Нимбуев Шираб Нимбуевич

Сүлөөтэ Нэбтэрхы Толи — Википеэдиһээ
Рувикидэ иимэ обогтой ондоо хүнүүд тухай үгүүлэлнүүд бии Нимбуев.
Шираб Нимбуевич Нимбуев
буряад хэлэн Нимбуугай Шираб
Нимбуев, Шираб Нимбуевич.jpg
Түрэһэн һара/үдэр 1910 оной апрелиин 16(1910-04-16)
Түрэһэн газар
Наһа бараһан һара/үдэр 1972 оной
Наһа бараһан газар
Эрхэтэнэй эрхын байдал

  Орос Улас →   СССР

Ажаябуулгын шэглэл ирагуу найрагша, оршуулагша, ном зохёолой шүүмжэлэгшэ
Зохёохы ажалай жэлнүүд 1930-аад оной эхин ― 1972 он
Шэглэл Социалис реализм
Шагналнууд Буряадай АССР-эй соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ

Ши́раб Нимбу́евич Нимбу́ев (буряад хэлэн Нимбуугай Шираб; 1910—1972) ― Зүблэлтэ буряадай ирагуу найрагша, оршуулагша, Буряадай АССР-эй соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ. Буряадай мэдээжэ поэт Намжил Нимбуевай эсэгэ[1].

Намтар

Шираб Нимбуев Буряад ороной Яруунын аймагай Маарагта нютагта 110 жэлэй саана апрелиин 16-да түрэһэн намтартай. балшар бага наһандаа Эгитын дасанай дэргэдэ хубарагаар орожо, үзэг бэшэгтэ һураһан юм. Һургуулияа дүүргээд, ажалшадай таһагта һураа. Коммунис дээдэ hургуули дүүргээд, буряад эхин hургуулида багшалаа. Удаань Буряадай номой хэблэлдэ хүүгэдэй уран зохёолой редактор болоо.

1940 онһоо 1945 он болотор Монголой Алтан-Булаг хотодо СССР-эй консульствын дипломадаар алба хааһан байна. 1946 онһоо республикын «Буряад Үнэн» сониной сурбалжалагшаар ажаллаа.

Уран бүтээлгэ

Уран зохёолой ажаябуулгань 1930-аад онуудта эхилһэн. Түрүүшын «Шүлэгшын дуун» гэһэн шэлэгдэмэл зохёолнуудайнь суглуулбари 1943 ондо «нара» хараһан. Поэдэй олон тоото шүлэгүүдэй суглуулбаринууд һубарилдан гараа: «Баяр» (1948 он), «Зол жаргал тухай дуун» (1958 он), «Омогорхол» (1960 он), «Сэдьхэлэй дуун» (1962 он), «Сэдьхэлэй сэсэг» (1972 он), «Һайхан сагай магтаал» г.м. Тиихэдэ Москва хотын «Советский писатель» хэблэлдэ ород хэлэн дээрэ «Песнь о Байкале» номынь гараа. Шираб Нимбуев – буряад хүүгэдэй литературын хүгжэлтэдэ ехэ хубита оруулһан поэт юм. 1960-аад онуудай эхиндэ Шираб Нимбуевай зохёолдо хүүгэдэй ехэ дуратай хошонгууша, хүхюутэй, мэхэтэй болон һайн сэдьхэлтэй Тархайн хүбүүн Зархай бии болоо. Энэ ном буряад болон ород хэлэн дээрэ Улаан-Үдэдэ, Москвада хэблэгдэһэн байна. Бүхыдөө зохёоһон бүтээлнүүдынь 16 согсолбори болгожо хэблүүлһэн.

Хүүгэдтэ зорюулагдаһан шүлэгүүд

Буряадай эрхим хүүгэдэй ирагуу найрагшадай нэгэн болоо. 1960-аад онуудай эхеэр «Тархайн хүбүүн Зархай» гэжэ ном бэшээ[2], тэрэнэй һүүлээр буряад хүүгэдэй поэзидэ мэхэтэй шоглодог, һайн зантай Тархайн хүбүүн Зархай баатар алишье үеын үхибүүдтэ һайшаагдажа, дуратайгаар уншагдадаг. Энэ ном Улаан-Үдэдэ, Москвада буряад, ород хэлэн дээрэ оло дахин хэблэгдээ. 2011 ондо «Үльгэр» гэһэн хүүхэлдэйн театрта үльгэр дээрэ үндэһэлжэ табигдаһан зүжэг түрүүшынхиеэ табигдаа. Энэ онтохониие оршон үеын үхибүүдэй үнэн байдалтай тааруулан зүжэг болгон табиһан «Үльгэр» театрай ахамад уран найруулагша Эрдэни Жалцановай хэлэһээр, үнгэрһэн зуун жэлэй тэр багаар бэшэгдэһэн энэ онтохон бүхы дэлхэйдэ мэдээжэ болоһон Барон Мюнхуузиндал адли уршагта ябадалнуудтай, эгээл Буряадай Мюнгхаузен гээшэл даа[3]. Һонирхолтойгоор ба ойлгосотойгоор шүлэглэн бэшэгдэһэн онтохонууд, шүлэгүүд ба домогуудынь – «Эрхые һуранхаар, бэрхые һура», «Ёлкын дэргэдэ», «Шэгшыхэн хүбүүн» г.м. элдэб наһанай хүүгэдтэ хүндэтэй болоһониинь гайхалгүй.

Уран найруулга ба оршуулга

Шираб Нимбуевай шүлэглэмэл зохёолнуудай гоё һайхан бодолнуудта арадай аман зохёолой, лирикын олон дүрэнүүд, һүлдэ тэмдэгүүд бии. Эдэ шүлэгүүд буряад шүлэглэмэл хэлэнэй хүгжэлтэдэ ехэ хубитаяа оруулһан. Шираб Нимбуевич ород болон монгол классическа литературын бүтээлнүүдые буряад хэлэндэ оршуулгаараа суутай байһан.

Бэлигтэй хүбүүнэй эсэгэ

Буряадай бэлигтэй поэт Шираб Нимбуевай (1910-1972) түрэһөөр 115 жэлэй ой 2025 ондо тэмдэглэгдээ. Залуугаар наһа бараһан Намжал хүбүүниинь (1948-1971) мүн лэ шүлэгүүдээрээ түрэл республикаяа алдаршуулһан — тэрэнэй ажал мүнөө үеын зохёолшодые һүр һүлдэтэй болгожо байна. Нимбуевай угай залгамжалагша Намжал Ширабович 1948 оной июниин 11-дэ Улаан-Үдэдэ түрэһэн юм[4]. Һургуулидаа эрхимээр һуража, «Артек» гэһэн залуу пионернүүдэй лагерьта һуури эзэлбэ. Зунай сагта һургуулиин дүүрэжэ, түрэлхидэй үхибүүдээ Ярууна руу абаашахадань, бишыхан Намжал үхибүүдээ хашаа соо суглуулжа, ехэ урма зоригтойгоор нютагайнгаа театр эмхидхэжэ, хүршэ үхибүүдэй тоглолто харуулдаг һэн. Бага Нимбуев бага наһанһаа шүлэг зохёожо эхилһэн юм. Юрэнхыдөө ород хэлэн дээрэ бэшэһэн аад, буряад хэлэн дээрэ үсөөхэн шүлэгүүд бии. Оршуулгануудта хабаадаһан, тэрэ тоодо буряадай мэдээжэ зохёолшо Дондог Улзытуевай шүлэгүүдые ород хэлэн дээрэ оршуулһан. Һүүлшын ажалынь дүүргэгдээгүй, Монголой уран зохёолшо Лодой-Дамбын «Тунгалаг Тамир» гэһэн роман поэт Намжил Нимбуев гэжэ хүбүүнтэеэ оршуулжа эхилһэн байна[5].

Шираб Нимбуев 1939 ондо СССР-эй Уран зохёолшодой холбооной гэшүүн болоһон, Буряад Уласай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ юм.

Ажаглалтанууд

  1. ↑ Нимбуев Шираб. Дата обращения: 24 октябрь 2025. Архивировано 19 сентябрь 2021 года.
  2. ↑ В Бурятии к 100-летию известного писателя Шираба Нимбуева переиздана сказка «Зархай, сын Тархая». Дата обращения: 24 октябрь 2021. Архивировано 19 сентябрь 2021 года.
  3. ↑ Бурятский барон Мюнхгаузен (ород хэлэн). gazeta-n1.ru (август 2011). Дата обращения: 24 октябрь 2025.
  4. ↑ Песчинки оранжевой Азии. Удивительная судьба поэтов - отца и сына Нимбуевых (ород хэлэн). bur.aif.ru (1 июль 2025). Дата обращения: 24 октябрь 2025.
  5. ↑ Тунгалаг Тамир 1 (ород хэлэн). Дата обращения: 24 октябрь 2025.

Ссылкэнүүд

"https://bxr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Нимбуев_Шираб_Нимбуевич&oldid=367450" хуудаһанһаа абтаһан