Илалтын үдэр

Сүлөөтэ Нэбтэрхы Толи — Википеэдиһээ

Экспертиза РАН

Logo-ran-black.png
Проведена экспертиза
Российской академией наук
Подробнее
Aprove.svg

Экспертиза РАН

Arrow-Right.png
Logo-ran.png
Проведена экспертиза
Российской академией наук
Подробнее
Learning.svg

Б.Н. Ельцинэй нэрэмжэтэ номой сангай дансанууд

Arrow-Right.png
Library.png
Тус статья соо жасануудһаа дансанууд хэрэглэгдээ Б.Н. Ельцинэй нэрэмжэтэ Юрэнхылэгшын номой сангай
Подробнее
Илалтын үдэр
Агуу Илалтын 60 жэлэй ойн баярта 2005 оной майн 9-дэ Москвагай Улаан талмай дээрэ һайндэрэй салют
Агуу Илалтын 60 жэлэй ойн баярта 2005 оной майн 9-дэ Москвагай Улаан талмай дээрэ һайндэрэй салют
Түхэл Ажалай бэшэ, һайндэрэй үдэр, Орос гүрэнэй сэрэгэй алдарта үдэр
Хуулита ёһоор Илалтын үдэр
Үшөө тиихэдэ 1941—1945 онуудта Эсэгэ Ороноо хамгаалгын дайнда зүблэлтын арадай Илалтын Үдэр
Удха 1941-1945 онуудай Эсэгэ Ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнда совет арадай илалтые тэмдэглэһэн Германида буужа үгэхэ тухай тогтоолдо гар табигдаһан үдэр
Тогтоогдоһон СССР-эй Верховно Зүблэлэй Президумай 1945 оной майн 8-ай зарлигаар
Тэмдэглэгдэнэ

  Орос гүрэн

  Азербайджан

  Армени

  Белорусси

  Босни ба Герцеговина

  Грузи

  Израиль [1].

  Казахстан

  Киргизи

  Молдави

  Хойто Македони

  Серби

  Словаки [2].

  Узбекистан

  Таджикистан

  Туркменистан [3].[4].

  Черногори

Мэдэрэгдээгүй ба зарим хубидаа мэдэрэгдэһэн гүрэнүүд:

  Абхази

  Приднестрови

  Урда Осети

Һара\үдэр майн 9
Һайндэрлэлгэ сэрэгэй жагсаалнууд, панихида, сэсэг гүрлөө табилга
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиа дахи Медиафайл

Илалтын үдэр (ород хэлэн День Побе́ды) — Эсэгэ ороноо хамгаалгын агууехэ дайнда Зүблэлтын арадай нацис Германиие илаһанай һайндэр. СССР-эй Верховно Соведэй Президиумэй 1945 оной майн 8-най тогтооһон ба жэл бүри майн 9-дэ тэмдэглэгдэдэг[5]. 1945—1947 онуудта ба 1965 онһоо эхилээд, Илалтын Үдэр — ажалай бэшэ, һайндэрэй үдэр[6].

Майн 9-дэ Орос гүрэнэй сэрэгэй Алдар солын үдэрнүүдэй нэгэн болоно.

Илалтын Үдэртэ Оросой Холбоото Уласай олон хотонуудта сэрэгэй жагсаалнууд болон һайндэрэй салюдууд үнгэргэгдэнэ, Москвада сэсэгэй гүрлөө табиха ёһололтой Сэрэгшын Хүүртэ эмхидхэгдэһэн жагсаал, томо хотонуудта — һайндэрэй жагсаалнууд болон салют буудалганууд хэгдэнэ. Илалтын Үдэр дүтын ба холын хари гүрэнүүдэй арбаад гүрэнүүдээр тэмдэглэгдэдэг, мүн зарим гүрэнүүдтэ гүрэнэй һайндэр гэжэ тоологдодог.

2010-аад онуудта — «Мүнхэ жагсаал» гэһэн жагсаалда ветерануудай дүрэ зурагуудые баряад ябаха хэмжээн дэлгэрэгдээ.

Дайнай һүүлшын үдэрнүүд

Берлинэй добтолгын операци

Гол үгүүлэл:Берлинэй добтолгын операци

1945 оной апрель һарада Улаан арми Берлиндэ эгсэ дүтэлбэ. Зүблэлтын сэрэгүүд үйлэ ябадалнуудай эхиндэ 149 буудалгын ба 12 морин сэрэгэй дивизинүүдтэй ба 13 танково ба 7 механизированных корпуснуудтай, 15 отдельно танково ба өөһэдөө ябадаг бригадануудтай, дүн хамта 1 900 000 хүнүүд гээд тоологдоо. Үйлэ ябадалнуудта хабаадагша Польшын Сэрэгүүдэй 1-дэхи ба 2-дохи арминууд 10 ябаган ба 1 танково дивизинуудтай, мүн тиихэдэ 1 -дэхи тусгаар морин сэрэгэй бригадатай, дүн хамта 155 900 хүнүүд байгаа. Бүхыдөө үйлэ ябуулгануудта 2 сая солдадууд ба офицернууд хабаадаа[7], болон 6250 танкнууд ба өөһэдөө ябадаг зэбсэгүүд, 41 600 буу шуу болон миномёдууд, 7500 самолёдууд тоологдоо.

Немец сэрэгүүд Одер ба Нейсе мүрнүүдэй баруун эрьенүүдээр дамжан хамгаалалтын газарнуудые эзэмдээ. Берлин руу дүтэлэлгээр ба бүрин хото соо сэрэгэй бүлэглэлнүүд табигданхай, тэрэ хадаа өөрынгөө бүридэлдэ 62 дивизинуудтай (тэрэ тоодо 48 ябаган, 4 танково ба 10 моторизованно), 37 отдельно ябахан полкнууд ба 100-гаад отдельно ябаган батальонууд, мүн тиихэдэ а, а также значительное количество артиллерийн хубинууд ба дотор һалбаринуудай горитойхон тоотой зэбсэгүүдтэй байгаа. Энэ бүлэг нэгэ сая хүн зонуудтай, 1500 танкнуудтай, 10 400зэбсэгүүд ба миномёдууд, 3300 дайшалхы самолётуудтай һэн[8]. Берлин ѳѳрѳѳ баһа хүсэтэй бэхилэгдэһэн аймаг болгогдожо, үйлсын байлдаануудые эрхилэлгэдэ бэлдэгдээ. Берлин хотые тойроод хамгаалгын гурбан сахариг байгуулагдаа, хото дотор 400 гаран түмэр бетон удаан сагай буудалгын сэгүүд мянга хүрэтэр хүн гарнизонуудтай баригдаа. Берлинэй гарнизон өөрөө бүридэлдөө 200 000 хүн.

Берлинэй операциин үедэ Улаан Арми бусаалтагүйгөөр 78 291 хүниие алдаад, 274 184 хүниие санитарна гээлтэ хэбэ[7]. Ондоогоор хэлэбэл, сүүдхын туршада бүри 15 000 сэрэгшэд ба офицернүүд хүдэлхэеэ болёо. Үшөө 8892 хүниие польшын сэрэг алдаа, тэдэнэй 2825 хүниинь — бусалтагүй.

Германиин хамгаалгын сүмэрэн гаралгын үедэ, тэрэ тоодо хотодо болоһон байлдаануудта, танкнууд үргэнөөр хэрэглэгдэдэг байгаа. Хотын эрхэ байдалда тэдэ бүхы булюу талануудаа хэрэглэхэ аргагүй байгаа, мүн немецүүдэй танкда эсэргүү хэрэгсэлнүүдэй ашада олонтдоо зохид сагаалса болодог һэн. Энэнь мүн лэ үндэр гээлтэдэ хүргэбэ: хоёр долоон хоногой байлдаанай туршада Улаан Арми Берлинэй операцида хабаадаһан танкнуудай болон САУ-гай гурбанай нэгэ хубиие алдажа, 1997 хэсэг болобо. Мүн 2108 буу, миномет, 917 дайшалхы самолёт алдагдаһан аад, операциин гол зорилго совет сэрэгүүд гүйсэд шиидхээ: дайсанай 70 ябаган сэрэгэй, 12 танкова, 11 моторизованно дивизинүүдые бута сохижо, 480-яад мянган хүниие бүһэлэлгэдэ абаа[9], Германиин ниислэлые эзэмдэжэ, үнэн дээрээ Германиие бэеэ тушаажа, буужа үгэхые баадхаа.

1945 оной майн 1-эй үглөөгүүр эртэ Рейхстагай добтолгын үедэ сержант Михаил Егоров, бага сержант Мелитон Кантария гэгшэд бага лейтенант Алексей Прокофьевич үйһэнэй хүтэлбэри доро Рейхстагай байшанай оройдо Илалтын Туг хиидхэбэ. [10].

  • Илалтын туг

    Илалтын туг

  • Рейхстагай хананууд дээрэ Зүблэлтын сэрэгшэдэй орхиһон гар табилганууд Берлин абаһанай һүүлээр 70 жэлэй үнгэрхэдэ, зүблэлтэ сэрэгүүдэй зандаа байдаг

    Рейхстагай хананууд дээрэ Зүблэлтын сэрэгшэдэй орхиһон гар табилганууд Берлин абаһанай һүүлээр 70 жэлэй үнгэрхэдэ, зүблэлтэ сэрэгүүдэй зандаа байдаг

Капитуляци баталалга

Гол:Германиие буужа үгэхэ тухай Акт

1945 оной майн 1-дэ 3:50 сагта Вермахтын хуурай газарай юрэнхы хүсэнүүдэй дарга генерал ябаган сэрэгэй (генерал) Кребс сэрэгэй эблэрэл тухай хэлсээ хэхэ бүрин эрхэтэй байһанаа мэдүүлээ. Гэбэшье Сталин үгэ дуугүйгөөр буужа үгэхэһөө бэшэ хэлсээ хэхэгүй гэжэ захираа. Немец командованида ультиматум табигдаа: 10 саг болотор үгэ дуугүйгөөр бэеэ тушаан буужа үгэхэ зүбшөөл үгтөөгүй һаань, зүблэлтын сэрэгүүд бута сохилто хэхэ. Харюу абангүй, зүблэлтэ сэрэгүүд 10:40 сагта Берлинэй түбтэ хамгаалгын үлэгдэлнүүдээр хара һалхинай гал нээгээ. 18 сагта буужа үгэхэ тухай эрилтэнүүд буруушаагдаһан гэжэ мэдэгдэбэ. Энээнэй һүүлээр Хотын түбэй хубиин һүүлшын добтолго эхилбэ, тэндэ Эзэн хаанай канцеляри байгаа. Майн 1-һээ 2 болотор бүхэли һүниндөө канцеляриин түлөө тулалдаанууд үргэлжэлөө. Үглөөгүүр тээшэ бүхы байрануудые зүблэлтын сэрэгшэд эзэлэнхэй байгаа.

Майн 2-ой һүни 1: 50 сагта радиогоор иимэ мэдээсэл абтаа: «Бисмарк-штрассе хүүргэ дээрэ парламентернуудаа эльгээнэбди. Сэрэгэй үйлэнүүдые болюулнабди». Хожомынь номнолой сайдай орлогшо доктор Ганс Фрич эсэргүүсэлгэ болюулха тухай Берлинэй гарнизоной немец сэрэгтэ хандалгатайгаар радиогоор үгэ хэлэхые зүбшөөхэ тухай зүблэлтэ командованида хандаа. 15 сагта Берлинэй гарнизоной үлэгдэлнүүд (134 мянга гаран хүн) баряанда ороо. Майн долоондо 2:41-дэ (түбэй европын сагаар) Реймсдэ, Германиин үгэ дуугүйгѳѳр бэеэ тушаан буужа үгэлгэ тухай акт баталагдаа, тэрэ майн найманда хорин гурбан саг соо (майн юһэндэ Москвагай сагаар 00:01 сагта) хүсэндѳѳ ороо. Германиин Главнокомандованиин зүгһөө генерал Альфред Йодль генерал Уолтер Смидай (союзна экспедиционно хүсэнүүдэй зүгһөө), генерал Иван Суслопаровай (Главнокомандованиин зүгһөө), мүн гэршэ боложо актда гар табиһан франциин армиин генерал Франсуа Севезэй байхада, протоколдо гараа табиба. Гэбэшье генерал Суслопаров Москваһаа Германиие буужа үгэхэ тухай акт баталха зүбшөөлгүй байгаа, Советскэ Союз ондоо актда гар табихые баадхадаг һэн. Майн найманда түбэй европын сагаар 22:43 сагта (майн юһэндэ Москвагай сагаар 00:43) Вермахта Генерал-Фельдмаршал (Германи) Вильгельм Кейтель, Мүн генерал-полковник люфтвафф Ганс-Юрген Штумпф ба Карл Деницһээ зохихо эрхэ түлѳѳлэлгэтэй адмирал Кригсмарин Ганс Георг фон Фридебург гэгшэд бэеэ тушаан буужа үгэхэ тухай үшѳѳ нэгэ актда гараа табиба Москвагай сагаар 00:01 сагта.

Капитуляци абажа, Зүблэлтэ Холбоон Германитай эб найрамдалда гараа табяагүй, ондоогоор хэлэбэл, Германитай дайнай байдалда үлөө. Германитай дайн 1955 оной 1 һарын 25-да СССР-эй Дээдэ Зүблэлэй Президиумэй зохихо шиидхэбэри абалгаар Де-юре дүүргэһэн.

Вильгельм Кейтель Германиин үгэ дуугүйгөөр буужа үгэхэ Тухай Актда гараа табина

Германиин засаг табисын һүүлшын мэдээсэл

Майн 9-дэ Зүблэлтэ сэрэгүүдэй эзэлһэн Цоссендэ бэшэ байһан Германиин табиса һүүлшынгээ мэдээсэл гаргаба:

Гросс-адмирал Карл Деницын табисаһаа

Зэбсэгтэ хүсэнүүдэй верховно главнокомандовани мэдээсэнэ:

Зүүн Пруссида германиин сэрэгүүд мягмарта Һүүлшын арга боломжо хүрэтэр Висла адагые ба фрише Нерунг гэзэгын баруун хубиие барижа байгаа. Илангаяа ябаган сэрэгэй 7-дохи дивизи шалгараа. Тэрэнэй жэшээтэ үйлэнүүдэй түлөө дивизиин командир генерал фон Заукен түмэр хэрээһэнэй Баатарай хэрээһэндэ һэлмэ, бриллианттай дуб набшаһаар шагнагданхай. Курляндида манай бүлэг арминуудай гол хүсэнүүд, олон һарын туршада генерал ябаган сэрэгэй Карл Хилпертын ударидалга доро зүблэлтэ танк болон ябаган сэрэгэй нэгэдэлнүүдһээ үлүү ехэ эсэргүүсэлтэ үзүүлжэ, зургаан томо тулалдаануудые эрэлхэгээр дабажа гараһан, үхэлгүй алдар солоор бэеэ хушаа. Энэ бүлэг арминууд ямаршье сагһаа урид буужа үгэхэһөө арсаба. Амиды үлэһэн самолёдууд жэшээтэ гуримаар шархатаһан, гэр бүлынгөө эсэгэнэрые баруулжаа асараа. Офицернүүд ба штабууд сэрэгүүдтэеэ үлэбэ. Һүниин тэндэ манай баталан абаһан эрхэ нүхэсэлнүүдэй ёһоор сэрэгэй ямаршье үйлэнүүд ба сэрэгүүдэй ямаршье хүдэлөөнүүд болюулагдаа. Хоёр һарын туршада бүхы зүблэлтэ добтолгонуудые сохиһон Бреслау хамгаалагшад баатарлиг эсэргүүсэлэй һүүлээр һүүлшын агшан зуура дайсанай булюу шанарта булигдаа.

Зүүн-Урда ба Зүүн фронтнуудта Дрезден хүрэтэр гол нэгэдэлнүүдэй бүхы штабууд гал зогсоохо захиралта абаа. (Прагын буһалгаан) (1945) чехүүдэй бүхы шахуу Богемидэ ба Моравида буһалгаан энэ аймагта буужа үгэлгын эрхэ нүхэсэл болон манай холбоонуудые дүүргэлгэдэ һаалта хэжэ шадаа. Арминуудай бүлэгүүд тухай мэдээнүүдые Александр Лера, Лотар Рендулич ба Фердинанд Шернер дээдэ ахамад захирагшын штаб мүнөө болотор үшөө абаагүй. Фатерландһаа холо дайлалдажа байһан Атлантиин далайн эрьедэхи тулга газарнуудые хамгаалагшад, Норвегидэ сэрэгүүд ба Эгейн далайн олтирогууд дээрэхи гарнизонууд захиралта, журам сахижа, германиин сэрэгшын нэрэ хүндые дэмжэбэ. Зай, һүниин тэнһээ эхилжэ, бүхы фронтнууд дээрэ буу зэбсэг замхаба. Гросс-адмиралай захиралтаар вермахт удхагүй болоһон тэмсэлээ болюулба. Тиигэжэ зургаан жэлэй шахуу баатарлиг тулалдаан дүүрээ. Тэрэ бидэндэ агууехэ илалтануудые асараа, харин хүндэ илалтануудые асараа. Германиин вермахт эсэстээ дайсанай хүсэндэ айхабтар ехэ булюу байдалда хүндэтэйгөөр булигдаа. Тангаригтаа үнэн сэхэ герман сэрэгшэ өөрынгөө арадта гүйсэд бэеэ үгэхэдөө, зуун жэлнүүдтэ мартагдахагүй юумэ бүтээгээ. Ара талань һүүлшын агшан хүрэтэр тэрэниие бүхы шадалаараа дэмжэжэ, хүндэ гэгшын хохидогшодые абажа ябаа. Фронтын болон ара талын дабтагдашагүй туйлалтанууд түүхын саашанхи үнэн зүб шиидхэбэридэ эсэсэй сэгнэлтэеэ олохо. Газар дээрэ, уһан дээрэ ба агаарта герман сэрэгшэдэй алдарта үйлэ хэрэгүүдтэ ба хохидогшодто дайсаншье хүндэлхэеэ арсажа шадахагүй. Тиимэһээ сэрэгшэ бүхэн үнэн сэхээр, омог дорюунаар буу зэбсэгээ гарһаа гаргажа, манай түүхын эгээл хүндэ сагуудта арад зоноймнай мүнхэ амидаралай түлөө эрэлхэг зоригтойгоор, найдамтайгаар ажалдаа хандаха аргатай.

Энэ сагта вермахт наһа бараһан сэрэгшэдэйнгээ дурасхаал хүндэлнэ. Наһа бараһан хүнүүд Эхэ орондоо олон тоото шархануудай шуһа гоожуулһан тушаа үгэ дуугүйгөөр үнэн сэхэ, үгэ дууладаг ба журамтай байхыемнай уялгална

Германиин капитуляци тухай акт. «Правда», 1945 оной майн 9

Эсэргүүсэлэй һүүлшын үүсхэлнүүд

Бүрин бэеэ тушаалганай үедэ немцүүд Франциин атлантическа эрьеэр (Дюнкерк, Ла-Рошель, Лорьян), Гернси, Джерси ба бусад ольтирогуудаар, Германиин хойто хуби, Түб Европын дэбисхэр (урда Германиин, Австриин, Чехославакиин) ба (Гданьск) Данцигын зүүн тээшэхи плацдармнууд Путцигер-Нерунг косе (Вислын адаг) ба Курляндида (Латвиин ССР-эй дэбисхэр дээрэ), греческын архипелагай ольтирогуудаар, Даниин ба Норвегиин ехэхэн хубинууд, Голландиин эрьен дэбисхэрнүүдэй хубинууд гээд газар дэбисхэрээр үшөөр дэмжэлтын газарнуудтай байгаа. Түб Европодо зогсоһон немец сэрэгүүд зүблэлтын фронтын урда бэеэ дууһан тушаалга тухай зарлигта эсэргүүсэлдэн, саашаа баруун тээшэ сухарижа, англо- американ эзэмдэлгын газар руу орохоёо һэдэлгэ хэбэ.

Майн 10-да Зүблэлтын сэрэгүүд Хель хототой Путцигер-Нерунг дээрэхиин гэзэгэдэ плацдарм эзэлжэ, 5 һарын 11-Дэ Курлянди хиналта доро абтаба. Майн арбан дүрбэндэ түбэй Европодо баруун тээшээ сухариһан немец сэрэгүүдые мүрдэлгэ дүүрэбэ. Майн 9-һөө 14 болотор бүхы фронтнууд дээрэ 1 сая 230 мянга гаран немец сэрэгшэд ба офицернүүд болон 101 генералнууд баряанда абтаа. Майн 15-да Совинформбюро баряанда абтагшадые бүхы фронтнуудта абалгын дүүрэһэн тухай мэдүүлбэ[11].

Һайндэрэй түүхэ

Майн 9-эй Илалтын үдэрые тэмдэглэлгэ СССР-эй Верховно Соведэй Президиумэй 1945 оной майн 8-най Зарлигаар нэбтэрүүлэгдэжэ, энэ үдэрые ажалта бэшэ гэжэ тоолохо тухай захираа һэн[12].

«Майн 9-дэ илалтын һайндэр гэжэ соносхохо тухай» гэһэн СССР-ЭЙ Верховно Соведэй Президиумэй 1945 оной майн 8-ай зарлиг

1945 оной майн 9

Майн 9-эй үглөөгүүр Верховно Главнокомандалагшын (Иосиф Виссарионович Сталинай) 369 дугаарай захиралта гараа[13]/

Захиралта
Верховно Ахамад захирагшаа
Улаан Армиин сэрэгүүдээр
Уһан Сэрэгэй Флодто

1945 оной май һарын 8-да Берлиндэ Германиин дээдэ захирагшын түлөөлэгшэд Германиин зэбсэгтэ хүсэнүүдые үгэ дуугүйгөөр бэеэ тушаан буужа үгэхэ тухай акт баталагдаба.

Зүблэлтэ арадай немец-фашис булимтарагшадай урдаһаа ябуулһан Эсэгэ Ороноо Хамгаалгын агууехэ дайн илажа түгэсөө, Германи дууһан бута сохигдоо. Нүхэд красноармеецүүд, краснофлотцууд, сержантнууд, старшинанууд, армиин болон флодой офицернүүд, генералнууд, адмиралнууд болон маршалнууд, Эсэгэ Ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнай Илалтын түгэсхэлөөртнай амаршалнаб.

Мүнөөдэр, майн 9-дэ, Илалтын Үдэртэ, 22 сагта Манай Эхэ ороной ниислэл Москва хото Эхэ оронойнгоо зүгһөө энэ ялас гэмэ илалта туйлаһан шэн зоригтой Улаан Армиин сэрэгшэдтэ, далайн Сэрэгэй онгосонуудта болон хубинуудта, мянган буугай гушан артиллериин залпаар салют үгэнэ.

Эхэ Ороноймнай эрхэ сүлөө, бэеэ даанхай байдалай түлөө байлдаануудта унаһан баатарнуудта мүнхэ алдар соло! Илажа Түгэс Нүгшэһэн Улаан Арми, Уһан Сэрэгэй Флот мандаха болтогой!

Советскэ Союзай Верховно Главнокомандалагша И. Сталин майн 9, 1945 он

Энээнһээ гадна "1941-1945 онуудай Эсэгэ Ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнда Германиие илаһанай түлөө медаль тогтоохо тухай СССР-эй Верховно Соведэй Президиумэй зарлиг энэ үдэр хэблэгдээ һэн[13].

1945 оной майн 9-дэ болоһон түрүүшын һайндэр асари ехэ салюдаар түгэсөө. Совет хүнүүдэй дурасхаалда тэрэ удаанаар хадуугдаа. 1945 оной июниин 24-дэ болоһон Илалтын Жагсаал Германиие илаһанай һайндэрэй түгэсхэлэй һүрөөтэ тэмдэг болоо[13].

1945 онһоо 1964 он хүрэтэр хаһада баяр һайндэрлэлгэ

1945—1947 онуудта Илалтын Үдэр ажалта бэшэ үдэр болоо[5], гэхэ зуура, СССР-эй Верховно Зүблэлэй Президиумэй 1947 оной декабриин 23-ай зарлигаар амаралтын үдэр болюулагдаа: тэрэнэй орондо Шэнэ жэлэй үдэр амаралтын үдэр болгоогдоо юм[14]. Аяар 17 жэл үнгэрһэн хойно, Леонид Ильич Брежневэй хүтэлбэриин хаһада, ойн баярта 1965 ондо Илалтын үдэр ажалай үдэр бэшэ болгоо бэлэй[15][16].

Мүнөө һайндэрэй һурамхи шэнжэнүүд нэгэ үдэр соо бии болоо бэшэ. Жэшээлхэдэ, дайнай һүүлээрхи түрүүшын 20 жэлэй туршада Илалтын хүндэлэлдэ оройдоол нэгэ жагсаал үнгэргэгдөө — 1945 оной июниин 24. Эдэ 20 жэлэй туршада һайндэрэй хэмжээ ябуулганууд ехэнхи хубяараа салюдаар хизаарлагдадаг байгаа, гэбэшье бүхы гүрэн, үнгэрһэн дайнай ветерануудтай хамта, албан ёһоной амаралтын үдэргүй байгаашье һаа, Илалтын Үдэр тэмдэглэдэг һэн[17].

Иосиф Виссарионович Сталинай, мүн Никита Сергеевич Хрущёвой үедэ һайндэрые үнгэргэлгын хэмжээнэй ябаса нэгэл түхэлэй байгаа: түбэй сонинуудта һайндэрэй дамжуулганууд гарадаг, һайндэрэй үдэшэнүүд үнгэргэгдэдэг, СССР-эй бүхы томо хотонуудта 30 артиллериин залпаар салюдууд дуулдадаг һэн. Хрущёвой хүтэлбэриин хаһын илгаанууд гэхэдэ, үнгэрэгшэ дайнай Сталин, полководецуудшье дурдагдаагүй, тэдэнэй олонхитой Хрущёв хахасаһан байгаа[17].

Тодорхойлбол, Илалтын түрүүшын ойн баяр, 1955 оной майн 9-дэ, гүрэнэй хотонуудта баяр ёһололой суглаануудай үнгэрөөшье һаань, сэрэгэй жагсаалгүй, юрын ажалай үдэр байгаа. Мүн талмайнууд дээрэ, сэсэрлигүүдтэ тоглолтонуудые, арадай олоной хабаадалгатай наадануудые тэмдэглэмээр. Гадна Москвада, Зүблэлтэ холбооной уласуудай ниислэлнүүдтэ болон баатар хотонуудта 30 артиллериин залпаар салют хэгдэһэн байна[18].

1958 онһоо СССР-эй Гүрэнэй һайндэрнүүдэй нэгэндэньшье Улаан талмай дээрэ агаарай жагсаалнууд үнгэргэгдөөгүй[19].

1948 онһоо 1964 он болотор Илалтын Үдэр албан ёһоор тэмдэглэгдээгүй[20].

Һайдэрлэлгэ 1965 онһоо1991 он болотор хаһада

Зүблэлтын үедэ Улаан талмай дээрэ Илалтын Үдэр майн 9-дэ ойн баярай 1965, 1975, 1985 онуудта тэмдэглэгдээ. Илалтын үдэр Германиин бута сохилгын 20 жэлэй ойн баярта хоёрдохи шухала уласай һайндэр болоо (Агууехэ Октябриин социалис хубисхалай ойн баярай һүүлээр). Брежнев Илалтын Үдэрэй һайндэрлэлгын ёһололдо горитойхон хубилалтануудые оруулаа, тэдэнь мүнөө болотор сахигдадаг юм[17]:

  • Улаан талмай дээрэ сэрэгэй жагсаал боложо, Кремлиин съезднүүдэй ордон соо угтамжа болоо;
  • Илалтын үдэр дахин ажалай бэшэ үдэр болобо.

1965 оной майн 9-дэ Эсэгэ Ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнда илалтада зорюулагдаһан хоёрдохи парад болоо[19].

Тэрэ гэһэнһээ хойшо баяр ёһололнуудай хэмжээн ехэ болоо. 1967 оной Илалтын үдэртэ Брежнев Мэдэгдээгүй Сэрэгшын Хүүрэй дурасхаалай комплекс нээлгэдэ бэеэрээ хабаадаа һэн. 1975 оной майн 9-эй ойн баярай хэмжээ ябуулгануудта Ленинэй Мавзолейдэ ба Мэдэгдээгүй Сэрэгшын Хүүртэ (35 минута) гүрлөө сэсэг табилгын ёһолол оруулагдаа, 13:00 сагта Москвагай Улаан талмай дээрэ залуушуулай баяр ёһололой манифестаци болоо[21].(45 минутын хэм соо), 15:00 сагта — һайндэрэй угтамжа, 18:50 сагта абяагүй байлга, 21:00 сагта — һайндэрэй салют[17].

Тэрээнһээ гадна жараад онуудһаа майн 9-дэ түрүүшын сэрэгэй жагсаалнууд СССР-эй олон хотонуудта үнгэргэгдэжэ эхилээ. Энэ үдэр сэрэгэй частьнууд ба сэрэгэй училищинууд хотонуудай үйлсэнүүдээр сэрэгэй дурасхаалай хүшөөнүүдтэ гү, али наһа бараһан сэрэгшэдэй хүшөөнүүдтэ жагсаалаар үнгэржэ, митингнүүд ба сэсэгүүдые табилга үнгэргэгдөө[17].

1985 оной майн 9-дэ гурбадахи ехэ жагсаал болоо (Илалтын 40 жэлэй ойдо)[20]. 1990 оной майн 9-дэ дүрбэдэхи парад болоо. Эсэгэ Ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнай сэрэгэй техникэ хабаадуулагдаа[20].

Һайндэр оршон үеын Орос гүрэндэ

СССР-эй һандарһанай удаа майн 9-дэ улаан талмай дээрэ сэрэгэй жагсаалнууд 1995 оной ойн баярай болотор үнгэргэгдөөгүй. Тиихэдэ Москвада хоёр парад үнгэрөө: Улаан талмай дээрэ (ябаган жагсаалда) болон Поклонно хада дээрэ (сэрэгүүдэй болон дайшалхы техникын хабаадалгатайгаар). Тэрэ гэһээр Улаан талмай дээрэ жагсаалнуудые жэл бүри үнгэргэдэг болоһон аад, түрүүшын үедэ дайшалхы техникэ гарганагүй. Майн 9-Эсэгэ Ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнай дүүрэһэн үдэр, Орос гүрэнэй сэрэгэй алдар солын үдэрнүүдэй нэгэн болоно[22].

1997 онһоо Засаг түрын хүтэлбэрилэгшэд парад абахын тула ендэр дээрэ гарахаяа болижо, Мавзолейн урда баригдаһан саг зуурын табсангуудһаа энээниие хэдэг болоо һэн. 2005 онһоо Ленинэй Мавзолей парадуудай үедэ фанернэ халхабшануудаар хушагдажа эхилээ, тэрэнэй үмэнэ тэрэ сагһаа гүрэнэй хүтэлбэри парад угтан абана. Энэ жэлдэ Москвада болоһон парадта гадаадын үндэр тушаалта айлшад хүрэжэ, США-гай юрэнхылэгшэ Джордж Буш, Франциин юрэнхылэгшэ Жак Ширак, БНХАУ-ай түрүүлэгшэ Ху Цзиньтао, Италиин юрэнхы сайд Сильвио Берлускони, мүн Германиин канцлер Герхард Шрёдер болобо. 2006 ондо Оросой Холбоото Уласай юрэнхылэгшын зарлигаар «Сэрэгэй алдар Солын Хото» гэһэн хүндэтэ нэрэ зэргэ тогтоогдоо.

2007 онһоо һайндэртэ георгиевско лентэнүүд олоор хэрэглэгдэжэ эхилээ, арадай нэгэдэлэй, һайндэрэй, дурасхаалай ба ветерануудые хүндэлэлгын һүлдэ тэмдэг боложо[23].

2008 онһоо парад дайшалхы техникын, тэрэ тоодо сэрэгэй авиациин хабаадалгатайгаар дахин үнгэргэгдэжэ эхилээ.

2010 оной Москва хотодо болоһон Жагсаал Ород гүрэнэй холбоотон оронуудай Франциһаа, Англиһаа, США-Һаа ба Польшоһоо гитлернүүдтэ эсэргүү коалицяар сэрэгүүдэй хабаадалгатайгаар тэмдэглэгдээ. Мүнөө жэл Илалтын парад нэгэ доро Оросой Холбоото Уласай 72 хотонуудта болоһон байна. Илалтын үдэртэ зорюулагдаһан һайндэрэй жагсаалнууд мүн баатар хотонуудта, сэрэгэй тойрогуудта, Оросой хэдэн томо хотонуудта ба СНГ-эйн гүрэнүүдтэ үнгэрнэ. Энэ үдэр Эсэгэ ороноо Хамгаалгын агууехэ дайнай ветеранууд-фронтовигууд заншалта ёһоороо дайралдадаг, Мэдэгдээгүй Сэрэгшын Хүүртэ, алдар солын, сэрэгэй шэн зоригой хүшөөнүүдтэ баглаа сэсэгүүдые табидаг, һайндэрэй салют наярдаг.

2012 ондо Томск хотодо «Хэтын жагсаал» гэһэн акци анха түрүүшынхиеэ үнгэргэгдэжэ, акцида хабаадагшад колонно дахажа, дайлалдаһан элинсэг хулинсагуудайнгаа: түрэлхидэй, үбгэ эсэгэнэрэй ба угсаата аха захатайнгаа дүрэ зурагуудые абажа ябана[24]. 2013 ондо энэ заншалта үйлэ Орос гүрэнэй бүхы нютаг дэбисхэрээр дэлгэржэ, гүрэнэй хизарааһаа таража, жэлһээ жэлдэ олон хотонууд, олон гүрэнүүдые хабаадуулжал эхилээ[25]. 2015 ондо энэ хэмжээн бүхыдөө Ород гүрэнөөр жагсаалда хабаадаһан 12 сая шахуу хүниие суглуулаа[26]. Ганса Москвада хэмжээн 500 мянган хабаадагшадые суглуулаа[27], Оросой юрэнхылэгшэ В. В. Путинтай[28].

  • Илалтын үдэр Улаан талмай дээрэ, 2010 он.

    Илалтын үдэр Улаан талмай дээрэ, 2010 он.

  • Илалтын Жагсаал Москвада, 2016 он

    Илалтын Жагсаал Москвада, 2016 он

Илалтын Жагсаал Москвада

Гол толилолго:Илалтын Жагсаал Москвада

  • Поклонная хада дээрэхи Парад 1995 оной майн 9-дэ-Илалтын 50 жэлэй ой. Поклонно хада дээрэ дурасхаалай комплекс болон манежнэ талмай дээрэ маршал Георгий Константинович Жуковай хүшөө нээлгэ. Улаан талмай дээрэ ветерануудай ябаган парад, Поклонно хада дээрэ сэрэгэй техникэ.
  • Улаан талмай дээрэ 2000 оной майн 9— дэ болоһон Парад-Илалтын 55 жэлэй ой. Ветерануудай һүүлшын ябаган парад Улаан талмай дээрэ үнгэрөө.
  • Улаан талмай дээрэ 2005 оной майн 9 — дэ болоһон Парад-Илалтын 60 жэлэй ой. Парад түүхын ба мүнөө үеын гэһэн хоёр хубиһаа бүридэдэг байгаа. «Полуторканууд» дээрэ 2600 ветерануудай ябалга парадай туйлалта болоо. «Георгиевская ленточка» гэһэн акциин эхин.
  • 2008 оной майн 9 — дэ Улаан талмай дээрэ болоһон Парад-Илалтын 63 жэлэй ой. Жагсаалай үедэ мүнөө үеын Оросой Холбоото Улассай түүхэдэ түрүүшынхиеэ Улаан талмай дээрэ сэрэгэй хүндэ техникэ хэрэглэгдээ[29].
  • 2009 он — Илалтын 64 жэлэй ой[30].
  • 2010 он — Илалтын 65 жэлэй ой. Жагсаалда Зэбсэгтэ Хүсэнүүдэй 11 335 сэрэгшэд, мүн 13 хари гүрэнүүд, 161 сэрэгэй техникэ, 127 самолёт ба вертолёт хабаадаа[31].
  • 2011 он-Илалтын 66 жэлэй ой. Ородой Холбоото Уласай Зэбсэгтэ Хүсэнүүдэй хүдэлмэрилэгшэдһөө гадна парадта 106 хуягта техникэ хабаадаһан байна[32].
  • 2012 он — Илалтын 67 жэлэй ой. Парадта 14 мянган сэрэгшэд, сэрэгэй техникэ болон самолёдууд хабаадаа[33].
  • |2013 он — Илалтын 68 жэлэй ой. Баяр ёһололой жагсаалда 11 мянган сэрэгшэд, сэрэгэй олон техникэ, мүн 68 самолёт ба вертолёт хабаадаа[34].
  • 2014 он-Илалтын 69 жэлэй ой. Сэрэгэй парадта бүхыдөө 11 мянган сэрэгшэд, 151 сэрэгэй техникэ, 69 самолёт ба вертолёдууд хабаадаа[35].
  • 2015 он — Эсэгэ ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнда Илалтын 70 жэлэй Ойн баяр. Улаан талмай дээрэхи парадта 15 мянга гаран сэрэгшэд, хуурай газарай сэрэгэй техникын 194 хэсэг, тэрэ тоодо шэб шэнэ "Т-14|Армата " танк, 143 самолёт ба вертолёт хабаадаа[36].
  • 2016 он-Илалтын 71 жэлэй ой. Парадта 10 мянга шахуу хүн, 130 дайшалхы техникэ хабаадаа[37].
  • 2017 он-Илалтын 72 жэлэй ой. Парадта 10 мянга гаран хүн, 114 техникэ хабаадаа, тэрэ тоодо «Хара Һалхин-К» ба «Хара Һалхин-М» хуягта машинанууд (бронеавтомобилинуудай бүлэ)[38].
  • 2018 он — Илалтын 73 жэлэй ой. Улаан талмай дээгүүр 13 мянга гаран хүн, сэрэгэй техникын 150 жэшээ үнгэрөө. Агаарта 75 самолёт, вертолёт ниидээ. Парадта «Терминатор» гэһэн дайшалхы машина, «Уран-9» рободууд, «Катран», «Корсар „ гэһэн дронигууд түрүүшынхиеэ хабаадаа (БПЛА)“[39].
  • 2019 он-Илалтын 74 жэлэй ой. Парадта 13 мянган хүн, 130 дайшалхы техникэ хабаадаа. Техническэ шэнэ зүйлнүүд Aurus автомобильнууд болоо, мүн һая ашаглалгада абтаһан АК-12 автомадууд, уларилай байдалһаа боложо, Москвада Илалтын Парадай агаарай хуби болюулагдаа[40].
  • 2020 он —Эсэгэ ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнда Илалтын 75 жэлэй ойн баяр тэмдэглэлгэ. Майн 9-дэ COVID-19 халдабарита үбшэнһөө боложо, жагсаалай агаарай хубинь лэ үнгэргэгдөө, бусад үйлэ хэрэгүүд июниин 24-дэ хойшолуулагдаа. Сэрэгэй парадта 14 мянга гаран сэрэгшэд, 200 гаран сэрэгэй техникэ, 75 самолёт ба вертолёт хабаадаа[41].
  • 2021 он —Илалтын 76 жэлэй ой. Москва хотын Улаан талмай дээрэхи парадта 12 мянган сэрэгшэд болон офицернүүд, 191 дайшалхы машина, мүн 76 самолёт болон вертолёдууд хабаадаа[42].
  • 2022 он — Илалтын 77 жэлэй ой. Улаан талмай дээрэхи Парадта 11 мянган сэрэгшэд, мүнөө үеын буу зэбсэгэй ба сэрэгэй техникын 131 хэсэг хабаадаа[43].
  • Москва хотын Улаан талмай дээрэхи парадай агаарай хуби 70 жэлэй ойн баярта

    Москва хотын Улаан талмай дээрэхи парадай агаарай хуби 70 жэлэй ойн баярта

  • 2015 оной Илалтын жагсаал

    2015 оной Илалтын жагсаал

  • Дворцово талмай дээрэ Илалтын жагсаал, С-Петербург, 2014 он

    Дворцово талмай дээрэ Илалтын жагсаал, С-Петербург, 2014 он

  • Илалтын үдэр тугуудаар Москва хотые шэмэглэлгэ, 2021 оной майн 9

    Илалтын үдэр тугуудаар Москва хотые шэмэглэлгэ, 2021 оной майн 9

СССР-эй байһан гүрэнүүдтэ болоһон һайндэр

Илалтын үдэр тэмдэглэгдэдэг ба бүхы дэбисхэр дээрэ шахуу бэеэ даанги Гүрэнүүдэй (СНГ) хамтын Нүхэрлэл ажалай бэшэ үдэр болоно: Азербайджанда, Арменидэ, Белоруссида, Казахстанда, Киргизидэ, Молдавида, Орос гүрэндэ, Таджикистанда, Туркменистанда[3][4], Узбекистанда, мүн Грузида, Абхазида зарим тэды мэдэрэгдэһэн[44], Урда Осети[45], мэдэрэгдээгүй Приднестровье. Жэл бүри Россотрудничествын түлөөлэлгэнүүдэй дэмжэлгээр хилын саана Илалтын үдэрэй ехэ һайндэрнүүд үнгэрдэг. Жэл бүри энэ үдэртэ дашарамдуулагдаһан хэмжээ ябуулганууд дэлхэйн элдэб булангуудта үнгэргэгдэдэг.

Азербайджан

Азербайджанда майн 9-дэ болон Эсэгэ ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнай ветерануудта онсо анхаралтайгаар хандана.

Азербайджанай юрэнхылэгшэ Ильхам Алиев Эсэгэ ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнай ветерануудтай уулзахадаа, Зүблэлтэ Холбооной хоёр дахин Баатар Ази Аслановай хүүр дээрэхи хүшөө Бакуда. 2016 оной майн 9

Азербайджанда майн 9-дэ болон Эсэгэ ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнай ветерануудта онсо анхаралтайгаар хандана. Азербайджанай юрэнхылэгшэ Гейдар Алиевай шиидхэбэреэр, 1994 онһоо ‘хилжэ, Майн 9-дэ жэл бүри Азербайджанда Илалтын үдэр гээд тэмдэглэгдэдэг ба ажалай бэшэ үдэр юм. Заншалта ёһоор майн 9-дэ Азербайджанай юрэнхылэгшэ Ильхам Алиев хоёр дахин Зүблэлтэ Холбооной Баатар Ази Аслановай хүүр дээрэхи хүшөөгэй дэргэдэ дайнай ветерануудтай уулзана[прим. 1][46], Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайнда алдалан унаһан Азербайджанай бүхы сэрэгшэдэй дурасхаалые хүшөөдэ сэсэгүүдые табижа хүндэлнэ[47][48][49].

2016 онһоо Бакуда азербайджанай хасагуудай нютагаархидай дэмжэлгээр эмхидхэгдэдэг „Бессмертный полк“ гэһэн жэл бүриин хэмжээн үнгэрнэ. Акциин үедэ хабаадагшад Бакугай Наримановска аймагта оршодог Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайнай үедэ унаһан сүлөөлэгшэ сэрэгшэдэй хамтын хүүрэй дурасхаалай хүшөөдэ сугларжа, гүрлөө сэсэгүүдые табижа, фашизмые илаһанай түлөө ами наһаяа үгэһэн геройнуудай дурасхаал хүндэлнэ[прим. 2][46][50][51].

Армени

Эсэгэ Ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнай баатарнууд болон хохидогшод тухай дурасхаал мүнөө үеын Арменидэ ойроо хүртэшэгүй зандаа, харин Илалтын Үдэр» армян арадай баатаршалгын ба һэргээлгын үдэр гэжэ удха шанараа алдаагүй[52].

Илалтын һайндэрые угтуулан, жэл бүри томо хотонуудта «Георгиевская ленточка» гэһэн патриотическа хэмжээн үнгэргэгдэдэг[53][54][55]. 2016 онһоо «Армениин Мүнхэ Полк» гэһэн ниитын патриотическа эмхи жэл бүри Ереван ба Гюмри «Мүнхэ полк» ба «Дурасхаалай Харгы» гэһэн акцинуудые үнгэргэнэ[56][57][58]. 2020 ондо «Минии геройн түүхэ» гэһэн онлайн акци табигдажа, гүрэнэй ажаһуугша бүхэн дайнда хабаадагша түрэл тухайгаа хөөрэхэ аргатай болоо[59].

Өѳрын ээлжээндэ, Армениин гүрэнэй дээдэ ажал ябуулагшад Зүблэлтэ арадай Нацис Германида эсэргүү тэмсэлдэ гол үүргын түүхэтэ дурасхаалай шухалые тэмдэглэнэ ба тэрэниие хазагайруулха һэдэлгэнүүдһээ һэргылнэ[52].

Илалтын Парк ба Эхэ-Армени гэһэн хүшөө, 2020 оной майн 9

Узбекистан

Узбекистанда 1999 онһоо майн 9 — дэ үндэһэтэнэй һайндэр-дурасхаалай ба хүндэлэлэй үдэр тэмдэглэгдэнэ[60].

Украина

Гол үгүүлэл:Дэлхэйн хоёрдохи дайнда нацизмые илаһан үдэр

1991 онһоо 2015 он болотор Украинада Илалтын Үдэр «Эсэгэ ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнда Илалтын Үдэр» гэжэ албан ёһоор тэмдэглэгдээ һэн. Гэбэшье 2015 оной 4 һарын 9-дэ Украинын Верховна Рада "1939-1945 оной дэлхэйн хоёрдугаар дайнда нацизмые илалтые мүнхэлхэ тухай «хуулиие баталба», майн 9 Юрэнхылэгшэ хуулида гар табижа, майн 21-һээ хүсэндөө ороо[61][прим. 3].

2010 оной майн 9-дэ Крещатикада Киевтэ Илалтын үдэр, танк Т-34-85

Дурасхаалай ба эблэрэлгын үдэр (майн 8) ба Дэлхэйн хоёрдохи дайнда (майн 9) нацизмые илаһан Үдэр албан ёһоор тэмдэглэгдэнэ)[62]. Мүн 2015 онһоо Украинада уласые декоммунизациин хүреэндэ зүблэлтэ һүлдэ тэмдэг хоригдоһон байна[63].[64], тэрэ тоодо Илалтын туг[65].

Һайндэрэй хубилгагдаашье һаань, Илалтын Үдэрые тэрэнэй классическа янзада албан ёһоной бэшэ һайндэрлэжэл байдаг. Тодорхойлбол, 2017 ондо Украинын хэдэн можын түбүүдтэ «Мүнхэ полкын» жагсаал үнгэргэгдэжэ, хабаадагшадайнь националис эмхинүүдэй түлөөлэгшэдтэй тулалдаануудаар дүүрээ[66].

2018 ондо тус ябуулгын хэмжээндэ жагсаал Киевтэ болоһон наншалдаан болодог байгаа[67]. Тэрээнһээ гадна Украинада Илалтын Үдэрэй һайндэр хорюултай һүлдэ тэмдэг хэрэглэһэнэй түлөө баригдаһаар тэмдэглэгдээ (бүхыдөө гүрэн дотор 14 хүн баригдаа)[68].

Эсэгэ Ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнай һүлдэ тэмдэгүүд

СССР-тэ Эсэгэ Ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнда Илалтын гол һүлдэ тэмдэгүүд гэхэдэ, Мүнхэ гал, баатар хотонуудта дурасхаалай хүшөөнүүд, Эсэгэ ороноо Хамгаалгын дайнай орден, гвардейскэ лентэ, улаан хадааһан, одотой солдадай пилотка болон бусад болоно. Хожомынь тэдээндэ Оросой Холбоото Уласта «георгиевская ленточка» гэһэн акци болон СНГ-гэй бусад гүрэнүүдтэ тэрэнэй адлирхуу юумэнүүд нэмэгдээ.

СССР-эй байһан гүрэнүүдһээ гадуур болоһон һайндэр

  Израиль . Израильда мүн Илалтын Үдэр тэмдэглэдэг[69]. Энэ гүрэндэ майн 9-дэ дэлхэйн хоёрдохи дайнай ветеранууд болон блокаднигууд тухай хуулиин 2000 ондо абтаһанай ашаар гүрэнэй һайндэр болоо, Энэ һайндэр СССР-һээ (тэрэнэй һандархын урда ба һүүлдэ) нютагаа бусаагшад асаржа, Гүрэнэй хэмжээндэ Илалтын үдэрэй һайндэр туйлаа[70]. Һайндэрэй жагсаалнууд Эсэгэ Ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнай ветерануудай хабаадалгатайгаар үнгэрнэ, тэдэнэй айхабтар ехэ үүргэ Германиие бута сохилгодо тэрэ дороо бэшэ, Харин Израиль гүрэнэй һайшаалда хүртөө[70]тухайлбал, Израилиин шэнгээлгын сайд Софа Ландвер 2013 ондо иигэжэ тэмдэглэбэ: «Мүнѳѳ Израильда түрүүшынхиеэ эдэ хүнүүдэй гитлерэй Германиие бута сохилгодо наадаһан үүргэгүйгѳѳр, манай еврей гүрэншье байхагүй һэн ха гээд, мэдэрбэ» (см.[71]. 2017 оной 7 һарада Израилиин парламент 5 һарын 9-дэ нацис Германиие илаһан үдэрые тэмдэглэхэ тухай хуули албан ёһоор баталба[72][73].

  Серби . Майн 9 энэ гүрэндэ гүрэнэй һайндэр юм]].

  ФРГ . Германи албан ёһоор «майн найманда» сүлѳѳрэлгын үдэр гээд тэмдэглэнэ. Мүн энэ үдэр гүрэнэй һайндэр бэшэшье һаа, бүхы гүрэн дотор, гуримшаһан ёһоор, элдэб дурасхаалта хэмжээ ябуулганууд үнгэргэгдэдэг, илангаяа түхэреэн ой соо. Кроме того, Берлиндэ «майн 9» Трептов-паркда дурасхаалай хэмжээ ябуулгануудые үнгэргэнэ, сүлөөлэгшэ сэрэгшын хүшөөдэ баглаа сэсэгүүдые табина ба арадай наада эмхидхэнэ, тэндэ, нэн түрүүн, ород хэлэтэ хүн зон хабаадана[74].

  Великобритани . 2007 онһоо Лондондо (Великобритани) жэл бүри Илалтын үдэрэй һайндэр үнгэргэгдэдэг. Ехэ Британиин гол рольнуудай нэгые наадаһан Хойто конвоинууд гол анхарал болоно. Тус һайндэр майн 9-дэ үнгэржэ, «Белфаст» крейсерэй (Темзын урда эрьедэ уягдаһан музей) борт дээрэ британиин ба оросой ветерануудай, британиин хаанай гэр бүлын гэшүүдэй, оросой ба британиин дипломадуудай хабаадалгатайгаар ёһололһоо бүридэнэ. 2012 онһоо энэ һайндэрые хаанай филармониин оркестрэй нээмэл тоглолтоор үргэдхөө, программада заатагүй оруулалгатайгаар (увертюра «1812 он» П. И. Чайковский), тэрэ крейсерэй үхэр буугай буудалгаар дахалдуулагдадаг.

  Болгари . 1945 онһоо 1989 он болотор Болгариин Арадай Улас илалтын Үдэрые жэл бүри һайндэрлэдэг байгаа. 1989 оной ноябриин 10-ай һүүлээр Илалтын Үдэр орон дотор гүрэнэй албан ёһоной һайндэрнүүдэй тоолбориһоо гаргагдаһан байна. Тиибэ яабашье болгарнууд-русофилиин эмхинүүдэй, зүүнэй улас түрын намуудай гэшүүд ба хүгжэнги үнэн алдартанай ба славян ѳѳрыгѳѳ мэдэрэлтэй хүнүүд жэл бүри Илалтын Үдэрые тэмдэглэдэг. 2005 онһоо Илалтын үдэрые тэмдэглэдэг болгарнууд георгиевско лентэнүүдые зүүдэг.

  Словаки . Словакида Гүрэнэй хэмжээндэ Дэлхэйн хоёрдохи дайнай жэлнүүдтэ Чехословаки болон Зүүн Европые сүлөөлхэдэ, Улаан армиин үүргэ үндэрөөр сэгнэнэ. Словакиие сүлөөлһэнэй түлөө 63 мянган совет сэрэгшэд ами наһаяа үгөө. Нацизмые Илаһан үдэр гүрэн дотор гүрэнэй һайндэр боложо, майн 8-да тэмдэглэгдэнэ, юрэнхылэгшэ болон юрэнхы сайд энэ үдэр заншалта ёһоороо сэрэгэй дурасхаалай хүшөөнүүдтэ ябажа, сүлөөлэгшэ сэрэгшэдэй хүшөөнүүдтэ сэсэгүүдые табина. Словакиие сүлөөлэгшэд тухай дурасхаалые олоной урда свих-дэ бэхижүүлгэдэ словакиин мэдээжэ улас түрын ажал ябуулагша, оло дахин юрэнхы сайд Роберт Фицо горитой хубитаяа оруулаа[75][76].  .

  • Берлиндэ сүлөөлэгшэ сэрэгшэдэ хүшөөгэй урда сэсэгүүд, 2010 оной майн 9

    Берлиндэ сүлөөлэгшэ сэрэгшэдэ хүшөөгэй урда сэсэгүүд, 2010 оной майн 9

  • Болгарнууд Софида Зүблэлтэ армиин хүшөөгэй урда, 2015 оной майн 9

    Болгарнууд Софида Зүблэлтэ армиин хүшөөгэй урда, 2015 оной майн 9

Илалтын Үдэртэ зорюулагдаһан шагналнууд

СССР

Орден «Победа» Орден «Илалта»
Медаль «За взятие Берлина» Медаль «Берлиные абаһанай түлөө»
Медаль «За победу над Германией в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» «1941-1945 онуудай Эсэгэ ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнда Германиие илаһанай түлөө» медаль
Юбилейная медаль «Двадцать лет Победы в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» «1941-1945 Онуудай Эсэгэ ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнда Илалтын хорин жэл» гэһэн ойн баярай медаль
Order of Glory Ribbon Bar.png «Эсэгэ Ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнда илалтын 25 жэл» гэһэн тэмдэг
Юбилейная медаль «Тридцать лет Победы в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» «1941-1945 онуудай Эсэгэ ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнда Илалтын гушан жэл» он баярта медаль
Юбилейная медаль «Сорок лет Победы в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» «1941-1945 онуудай Эсэгэ ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнда Илалтын дүшэн жэл» гэһэн ойн баярта медаль

Болгари

Медаль «Отечественная война 1944—1945 гг.» «Эсэгэ Ороноо хамгаалгын дайн 1944—1945 онуудай» гэһэн медаль
Медаль «За участие в антифашистской борьбе» «Фашизмда эсэргүү тэмсэлдэ хабаадаһанай түлөө» гэһэн медаль
Медаль «30 лет Победы над фашистской Германией» «Фашис Германиие илаһан 30 жэл» гэһэн медаль
Медаль «40 лет Победы над фашизмом» (НРБ) «Фашизмые илаһан 40 жэл» гэһэн медаль
Илалтын 30 жэлэй ойн баярта ойн баярай мүнгэн, 1975 он

Югослави

Партизанский памятный знак 1941 года Партизанай 1941 оной дурасхаалай тэмдэг
Медаль «30 лет победы над фашизмом» «Фашизмые илаһан 40 жэл» гэһэн медаль
Медаль «Смерть фашизму — свобода народу» «Фашизмда- үхэл — арадта сүлөө»

Орос гүрэн

Медаль «50 лет Победы в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» «1941-1945 Онуудай Эсэгэ ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнда Илалтын 50 жэл» гэһэн ойн баярай медаль
Медаль 60 лет Победы в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг. «1941-1945 Онуудай Эсэгэ ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнда Илалтын 60 жэл» гэһэн ойн баярай медаль
Медаль «65 лет Победы в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» «1941-1945 Онуудай Эсэгэ ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнда Илалтын 65 жэл» гэһэн ойн баярай медаль
70 victory rib.png «1941-1945 Онуудай Эсэгэ ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнда Илалтын 70 жэл» гэһэн ойн баярай медаль
Медаль «75 лет Победы в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» «1941-1945 Онуудай Эсэгэ ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнда Илалтын 75 жэл» гэһэн ойн баярай медаль

Азербайджан

Медаль «75 лет Победы в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» (Азербайджан) «1941-1945 Онуудай Эсэгэ ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнда Илалтын 75 жэл» гэһэн ойн баярай медаль (Азербайджан)

Белорусси

60 лет освобождения Республики Беларусь от немецко-фашистских захватчиков «Беларусь Уласай немец-фашис булимтарагшадһаа сүлөөлэгдэһэн 60 жэл» гэһэн медаль
65 лет освобождения Республики Беларусь от немецко-фашистских захватчиков «Беларусь Уласай немец-фашис булимтарагшадһаа сүлөөлэгдэһэн 65 жэл» гэһэн медаль
70 лет освобождения Республики Беларусь от немецко-фашистских захватчиков «Беларусь Уласай немец-фашис булимтарагшадһаа сүлөөлэгдэһэн 70 жэл» гэһэн медаль
75 лет освобождения Беларуси от немецко-фашистских захватчиков «Беларусь Уласай немец-фашис булимтарагшадһаа сүлөөлэгдэһэн 75 жэл» гэһэн медаль
75 лет Победы в Великой Отечественной войне 1941—1945 годов «1941-1945 Онуудай Эсэгэ ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнда Илалтын 75 жэл» гэһэн ойн баярай медаль (Белорусси)
Илалтын 20 жэлэй ойн баярта ойн баярай мүнгэн, 1965 он

Украина

«Украиные сүлөөлэлhөөр 50 жэл» гэһэн дурасхаалай тэмдэг
Юбилейная медаль «60 лет освобождения Украины от фашистских захватчиков» «Украиные фашист булимтарагшадһаа сүлөөлһэнэй 60 жэл» гэһэн ойн баярай тэмдэг
Медаль «70 лет освобождения Украины от фашистских захватчиков» «Украиные фашист булимтарагшадһаа сүлөөлһэнэй 70 жэл» гэһэн ойн баярай тэмдэг
Юбилейная медаль «70 лет Победы над нацизмом» «Украиные фашист булимтарагшадһаа сүлөөлһэнэй 70 жэл» гэһэн медаль
Орден Богдана Хмельницкого (Украина) Богдан Хмельницкиин орден

Казахстан

Медаль «60 лет Победы в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» (Казахстан) «1941-1945 Онуудай Эсэгэ ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнда Илалтын 60 жэл» гэһэн ойн баярай медаль (Казахстан)
Медаль «65 лет Победы в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» (Казахстан) «1941-1945 Онуудай Эсэгэ ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнда Илалтын 65 жэл» гэһэн ойн баярай медаль (Казахстан)

ЛНР

Юбилейная медаль «70 лет Победы» «Илалтын 70 жэл» гэһэн ойн баярай медаль (ЛНР)

Молдави

Орден Республики (Молдавия) Уласай Орден (Молдави)

Туркменистан

«1941-1945 Онуудай Эсэгэ ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнда Илалтын 60 жэл» гэһэн ойн баярай медаль - «1941-1945 Онуудай Эсэгэ ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнда Илалтын 75 жэл» гэһэн ойн баярай медаль

Израиль

Медаль «Борец с нацизмом» «Нацизмтай тэмсэгшэ» гэһэн медаль

Илалтын үдэр соёлдо

Хүгжэм

  • Илалтын үдэр (дуун)

Телевидени

  • «Илалтын салют» (СССР -эй Түб телевидениин 7 концертна программанууд(реж. Виктор Черкасов), 1983—1985)
  • «9 мая. Личное отношение» (телеальманах, 2008—2010)

Кино

  • Илалтын Үдэр (Сергей Лозницын баримтата фильм, 2018)

Филатели

Гол үгүүлэл:Филателидэ Илалтын үдэр

  • Хэлхеэ холбооной марка «Праздник Победы» гэһэн тэмдэгтэй. СССР, 1945 ЦФА [АО «Марка»] № 962

    Хэлхеэ холбооной марка «Праздник Победы» гэһэн тэмдэгтэй. СССР, 1945 ЦФА [АО «Марка»] № 962

  • Хэлхеэ холбооной маркаДа здравствует наша Победа!. СССР, 1945

    Хэлхеэ холбооной маркаДа здравствует наша Победа!. СССР, 1945

  • Илалтын Үдэрэй 65 жэлэй ойдо шууданай блок. Азербайджан, 2010

    Илалтын Үдэрэй 65 жэлэй ойдо шууданай блок. Азербайджан, 2010

  • Илалтын 60 жэлэй ойдо зорюулагдаһан ойн баярай.Хэлхеэ холбоон марка Украина, 2005.

    Илалтын 60 жэлэй ойдо зорюулагдаһан ойн баярай.Хэлхеэ холбоон марка Украина, 2005.

  • СССР-эй Хэлхеэ холбооной марка, 1985 он.

    СССР-эй Хэлхеэ холбооной марка, 1985 он.

  • Марка 2015 года, Беларусь

    Марка 2015 года, Беларусь

  • Илалтын 70 жэлэй ойдо зорюулагдаһан ойн баярай тэмдэг (2015 он), Армени

    Илалтын 70 жэлэй ойдо зорюулагдаһан ойн баярай тэмдэг (2015 он), Армени

Ородой үнэн алдартанай һүмэдэ Илалтын үдэр

1945 оной Пасхын хандалгада Москвагай ба бүхы Русиин Патриарх Алексий І бэшээ[77]:

Христосой Амидыралгын пасхын баяр мүнѳѳ үнэн ба гэрэлэй худалые ба германиин фашизмын харанхые дүтѳѳр илаха һаруул найдалтай нэгэдэнэ, тэрэ манай хараһаар байтар манай шэн зоригтой сэрэгүүдэй ба манай эб нэгэдэгшэдэй сэрэгүүдэй нэгэдэһэн хүсѳѳр гашуудана.

Христосой гэрэл ба хүсэн фашизмын хара хүсэнүүдтэ эсэргүүсэхэ ба һаад ушаруулха дурагүй байгаа, Тиин бурханай хүсэн хүнэй хуурмаг хүсэн дээрэ үзэгдөө.

Мүргэлэй онсо өөрэ зүйлнүүд

26 апреля (9 мая), Илалтын Үдэртэ, Ородой үнэн алдартанай һүмэ «наһа бараһан сэрэгшэдые дурдалга» үнгэргэнэ — наһа бараһан хүнүүдые тогтомол һара үдэртэйгээр тусхай дурсалгын ори ганса үдэр. Үдэрэй мүргэлэй һүүлээр һүмэнүүдтэ наһа бараһан сэрэгшэд тухай панихидэ алба хэнэ[78]. "1941-1945 онуудай Эсэгэ Ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнай үедэ ами наһаяа табиһан сэрэгшэдэй, һүзэг этигэлэйнгээ, Эсэгэ Оронойнгоо ба арад зонойнгоо түлөө"гэһэн илалтын Үдэртэ жэл бүри дурсалга тогтоогдоо |1994 оной Ород Үнэн Алдартанай Һүмын Архиерейн Һүмэ[79]. 26 апреля (9 мая), Илалтын Үдэртэ, Ородой үнэн алдартанай һүмэ «наһа бараһан сэрэгшэдые дурдалга» үнгэргэнэ — наһа бараһан хүнүүдые тогтомол һара үдэртэйгээр тусхай дурсалгын ори ганса үдэр. Үдэрэй мүргэлэй һүүлээр һүмэнүүдтэ наһа бараһан сэрэгшэд тухай панихидэ алба хэнэ[78]. "1941-1945 онуудай Эсэгэ Ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнай үедэ ами наһаяа табиһан сэрэгшэдэй, һүзэг этигэлэйнгээ, Эсэгэ Оронойнгоо ба арад зонойнгоо түлөө"гэһэн илалтын Үдэртэ жэл бүри дурсалга тогтоогдоо |1994 оной Ород Үнэн Алдартанай Һүмын Архиерейн Һүмэ[79].

2010 Оной Илалтын Үдэрые угтуулан, Москвагай болон бүхы Русиин Патриарх Кирилл Энэ һайндэртэ Ород үнэн алдартанай һүмын бүхы дугангуудта "манай арадые аймшагтай, үхэлтэ дайсанһаа, Эсэгэ Ороноо бүхы түүхэдэ мэдэхэгүй аюулһаа абарһан тухай дурасхаалда уншалга"хэхыень үреэбэ. Патриарх ород армиин Наполеониие илаһанай хүндэлэлдэ бэшэгдэһэн москвагай Гэгээн Филаредэй зальбарал үндэһэ болгон абажа, энэ мүргэлдэ онсо зальбарал зохёогоо[80].

Событиин сэгнэлтэнүүд

Илалтын сэдэб үргэлжэлүүлэн, Патриарх Кирилл "Бурханай хүсэлэй хабаадалгатайгаар бэелүүлэгдэһэн"гээд һанахые уряалба" харин дайн, тэрэнэй хэлэһээр, дээдын Эзэнһээ шалгалта байгаа, тэрэниие наманшалан абаха хэрэгтэй

Харюудань Бурхан гайхамшаг хэрэгүүдые бүтээхэ, Яагаад Тэрэ Москвае абарха ба манай орониие ба Бүхы Европые абарха шэди үйлэдөөб.

— Интерфакс. Патриарх Кирилл написал специальную молитву для Дня Победы

Патриарх Кириллэй хэлэһээр, Москвагай Филаредэй үедэ (XIX зуун жэлдэ) Ород һүмэ Наполеоной армиин добтолгые бүхы арадай «нүгэлэй түлөө хэһээлтэ» гэжэ ойлгодог байгаа. Тэбхэр жэлэй саана (ондоогоор хэлэбэл 2009 он) Илалтые хүндэ бэрхэшээлһээ, мүн лэ хүнэй нүгэлһөө уламжалһан, арад зондо бурханай үршөөл хайра Гэжэ һанахыень уряалжа, тэрэ үедэ «шажанай бэшэ хэблэлэй харюуда гайхааб» гэжэ мэдэрээ һэн гэжэ тэрэ һануулаа: олон сэдхүүлшэд энэ гол бодолдо шүүмжэлэн хандаа[80].

Гэбэшье, Эсэгэ Ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнай арад зоной нүгэлэй түлөө «Бурханай тухиралга» байһан сэгнэлтэнүүд уридшье хэлэгдэдэг байгаа. Тодорхойлбол, архимандридай хэлэһээр[прим. 4] 1990-ээд онуудай тэн багаар хэлэгдэһэн кирилл (Павловай)" Эсэгэ ороноо Хамгаалгын агууехэ аймшагтай дайн Бурхангүй ажаһууха, юрэдөө шажан мүргэлөө дүүргэхэ, атеизм дүүрэн баталха һэдэлгын түлөө Бурханай тудаһанай хойшолон болоо ааб даа[81][82]:

Бурхан эдэ дайсанай түсэбүүдые хараа, мүн тэдэниие бэелүүлгые оруулхагүйн тула, Бурхан дай хээ. Юрэ бэшэ.

— Архимандрит Кирилл (Павлов). Я шёл с Евангелием и не боялся… >

.

Эсэгэ Ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнда « Илалтын Үдэр» гэһэн нэрэ томьёогой түүхэ

Ородой уран зохёолдо " Илалтын Үдэр "гэһэн холбуулал хэрэглэлгэ Улаан Армиин түрүүшынхиеэ эрид эсэргүү добтолгодо ороһоной удаа долоон хоногой үнгэрһэн хойно Москвагай түлөө тулалдаанай үедэ бии болоһон юм. 1941 оной декабриин 12-то «Московский железнодорожник» сониндо хэблэгдэһэн, булад түмэр замай ажалшадта зорюулагдаһан уран зохёолшо Илья Эренбургын «Илалтын Хуби Заяан» гэһэн статья соо, тодорхойлбол, хэлэгдээ һэн:[83][84]

« Түмэр харгынууд-амһартанууд, тэдээн дээгүүр ороной шуһан урдажа байна: снаряд ба хилээмэн, бомбо ба нефть. Улаан Арми түмэр замай хүдэлмэришэдые этигэлтэйгээр харана: эдэ аха дүүнэр буу зэбсэгээр — нэгэниинь харбана, нүгөөдэнь һомонуудаа үгэнэ. Түмэр замшаднай эрэлхэг зоригтой сэрэгшэд байһанаа харуулаа. Лётчигуудтай, танкистнуудтай, артиллеристнүүдтэй, морягуудтай хамта Тэдэ Илахын тула бүхы юумэ хэнэ. Түмэр замай хүдэлмэришэдэй гал доро хүдэлхые Брянск хотодо хараа һэм. Бомбо унабашье, зоригтой хүнүүд һомотой вагонуудые һанаа амар мулталдаг һэн… Илалтын Үдэрэй Ерэхэдэ, манай сэрэгшэд түмэр замшад тухай түрүүлэн һанаха…»[83][85]

Ажаглалтанууд

Комментарии
  1. ↑ 2020 онһоо COVID-19 пандемитэй болон 65-һаа дээшэ наһанай хүнүүдтэ энэ үбшэнэй онсо аюултай ушарһаа хэмжээ ябуулга иимэ түхэлөөр үнгэргэгдэдэггүй
  2. ↑ 2021 ондо году в связи с пандемией COVID-19 гэһэн титим халдабритай һүжэрэлгын ушараар акци онлайн-түхэлөөр эмхидхэгдээ.
  3. ↑ Гуримшуулгын-хуули ёһоной шиидхэбэринүүдые албан ёһоор толилхо ба хүсэндөө орохо гурим тухай "гэһэн 1997 оной июниин 10-ай № 503/97 Украинын юрэнхылэгшын Зарлигай ёһоор хуули албан ёһоор толилогдоһоной удаа үглөөдэрынь хүсэндөө орохо
  4. ↑ В отдельных источниках упоминается как схиархимандрит.
Эшэ үндэһэнүүд
  1. ↑ "Парламент Израиля утвердил празднование Дня Победы 9 мая". 2026-04-18. 
  2. ↑ Президент Словакии отметила роль Красной армии в освобождении Восточной Европы. День Победы над фашизмом является в стране государственным праздником и отмечается 8 мая (ород хэлэн). tass.ru. Дата обращения: 18 апрель 2026.
  3. ↑ 1 2 Национальные праздники Туркмении (ород хэлэн). turkmenistan.gov.tm. Дата обращения: 18 апрель 2026.
  4. ↑ 1 2 В Туркменистане утвержден новый перечень праздничных и памятных дней (ород хэлэн). turkmenistan.ru. Дата обращения: 18 апрель 2026.
  5. ↑ 1 2 Указ Президиума Верховного Совета СССР от 8 мая 1945 г. «Об объявлении 9 мая праздником победы». Дата обращения: 18 апрель 2026. Архивировано 17 июль 2019 года.
  6. ↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР от 26 апреля 1965 г. «Об объявлении 9 мая нерабочим днём». Дата обращения: 13 апрель 2026. Архивировано 21 август 2017 года.
  7. ↑ 1 2 Россия и СССР в войнах XX века. Потери вооружённых сил. Дата обращения: 19 апрель 2026. Архивировано 5 октябрь 2007 года.
  8. ↑ Берлинская операция 1945 — статья из Большой советской энциклопедии
  9. ↑ Учительская газета. Последний бой — он трудный самый... : «Военное образование» : «Учительская газета» — Он-лайн №18 (10099) / 2006-05-02 (ород хэлэн). ug.ru. Дата обращения: 19 апрель 2026.
  10. ↑ Мүн рейхстаг дээрэ зүблэлтэ туг үнэн дээрээ һуулгаһан хүнэй ондоо хубилбаринууд бии. Рейхстагай Добтолго тодорхойгоор харагты
  11. ↑ Сводка Совинформбюро от 15 мая 1945 года (ород хэлэн). Сводка Совинформбюро от 15 мая 1945 года. Дата обращения: 18 апрель 2026.
  12. ↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР от 8 мая 1945 г. «Об объявлении 9 мая праздником победы». Дата обращения: 12 апрель 2026. Архивировано 18 январь 2012 года.
  13. ↑ 1 2 3 Татьяна Воронцова.Юбилеи Победы. Уроки истории (ород хэлэн). urokiistorii.ru. Дата обращения: 19 апрель 2026.
  14. ↑ 70-летие Великой Победы (ород хэлэн). garant.ru. Дата обращения: 18 апрель 2026.
  15. ↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР от 26 апреля 1965 г. № 3478-VI «Об объявлении 9 мая нерабочим днём». Дата обращения: 12 апрель 2026. Архивировано 23 ноябрь 2015 года.
  16. ↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР от 26 апреля 1965 г. № 3479-VI «О признании утратившей силу статьи 1 Указа Президиума Верховного Совета СССР от 23 декабря 1947 г.» Дата обращения: 12 апрель 2026. Архивировано 22 май 2015 года.
  17. ↑ 1 2 3 4 5 Денис Бабиченко. Эти дни Победы. itogi.ru. Итоги, № 19/465. Дата обращения: 18 апрель 2026.
  18. ↑ «Этот День Победы»: когда 9 мая стало выходным и как отмечали праздник в СССР и России. ТАСС (7 май 2015). Дата обращения: 19 апрель 2026.
  19. ↑ 1 2 История парадов Победы на Красной площади — Биографии и справки — ТАСС (ород хэлэн). tass.ru. Дата обращения: 19 апрель 2026.
  20. ↑ 1 2 3 История парадов Победы на Красной площади. ТАСС. Дата обращения: 12 апрель 2026. Архивировано 10 январь 2021 года.
  21. ↑ «Этот День Победы»: когда 9 мая стало выходным и как отмечали праздник в СССР и России. ТАСС (7 май 2015). Дата обращения: 19 апрель 2026.
  22. ↑ Федеральный закон от 13 марта 1995 г. № 32-ФЗ «О днях воинской славы и памятных датах России» (ород хэлэн). Kremlin.ru. Дата обращения: 19 апрель 2026. Архивировано 26 ноябрь 2021 года.
  23. ↑ ""Георгиевская ленточка": история акции", 20070424T1254. 2026-04-13. 
  24. ↑ "В 2026 году «Бессмертный полк» пройдет очно и в онлайн-формате", 2026-04-10. 2026-04-18. 
  25. ↑ Акция «Бессмертный полк» пройдёт 9 мая в 800 городах 12 стран мира (ород хэлэн). «РИА Новости». Дата обращения: 19 апрель 2026.
  26. ↑ В шествии «Бессмертного полка» участвовали 12 миллионов россиян (ород хэлэн). РИА Новости. Дата обращения: 19 апрель 2026.
  27. ↑ Что увидел и чего не увидел Запад в День Победы (ород хэлэн). РИА Новости (12 май 2015). Дата обращения: 18 апрель 2026.
  28. ↑ Путин с портретом отца-фронтовика присоединился к шествию «Бессмертного полка» (ород хэлэн). ТАСС. Дата обращения: 18 апрель 2026.
  29. ↑ Военный парад в честь 63-й годовщины Победы в Великой Отечественной войне. Дата обращения: 12 апрель 2026. Архивировано 2 май 2022 года.
  30. ↑ Военный парад на Красной площади. Дата обращения: 12 апрель 2026. Архивировано 2 май 2022 года.
  31. ↑ На Красной площади состоялся парад в честь 65-й годовщины Великой Победы. Дата обращения: 12 апрель 2026. Архивировано 2 май 2022 года.
  32. ↑ Военный парад на Красной площади. Дата обращения: 12 апрель 2026. Архивировано 2 май 2022 года.
  33. ↑ Военный парад в честь 67-й годовщины Великой Победы. Дата обращения: 12 апрель 2026. Архивировано 2 май 2022 года.
  34. ↑ Военный парад в честь 68-й годовщины Великой Победы. Дата обращения: 12 апрель 2026. Архивировано 2 май 2022 года.
  35. ↑ Парад Победы на Красной площади. Дата обращения: 12 апрель 2026. Архивировано 2 май 2022 года.
  36. ↑ Парад в честь 70-летия Великой Победы. Дата обращения: 12 апрель 2026. Архивировано 2 май 2022 года.
  37. ↑ Военный парад на Красной площади. Дата обращения: 12 апрель 2026. Архивировано 2 май 2022 года.
  38. ↑ Военный парад на Красной площади. Дата обращения: 12 апрель 2026. Архивировано 2 май 2022 года.
  39. ↑ Военный парад на Красной площади. Дата обращения: 12 апрель 2026. Архивировано 2 май 2022 года.
  40. ↑ Парад Победы — 2019. Дата обращения: 12 апрель 2026. Архивировано 9 май 2021 года.
  41. ↑ Парад в честь 75-летия Великой Победы. Дата обращения: 12 апрель 2026. Архивировано 8 апрель 2022 года.
  42. ↑ Чем запомнился Парад Победы 2021 года. Дата обращения: 12 апрель 2026. Архивировано 31 декабрь 2021 года.
  43. ↑ Парад военной техники и авиации 9 мая // kp.ru. — 2022.
  44. ↑ Государственные праздники Республики Абхазия. apsny.ru. Дата обращения: 18 апрель 2026.
  45. ↑ В Южной Осетии утверждён календарь праздничных дней и памятных дат. Дата обращения: 18 апрель 2026. Архивировано 30 ноябрь 2012 года.
  46. ↑ 1 2 В России и Азербайджане отмечают 76-ю годовщину Победы в Великой Отечественной войне. Дата обращения: 12 апрель 2026. Архивировано 18 июнь 2021 года.
  47. ↑ Ильхам Алиев и Мехрибан Алиева посетили могилу Ази Асланова. Дата обращения: 12 апрель 2026. Архивировано 10 май 2022 года.
  48. ↑ Ильхам Алиев и Мехрибан Алиева посетили могилу Ази Асланова. Дата обращения: 13 апрель 2026. Архивировано 11 апрель 2026 года.
  49. ↑ Ильхам Алиев посетил могилу Ази Асланова. Дата обращения: 13 апрель 2026. Архивировано 10 май 2022 года.
  50. ↑ Победа объединяет: акция «Бессмертный полк» прошла в Баку. Дата обращения: 19 апрель 2026. Архивировано 10 май 2022 года.
  51. ↑ Мы их помним, значит, они живут вечно: как в Баку отметили День Победы — фото. Дата обращения: 19 апрель 2026. Архивировано 10 май 2022 года.
  52. ↑ 1 2 Енокян А.В. Историческая память о Великой Отечественной войне в Армении // Постсоветские исследования. — 2020. — Т. 3. — № 5. — С. 403—408. Архивировано из первоисточника 17 февраль 2022.
  53. ↑ "В Ереване стартовала акция "Георгиевская ленточка"", 28.04.2019. 2026-04-19. Archived from the original on 2022-04-28. 
  54. ↑ "В Ереване дан старт акции «Георгиевская ленточка»", 01.09.2021. 2026-04-19. 
  55. ↑ "В Армении стартовала акция "Георгиевская лента"", 27.04.2022. 2026-04-19. 
  56. ↑ "К шествию «Бессмертный полк» в Ереване присоединился и президент Армении Армен Саркисян", 09.05.2018. 2026-04-19. Archived from the original on 2022-03-26. 
  57. ↑ "Бессмертный полк Армении пройдет по Еревану в четвёртый раз", 09.04.2019. 2026-04-19. Archived from the original on 2021-04-12. 
  58. ↑ Безмолвная акция «Бессмертный полк» прошла в Ереване // https://ru.armeniasputnik.am/. — 2022. Архивировано из первоисточника 10 май 2022.
  59. ↑ Шествие "Бессмертного полка" запускает онлайн-акцию "История Моего Героя": подробности (ород хэлэн). am.sputniknews.ru. Дата обращения: 19 апрель 2026.
  60. ↑ Шествие "Бессмертного полка" запускает онлайн-акцию "История Моего Героя": подробности. am.sputniknews.ru (23 апрель 2020). Дата обращения: 19 апрель 2026. Архивировано 10 май 2022 года.
  61. ↑ Порошенко велел отказаться от понятия «Великая Отечественная война» (ород хэлэн). Взгляд (интернет-газета). Дата обращения: 19 апрель 2026.
  62. ↑ Кошмар на улице Мазепы: как радикалы срывали празднование 9 Мая на Украине. russian.rt.com (9 май 2017). Дата обращения: 9 апрель 2026.
  63. ↑ Украинские националисты разбили нос участнику «Бессмертного полка» в Киеве. 360.ru/news/mir (9 май 2018). Дата обращения: 9 апрель 2026.
  64. ↑ Порошенко велел отказаться от понятия «Великая Отечественная война» (ород хэлэн). vz.ru. згляд (интернет-газета) (згляд (интернет-газета)). Дата обращения: 19 апрель 2026.
  65. ↑ День без Победы — Как Киев борется с праздником 9 Мая (ород хэлэн). Lenta.ru (8 май 2016). Дата обращения: 19 апрель 2026.
  66. ↑ Драки и «зиги»: как на Украине прошел День Победы (ород хэлэн). gazeta.ru. Дата обращения: 19 апрель 2026.
  67. ↑ Украинские националисты разбили нос участнику «Бессмертного полка» в Киеве. 360.ru/news/mir (9 май 2018). Дата обращения: 19 апрель 2026.
  68. ↑ Первые провокации: драка на шествии «Бессмертного полка» в Киеве, главу «Россотрудничества» облили зелёнкой и нечистотами (ФОТО, ВИДЕО). rusvesna.su (9 май 2018). Дата обращения: 19 апрель 2026.
  69. ↑ В Израиле отмечают День Победы (ород хэлэн). «Первый канал». Дата обращения: 19 апрель 2026.
  70. ↑ 1 2 Эла Котлер.. Израиль отмечает День Победы над нацистской Германией (ород хэлэн). Международное французское радио (9 май 2013). Дата обращения: 19 апрель 2026.
  71. ↑ Израиль отмечает День Победы над нацистской Германией (ород хэлэн). ru.rfi.fr (9 май 2013). Дата обращения: 19 апрель 2026.
  72. ↑ Парламент Израиля утвердил празднование Дня Победы 9 мая (ород хэлэн). ria.ru (29 март 2018). Дата обращения: 19 апрель 2026.
  73. ↑ Закон о Дне победы над нацистской Германией (2017) (ород хэлэн). fs.knesset.gov.il. Дата обращения: 18 апрель 2026.
  74. ↑ Gedenken am «Tag des Sieges» — Tausende Menschen am Ehrenmal in Treptow (ород хэлэн). rbb-online.de. Дата обращения: 19 апрель 2026.
  75. ↑ Партия «пророссийского» экс-премьера победила на выборах в Словакии. РБК (1 октябрь 2023). Дата обращения: 19 апрель 2026.
  76. ↑ Президент Словакии отметила роль Красной армии в освобождении Восточной Европы. День Победы над фашизмом является в стране государственным праздником и отмечается 8 мая. ТАСС (8 май 2023). Дата обращения: 19 апрель 2026.
  77. ↑ Божиею милостию смиренный Алексий, Патриарх Московский и всея Руси преосвященным архипастырям, пастырям и верным чадам Православной Русской церкви // «Журнал Московской Патриархии». — 1945. — № 5, май.
  78. ↑ 1 2 Елизавета Киктенко. Родительские субботы (ород хэлэн). foma.ru. Дата обращения: 13 апрель 2026.Архивная копия от 18 май 2015 на Wayback Machine
  79. ↑ 1 2 Православный календарь 2015. calendar.rop.ru. Дата обращения: 18 апрель 2026.
  80. ↑ 1 2 Патриарх Кирилл написал специальную молитву для Дня Победы. Интерфакс. Дата обращения: 19 апрель 2026.Архивная копия от 18 май 2015 на Wayback Machine
  81. ↑ Я шел с Евангелием и не боялся... - Проповеди - Архимандрит Кирилл (Павлов). lib.eparhia-saratov.ru. Дата обращения: 18 апрель 2026.
  82. ↑ Архимандрит Кирилл (Павлов).Проповеди архимандрита Кирилла (Павлова). azbyka.ru. Дата обращения: 19 апрель 2026.
  83. ↑ 1 2 Харланович И. В. Они везли победу на запад! // Евразия Вести. — 2005. — IV. Апрель. Дата обращения: 13 апрель 2026. Архивировано 1 апрель 2019 года.
  84. ↑ Провидение Эренбурга. Гудок (8 май 2019). Дата обращения: 13 апрель 2026.
  85. ↑ Московская железная дорога: 55 лет движения вперёд / Под ред. В. В. Мягкова. — М., 2014. — С. 19—20.

Ном зохёол

Ссылкэнүүд

"https://bxr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Илалтын_үдэр&oldid=363854" хуудаһанһаа абтаһан