Чимитдоржиев Владимир Лхамаевич

Экспертиза РАН

Проведена экспертиза
Российской академией наук

Подробнее

Экспертиза РАН

Проведена экспертиза
Российской академией наук

Подробнее

Бабуу Лама
Дид Хамбо-лама
Община	Орос гүрэнэй Буддын шажанай заншалта сангха
Түрэһөөр нэрэ	Владимир Лхамаевич Чимитдоржиев
Түрэһэн үдэр	1956 оной февралиин 6(1956-02-06) Шэтын можо[d], РСФСР, Зүблэлтэ холбоото улас
Наһа бараһан үдэр	2011 оной октябриин 27(2011-10-27) (55 наһатай)
Шагналнууд

Владимир Лхамаевич Чимитдоржиев (Бабуу Лама) (ород хэлэн Чимитдоржиев, Владимир Лхамаевич) (1956 оной февралиин 6(1956-02-06), Шэтын можо^[d] түрэһэн — 2011 оной октябриин 27(2011-10-27) (55 наһатай) наһа бараһан) — буряадай (Түбэдэй буддын шажан) Буддын шажанай Лама, эрдэмтэн, гүн ухаатан, гэгээрүүлэгшэ, Оросой шажанай ба ниитын ажал ябуулагша, Дид Хамба лама, Оросой Заншалта Буддын шажанай Сангхын 1-дэхи орлогшо, Агын дасанай дэргэдэхи түбэд эмнэлгын Һургуулиин (мүнөөнэй — Агын Буддын Шажанай Академиин) үндэһэ табигша ба түрүүшын захирал, Шэтын эмнэлгын колледжын Агын һалбариин байгуулагша ба түрүүшын захирал (мүнөөнэй- гүрэнэй бэеэ дааһан мэргэжэлэй болбосоролой эмхи «Агын эмнэлгын колледж». В. Л. Чимитдоржиева"), «Агын Буддын Шажанай Академи» гэһэн Оюун ухаанай мэргэжэлтэ болбосоролой эмхи зургаан" гэһэн шэнэ зүйл нэбтэрүүлһэн — «Оюун ухаанай ба шажанай бэшэ болбосоролой, европын ба зүүн зүгэй эмнэлгын дүршэлэй мэдэсэ нэгэдхэлгэ» ба «Зүүн зүгэй ба Европын эмнэлгые эмнэлгын училищиин болбосоролой зайда нэгэдүүлгэ» гэһэн болбосоролой түсэлнүүдэй автор, Буддын шажанай гүн ухаанай доктор.

Намтар

Владимир Лхамаевич Чимитдоржиев (Бабу Лама) 1956 оной февралиин 6-да Шэтын можын Агын аймагай Шулуутай (Дэлгыров) һууринда олон хүүгэдтэй эбтэй эетэй бүлэдэ түрэһэн. Владимир Лхамаевичай бүхы ажалай ба зохёохы ажабайдал Агын тойрогто, Буряад Орондо ба бүхыдөө Орос гүрэндэ буддын шажанай һэргээгдэһэнтэй нягта холбоотой. Тэрэ 1956 оной февралиин 6-да Агын аймагай Челутай һууринда юрын колхозник-тракторист Чимитдоржи Лхамаев, Бутид Тумаева хоёрой гэр бүлэдэ түрэһэн юм. Челутай һургуулида һураад, наймадахи класс дүүргэһэнэйнгээ удаа Советскэ Союзай Герой Базар Ринчиногой нэрэмжэтэ Агын багшанарай училищиин оюутан болоо. Тэрэнэй дүүрэхэдэ, комсомолой хүдэлмэрилэгшэ боложо, Бүхэсоюзна пионерскэ «Орлёнок» лагерьта пионервожатаар хүдэлөө. Лагерьта хүдэлһэн жэлнүүд тэрээндэ һайн һургуули болоо гэжэ тэрэ ходо хэлэдэг байгаа. Гэр бүлэдэнь табан аха дүүнэр байгаа.

1980 ондо 24 наһатайдаа Агын дасанай хубараг болоһон. Саг тиихэдэ бэлэн бэшэ байгаа. Үбэр Байгалай зүүн зүгэй дэбисхэр дээрэ гансал Агын дасан бага-сага аргаахан хүдэлдэг һэн. Түрэл гаралайнь үнгэрһэн түүхэдэ, Зүүн Зүгэй соёлдо ехэ һонирхол залуу хүбүүнэй наһанай замые тодоруулаа. Тэрэ дасангай нэгэ жэгдэ ажабайдалда түргэн дадажа, буддын шажанай һургаалай үндэһэ һуури үсэдөөр ойлгожо захалаа һэн. Агын дасанай нэрэ хүндэтэй Аюр Гомбоев ламаһаа эрдэм мэдэсэдэ һураа. Агын дасанда дүрбэн жэл һураһанай удаа Владимир Чимитдоржиев монголой ниислэлдэ Занабазарай нэрэмжэтэ Буддын шажанай ехэ һургуулида — Улаан-Баатар хотодо һуралсалаа үргэлжэлүүлхыень зууршалаа, тэндэ суг һураһан нүхэдэйнь дунда Оросой Буддын шажантанай заншалта Сангхын мүнөөнэй Хамба лама Дамба Аюшеев байгаа.

Болбосорол

1975 ондо — Агын багшанарай училищи дүүргээ,

1987 ондо — Монгол ороной Занабазарай нэрэмжэтэ Буддын шажанай дээдэ һургуули, (Улаан-Баатр хото),

1999 г. — Москвагай политикын ба эрхэ хуулиин эдэй засагай дээдэ һургуули дүүргээ.

Ажаябуулга

1975 ондо — Будаланай дунда һургуулиин эхин ангиин багша.

1976—1977 онуудта — «Орленок» гэһэн Бүхэроссиин пионерскэ хүүгэдэй лагерьта пионервожата.

1977—1978 онуудта — ВЛКСМ-ЭЙ Агын тойрогой хорооной инструктор.

1978—1980 онуудта — ВЛКСМ-эй Агын райкомой эмхидхэлэй таһагые даагша, Дылгыровай нэрэмжэтэ колхозой түрүүлэгшын хүдэлмэришэдые бүридхэлэй талаар орлогшо.

198 0- 1983 онуудта. — хубараг, Агын дасанай лама.

1987 онһоо 1993 он болотор-унзад лама, Агын дасанай шэрээтэ ламын орлогшо. 1988 ондо Тэрэ Агын дасанда лама боложо бусана. Түрүүшээр гурим журам, ажахын хэрэгүүдые хаража, удаань унзад лама дэбжүүлэгдэһэн байгаа. Эгээл энэ үеһөө тэрэниие Бабуу лама гэдэг болоо һэн.

Олон юумэндэ һурааб, шухалань гэхэдэ — эрдэм мэдэсэ тээшэ эрмэлзэлыень Аюур ламбагай багшаһаа халан абаа һэн, ...

—— гэжэ тэрэ дурсаа һэн.

Бэеэ дааһан номнол хэжэ, сэдьхэл бодолойнгоо эрхэ сүлөө олоһон унзад Бабуу-лама үдэрэй ямаршье сагта юрын зоной туһада үзүүлдэг байһан тула дасанай гэр соонь хододоо хүн зон үймэжэ, олон байдаг һэн. Дайлалдажа байһан атеизмын сагшье һаань, Агын буряадууд арадайнгаа болон буддын шажанай ёһо гуримуудые, ёһо заншалнуудые, зан абари нюусаар тахижал байгаа. Ниитын-политическэ эдэ бэлэн бэшэ эрхэ байдалда Владимир Лхамаевич Агын дасанай ламаар ажаллажа байхадаа, шажан мүргэл ба ниигэмэй хоорондохи холбоо барисаа байгуулдаг һэн. Тэрэ нютаг можодо ниитын хүдэлөөнүүдэй хүгжэлтэ тон һонирхолтойгоор адагладаг байгаа. Энэ үедэ Агын тойрогто XIV-дүгээр Далай лама ерэнэ. Гэгээн Түрэлтэ Бабуу ламада айлшалһаниинь, тэрэ зүб шэлэлгэ хэһэнээ үшөө нэгэ гэршэ болоо. Владимир Лхамаевичай ажал ябуулгын тон удха түгэлдэр, аша үрэтэй зурлаагай эхин зүйл XX зуун жэлэй ерээд онуудай эхин болоно. Энэ үедэ Зүблэлтэ Засагай һандарал эхилээ һэн. Ороной Европын хубида болоһон үйлэ хэрэгүүд аажамаар агын һуурин хүрѳө. Боложо байһан үйлэ хэрэгүүдтэ зон гайхажа, һанаагаа зобобо. Энэ хугасаа соо Владимир Лхамаевич эдэнэй урдань буддын шажанай һургаалай һэргэн хубилха — һэлгэхэ саг хүлеэжэ байна гэжэ ойлгожо, уридшалан мэдэжэ шадаа. Тиимэһээ дасангуудта лама санаартаниие бэлдэхэ, шухалань гэхэдэ, буддын шажанай һургаалай үндэһэ һуури олоной дунда бэхижүүлхэ аргатай болохо. Тиигэжэ тэрэ ганса Агын талада бэшэ, харин бүхы Үбэр Байгалда буддын шажан дэлгэрүүлхэ үзэл бодолой хамгаалагша болоно. Ажалша бэрхэ, ажаллаха шадал ба үсэд нэтэрүү байһаниинь табигдаһан зорилгоёо бэелүүлхэ арга олгоо. Бабуу лама 1992 онһоо 2011 он болотор ехэ эршэтэйгээр, үсэд нэтэрүүгээр өөрынгөө захяа бодолнуудые бэелүүлжэ эхилдэг. Хүсэд бэшэ арбан жэлэй туршада тэрэ Буддын шажанай дээдэ һургуули эмхидхэжэ, Эмнэлгын колледж байгуулаа, Буддын шажанай үндэһэнэй һуралсалай ном зохёогшо болоо.

1993 онһоо — Агын дасанай дэргэдэхи түбэд эмнэлгын Һургуулиин үндэһэ һуури табигша ба захирал (мүнөөнэй — Агын Буддын Шажанай Академиин). Орос гүрэндэ Буддын шажанай болбосоролой түүхэдэ түрүүшынхиеэ туршалгын шэнэ онол аргануудые нэбтэрүүлжэ, «Агын Буддын Шажанай Академи» гэһэн Оюун ухаанай мэргэжэлтэ болбосоролой эмхи зургаан — оюун ухаанай ба шажанай бэшэ нэгэдхэгдэһэн болбосоролой согсолбори, европын ба зүүн зүгэй эмнэлгын ажалай мэдэсэ нэгэдхэлгэ" гэһэн гол бодол бэелүүлһэн байна. Бабуу лама хүтэлбэрилжэ, сэхэ хабаадалгатайгаар Агын дасанай рецептурнигаар түбэд эмүүдые бүтээдэг шухаг лаборатори байгуулагдаа. 2010 ондо Агын Буддын Шажанай Академи «Хилэгүй болбосорол» гэһэн Уласхоорондын Форум-Конгрессэй лауреадай дипломдо хүртөө һэн. 1994 оной зун XIV-ддүгээр Далай ламын урилгаар Агын дасанай дэргэдэхи түбэд эмнэлгын дээдэ һургуулиин нээлтэ Далай ламын үргөөдэ, Дхармасал хотодо зүбшэхын тула Агын буряадай тойрогой Дүүмын түрүүлэгшэ Владимир Рабдановай, Агын тойрогой захиргаанай толгойлогшын орлогшо Станислав Жаповай болон түбэд эмнэлгын Һургуулиин захирал Владимир Чимитдоржиевай бүридэлдэ албан ёһоной түлөөлэгшэд гараа һэн. Һүүлэй һүүлдэ тус һургуули Дхармасала хотын түбэд эмнэлгын дээдэ һургуулиин филиал болоно гэжэ баталһан дансада гараа табиһан байна. 1998 ондо Агын филиал Агын буряадай буддын шажанай дээдэ һургуулиин зэргэтэй боложо, 2003 ондо тус институт «Агын Буддын шажанай академи» гэһэн Оюун ухаанай мэргэжэлтэ болбосоролой эмхи зургаан болгогдоо һэн. Агын тойрогто буддын шажанай хүгжэлтын хараа түсэбүүд тухай сэхэ хөөрэлдэхэдөө, Бабуу лама зүүн зүгэй ба европын эмнэлгын, буддын шажанай һургуулиин ба шажанай бэшэ болбосоролой нэгэдхэлгэ тухай бодол бэелүүлхэ арга боломжонуудые хүсэдэг ба гэршэлдэг байгаа. Энэ һаналай гол гэршэ хадаа Владимир Лхамаевичай үүсхэлээр Шэтын эмнэлгын колледжын филиалай 2003 ондо Агын буддын шажанай академиин дэргэдэ нээлгэн болоно.

1998 онһоо — Орос гүрэнэй Буддын Шажантанай Заншалта Сангхын Дид Хамба лама.

2003 онһоо — Шэтын эмнэлгын колледжын Агын филиалай байгуулагша ба түрүүшын захирал (мүнөөнэй — ГАПОУ «Агын медицинын колледж». В. Л. Чимитдоржиева"). Тэрэ «Эмнэлгын училищиин болбосоролой орон зайда зүүн ба европын медицинын Нэгэдхэлгэ» гэһэн шэнэдхэлгын һуралсалай Форум-Конгрессэй лауреат, Орос гүрэнэй һуралсалай форумой гол шанда — «Орос гүрэнэй болбосоролой Ехэ дээжэ» хүртэһэн юм. Владимир Лхамаевич колледждо шанарай менеджментын байгуулга нэбтэрүүлгын үүсхэгшэ байһан болон Оросто эгээн түрүүшын һуралсалай үйлшэлгэнүүдые ИСО 9001-2008 оной уласхоорондын шанарай хэбүүдтэ зохихын талаар гэршэлэлгэ туйлаһан юм.

Владимир Лхамаевич Чимитдоржиев (Бабуу лама)-Агын буряадай автономито тойрогой эрдэм һуралсалай габьяата хүдэлмэрилэгшэ, Россиин Буддын шажантанай заншалта Сангхын хүндэлэлэй грамотануудаар шагнагданхай. Тэрэ «Агын Тосхон» гэһэн хотын тойрогой Дүүмын һунгамал байһан юм. Тэрэнэй багшын, ниитын ажал ябуулгые «Арадуудай Хани Барисаанай» орденоор, «Шэтын областьдо габьяатай байһанай түлөө» медаляар тэмдэглэһэн юм. Теэд гол шагналынь-олониитын һайшаал — Агын тойрогой хүн зониие хүндэлэлгэ, һурагшадай энхэрэл хандаса. Тэрэ олон нүхэдтэй, нэгэ һаналтай, һайн гэр бүлэтэй. Тэрэнэй басаган, хоёр хүбүүд нэрэтэй түрэтэй зон юм. Владимир Лхамаевич олондо мэдээжэ болоһонойнгоо орьёлдо, зохёохы хүсэнүүдэй түлэг дундаа алтан дэлхэйфээ халижа, ондоо юртэмсэ руу ошоһон юм. Бабуу ламын дурасхаалые мүнхэлхын тула Агын дасанай дуган комплексын дэбисхэр дээрэ Агын буддын шажанай академиин байшанай хажууда субарган бодхоогдоо.

2009 онһоо— «Агын Тосхон» гэһэн хотын тойрогой Дүүмын һунгамал.

2006 онһоо — Агын Буряадай тойрогой мэргэжэлтэ һуралсалай талаар захиралнуудай зүблэлэй Түрүүлэгшэ. 2010 онһоо-Агын Буряадай тойрогой түлөөлэгшэдэй Суглаанай гэшүүн.

2011 оной октябриин 27-до энэ юртэмсэһөө халин ошоо.

Шагналнууд ба зэргэнүүд

• Эб найрамдалай орден (2008 оной июниин 4) — арадуудай хоорондохи хани барисаа бэхижүүлгэдэ болон оюун ухаанай-ёһо заншалаа хүгжөөлгэдэ ехэ хубитаяа оруулһанайнь түлөө.
• «Шэтын можын үмэнэдэ габьяагай түлөө» гэһэн медаль (2008, Шэтын область).
• «За веру и добро» гэһэн медаль (Кемеровын можо).
• Агын Буряадай автономито тойрогой һуралсалай габьяата хүдэлмэрилэгшэ.
• Оросой Холбоото Уласай дунда мэргэжэлэй болбосоролой хүндэтэ хүдэлмэрилэгшэ (2008).
• Оросой МВД-гэй «Оросой МВД-дэ туһаламжа үзүүлһэнэй түлөө» энгэрэй тэмдэг.
• Орос гүрэнэй Буддын шажантанай заншалта Сангхын хүндэлэлэй грамотанууд.
• Мүнөө үеын Гуманитарна ехэ Һургуулиин «Габьяата хүдэлмэрилэгшэ», «Үнэн сэхэ ажалай түлөө», «Оюутадые хүмүүжүүлһэнэй түлөө» гээд Орден ба медаль.

Дурсхаал

Агын эмнэлгын колледж 2012 онһоо В. Л. Чимитдоржиевай нэрэ зүүдэг. 2002 он — «Сотереологическа ушар шалтагаанууд буддын шажанда» гэһэн номой автор (2002). Тэрэ буддын шажанай сотереологиин ниигэмэй-философско талануудай үнэн алдарта шажанай сотереологическа гол бодолой проектын талаар зэргэсүүлһэн шэнжэлэл хэһэн байна. 2009—2010 онуудта Владимир Чимитдоржиев «Шажан мүргэлэй соёлой Ба шажанай бэшэ ёһо журамай Үндэһэн» гэһэн гүрэнэй туршалгын түсэлдэ эдэбхитэйгээр хабаадажа, оролдосотой ажалайнь үрэ дүн гэхэдэ, 4-5-дахи классуудай һурагшадай «Буддын шажанай соёлой үндэһэн» гэһэн һуралсалай ном болоно.

2013 ондо Агын Буддын шажанай академиин 20 жэлэй ойн баярай жэлдэ агын дасанай дэбисхэр дээрэ, академиин байшанай дэргэдэ тэрэниие байгуулагша, түрүүшын ректор Чимитдоржиев Владимир Лхамаевичта зорюулжа, субарга бодхоогдоо. 2013 оной августын 23-да Бандида хамба лама, Орос гүрэнэй Буддын шажанай заншалта Сангхын хүтэлбэрилэгшэ Дамба Аюшеев түрүүтэй ламанар Бабуу ламын нэрэмжэтэ субарга арамнайлаа. Буддын шажанай субарга Бабуу ламын ба Агын дасанай дүтын, түрэл гаралай, нүхэдэй мүнгөөр бодхоогдоо.

Ажаглалтанууд

Ном зохёол

Санжаева Римма Дугаровна, Монсонова Арюна Раднанимаевна Психолого-педагогическое сопровождение фундаментального ядра образования в условиях внедрения новых ФГОС // Вестник Бурятского государственного университета. Образование. Личность. Общество. — 2015. — № 5.

Ссылкэнүүд

• Энциклопедия Забайкалья (ород хэлэн). Энциклопедия Забайкалья.
• Была открыта мемориальная доска, посвященная памяти Бабу ламы (ород хэлэн). aginskydatsan.ru.
• Сохраним тибет (ород хэлэн). nalanda.news.