Дамбиева Баярма Дамбиевна
| Баярма Дамбиева | |
|---|---|
 | |
| Түрэһэн үдэр | 1948 оной январиин 1 |
| Түрэһэн газар | |
| Наһа бараһан үдэр | 2022 оной мартын 7 (74 наһатай) |
| Наһа бараһан газар | |
| Эрхэтэнэй эрхын байдал | |
| Түхэл | Уран шэмэгэй- нэмэлтэ урлал |
| Һуралсал | Москвагай гүрэнэй соёлой дээдэ һургуули |
| Нэрэ зэргэнүүд | Буряад Уласай габьяата уран зураашан |
Баярма́ Дамби́евна Дамби́ева (1948 оной январиин 1, Чиндалей[d] түрэһэн — 2022 оной мартын 7 (74 наһатай), Улаан-Үдэ наһа бараһан[1]) ― Ород гүрэнэй Буряадай уран зураашан, Буряад Уласай габьяата уран зураашан. Гобелен-шэгэдхэмэл оёдолой бүтээлнүүдээрээ суурхадаг. Буряад арадай хэр угһаа сахижа ябаһан адуунай дэлһээр буряад гүрэлгэ гэһэн уран урлалай шэмэг болохо зүйлнүүдые бүтээдэг уран гартан байһан юм[2].
Намтар
Дамбиева Баярма Дамбиевна Шэтэ можын Агын Буряадай автономито тойрогой Дулдаргын аймагай Шандали нютагта 1948 оной январиин 1-дэ түрэһэн юм.
Дунда һургуулияа дүүргээд, Агын багшанарай училищида орожо, 1967 ондо дүүргээ. 1967 онһоо 1971 он болотор Москвагай гүрэнэй соёлой дээдэ һургуулиин номой сангай таһагта һураа.
Нютагаа бусажа ерээд, 1971 онһоо 1972 он болотор Урда-Агын дунда һургуулида ород хэлэ бэшэгэй багшаар хүдэлөө. Удаань Буряад орон зөөжэ ерээд, 1972 онһоо Буряадай АССР-эй Үндэһэтэнэй номой сангай хизаар ороноо шэнжэлгын таһагта хүдэлжэ эхилээ.
Оросой Холбоото Уласай арадай уран зурааша Даша-Нима Дугарович Дугаровай, Орос гүрэнэй габьяата уран зураашан Цыбикова Алла Ойдоповнагай хүтэлбэри доро 1982 онһоо Буряадай Уран зураашадай холбооной уран зурагай-үйлэдбэриин мастерскойнуудта хүдэлөө.
1989 ондо Орос гүрэнэй Уран зураашадай холбооной гэшүүн болоо. 2003 онһоо Орос гүрэнэй Уран зураашадай зохёохы холбооной гэшүүн.
1983 онһоо уласай, зональна, Орос гүрэнэй, уласхоорондын үзэсхэлэнгүүдтэ саг үргэлжэ хабаададаг, тэрэ тоодо 1993 ондо Эрхүү хотодо үнгэргэгдэһэн хубиин үзэсхэлэн дэлгэһэн байгаа. Иимэ бүтээлнүүдые зохёоһон байна: гобелен — Алла Цыбиковагай эскизээр «Бүтээлгэ» (1983), Алла Цыбиковагай эскизээр «Газарай эзэн» (1984), «Нээмэл талмай дээрэ» (1987), «Хүрдэ» (1991), Алла Цыбиковагай эскиз дээрэ үндэһэлжэ, «Сагаан үбгэн». (1991), «Алтан» (2000), «Хабарай аялга» (2001), «Һалхин» (2003).
Дамбиевагай гобеленүүд Цыренжап Сампиловай нэрэмжэтэ уран зурагай музейдэ, Матвей Хангаловай нэрэмжэтэ Буряадай түүхын музейдэ, Улаан-Үдэ хотын Үбэр Байгалай хизаарай арадуудай этнографическа музейдэ, мүн Москвагай, Эрхүүгэй, Агын тосхоной музейнүүдтэ, хубиин суглуулбаринуудта байдаг.
Буряадай уласай Юрэнхылэгшын 1999 оной мартын 15-най тогтоолоор Баярма Дамбиевада «Буряад Уласай габьяата уран зураашан» гэһэн үндэр нэрэ зэргэ олгогдоо.
Баярма Дамбиевагай гобеленүүдые онсолон эли танихаар: бусад дархашуулай бүтээлнүүдһээ гансал техникын онол аргаар бүтээгдэһэн бэшэ, харин тэрэнэй бүтээлнүүд онсо наринаар, нимгэн хандасаар илгардаг, зүгөөр тэрэнэй маягые таниха гол шалтагаан гэхэдэ, сэдьхэл доторой дүүрэн байдал, доторой агуулга, тааралдал мэдэрэгдэнэ
— [3]
Цыренжаб Сампиловай нэрэмжэтэ Үндэһэтэнэй уран зурагай музей 2014 оной январиин 29-дэ гобелен уран зурааша Баярма Дамбиевагай «Юртэмсын гурбан үнгэ» гэжэ үзэсхэлэн дэлгээ бэлэй. Уран зураашын бүтээлнүүд мориной дэлһээр хэгдэнхэй. Гобелен бүхэн үндэһэтэнэй маягтайгаар бүтээгдэһэн байна. Иимэ зурагуудые бүтээхэдэ, онсо бэлиг шадабари, аргагүй ехэ хүдэлмэри хэрэгтэй[4].
Баирма Дамбиевна Дамбиева 2022 оной мартын 7-до Улаан-Үдэ хотодо наһа бараа. Баярма Дамбиевна шадабарияа шабинартаа дамжуулдаг һэн. Даша-Нима Дугаровай Бүгэдэ Буряадай Үндэһэн соёлой Эблэлэй дэргэдэ байгуулһан «Буряад Зураг» һургуулида бүлэг һурагшадта мориной дэлһээр гобелен нэхэлгэ заадаг байгаа. Улаан-Үдын багшанарай училищида бүлэгтэ мүн лэ багшалаа. Ринчена аша басаганиинь Баярма Дамбиевнагай наhанайнь хэрэг үргэлжэлүүлжэ магадгүй.
Ажаглалтанууд
- ↑ Ушла из жизни заслуженный художник Бурятии Баярма Дамбиевна Дамбиева (ород хэлэн). minkultrb.ru. Дата обращения: 14 октябрь 2025.
- ↑ Дамбиева Баярма. Дата обращения: 14 октябрь 2025. Архивировано 24 февраль 2020 года.
- ↑ Дамбиева Баярма. Дата обращения: 14 октябрь 2025. Архивировано 24 февраль 2020 года.
- ↑ Выставка гобеленов Баярмы Дамбиевой (ород хэлэн). tvatv.ru. Дата обращения: 14 октябрь 2025.
Ном зохёол
- Грашин Н. Наследники бурятских дарханов: [о творчестве Б. Дамбиевой] // Сов. женщина. — 1983. — № 9. — С. 28—29.
- Дамбиева Баярма // Ага нютагай уран баялиг = Художественное наследие Аги =Art htritage Aga. — Красноярск, 2008. — С. 82—83: цв. ил., портр.
- Дамбиева Баярма: [кратк. сведения] // Современное изобразительное искусство Буря-тии: каталог / вступит. ст. В.Прокопьева, авт. проекта Р. Б. Цыденова, кураторы проекта: С. Л. Цоктоев, С. Э. Цыденова, С. И. Ильин; творческ. Союз художников России, М-во культуры Республики Бурятия, Союз художников Республики Бурятия. — [Б.м.]: [Б.и.], 2003. — С. 18: цв. ил.
- Дамбиева Баярма: [кратк. биогр. сведения] // Женщина у Байкала: выст. 22 марта — 24 апреля 2001 г. / авт. текста Т. А. Бороноева; сост. Т. А. Бороноева, Т. Е. Алексеева. — Улан-Удэ, 2001. — С. 13: портр.
- Дамбиева Баярма: [кратк. биогр. сведения ] // Современное искусство Бурятии. Владивосток, 2004. — Улан-Удэ,2004. — С. 14: портр.
- Дамбиева Баярма: [художник-прикладник] // Художники Бурятии: каталог 80-90-е годы. — Улан-Удэ, 2000. — С. 18: портр.
- Дятловская — Бирнбаум И. Любовь: три этюда о бурятских художниках // Байкал. — 1994. — № 1. — С. 136—141. См. о Б. Дамбиевой, с. 140—141.
- Искусство Бурятии: к 60-летию образования Бурят. АССР: живопись, скульптура, графика, Театрально-декорационное и декоративно-прикладное искусство: каталог выст. / авт. вступ. ст. И. Соктоева, сост. каталога М. В. Хабарова; Союз художников СССР, М-во культуры РСФСР, Союз художников РСФСР, М-во культуры Бурят. АССР, Союз художников Бурят. АССР. — М.: Сов. художник, 1983. — 42 с.: ил. См. о Б. Дамбиевой, с. 33.
- Республика Бурятия. Президент. О присвоении почётного звания «Заслуженный художник Республики Бурятия» Дамбиевой Баярме: Выписка из Указа от 15.03.1999 г. / Бурятия: Офиц. вестник. — 1999. — 24 марта. — С. 7.
- Худугуева Ю. Г. Дамбиева Б.: [кратк. биогр. сведения] // Реалистическое и символическое в художественной культуре Бурятии. — Улан-Удэ, 2000. — С. 70.
Ссылкэнүүд
- «Мир гобелена Бурятии»: аналитический обзор выставки (ород хэлэн). eurasia-art.ru.
- Заслуженный художник Баярма Дамбиева представит свои работы на выставке в Улан-Удэ (ород хэлэн). ulanmedia.ru.
- Художник Баярма Дамбиева поделилась секретами своего мастерства (ород хэлэн). bgtrk.ru.
- Воспевая красоту родного края. Памяти Баярмы Дамбиевой (ород хэлэн). minkultrb.ru.
- Ушла из жизни заслуженный художник Бурятии Баярма Дамбиева (ород хэлэн). minkultrb.ru.
- Ушла из жизни заслуженный художник Бурятии Баярма Дамбиева (ород хэлэн). baikal-media.ru.
- Ушла из жизни заслуженный художник Бурятии (ород хэлэн). baikal-daily.ru.