Цыбикова Алла Ойдоповна
| Цыбикова Алла Ойдоповна | |
|---|---|
 | |
| Түрэһэн үдэр | 1951 оной февралиин 11 |
| Түрэһэн газар |
|
| Наһа бараһан үдэр | 1998 оной майн 25 (47 наһатай) |
| Наһа бараһан газар | |
| Гүрэн | |
| Һуралсал |
|
| Шагналнууд |
 |
 РУВИКИ.Медиа дахи Медиафайл | |
А́лла (Альби́на) Ойдо́повна Цы́бикова (1951 оной февралиин 11, Ага, Шэтын можо[d] түрэһэн — 1998 оной майн 25 (47 наһатай), Улаан-Үдэ наһа бараһан) — буряадай элитэ уран зурааша. Оросой Холбоото Уласай габьяата уран зурааша (1999), Буряадай габьяата уран зурааша (1985). Европын уран зурагай техникын аргануудые буряад, буддын шажанай үндэһэн һэдэбүүдтэй, мүн театрально-тайзанай зүйлнүүдтэй өөрынгөө зохёохы ажалда ниилүүлээ. Станогой уран зурагта,хүшөөгэй ба шэмэглэлэй-хабсарга урлалай һалбарида хүдэлөө.
Намтар
Альбина Ойдоповна Цыбикова 1951 ондо Ага (Шэтэ можын Агын Буряад-Монголой үндэһэтэнэй тойрог) һууринда түрөө. Түрэһөөр үгтэһэн «Үнмэшэлгын нэрэдээ» дурагүй хадаа, Алла гэжэ нэрлүүлхэ дуратай бэлэй[1]
Бага балшар наһаяа Алла Цыбикова иигэжэ зураглаа:
«…минии бага наһан-хото, үшөө тиихэдэ, бүри эртын бага наһан — сэрэгэй разъезднүүд ба эсэгымни военкомтой һуурин. Теэд тэндэ намда тон үсөөн — дурсалганууд бэшэ, харин мэдэрэлнүүд: нюсэгэн хүл дорохи халуун зөөлэн тооһон, харгы дээрэ галуунуудһаа ба хоморой машинануудһаа айһан, шэнэһэн модоной холтоһо үетэн нүхэдтэеэ сугтаа холхолон, ухашалан абажа, жажалн хэгдэһэн мохиной арюухан амтан-иимэ зугаа, амтатай юумэн баруун зүгтэ бии юм гү, бү мэдэе…?»[1]
1966 ондо Улаан-Үдэдэ 35 — дахи һургуулиин 8-дахи класс дүүргээ, 1970 ондо Эрхүүгэй урлалай училищи дүүргээ (Новиковада һураа), 1976 ондо Москвагай В.И. Суриковай нэрэмжэтэ гүрэнэй академическэ уран зурагай дээдэ һургуули, театрально-декорационно уран зурагай таһаг (Михаил Михайлович Курилко-Рюмин театрай уран зурагай мастерской). 1976 онһоо Улаан-Үдэдэ ажаһуугаа, Буряадай уран зураашадай Холбооной дэргэдэхи уран һайханай-үйлэдбэриин мастерскойнуудта хүдэлөө.
Буряадай Ленинэй комсомолой шангай Лауреат (1978), 1979 онһоо СССР — эй уран зураашадай Холбооной гэшүүн, 1993 онһоо Оросой Холбоото Уласай уран зураашадай Холбоон. Барилгын болон уран барилгын һалбарида СССР-эй Министрнүүдэй Соведэй Шангай Лауреат (1985). Буряадай габьяата уран зурааша (1985).
Уран зураашын түрүүшын хубиин үзэсхэлэн 1989 ондо Эрхүүгэй областной уран зурагай музейдэ болоһон юм. В.П. Сукачёва. 1994, 1996 онуудта Алла Цыбиковагай үзэсхэлэнгүүд США-да үнгэрөө һэн. Уран зураашын Улаан-Үдэдэ түрүүшын үзэсхэлэн 1996 ондо болоһон юм. Гадна уласай, бүхэсоюзна болон бүхэроссиин олон тоото үзэсхэлэнгүүдтэ хабаадаа.
1999 ондо Алла Цыбиковада Ородой Холбоото Уласай Габьяата уран зураашын нэрэ зэргэ олгогдоо һэн.
Бүтээлнүүд (Улаан-Үдэ) Ц.С. Сампиловай нэрэмжэтэ Уран һайханай музейдэ байдаг, Буряадай түүхын Музейдэ (Улаан-Үдэ), Эрхүү можын В. П. Сукачёвай нэрэмжэтэ уран зурагай музейдэ, Зүүн зүгэй арадуудай гүрэнэй музейдэ, Шэтын уран зурагай музейдэ, Оросой Холбоото Уласай ба хилын саана хубиин суглуулбаринуудта[2].
Алла Цыбикова өөр тухайгаа:
"Мэргэжэл яагаад шэлээбиб? Олон үхибүүд — хүгжэмэй кружогуудһаа ба һургуулинуудһаа хэншьеб, удаань училищи ба консерваториһоо, бишье-түрүүн пионернүүдэй Гэртэ зурагай кружок, удаань училищи уран һайханай... тиимэһээ бишье түрүүн пионернүүдэй Гэртэ энэ зүргэдэ ороходоо, энэ тооһотой замаар мүнөө болотор дэмыржэ байнаб... Минии дуратай уран зураашад гү? Мүнөө болотор Анри Матисс хубилшагүй... Дуратай уран зураашадаа нэрлэхэ болоходоо, нэгэ юумэн шаантагдажа, энэ тон юрын хэрэг бэшэ гэжэ элирдэгынь гайхалтай»[1]
Зохёохы зам
1975 ондо Алла Цыбикова Прага хотодо (прагын квадриеннале сценографии — учебный раздел) үзэсхэлэндэ хабаадагша боложо, А.В. Сухово-Кобылинай «Тарелкинай үхэл» гэһэн пьесээр табигдаһан зүжэгтэ театральна эскизүүдые дурадхаа. 1975 ондо Театральна тайзанай эскизүүдые Хамар (оперо) зүжэгтэ зохёоно. Шекспирэй «Зунай һүни Зүүдэн» гэһэн зүжэгтэ театральна тайзанай, хубсаһанай эскизүүд уран зураашын дипломно ажалынь байгаа, тэдэ «Ороной Залуу Наһан» гэһэн үзэсхэлэндэ дэлгэгдээ (Москва, 1976).
Дээдэ һургуулияа 1976 ондо Улаан-Үдэдэ дүүргээд бусахадаа, заримдаа театрнуудта тайзанай шэмэглэл, хубсаһанай эскизэй захилнуудые дүүргэдэг, богонихон сагай туршада хэдэн психологическа дүрэ зурагуудые бүтээгээ. Эдэ ажалнуудай дунда — «Баледэй зүжэгшэн Алексей Павленкын Портрет» (1979), "шаазгайн гуурһатай Портрет» (1981), «Ехэ натюрморт» (1984),» Үбэлэй сонхын хажууда модельтэй Өөрын Портрет" (1984).
Гадаадын медиа файлнууд
1970-аад онуудай һүүл багаар Байгал-Амарай түмэр замай барилгада ошоһоной удаа Алла Цыбикова «Бидэ БАМ баринабди» (1979) гэһэн үзэсхэлэндэ хэдэн ажал хэгдээ, эдэ ажалнуудай дунда - «Гоуджекит. Апрелиин 2» (1978). 1982 ондо уран зурааша Буряад драмын академическэ театрай фойе соо «Гэсэрэй газар дээрэ» гэһэн ханын зураг - фрескэ бүтээнэ. 1983-1984 онуудта Алла Цыбикова Улаан-Үдын аэропортын Байгал эхын ба үхибүүнэй таһалгын байшан соо «Үльгэрэй Панорама» гэжэ хана зуралга дээрэ, 1989-1990 онуудта «Үльгэр» гэжэ хүүхэлдэйн театрта хана ба хүшэгэ зуралга дээрэ хүдэлөө. 1982-1983 онуудта уран зурааша хэһэг бүхэниинь гүнзэгы удха шанартай уран зурагай эгээл композиционно орёо бүтээлнүүдэй нэгэн болохо «Эхиндэ» гэһэн триптих дээрэ хүдэлнэ.
Ондо ондоо жэлнүүдтэ Алла Цыбикова Үбэр Байгалай бодото газарай нюруу - «Намарай таряалан» (1989), «Намарай үдэшэ» (1992), портредүүд — «Ехэ натюрморт» (1984), «Хүүгэн» (1986) — Сашын хүбүүнэй портрет, «Загаһатай хүбүүн» (1990), «Кубигтай Зорик» (1989) гэһэн дүрэ зурагуудые бүтээнэ. Уран зурааша өөрөө нүхэр басаганайнгаа хүбүүнэй «Баабгайн арһан дээрэ хүбүүн» (1992) дүрэ зураг эгээл хүсэтэй ажалнуудай нэгэн гэжэ тоолодог байгаа.
Алла Цыбиковагай хүдэлмэринүүдтэ, тэрэ тоодо дүрэ зурагуудта, газарай нюруугай дэбисхэр, досоохи байдал, мүн зурагай орон зайда табигдаһан зүйлнүүд (статуэткэнүүд, урданай иконопис дэбтэрнүүд г.м.) ехэ удхын удха шанартай, баглаа сэсэгүүд олоор бии болодог, пейзажнуудта стаффажда ехэ анхарал хандуулагдадаг
. Зурагуудай зай (илангаяа эртын ажалнуудта) театрай тайзанай шэмэглэл мэтэ дээрэһээ доошоо «һэтэлэгдэжэ» болохо, мүн сагай хэһэгүүдээр хубаарха — нэгэ зураг дээрэ нэгэл дүрэтэй хэдэн ушарал (жэшээнь, «Оройн айлшан» (1982) зураг).
Буряад драмын академическэ театрай фойе соохи «Гэсэрэй газар дээрэ» гэһэн ханын зурагай маяг буддын шажанай дасангуудай хүшөөтэ ханын зурагуудтай холбоотой. Энэ зурагта зоной олон дүрсэнүүд (театрай дүрэнүүд, арадай буряад үльгэрэй «Гэсэр» геройнууд, Сэлэнгэ дангина), амитад, Буряадай мүнөө үеын ажабайдалай панорама ороно.
Алла Цыбиковагай зурагууд соо европын болон зүүн зүгэй соёлой һүлдэ тэмдэгүүд нэгэ доро байлсажа болохо — «Эхиндэнь» гэһэн триптих соо лилиятай басаган, Шэрэгшэ Харон, Магдалина Мариягай маягтай эхэнэр ба буддын шажанай гурбан һармагшанууд, гараараа шэхэеэ, нюдөө, амаа бүглэнэ. Буддын шажанай юумэнэй — багуудай, хүшөөнүүдэй, һудаһануудай, хуйламал бэшэгүүдэй, дунгарнуудай түхэлтэй һэдэбүүд олон хүдэлмэринүүдтэ байдаг, жэшээнь — «Ехэ натюрморт» (1984), «Мыльнэ суухануудые табилга» (1989) дүрэ зурагууд соо. «Багульник» (1991) гэһэн дүрэ зурагта, мүн «Гэсэрэй газар дээрэ» гэһэн зурагта Чойджалай (Эрлиг хаанай) багта Цам гэһэн буддын шажанай ойлгосодо хабаадагшын дүрэ бии. Апсара «Эхэ хүүгэн хоёр» (1989) дүрэ зурагта сонхын хүшэгэ дэмжэнэ, «чанзатай» (1993) дүрэ зураг дээрэ үндэһэн монгол, буряад хүгжэмэй зэмсэг зураатай.
Зүүн таладань пейзажай дэбисхэр дээрэ һууһан эхэнэр, баруун таладань хуурай сэсэгүүдээр, шубуунай модон дүрсэнүүдээр хүдөөгэй пейзаж, натюрморт зураатай «Намарай һалхин» (1983) гэһэн диптих һүлдэ тэмдэг тухай уран зурааша иигэжэ хөөрэдэг һэн:
«Зураг намда барагар зандаа. Эндэшье шубуун баһал барагар. Энэ айбала бэшэ, энэ „гэгээн“ хада дээрэхи нэгэ агыһаа хадын эзэндэ һиилэмэл гулабхаагай түхэлөөр нэгэ үргэл гаргагдаа. Хүбүүд гаргажа, намайе шэрэжэ асараад, абамни үүдхэгшые хобхолхоёо түхеэрбэ, теэд би худалдажа абааб-түхэриг тухай жэжэ юумэ энэ агы руу сасааб — хүбүүн бүтэн үлөө, харин би шубуухайтай... тэрэ хуурай сэсэгүүдтэй хамта эгээл тэрэл ашаа тээнэ. Саг үхэхэ, сагай бусалтагүй байлга... хүнжэлтэй Эхэнэр (эндэ баһа дун хорхойн түхэл), досоошоо, досоогоо хараса, бисалгал гэхээр... Минии „Намарай һалхин“ ехэнхидээ тон простой тайлбарилдаг, харин минии таабаринууд-асуудалнуудые композици шиидхэхэ шадалгүй гэжэ тоолодог, тиихэтэй хамта гансал натюрморт табидаг, харин үгытэй философско ба бисалгал хэдэг дун хорхойе харанхы коридор соо орхидог»[1]
Алла Цыбикова мориной хилгааһаар гобеленүүдтэ эскиз хэжэ, тэдэниие зохёолгодо сэхэ хабаадалсаа (гобеленүүд дээрэ нэхэгшэд Баярма Дамбиева, Алима Цырендоржиева, Римма Доржиева, Т.Дашиева, С. Дашиева гэгшэд хүдэлөө). «Хүүюур» (Национальный аэропорт), «Лимбээр Наадан» (Горькиин нэрэмжэтэ Үндэһэтэнэй номой сан),» Үүлэн нютаг " (Уласай эдиршүүлэй номой сан). Мүн модоор зурадаг, дэнгэй түхэлнүүдые бүтээдэг байгаа (саашадаа уран барималша Дмитрий Будажабэ хүрэл соо шудхадаг байгаа) [2].
Оройн ажалай маяг зурагай ба найруулгын юрын байдалаар, томо үнгэтэ толбонуудай булюу байдалтай «үргэн» бэшэлгын маягаар — «Загаһатай хүбүүн» (1990), «Намарай һалхинай саг» (1993) тодорхойлогдоно. Алла Цыбиковагай хүдэлмэринүүдтэ шубуудай дүрэнүүд тон олоор дайралдадаг. «Оройн айлшан» (1982) гэжэ зурагта Һойһон шубуун хүнэй гэр байра тэмдэглэнэ, «Добонуудай Эзэн Эхэнэрэй толгой дээрэхи Бүбөөлжэн шубуун намарай, ажабайдалай унтаралгын ба нэгэ доро үрэжэлэй һүлдэ тэмдэг болоно («Наран Хада» триптихэй баруун хуби (1984)).
Орой зурагууд соохи «Эрэ тахяа» (1991), «Хүйтэн хабарай аялга» (1992), «Саһата талада хэншьеб дуудана» (1996) гэһэн гайхалтай дүрэнүүд, «Һамааралга» (1995) гэжэ зураг соо шубуун боложо хубилдаг хүнэй дүрэ тодо бэшээр тайлбарилхань хэсүү, зүгөөр тэдэ уран зураашада ехэ удха шанартай байһаниинь дамжаггүй[1].
Мэдээжэ ажалнууд
- Гоуджекит. Апрелиин 2, 1978
- Шаазгайн гуурһатай портрет, 1981
- Гэсэрэй газарта. Буряад драмын академическэ театрай фойе соохи фрескын түбэй хубиин эскиз, 1982
- Гэсэрэй газарта. Буряад драмын академическэ театрай фойе соохи фрескын зүүн талын хубиин эскиз, 1982
- Гэсэрэй газарта. Буряад драмын академическэ театрай фойе соохи фрескын баруун талын хубиин эскиз, 1982
- Оройтоһон айлшан, 1982
- Эхиндэ(триптих), 1982
- Намарай һалхин, (диптих), 1983
- Наратай хада (триптих) — Ута үдэрэй үдэшэ, саранын саг, Бүбөөлжэн, 1984
- Үбэлэй сонхын хажууда модельтэй өөрын портрет, 1984
- Дунгар бүреэһэнэй абяан, 1986
- Мылын хөөһэ табилга, 1989
- Загаһатай хүбүүн, 1990
- Дарима, 1992
- Хүйтэн хабарай аялга (флейтэтэй автопортрет ), 1992
- Метаморфозанууд, 1995
- Саһата талада хэншьеб дуудана, 1996
Шагналнууд
- Оросой Холбоото Уласай габьяата уран зурааша (1999);
- Барилгын болон уран барилгын талаар СССР-эй Министрнүүдэй Соведэй Шангай Лауреат (1985);
- Буряадай габьяата уран зурааша (1985);
- Буряад Уласай Ленинэй комсомолой шангай лауреат(1978).
Дурасхаал
2016 оной мартын 31-дэ Улаан-Үдын Уран зурагай музейдэ Алла Цыбиковагай бүтээлнүүдэй үзэсхэлэн нээгдэжэ, Уран зураашын бүтээлдэ зорюулагдаһан Үльгэр хүүхэлдэйн театрай «Алла» гэһэн зүжэг-тоглолто харуулагдаа[3].
Ажаглалтанууд
- ↑ 1 2 3 4 5 Кореняко В. А. Альбина Цыбикова художник и друг (ород хэлэн). Вестник Евразии № 2, 2003. Дата обращения: 8 март 2026.
- ↑ 1 2 Дятловская И. (сост.) Алла Цыбикова. Альбом. — Общественный благотворительный экологический фонд "«Байкал»" и Cultura. Baikal Initiative, 2006.
- ↑ Выставка знаменитой Аллы Цыбиковой открылась в Улан-Удэ (ород хэлэн). сетевое издание «Байкал-Ежедневный». Дата обращения: 8 март 2026.
Ссылкэнүүд
- 75 лет со дня рождения Альбины (Аллы) Ойдоповны Цыбиковой (1951–1998) (ород хэлэн). Дата обращения: 8 март 2026.
- Репродукции работ Аллы Цыбиковой с кратким описанием (ород хэлэн). Дата обращения: 8 март 2026.
- Алла Цыбикова. Библиография (ород хэлэн). Дата обращения: 8 март 2026.
- Алла Цыбикова. Художник и друг (ород хэлэн). Дата обращения: 8 март 2026.
- ARD: портал деловой информации. В Москве открылась выставка Аллы Цыбиковой. 27 декабря 2022 (ород хэлэн). Дата обращения: 2 февраль 2026.
- Государственный музей Востока. Алла Цыбикова «Шепот времени» (ород хэлэн). Дата обращения: 8 март 2026.
- Бурятская сказка. Художник Алла Цыбикова (Россия, 1951-1998) (ород хэлэн). Дата обращения: 8 март 2026.