудтай, хүгжэмэй дисктэй «Шамхандаа» гэжэ гэр бүлын ном-альбом гараа.

Ниитын ажаябуулга

Бүхэдэлхэйн ниитэ монгол хүүгэдэй «Их наадам» (1994) һайндэр эмхидхэгшэдэй нэгэн. Зүжэгшэн Валерий Инкижиновэй жаса байгуулхые үүсхэгшэ. «Кирсан-шатар-1997» гэһэн шатарай мүрысөө эмхидхэлгэдэ хабаадаа.

Шагналнууд ба зэргэнүүд

• Буряадай арадай уран зохёолшон;
• РСФСР-эй соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ;
• Буряадай соёлой габьяата ажал ябуулагша;
• Хальмагай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ;
• Буряадай АССР-эй гүрэнэй шан (1976);
• Николай Островскиин нэрэмжэтэ Бүхэсоюзна литературна конкурсын хүндэтэ диплом ба дурасхаалта медаль (1974).

Ажаглалтанууд

Ссылкэнүүд

• «Добрый друг детей»: к 85-летию Цыденжапа Жимбиева (неопр.).
• Литературный праздник «Добрый друг детей» провели библиотекари (неопр.).
• Подарок детям республики (неопр.).
• Сегодня народному писателю Цыденжапу Жимбиеву исполнилось бы 85 лет (неопр.).