Дондогой Цырендулма Цыреновна

Цырендулма Цыреновна Дондогой
Дондогой Сэрэндулма
Түрэһэн һара/үдэр	1932 оной декабриин 21(1932-12-21)
Түрэһэн газар	Буряадай АССР[d], РСФСР, Зүблэлтэ холбоото улас
Наһа бараһан һара/үдэр	2008 оной
Наһа бараһан газар	Улаан-Үдэ, Буряад Улас, Оросой Холбоото Улас
Эрхэтэнэй эрхын байдал	СССР   Орос гүрэн
Ажаябуулгын шэглэл	ирагуу найрагша, сэтгүүлшэн, оршуулагша
Зохёохы ажалай жэлнүүд	1943 — 2008
Шэглэл	социалис реализм
Жанр	уран найруулга, публицистика, прозо
Уран зохёолой хэлэн	буряад хэлэн, ород хэлэн
Шан	Я. Гашегай нэрэмжэтэ Буряадай журналистнуудай Холбооной шангай лауреат
Шагналнууд

Цырендулма Цыреновна Дондогой (буряад хэлэн Дондогой Сэрэндулма; 1932 оной декабриин 21(1932-12-21), Буряадай АССР^[d], РСФСР, Зүблэлтэ холбоото улас түрэһэн — 2008 оной, Улаан-Үдэ, Буряад Улас, Оросой Холбоото Улас наһа бараһан) — зүблэлтын болон оросой ирагуу найрагша, сэтгүүлшэд, СССР-эй уран зохёолшодой холбооной гэшүүн, СССР-эй журналистнуудай Холбооной гэшүүн, Буряадай болон Оросой соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ.

Намтар

1932 оной декабриин 21-дэ Буряад-Монголой АССР-эй Яруунын аймагай Сосновоозерское һууринда түрөө. Цырендулма түрүүшынгээ шүлэгүүдые үшөө 3-дахи класста бэшээ һэн.

Улаан-Үдэдэ багшанарай училищи дүүргээд, Буряадай Хурамхаанай аймагай Аргада нютагта багшаар хүдэлөө.

Доржо Банзаровай нэрэмжэтэ Буряадай гүрэнэй багшанарай дээдэ һургуулида һураһанай удаа түрэл аймагайнгаа Исингэ ба Эгэтын-адаг нютагуудай һургуулинуудта хүдэлөө.

1954 ондо Цырендулма мэргэжэлтэ ёһоор журналистика хэжэ эхилнэ. «Буряад үнэн» сониной редакцида хүдэлөө. Монгол туургата арадуудай хүүгэдэй уран зохёолшодой Уласхоорондын эблэлэй секретарь байһан.

Зохёохы зам

Цырендулма Дондогой уран зохёолой зохёохы ажалые бүри һуража байха үедөө багшын училищи ёһотоор эрхилжэ эхилһэн юм. «Буряад Эхэнэрэй Дуунууд» гэһэн шүлэгүүдэй түрүүшын ном 1962 ондо буряад хэлэн дээрэ гараа.

Тэрэнэй гуурһан доро 10 гаран шүлэглэмэл согсолборинууд бүтээгдэһэн:

• «Эхэ түхай поэмэ» (1966);
• «Эсэгэдээ бэшэг» (1969);
• «Патанханай бэшэг» (1972);
• «Уянгын дэбтэр» (1975);
• «Лёнхобын дэльбэнүд» (1978);
• «Эхэнэрэй үреэл» (1984);
• «Шулуунай тарни» (1989);
• «Энээхэн ногоон дэлхэй дээрэ» (2002);
• Ород оршуулгада «Эхэ тухай Дуун» (1973), «Би һананаб» (2004) гэһэн шүлэгүүдэй болон поэмэнүүдэй суглуулбаринууд гараа.

«Буряад басаганай дуун» (1962), «Эхэ тухай поэмэ» (1966), «Эсэгэдээ бэшэг» (1969), «Эдир наһандаа айлшалбаб» (1971), «Паатааханай зурагууд» (1972), «Уянгын дэбтэр» (1975), «Лёнхобын дэльбэнүүд» (1978), «Эхэнэрэй үреэл» (1984), «Шулуудай тарни» (1990), «Эреэн маряан дэбтэр» (1997), «Энээхэн ногоон дэлхэй дээрэ» (2002), «Наян-Нава» (2006), гэһэн номуудынь буряад хэлэн дээрэ, мүн тиихэдэ «Эхэ тухай дуун» (1973), «Я помню» гэжэ номуудынь ород хэлэн дээрэ хэблэгдэжэ гараа. Гадна «Байгал», «Крестьянка», «Октябрь», «Сибирские огни», «Дальний Восток» сэтгүүлнүүд соо, «Сибирь» гэжэ альманахта шүлэгүүдынь гараһан байна. Дондогойн шүлэгүүдһээ гадна «Эдир наһандаа айлшалбаб» (1971) гэһэн прозын согсолбори бэшэжэ, олондо мэдээсэл тараадаг хэрэгсэлнүүдтэ үргэн харюу абаһан юм.

Ород, зүблэлтын болон хари гүрэнүүдэй классигуудай номуудые буряад хэлэндэ оршуулаа. Дээдэ һургуулиин оюутан байхадаа, 1960 ондо Сергей Михалковой «Дядя Степа» гэжэ поэмэнүүдые оршуулаа һэн. Тэрэнэй оршуулгануудай дунда Пушкинай «Домик в Коломне», Шекспирэй «Гамлет» трагеди, Лонгфеллогой «Гайават тухай Дуун», Лермонтовэй, Ахматовагай, Леся Украинкын, Пабло Нерудай, Д.Нацагдоржын шүлэгүүд болон онтохонуудай суглуулбаринууд, мүн Маршагай «Рассеянный с улицы Бассейной».

Мүн хуушан монгол бэшэгһээ буряад хэлэндэ оршуулгануудые хэдэг байгаа.

Шагналнууд ба нэрэ зэргэнүүд

• Хүндэлэлэй орден (1997);
• Буряадай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ;
• Оросой соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ;
• Ярослав Гашегай нэрэмжэтэ Буряадай журналистнуудай холбооной шангай Лауреат.

Дурасхаал

• Цырендулма Дондогойн түрэһөөр 85 жэлэй ойдо зорюулагджа, «Холын харгыда» гэһэн богонихон баримтата фильм буулгагдажа, поэтессын шүлэгүүд ба ехэ эгэшынь-Цыжип Нимаевагай дурсалгануудаар үндэһэлэнхэй.
• Цырендулма Дондогойн түрэһөөр 90 жэлэй ойдо Буряад Уласай үндэһэтэнэй номой санда, Ц. Жамцараногой нэрэмжэтэ Агын хизаарай номой санда болон уласай соёлой болон болбосоролой бусад эмхи зургаануудта зохёохы үдэшэнүүд үнгэргэгдөө.

Ажаглалтанууд

Ссылкэнүүд

• Фильм «Холын харгыда» (ород хэлэн). Дата обращения: 21 май 2026.
• Богата земля Еравнинская талантами (ород хэлэн). Дата обращения: 21 май 2026.
• Лирика Цырендулмы Дондогой (ород хэлэн). Дата обращения: 21 май 2026.
• Холын харгыда (ород хэлэн). Дата обращения: 21 май 2026.