Дамдинай Сүхэ-Баатар

Дамдинай Сухэ-Баатар
Дамдинай Сухэ-Баатар
	монгол хэлэн Дамдины Сүхбаатар; ород хэлэн Дамдин Сухэ-Батор; ᠳᠠᠮᠳᠢᠨ ᠤ; ᠰᠦᠬᠡᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ
1-й Монголой арадай сэрэгэй гол захирагша
	1921 оной февралиин 9-һөө — 1923 оной февралиин 20 болотор
Монарх	VIII-дугаар Богдо-гэгэн
Халан абагша	Хорлогийн Чойбалсан
Богдо хаанай засаглалай хаһада Монгол орон (1911—1924), Монголой гүрэн
	1921 оной июлиин 11 — 1923 оной февралиин 20
Монарх	Богдо-гэгэн VIII-дугаар
Халан абагша	Хатан-Батаар Максаржав
Түрэһэн үдэр	1893 оной февралиин 2; Улаан-Баатар, Монгол Улас;
Наһа бараһан үдэр	1923 оной февралиин 20 (30 наһатай); Улаан-Баатар;
Хүдөөлһэн газар	1954 онһоо — Сүхэ-Баатарай Мавзолей ; (2004 — дахин хүдөөлүүлэгдэһэн)
Эсэгэ	Элбэгийн Дамдин
Эхэ	Ханжав
Наһанай нүхэр	Сухбатарын, Янжима
Үхибүүд	3 хүбүүд
Нам	Монголой арадай нам (1921 онһоо)
Болбосорол	Хужир-Булуунай сэрэгэй һургуули
Сэрэгэй түрэл янза	Монголой арадай-хубисхалай сэрэг[d]
Нэрэ зэргэ	захирагша[d]
Байлдаанууд	Монголой арадай хубисхал[d];
	РУВИКИ.Медиа дахи Медиафайл

Сүхэ-Баатарай түрэлхидэй һэеы гэрэй Урга руу нүүһэнэй удаа байһан газарта дурасхаалай хүшөө (Баянзурх, Улаан-Баатар)

Дамдинай Сүхэ-Баатар (ород хэлэн Дамдин Сухэ-Батор , монгол хэлэн Дамдины Сүхбаатар^?, ᠳᠠᠮᠳᠢᠨ ᠤ
ᠰᠦᠬᠡᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ^?; 1893 оной февралиин 2(1893-02-02), Улаан-Баатар түрэһэн — 1923 оной февралиин 20(1923-02-20) (30 наһатай), Улаан-Баатар наһа бараһан) — монголой хубисхалша, гүрэнэй болон сэрэгэй ажал ябуулагша, 1921 оной Арадай хубисхалай хүтэлбэрилэгшэ, Монголой арадай хубисхалта намай (МНРП) байгуулагшадай нэгэн. Хубисхалта засагай газарай сэрэгэй сайд, хубисхалай сэрэгүүдэй ахамад захирагша.

Намтар

Уг гарбал ба эртын жэлнүүд

Сүхэ элинсэг эсэгынь, Элбэг, өөрынгөө хушуунай тайжатай зүришэлдѳѳнһѳѳ боложо түрмэдэ хаагдаа, мүн тэрэнэй хүбүүн Түгэ (Сүхэ үбгэн) шэнгил, (Сайнэрнүүд) сайн эрэ — үгытэй зондо олзоёо үгэдэг тонуулшан^[2]. Сүхэ эсэгэнь Дамдин Үбэр-монголһоо Халхын зүүн зүг нүүжэ, малшан Ханжавтай гэрлэбэ.

Сүхэ 1893 оной 2 һарын 2-то Сэцэн хаанай аймагай хушуунда Хэрлэн голой урда эрьедэ нүүдэл газарта табан хүүгэдэй гурбадахинь боложо түрэһэн. Гэбэшье удангүй эхын түрэлэйхид эсэгэдэнь ехэ дурагүйдэһэнһөө боложо, эхэ эсэгэн үхибүүдтэеэ Урга хотодо хитадай худалдаа наймаанай хороон руу зөөжэ ерээ һэн. Түрүүн эсэгэнь поденщигээр, удаань ниислэл хотын түрмэдэ хинан харагшаар хүдэлөө. Сухэ 6 наһатай байхадаа, тэрэнэй гэр бүлэ Ургадахи Оросой консульствын аймаг нүүжэ, ород ухибуудтэй наадахадаа, бага зэргэ ород хэлэ шудалаа һэн. 14-тэйдөө Онходын Жамьян-зайһанһаа үзэг бэшэгтэ һуража эхилээ. 16-тайдаа уртоннын гоньбын албанда улаашанаар ороһон юм. 1911 ондо Сүхэ ба тэрэнэй ерээдүйн Һамган Янжима хоёр гурбан хүбүүдэй түрүүшын хүбүүн түрөө (түрүүшээр хүрьгэн хүбүүнэй үгытэй байдалһаа боложо, Янжимын гэртэхин түрэ найр хэжэ гэрлэхыень арсадаг байгаа).

Богдо хаанай сэрэгтэ

Монголой үндэһэтэнэй хубисхалай, монголой тусгаар байдал соносхогдоһоной удаа Сүхэ Богдо хаанай сэрэгтэ алба хэбэ. 1912 ондо Орос гүрэнэй сэрэгэй зүбшэлэгшэдэй туһаламжаар Хужир-Булунай сэрэгэй һургуули байгуулагдажа, Сүхэ тэрээндэ эльгээгдэһэн сэрэгшэдһээ түрүүлжэ гараа. Анхандаа гал түлэгшөөр хүдэлһэн, гэбэшье сэрэгэй хэрэгтэ шадабаритай болоходоо, һуралсалаа дүүргэхэдээ пулемётно эскадрондо вахмистрай тушаал абаһан юм. Тиихэдэ тэрээндэ болон бусад монгол сэрэгшэдтэ хаанай армиин офицер Васильев туһалжа, мүнөө үеын сэрэгэй хэрэгтэ һургаһан юм (монголшууд тэрэниие «һахалта» гэжэ нэрлэдэг байгаа). 1913 ондо Сүхэ эд зөөриин талаар байдалаа нэгэ бага заһажа, Янжиматай гэрлэбэ.

Сүхэ 1914 оной 6 һарын һүүл багта сэрэгүүдэй түбхинөөгүй һуудал байдал, эдилгэ абаха талаар армиин үймөөндэ оролсожо, Ниислэл хотоһоо Баруун хилэ руу Хатан Баатар Максаржавай ударидалга доро оруулагдаба. 1918 ондо Сүхын пулемётно ротын командираар алба хэһэн часть Халхын Гол шадар Бавуужавай Шударга Баатарай барга сэрэг бута сохибо. Энэ сэрэгэй үйлэнүүдэй түлөө Сүхэ «Баатар» гэһэн нэрэ солодо хүртэжэ, тэрэ гэһээр Сүхэ-Баатар гэжэ нэрлэгдэдэг болоһон юм. Жамьян түрүүтэй хуули ёһонуудые, түбэд буддын шажанай жаяг заршамуудые хэблэхэ типографи 1918 ондо Урга хотодо нээгдэхэдэнь, Сүхэбаатар сэрэгэй албаяа орхёод, тэндэ ажалда ороһон юм^[3].

Ургын нюуса байдалда

1919 оной намар Сюй Шучжэнэй хитад корпусоор Монголые эзэлһэнэй (Ургые эзэмдэһэнэй) һүүлээр хотодо нюуса хоёр бүлэг бии боложо, типографиин хаагдаһанһаа боложо, ажалаа алдаһан Сүхэ-Баатар нэгэндэнь шадарлаба.

Сүхэ-Баатар Чойбалсан хоёр

1920 оной мартын 1-дэ бүлэгүүд нэгэдэжэ, хитадай Ургын гарнизон тухай ба монголой дээдэ изагууртанай болон лама санаартанай эзэмдэлгын журамда харилсаан тухай мэдээсэл суглуулжа, хитадта эсэргүү хуудаһануудые гаргажа эхилээ. Бүлэгүүд Ургада ажаһууһан Орос гүрэнэй большевигүүдтэй холбоо тогтоожо, жэлэй тэн багаар коминтернын резидентнүүд ургын подполи руу сүлөөгүй улаан Эрхүү хото делегаци эльгээхыень идхаба. 1920 оной июниин 25-да бүлэг " Монголой арадай парти"гэжэ нэрэ абаба (монгол хэлэн Монгол ардын нам); июлиин эхеэр Хорлогийн Чойбалсан Солийн Данзан хоёр Эрхүү хото гаража, һарын тэнгээр Дамбын Чагдаржав Догсомын Бодоо хоёр дахасалдаба. Июлиин хорин табанда үлэһэн нюуса албатан да ламын туһаар Пүнцагдоржын ашаар хитадуудта эсэргүү зүбшэлгын туһаламжа эрижэ, Богдо хаанай бэшэг абажа шадаа (адлирхуу бэшэгүүд мүн лэ США-да ба Япон империдэ эльгээгдээ). Мүн энэ бэшэгтэйгээр Сүхэ-Баатар, Дарьжавын Лосол ба Дансрабилэгийн Догс хитхилын заставануудые амжалтатай алад, Орос гүрэн руу гараа^[4].

Арадай хубисхал

Сүхэ-Баатар морин дээрэ

Сүхэ-Баатар ба Янжима хоёр 1913 ондо түрэ хуримдаа

Сүхэ-Баатар ба Янжима хоёр 1913 ондо түрэ хуримдаа

Сүхэ-Баатар Ленинтэй уулзаба

Гол толилолго: Монголой Арадай Хубисхал

1920 оной сентябрь һарада Данзан, Лосол, Чагдаржав Омскоор Дамжан, Москва эльгээгдээ; Сүхэ-Баатар, Чойбалсан гэгшэд саашадаа сэрэгэй хэрэгтэ һуралсажа, Москва Монгол хоёрой хоорондохи холбоо барисаа дэмжэхын тула Эрхүү хото үлөөд, Досг Бодоо Хоёр Урга руу бусаа. Гэхэ зуура, Ургада нюуса эмхиин хэдэн гэшүүд, дэмжэгшэ хүнүүд баригдаа һэн.

Ургые добтолон эзэлһэнэй һүүлээр Сагаан генерал Унгерн-Штернбергэй 1921 оной февралиин 4-дэ Чойбалсан Чагдаржав хоёр дээдэ изагууртанай болон лама санаартанай оршондо идхалгын ажалда Урга бусаа. Февралиин 9-дэ Сүхэ-Баатар монголой арадай армиин ахамад командалагшаар томилогдожо, сэрэгшэдые хүлһэлжэ эхилһэн, харин февралиин 20-до орон дотор үлэһэн хитадуудтай түрүүшын тулалдаан болоо. Хяагта хотодо монголой арадай намай (МНП) эмхидхэн байгуулгын I Съезд дээрэ мартын 1-13-ай үдэрнүүдтэ Сүхэ-Баатарай тушаал баталагдажа, шэнээр байгуулагдаһан Саг Зуурын засагай газарта оробо.

Съездын һүүлээр тэрэ дары Саг Зуурын засагай газар ба ЦК МНП Маймачен-Хяагтын хитадай гарнизон (Алтан-Булаг) үгы хэхэ гэһэн шиидхэбэри абаба. Үшөө февралиин 15-да хитадуудта тушаагдаха тухай ультиматум эльгээгдээ һэн; Мартын 18-да Арадай сэрэг («ардын журамт сэрэг») Сүхэ-Баатарай ударидалга доро Засагай газарай яамануудые бүридхэжэ эхилһээр, Алтан-Булагые абалга; гэбэшье, добтолгын үедэ, түймэрнүүдһээ хотын ехээр хохидоһон ушарһаа удангүй засагай газар хүршэ Алтан-Булаг руу зөөбэ.

Майн хуушаар Троицкосавскда (мүнөө Хяагта) буряад орон руу зориһон Унгернын Азиин дивизи дүтэлбэ, гэбэшье Унгернын өөрөө хүтэлһэн добтолго бүтэбэгүй. Сагаантанай диилдэһэн тухай мэдээсэл монгол орондо шууд дэлгэрбэ;^[5] энээн тухай мэдэхэдээ, Уляаятада байһан Хатан-Баатар Максаржав арадай намай тала бариба. Июниин эсэстэ хубисхалта сэрэгүүд Урга дээрэ гаража, июлиин 6-да байлдаагүйгөөр орхигдоһон сагаан хотые эзэлээ. Июлиин 11-дэ Саг Зуурын засагай газар албан ёһоной зэргэтэй болоо; Сүхэ-Баатар сэрэгэй сайд болоо. Богдо гэгээн VIII-Богдо хаан Сүхэ-Баатарта (Монголой Эзэнтэ гүрэнэй Хаанай тамга) гүрэнэй хэблэл — орон дотор дээдэ засагай һүлдэ тэмдэг дамжуулаа; хизаарлагдамал хаанта засаг тунхаглагдаа.

Һүүлшын жэлнүүд

Сүхэ-Баатар 1922 оной январиин 10-да Улаан Тугай орденоор шагнагдаа һэн.

1922 ондо Бодоо, Дамбын Чагдаржав, да ламын Пүнцагдорж гэгшэд «арадай дайсад» гэжэ саазалуулагдажа, тэдэниие саазалха гэжэ туйлаһан Солийн Данзан засагһаа табигдаа һэн. 1923 оной Цагаан сарын уедэ ээлжээтэ заговор нээгдэжэ, Февралиин 14-дэ Сүхэ-Баатар харуулнуудые хараһанай һуулээр хүйтэ абаад^[6], хэбтэриин болоод, зургаа хоноод, наһа бараа. Тэрэниие хорлолго тухай һанамжа мүнѳѳ сагай шэнжэлэгшэд дэмжэнэгүй.

Сүхэ-Баатарай бэлбэһэн эхэнэр, үбгэнэйнгөө наһа бараһанай удаа «Сүхбаатарын» гэжэ обогыень абаһан Сүхэ-Баатарын Янжмаа Монголой Арадай Намай элитэ ажал ябуулагша байһан, 1953-1954 онуудта Монголой Арадай Ехэ Хуралай Түрүүлэгшын тушаал эзэлһэн.

Дурасхаалай хүндэ

Монгол орондо

Сүхэ-Баатарта эгээл түрүүшын дурасхаалай хүшөө, К. Померанцевай ажал
Сүхэ-Баатарта дурасхаалай хүшөө Монгол Уласай ниислэл хотодо
Сүхэ-Баатарта дурасхаалай хүшөө Баруун-Уртада

1924 ондо монголой ниислэл Урга (монгол хэлэн Ниислэл Хүрээ) Улаан-Баатар гэжэ нэрэтэй болоо — «улаан баатар». 1940 ондо Цагаан Эрэг тосхон Сэлэнгэ мүрэнэй эрьедэ СССР-эй хилэ дээрэ Сэлэнгын аймагай Засаг захиргаанай түб Сүхэ-Баатар хото гэжэ шэнээр нэрлэгдээ; 1943 ондо МНР-ЭЙ зүүн-урда зүгтэ МНР-эй Гүрэнэй Бага Хуралай Президиумэй 1943 оной февралиин 20-ой тогтоолоор 1942 ондо байгуулагдаһан Жавхлант-Шарга аймаг ба Жавхлант-Шарга сомон Сүхэ-Баатар аймаг ба Сүхэ-Баатар сомон гэжэ шэнээр нэрлэгдээ.
Зүблэлтэ уран барималша К.Померанцевай бүтээһэн Сүхэ-Баатарай түрүүшын хүшөө мүнөөнэй талмайһаа холо бэшэ Чингис Хаанай Талмай (Улаан-Баатар)|Сүхэ-Баатарай талмай 1930 ондо нээгдэжэ, 1946 оной майн 26-ай МНРП-ГЭЙ ЦК-ГАЙ Политбюрогой тогтоолой ёһоор мүнөөнэй хамгаалалгын яаманай байшанай урдахи талмай руу абаашагдаа. 1946 оной июлиин 8-да Сономын Чоймболой ажалай Сүхэ-Баатарта зорюулагдаһан хүшөө тэрэнэй хуушан һуурида нээгдээ һэн.
Сүхэ-Баатарай бэе 1954-2005 онуудта Гүрэнэйнгөө ниислэл Сүхэ-Баатарай талмайда Сүхэ-Баатарай ба Чойбалсанай Мавзолейдэ хадагалагдажа, 2005 ондо Алтан-Үлгын хүүр дээрэ дахин хамгаалагдажа, 1923—1954 онуудта нойрсоно. Мавзолей 2005 ондо задалагдаа.
Сүхэ-Баатарай Орден-Монголой Арадай Уласай дээдэ шагнал, 1945 оной сентябриин 27-до Гүрэнэй бага Хуралай тогтоолоор тогтоогдоо.
1925 онһоо монгол улас өөрын валютатай — монголой түүгриг. МНР-эй мүнгэн тэмдэгтэ һайн шанараараа 3, 5, 10, 20, 25, 50 тиин 100 тугрик болон мүнөө үеын Монголой 50, 100 түгригүүдэй банкнотууд дээрэ Сүхэ-Баатарай дүрэ табяатай.
МНР — эй Гүрэнэй бага Хуралай Президиумэй 1934 оной сентябриин 12-ой тогтоолоор (1991 оной мартһаа-Соёлой түб, байшан 1962 ондо шэнээр баригдаа) Амгалан (ниислэл хото) хотодо Сүхэ-Баатарай нэрээр нэрлэгдээ.
МНР-эй Гүрэнэй Бага Хуралай Президиумэй 1943 оной февралиин 20-ой тогтоолоор Сүхэ-Баатарай нэрэ олгогдоо: 1. Мнрп-ГЭЙ ЦК-ГАЙ дэргэдэхи дээдэ партийна һургуулида (ВПШ) хүшөө бодхоолготой (засагай газарай дэргэдэхи хүтэлбэриин мүнөөнэй Академи); 2. эрдэмэй, урлалай, соёлой, оньһоной ажал ябуулагшадта жэл бүриин шан тогтоогдоо; 3. ВПШ-ГЭЙ, Нэгэдэмэл сэрэгэй училищиин, Хилын харуулай сэрэгэй Түбэй училищиин шагнагшадай, гүрэнэй ехэ һургуулиин оюутадай һуралсалай отличнигуудта гурба-гурбан шан.
МНР-эй Гүрэнэй Бага Хуралай Президиумэй 1946 оной июлиин 10-най № 50 тогтоолоор Сүхэ-Баатарай нэрэ дотоодын сэрэгэй 05-дугаарай бүлэгтэ олгогдоо.
МНР-эй Гүрэнэй Бага Хуралай 1947 оной майн 23 — ай 35-дугаарай Президиумэй тогтоолоор Сүхэ-Баатарай нэрэ Хубисхалай армиин нэгэдэмэл училищида олгогдоо (мүнөө-хамгаалгын Ехэ Һургуули, 1997 ондо түбэй плацһаа бюст баригдаа)
МНР-эй Гүрэнэй Бага Хуралай 10-дахи Президиумэй 1948 оной февралиин 21-эй тогтоолоор Сухбаатарай нэрэ олгогдоо: 1. гүрэнэй типографиин (1990-ээд онуудаар үмсэлэгдэнхэй, хуулита уг залгаламжалагша — хизаарлагдамал харюусалгатай «Үргэмжэлэгдэһэн» хамжаан); Улаан-Баатар хотын 2-дохи дунда һургуулиин (2008 ондо үүдэнэй урда сээжэбшэ баригдаа); 3. Улаанбаатар хотын 5-дахи хорондо (засаг захиргаанай доодо нэгэжэ, 1970-аад онуудаар шэнэдхэн эмхидхэгдэхэдэ болюулагдаһан); 4. Улаан-Баатар хотын электрокомбинадта (техническэ гээгдэһэнһээ боложо, 1988 оной август һарада хаагданхай); 5. Сүхэ-Баатар аймагай засаг захиргаанай түб болохо Амгаланда хүшөөнүүдые барилгатай, Сүхэ-Баатарай ажаһуудаг, ажалладаг байшангуудай хананууд дээрэ дурасхаалта хабтаһануудые табинхай Хужар нютагай амаралтын газар.
МНРП-эй ЦК — гай Политбюрогой 1963 оной январиин 4-нэй 7-дохи тогтоолоор Сүхэ-Баатарай нэрэ арадай армиин артиллериин полкдо олгогдоо (һүүлдэнь-в/ч 019, 1997 ондо тараагдаа).
НР-эй Гүрэнэй Агууехэ Хуралай 1965 оной апрелиин 14-эй 79-дэхи Президиумэй зарлигаар Сүхэ-Баатарай нэрэ олгогдоо: 1. Монголой пионерэй эмхи; 2. Улаан-Баатарай ниислэл Сүхэ-Баатарай аймаг байгуулагдаа.
МНР-эй Гүрэнэй Ехэ Хуралай Президиумэй 1979 оной ноябриин 6-ай 345 дугаарай зарлигаар Сүхэ-Баатарай нэрэ МНР-эй Зэбсэгтэ хүсэнүүдэй 2-дохи мото-буудалгын дивизидэ олгогдоо (2002 ондо 336-дахи сагта шэнэдхэн эмхидхэгдээ).
1932—1934, 1956—1985 онуудта, 1985 онһоо Хүбсэгэл нуур дээрэ "Сүхэ-Баатар"гэһэн грузиин-пассажирска (теплоход) онгосо тамарна.
Д. Сүхэ-Баатарта монгол ороной шууданай 054, 055, 061 марканууд сэхэ гү, али сэхэ бэшээр зорюулагданхай (055)), 072, 076, 081, 091, 093, 105—106, 112, 125, 219, 259, 311—312, 424, 559 (424 тамгатай), 617, 619, 723, 757—761, 1003 (Сүхэбаатарай орден), 1306, 1392, 1575, 1582, 1667, 2074, 2074 (бартай), 2121, 2134, 1575 (бартай), 3053.

СССР-тэ / Орос гүрэндэ

Сүхэ-Баатарай нэрээр нэрлэгдэнхэй: Агууехэ Эсэгын дайнай үедэ Улаан Тугта 112-дохи танкова бригадын" Революционно Монголия " гэһэн танкова колоннын Т-34 танк, хожомынь СССР-эй БА Оросой Холбоото Уласай ВС-эй танкова полк — «44-дэхи гвардейскэ Бердичевскэ Ленинэй, Улаан Тугта, Суворовой, Кутузовай, Богдан Хмельницкын, Улаан Одоной, Монголой Арадай Республикын орденуудай: Сүхэ-Баатарай, Дайшалхы Улаан Тугай, Сүхэ-Баатарай нэрэмжэтэ һуралсалай танкова полк» Владимир хотодо (Орос гүрэн) байрлаһан.
Москвада «Метрополь» буудалай нюур талада Сүхэ-Баатарай хүндэдэ зорюулагдаһан дурасхаалай самбар тодхогдонхой.
Хяагта хотодо Сүхэ-Баатарай гэр-музей хүдэлдэг.
«Сүхэ Баатар» гэжэ нэрэ Латвиин Далайн Пароходствын танкер зүүдэг һэн.
Сүхэ-Баатарай нэрээр иимэ үйлсэнүүд нэрлэгдэнхэй:
- Барнаулда — Сухэ-Баатарай нэрэмжэтэ гудамжа
- Эрхүүдэ — Сухэ-Баатарай нэрэмжэтэ гудамжа ← үйлсэ Красной звезды ← Тихвинская үйлсэ.
- Курганда — Сухэ-Баатарай нэрэмжэтэ гудамжа
- Ново-Ленино Эрхүүгэй можодо — Сухэ-Баатарай нэрэмжэтэ гудамжа
- Улаан-Үдэдэ — Сухэ-Баатарай нэрэмжэтэ гудамжа
- Шэнэ-Курбада — Сухэ-Баатарай нэрэмжэтэ гудамжа
- Элһэн хото (Хальмаг улас) — Сухэ-Баатарай нэрэмжэтэ гудамжа

Монголой шууданай холбооной марка, Сүхэ-Баатарта зорюулагдаһан, 1932, 40 мунгу (Каталог ЦФА 52), Ивер (каталог марок) 49)

Кинодо харуулалга

1942 ондо «Сухэ-Баатар гэжэ нэрэтэй» (найруулагша Иосиф Хейфиц) гэһэн зүблэлтэ-монгол фильм буулгагдаа һэн. Лев Свердлин рольдо.
Мүн Сүхэ-Баатар «Кочующий фронт» (1971—1972) зүблэлтын фильмын дүрэ болоһон. Туган Реджиметов рольд наадаа.
«Хатан-Баатар» (монгол хэлэн "Хатанбаатар") — уран һайханай фильм (найруулагша- Г. Жигжидсурэн) Монгол орондо буулгаа (1981); Р. Доржбат роль наадаа.

1970-аад онуудаар «Монголой талын Баатар» гэһэн радиоспектакль табигдаа (Гол рольдо Владимир Высоцкий наадаа).

Киргизида

Сүхэ-Баатарай нэрээр гудамжанууд нэрлэгдэнхэй:
- Бишкек хотодо — Сүхэ-Баатарай нэрэмжэтэ гудамжа.

Казахстанда

Сүхэ-Баатарай нэрээр гудамжанууд нэрлэгдэнхэй:
- Алма-Атада — Алма-Ата хотодо Сүхэ-Баатарай нэрэмжэтэ гудамжа
- Таразада — Тараз хотодо Сүхэ-Баатарай нэрэмжэтэ гудамжа
- Шымкентдэ — Шыкмент хотодо Сүхэ-Баатарай нэрэмжэтэ гудамжа

Ажаглалтанууд

↑ Damdiny Suhbaatar // Encyclopædia Britannica (англ.)
↑ Доржи Цыбикдоржиев Сайнэры – Робин Гуды степей.
↑ Ломакина И. И. Монгольская столица, старая и новая.. — М: КМК, 2006. — С. 87. — ISBN ISBN 5-87317-302-8
↑ Bawden C.R. The Modern History of Mongolia. (ород хэлэн). rusneb.ru (1968). Дата обращения: 24 ноябрь 2025.
↑ Торновский М. Г. События в Монголии-Халхе в 1920—1921 годах // Легендарный барон: неизвестные страницы гражданской войны.. — М: КМК, 2004. — С. 263.
↑ Большая российская энциклопедия 2004–2017 (ород хэлэн). old.bigenc.ru. Дата обращения: 24 ноябрь 2025.

Ном зохёол

Колесников М. С. Сухэ-Батор. — М.: Молодая гвардия, 1959. — С. 303. — (Жизнь замечательных людей: Серия биографий. Основана в 1933 гг. М. Горьким.; Вып. 18 (284)).

[_f964afb002c41d09-1] Damdiny Suhbaatar // Encyclopædia Britannica (англ.)

[2] Доржи Цыбикдоржиев Сайнэры – Робин Гуды степей.

[3] Ломакина И. И. Монгольская столица, старая и новая.. — М: КМК, 2006. — С. 87. — ISBN ISBN 5-87317-302-8

[4] Bawden C.R. The Modern History of Mongolia. (ород хэлэн). rusneb.ru (1968). Дата обращения: 24 ноябрь 2025.

[5] Торновский М. Г. События в Монголии-Халхе в 1920—1921 годах // Легендарный барон: неизвестные страницы гражданской войны.. — М: КМК, 2004. — С. 263.

[6] Большая российская энциклопедия 2004–2017 (ород хэлэн). old.bigenc.ru. Дата обращения: 24 ноябрь 2025.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

Толи ба энциклопединүүд	Большая российская (старая версия) Литовская универсальная Хорватская Britannica (онлайн) De Agostini Universalis
Генеалоги ба некрополистика	Find a Grave
Библиографиин каталогуудта	GND ISNI J9U LCCN NLP NUKAT SUDOC VIAF WorldCat VIAF

Монголой засаглагшад
Богдо-хаан	Богдо-гэгэан VIII (1911—1924)
Гол захирагша	Дамдинай Сүхэ-Баатар (1921—1923)
Гүрэнэй Түрүүлэгшэнэр МНР-эй Бага хуралай	Пэлжидийн Гэндэн (1924—1927) Жамцангийн Дамдинсурэн (1927—1929) Хорлогийн Чойбалсан (1929—1930) Лосолын Лаган (1930—1932) Анандын Амар (1932—1936) Дансранбилэгийн Догсом (1936—1939) Гончигийн Бумцэнд (1940—1951) тушаал үгы хэгдэһэн
Монголой Арадай Хубисхалай намай хүтэлбэрилэгшэд (1991 он хүрэтэр)	Солийн Данзан (1921) Догсомын Бодоо (1921) Цэрэн-Очирын Дамбадорж (1921—1923) Ажвагийн Данзан (1923—1924) Цэрэн-Очирын Дамбадорж (1924—1928) Үлжийгийн Бадрах (1928—1929) Бат-Очирын Элдэв-Очир] (1929—1930) Пэлжидийн Гэндэн (1928—1931) Золбингийн Шижээ (1931—1932) Бат-Очирын Элдэв-Очир (1932—1932) Жамбын Лхумбэ (1932—1933) Доржжавын Лувсаншарав (1932—1934) Хас-Очирын Лувсандорж (1934—1936) Банзаржавын Басанжав (1936—1940) Дашийн Дамба (1932—1940) Юмжагийн Цеденбал (1940—1954) Дашийн Дамба (1954—1958) Юмжагийн Цеденбал (1958—1984) Жамбын Батмунх (1984—1990) Гомбожавын Очирбат (1990—1991)
Юрэнхылэгшэд	Пунсалмаагийн Очирбат] (1990—1997) Нацагийн Багабанди (1997—2005) Намбарын Энхбаяр (2005—2009) Цахиагийн Элбэгдорж (2009—2017) Халтмаагийн Баттулга (2017—2021) Ухнаагийн Хурэлсух (с 2021)