Балданжабон Жамьян Балданович

Жамьян Балданович Балданжабон
Түрэһэн һара/үдэр	1909 оной мартын 14(1909-03-14)
Түрэһэн газар	Байгалай шанад хизаар, Оросой Холбоото Улас
Наһа бараһан һара/үдэр	1967 оной мартын 6(1967-03-06) (57 наһатай)
Наһа бараһан газар	Ага, Шэтын можо[d], РСФСР, Зүблэлтэ холбоото улас
Эрхэтэн байлга (албатан)	Оросой эзэнтэ гүрэн  Зүблэлтэ холбоото улас
Ажаябуулгын шэглэл	шүлэг зохёогшо, уран зохёолшо, общественный деятель
Зохёохы ажалай жэлнүүд	1931—1967
Шэглэл	социалис реализм
Жанр	уран шүлэг, проза
Уран зохёолой хэлэн	Буряад ба ород хэлэнүүд
Дебют	1926

Жамья́н Балда́нович Балданжа́бон (1909 оной мартын 14(1909-03-14), Байгалай шанад хизаар түрэһэн — 1967 оной мартын 6(1967-03-06) (57 наһатай), Ага, Шэтын можо^[d] наһа бараһан) ― зүблэлтын буряад сэдхүүлшэн, ирагуу найрагша, прозаиг, буряад литературын үндэһэ һуури табигшадай нэгэн. 1934 онһоо СССР-эй уран зохёолшодой Холбооной гэшүүн. СССР-эй Географическа бүлгэмэй гэшүүн. Г. Цыбиковэй нэрэмжэтэ Агын үндэһэтэнэй музейн үндэһэ һуури табигша ба түрүүшын захирал.

Намтар

Тэрэ 1909 оной мартын 14-дэ Агын Буряадай тойрогой Шандалиин сомоной Хужартай нютагта үгытэй малшанай бүлэдэ турөө һэн..

Бүри һургуулида һуража ябахадаа, шүлэг бэшэжэ эхилһэн юм. 1926 ондо «Залуу малшан» гэжэ залуушуулай сониной хуудаһанда «Һурагшадта» гэжэ тэрэнэй түрүүшын шүлэг хэблэгдээ һэн

Агын тойрогто үзэг бэшэг мэдэхэгүй ябадалые усадхалгада эдэбхитэйгээр хабаадаһан байгаа. Эрхүү хотодо Зүүн Сибириин коммунис ехэ һургуулида һураа], тэрэнээ дүүргээд, Буряад Орон ерэжэ, Бүхэсоюзна ленинэй коммунис залуушуулай холбоон (ВЛКСМ) обкомой инструктораар хүдэлөө.

Удаань журналистика хэжэ, «Буряад-Монголой үнэн» сониной редакторай орлогшоор, «Буряадай Абарга» гэжэ олон тиражтай сониной редактораар ажаллаа.

Түрэл Агаяа 1939 ондо бусаад, округой «Агын Үнэнэй» газетын дэргэдэ (Агинская правда) уран зохёолой нэгэдэл байгуулжа, Буряадай мэдээжэ уран зохёолшод Ц. Жамбалов, А.Жамбалон, В. Намсараев, Д. Эрдынеев гэгшэд ороһон юм.

Эсэгэ Ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнай жэлнүүдтэ Хүдэлмэришэн-Таряашанай Улаан Армида сэрэгтэ татагдажа, 1945 оной август һарада милитарис Японой Квантунай армиие бута сохилгодо хабаадаһан юм.

1961 ондо Агын түрүүшын музей байгуулжа нээһэн юм. Хизаар ороноо шэнжэлэгшэ, уран зохёолшо хадаа түрэл нютагайнгаа патриот байгаа. Нэгэ һаналтай зонтой хамта музейн жаса эсэшэ сусашагүйгөөр суглуулдаг һэн. Агын нютагуудаар ябажа, гэр, гэртээ орожо, үндэр наһатантай уулзажа, урданай юумээр, фото-зурагуудаар, үльгэр, үльгэрнүүдээр һонирходог байгаа.

1967 оной мартын 6-да наһа бараа, Агын тосхондо хүдөөлүүлэгдээ.

Зохёохы зам

1930-аад онуудай эхеэр Балданжабон уран зохёолой ажал ябуулаа һэн. Тэрэнэй зохёохы ажалай сэдэб — индустриализаци, гүрэнөө хамгаалха шадабари, шэнэ хүниие хүмүүжүүлхэ, түрэл нютагайнгаа гоё һайханиие магтан түүрээхэ.

Хитад-Зүүн түмэр замда болоһон Зүрилдөөнэй баатар Агын Д.Дылгыровтэ зорюулагдаһан «Баатарай Зам» гэжэ поэмэ зохёогоо, тэрэнэй нэрээр Агын тойрогой колхозуудай нэгэн нэрлэгдээ.

1931 ондо хүүгэдтэ зорюулһан «Бэлэхэн» (Готовы) гэжэ шүлэгүүдэйнь түрүүшын номынь хэблэгдээ, удаань «Призыв весны» (Хабарай уряал) (1933) гэжэ номынь хэблэгдээ. 1930-аад онуудай эхеэр «Баатарай зам» (путь Батора) гэжэ поэмэ зохёожо, авторта олондо мэдээжэ болгоһон юм.

1934 ондо СССР-эй уран зохёолшодой Холбооной гэшүүн болоо һэн. Гэшүүнэй билет гар табилгатайгаар Максим Горький өөрөө тэрээндэ барюулаа.

1949 ондо үхибүүд уншагшадта зорюулагдаһан «Үдэрһөө үдэртэ» (Изо дня в день), «Түүдэгэй дэргэдэ» (У костра) хоёр туужань хэблэгдээ. Удаань «Галуунууд» (Гуси) (1953), «Таба» (Пятёрка) (1953), «Алханын нюсанууд» (Тайны Алханая) (1955), «Бүргэд» (Беркут) (1956), «Алтан гадаһан» (Полярная звезда) (1957) гэһэн туужануудай суглуулбаринууд толилогдоно.

«Паровоз хуугайлна» (Паровоз гудит) (1960), «Сэнхир хаданууд» (Голубые сопки) (1965) гэһэн романууд уран зохёолшын бэлигые гэршэлнэ. Ород хэлэндэ оршуулхада, Д.Найдано, И. Лаврова «Бүргэдүүд: Аригун Бубэйн уршагта ябадалнууд» (Шэтэ, 1957), «Алханын Нюусанууд» (1958) гэһэн туужанууд хэблэгдээ.

Шагналнууд

• Орден «Хүндэлэлэй Тэмдэг» (1959)

Дурасхаал

• (1967).

Ажаглалтанууд

Ном зохёол

• Костюковский Б. Писатели преображенной степи. // В степи Агинской. -Чита, 1952;
• Ж. Б. Балданжабон. // Литературная Сибирь. Писатели Вост. Сибири. — Иркутск, 1971.
• Дворниченко Н. Е. Вчера и сегодня заб. лит.: статьи, очерки, портреты. — Иркутск, 1982.
• Дворниченко Н. Е. Ж. Б. Балданжабон // Лит. Сибирь. — Иркутск, 1988.

Ссылкэнүүд

• Сайт «Все о культуре и искусстве Бурятии». Балданжабон Жамьян (ород хэлэн).
• Сайт «Забайкалье». Забайкальские писатели. Жамьян Балданович Балданжабон (1909—1967) (ород хэлэн).
• Сетевое издание «Библиотека сибирского краеведения». Балданжабон Жамьян Балданович (ород хэлэн).
• Сетевое издание «Союз журналистов России». Книгу к 115-летию писателя Жамьяна Балданжабона издали при поддержке Союза журналистов Забайкалья (ород хэлэн).
• Сайт Улан-Удэ-Удэ — фронту. Писатели – участники Великой Отечественной войны. Жамьян Балданович Балданжабон (1909—1967) (ород хэлэн).
• pevec_golubykh_sopok_stepnoj_agi/2019-03-14-7192 Газета «Агинская правда». Певец голубых сопок степной Аги (ород хэлэн).
• Муниципальное автономное учреждение «Централизованная библиотечная система г.Улан-Удэ». Официальный сайт. Писатели Бурятии о войне. Жамьян Балданович Балданжабон (1909—1967) (ород хэлэн).