Петонов Владимир Константинович

Сүлөөтэ Нэбтэрхы Толи — Википеэдиһээ
Владимир Константинович Петонов
Владимир Петонов.jpg
Түрэһэн һара/үдэр 1932 оной майн 10(1932-05-10)
Түрэһэн газар
Наһа бараһан һара/үдэр 1993 оной
Эрхэтэн байлга (албатан)
Ажаябуулгын шэглэл ирагуу найрагша
Зохёохы ажалай жэлнүүд 1959-1993
Шэглэл социалис реализм
Жанр уран шүлэг
Уран зохёолой хэлэн Ород хэлэн
буряад хэлэн
Дебют 1959

Влади́мир Константи́нович Пето́нов (1932 оной майн 10(1932-05-10), Енисей[d], Эрхүү можо түрэһэн — 1993 оной наһа бараһан) — оросой поэт, Буряадай арадай поэт, Буряадай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ[1].

Намтар

Владимир Петонов 1932 оной майн 10-да Эрхүү можын Оһын аймагай Буряад Янгууд тосхондо (Енисей (Эрхүү можо)түрэһэн юм. Колхознигуудай гэр бүлын табан үхибүүдэй одхониинь байгаа.

Буряад-Янгуудай дунда һургуули дүүргээд, Владимир 1952 онһоо 1957 он болотор Эрхүүгэй гүрэнэй университедтэ һураа[2][3], тиигээдМ.Горькиин нэрэмжэтэ Литературна институдай (ород) (бур.дэргэдэхи дээдэ литературна курсануудые дүүргээ.

Буряад орон зөөжэ ерээд, «Буряадай Залуушуул» сониндо, Буряадай телевидени болон радиодо, Буряадай номой хэблэлэй, «Байгал» сэдхүүлэй редактораар, Буряадай уран зохёолшодой Холбооной уран зохёол идхалгын бюрогой захиралаар хүдэлөө.

1959 онһоо Петонов Москвада үнгэрһэн буряадай литература болон искусствын декадануудта, Москвада, Ленинградта, Свердловскдо, Алма-Атада, Эрхүүдэ үнгэрһэн буряад литературын үдэрнүүдтэ хабаадаа.

1967 онһоо СССР-эй уран зохёолшодой Холбооной гэшүүн.

1993 ондо наһа бараһан.

Бүлэ

  • Басаган — Сэсэгма Владимировна Бадиева, Оросой Холбоото Уласай Юрэнхы болбосоролой Хүндэтэ хүдэлмэрилэгшэ ба буряад уласай болбосоролой хангалтатай хүдэлмэрилэгшэ[4]. 1964 ондо хэблэгдэһэн «Минии хүхюу Сэсэгма» гэжэ хүүгэдтэ зорюулагдаһан прозын ном тэрээндэ зорюулагданхай[3].

Зохёохы зам

Университедтэ һураһан жэлнүүдтэ оюутадай литературна нэгэдэлэй эдэбхитэй хабаадагша боложо, «Советская молодежь» сониндо, «Молодая Ангара» гэһэн хамтын суглуулбарида хэблэгдэнэ. «Байгалһаа Һалхин» гэжэ шүлэгүүдэйнь түрүүшын суглуулбари 1959 ондо хэблэгдээ һэн. Түрүүшын хэблэлнүүдһээ шүлэгүүдынь шүүмжэлэгшэдэй, олониитын анхарал татаа[5].

Москвада уран шүлэгэй 8 номынь хэблэгдээ һэн. 1991 ондо Эрхүү можодо «Түбэнгиин дуунууд» гэһэн шэлэгдэмэл зохёолнуудай ном гараа. Петоновай шүлэгүүд болон поэмэнүүд ороной болон хилын саанахи арадуудай олон хэлэнүүдтэ оршуулагданхай.

Петонов ороной поэдүүдые болон дэлхэйн литературын классигуудые түрэл хэлэн дээрээ оршуулжа, арадуудай бэе бэеэ ойлголсолгодо, хани барисаанда эдэбхитэйгээр туһалдаг һэн.

Владимир Константинович уянгата шүтэлгэһөө эхилээд, үргэн эпическэ романна зураг хүрэтэр 20 гаран поэмэ бэшэһэн юм. Тэрэ «Газарай татаса» (1981 ондо буряад хэлэн дээрэ хэблэгдээ, ород хэлэндэ оршуулхада — 1984 ондо) гэһэн шүлэгүүд соогоо түрүүшын буряад роман хэблүүлжэ, буряад поэзиин тематическа, жанрай хаяа үргэдхөө.

2012 ондо «Минии хүхюу Сэсэгма» гэжэ ном дахин хэблэгдээ һэн[6].

В.Петонов редактор, бүридхэгшэ боложо хүдэлхэдөө, «Буряад поэзиин антологи»,"Ленин бидэнтэй", «Мэргэн годли» (Буряад арадай онтохонууд), «20-ёод онуудай поэдүүд» болон бусад харюусалгата хэблэлнүүдые гаргаа.

Усть-Ордын Буряадай автономито тойрогой 50 жэлэй ойдо Петонов «Усть-Ордын Дуунууд» гэһэн ном — Эрхүүгэй буряад уран зохёолшодой зохёолнуудай антологи хэблүүлһэн байна. Иимэ хэблэл үшөө үзэгдөөгүй, Эрхүү можоһоо гарбалтай түрүүшын уран зохёолшод хамтын «Шүхэр» — номой хушалта доро суглардаг байгаа. Энэ хэблэл түүхэтэ үйлэ хэрэг гээд тооложо болоно.

Петонов дууша ирагуу найрагшашье гэжэ мэдээжэ. Уянгата дуунһаа эхилээд, хоорой жагсаалнууд хүрэтэр хэдэн арбаад элдэб янзын дуунуудые бэшэһэн юм. Үгэнүүдтэнь Буряадай композиторнууд — Б.Ямпилов, Д. Аюшеев, Ж. Батуев, Б. Цырендашиев, А. Андреев, С. Манжигеев, Ю. Ирдынеев болон бусад хүгжэм бэшэһэн байдаг. 2012 ондо композитор Лудуб Очиров «Байгалай Зэрлиг долгинууд» гэжэ шүлэгтэнь хүгжэм бэшээ һэн[7].

Тэрэнэй оршуулгада А. Фадеевэй «Метелица» (1959) гэһэн ном хэблэгдээ һэн. В. Петоновой сценаряар 1992 ондо Эрхүү хотодо «Зеркало Бурятии — Байкал» гэһэн баримтата фильм буулгагдаа[8].

Шагналнууд ба нэрэ зэргэнүүд

  • Буряадай арадай поэт(1992)[3];
  • Буряадай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ.

Дурасхаал

  • 2017 оной майн 18-да Улаан-Үдэдэ поэдэй 1965 онһоо 1988 он болотор ажаһууһан Ленинэй гудамжа, 31-дэхи гэр гэһэн хаягаар гэрэй ханада дурасхаалай самбар нээгдээ[9][10].
  • 2017 ондо, поэдэй 85 жэлэй ойдо, Буряад Уласай Үндэһэтэнэй номой сан зохёолнуудыень тоо оньһожоруулаа[2].
  • 2022 оной майн 18-да хэмжээ ябуулгануудай хэмжээндэ Улаан-Үдэ Хотын түб номой санда поэдэй түрэһөөр 90 жэлэй ойдо тэрэнэй басаган Сэсэгма Бадиевагай хабаадалгатай дурасхаалта уулзалга үнгэрөө[4].

Ажаглалтанууд

  1. ↑ "10 мая Владимиру Петонову исполнилось бы 85 лет". 2026-05-15. 
  2. ↑ 1 2 Здравствуй, жаворонков держава! К 90-летию народного поэта Бурятии Владимира Петонова. minkultrb.ru. Дата обращения: 15 май 2026.
  3. ↑ 1 2 3 Владимир Константинович Петонов. Дата обращения: 15 май 2026.
  4. ↑ 1 2 Держава ранних жаворонков. cbs-uu.ru (18 май 2022). Дата обращения: 15 май 2026.
  5. ↑ Петонов Владимир. Дата обращения: 15 май 2026. Архивировано 17 январь 2019 года.
  6. ↑ Владимир Константинович Петонов. uolib.ru. Дата обращения: 15 май 2026.
  7. ↑ В Улан-Удэ прошел вечер памяти поэта Владимира Петонова. minkultrb.ru. Дата обращения: 15 май 2026.
  8. ↑ К 90-летию народного поэта Бурятии Владимира Петонова. bsu.ru. Дата обращения: 15 май 2026.
  9. ↑ Студенты отделения бурятоведения приняли участие в мероприятиях, посвященных 85-летию В. К. Петонова. Дата обращения: 15 май 2026. Архивировано 17 январь 2019 года.
  10. ↑ Мемориальная доска В.К. Петонову. 2ГИС. Дата обращения: 15 май 2026.

Ссылкэнүүд

"https://bxr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Петонов_Владимир_Константинович&oldid=368341" хуудаһанһаа абтаһан