Саганов Владимир Бизьяевич

Владимир Бизьяевич Саганов
Түрэһэн үдэр	1936 оной мартын 7(1936-03-07)
Түрэһэн газар	Харбяангууд[d], Түнхэнэй аймаг, Буряадай АССР[d], РСФСР, Зүблэлтэ холбоото улас
Наһа бараһан үдэр	1999 оной
Наһа бараһан газар	Улаан-Үдэ, Оросой Холбоото Улас
Эрхэтэн	Зүблэлтэ холбоото улас  Оросой Холбоото Улас
Ажаябуулгын түхэл	Политиг
Болбосорол	КПСС-эй түб хорооной ниитэ эрдэмүүдэй академи[d]
Эрдэмэй зэргэ	эдэй засагай эрдэмэй доктор
Шажан шүтөөлгэ	һүзэггүй
Нам	КПСС
Гол бодолнууд	Коммунизм
Эсэгэ	Бизья Сандыпович Саганов
Эхэ	Ханда Дармаевна Саганова
Һамган	Зоя Ильинична Саганова
Хүүгэд	Светлана, Владимир
шагналнууд

Влади́мир Бизья́евич Сага́нов (1936 оной мартын 7(1936-03-07), Харбяангууд^[d], Түнхэнэй аймаг, Буряадай АССР^[d], РСФСР, Зүблэлтэ холбоото улас түрэһэн — 1999 оной, Улаан-Үдэ наһа бараһан) — совет партийна ба гүрэнэй ажал ябуулагша, Буряадай АССР-эй Министрнүүдэй Соведэй Түрүүлэгшэ (1977—1987), Буряад Уласай Министрнүүдэй Зүблэлэй Түрүүлэгшэ (1990—1994), РСФСР-эй 10-дахи ба 11-дэхи зарлалай Верховно Соведэй һунгамал, Советник, СССР-эй Онсо ба Бүрин Эрхэтэ Элшэн.

Намтар

Владимир Саганов Бизья Саганов гэжэ хонишоной гэр бүлэдэ 1936 оной мартын 7-до түрэһэн юм. Түрэһэн газарынь Харбяангууд нютаг, Түнхэнэй аймаг, Буряад-Монголой АССР.

Эсэгэ Ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнай эхилхэдэ, эсэгэнь фронт мордожо, Сталинград шадар дайлалдаа. Владимир Хал гэжэ газарта холын фермэдэ колхозой мал харууһалхадань, эжыдээ туһалдаг һэн. 1954 ондо Хэрэнэй дунда һургуули эрхимээр дүүргээд, ВЛКСМ-эй Түнхэнэй райкомой инструктораар жэлэй туршада хүдэлнэ. Удаань Буряадай зооветеринарна дээдэ һургуулида (Буряадай гүрэнэй хүдөө ажахын академи) ороно. Үшөө тэрэ үедэ Владимир Саганов бүрилдэжэ байһан удамаршын шанар тодоор ажаглагдана: тэрэнэй хойноһоо оюутадай залуушуулые һонирхолтой хэрэгүүдтэ дахуулха шадабари үзэгдэнэ. Мүн, үрэ дүн боложо, тэрэниие дээдэ курсануудта дээдэ һургуулиин ВЛКСМ-эй хорооной сүлѳѳлэгдэһэн нарин бэшэгэй даргаар һунгана.

Һуралсалһаа болон комсомолой хэрэгүүдһээ гадна Владимир һургуулидал адли гиир тамирта дуратай. Тамирай хэшээлнүүдтэ хорхойтолго тэрэ бүхы наһан соогоо абаашаха. Эндэл, дээдэ һургуулида тэрэ тиихэдэ ветеринарна факультедэй комсорг байһан Ерээдүйн һамган Зоя Амалановатай танилсана. Сагаангуудай дээдэ һургуули улаан дипломтойгоор түгэсхэжэ, энэ дээдэ һургуулиин фармакологиин мэргэжэл шэглэлэй кафедрада нэгэ хэды саг соо туһалагшаар хүдэлнэ. Тэрэнэй удаа түрэл Түнхэнэйнгөө аймаг руу оршуулга туйлажа, Харбяангууд соогоо бага нютагтаа һүн-эдэй фермые даагша болоно.

Тэрэнэй амжалтатай ажалынь обёорогдоогүй үлэнэгүй, харюусалгата тушаалнуудта дэбжүүлэгдэнэ: ветеринарна ахамад врач, удаань "Саянский"совхозой захирал. 1967 ондо тэрээндэ «Буряадай АССР-эй габьяата малай эмшэн» гэһэн нэрэ зэргэ олгогдоно . Тэрэл жэлдээ тэрэ Түнхэнэй аймагай ажалшадай депутадуудай Соведэй гүйсэдкомой түрүүлэгшээр һунгагдана. Энэ үеһөө тэрэнэй улас түрын дэбжэлтэ эхилнэ.

1969 ондо КПСС — эй Буряадай можын хорооной нэгэдэхи секретарь Андрей Урупхеевич Модогоев Сагановта залуу ерээдүйтэй хүтэлбэрилэгшые харахадаа, Буряадай АССР-эй хүдөө ажахын министрэй орлогшын тушаалда, жэл үлүүтэй болоод, уласай хүдөө ажахын министрээр томилно. Энэ тушаалда Саганов, тодорхойлбол, арендын харилсаануудые практикада нэбтэрүүлээ. Энэ хүдѳѳ ажахын эд зүйлнүүдэй үйлэдбэри дээшэлүүлгэдэ нүлѳѳлхые удааруулаагүй, юуб гэбэл, колхознигууд энээндэ материальна талаар ашаг һонирхолтой байгаа ха юм.

1972 ондо Владимир Сагановые Буряадай АССР-эй Министрнүүдэй Соведэй Түрүүлэгшын нэгэдэхи орлогшоор томилно. 1974 ондо партиин обкомой шиидхэбэреэр Тэрэ КПСС-эй ЦК-гай дэргэдэхи ниитын эрдэмүүдэй Академиин политэкономиин кафедрын аспирантурада һурахаяа эльгээгдэнэ.

Аспирантура дүүргэхэһээ хахад жэл урид, 1977 оной март соо, КПСС-эй обком Академидэ һурахаһаа бусаана, Тиин Буряадай АССР-эй Верховно Соведэй Президиумэй 1977 оной мартын 9-нэй Зарлигаар Тэрэ Буряадай АССР-эй Министрнүүдэй Соведэй Түрүүлэгшээр томилогдоно. Саганов АНО-гой һуралсалаа заочноор дүүргээ бшуу. Тэрэнэй удаа тэрэ кандидадай диссертаци амжалтатайгаар хамгаалжа, экономическа эрдэмэй кандидадай нэрэ зэргэ олгогдоо һэн.

Засагай газарые хүтэлбэридэ

Сагаанов Уласай Совминай түрүүлэгшэ болоод, правительствын ажал ябуулгын маяг, аргануудые хубилгаа. Сайдуудай Зүблэлэй ѳѳрѳѳ журам ба хүдэлхэ шадал дээшэлээ. Мүнөө зүблөөнүүд удха түгэлдэр гүнзэгы, бүри предметнэ, бэлэдхэлтэй боложо, Совминай шиидхэбэринүүд бүри тодорхой, ажал хэрэгэй, гүйсэдхэлгын болзор заабол заалгатайгаар болоо.

Засагай газарай бүхы асуудалнууд уридшалан хаража үзэгдэдэг, урид засагай Газарай түрүүлэгшын залан хүтэлдэг орлогшонорһоо туршагдадаг байгаа. Засагай газарай толгойлогшод эгээл олон шабинартаа орёо, арсалдаата асуудалнуудые гаргаа. Энэ хадаа сайдуудай Зүблэлэй зүблөөнүүд дээрэ энэ тэрэ асуудал хаража үзэхэ саг эрид доошолуулаа. Эдэ бүгэдэ уласай засагай газарай ажал ябуулгын нэрэ хүндэ ба удха дээшэлүүлгэдэ нүлөөлөө.

Засагай газарай толгойлогшод эгээл орёо ба арсалдаата үлүү асуудалнуудые уровада гаргаа. Энэ хадаа сайдуудай Зүблэлэй зүблөөнүүд дээрэ энэ тэрэ асуудал хаража үзэхэ саг эрид доошолуулаа. Эдэ бүгэдэ уласай засагай газарай ажал ябуулгын нэрэ хүндэ ба удха дээшэлүүлгэдэ нүлөөлөө.

Улас дотор соёл, тамир эдэбхитэйгээр хүгжөө. Жэшээнь, тэрэнэй эдэбхитэй туһаламжаар X. Намсараевай нэрэмжэтэ буряад драмын театрай шэнэ байшан баригдаа. Сагановай үүсхэлээр Байгал-Амарай түмэр зам (БАМ) барилгын бүһэлүүртэ хэдэн совхоз эмхидхэгдэжэ, энэ түмэр замай барилгашадай эдеэ хоолоор хангалга һайжаруулха арга олгоо.

Дипломат

1987 оной июнь һарада Владимир Сагановай ажалайнь намтар дахин эгсэ хубилна: СССР-эй МИД-эй зууршалгаар тэрэниие Хойто Солонгос Улас-та СССР-эй Элшэн Сайдай албанда зүбшэлэгшэ-элшын тушаалда томилно. Сагановай эрхэ мэдэлдэ тус гүрэндэ худалдаа наймаанай-эдэй засагай ба эрдэмэй-оньһоной асуудалнуудые эрхилдэг бүхы зүблэлтэ эмхинүүдэй ажал ябуулга, мүн техническэ туһаламжа үзүүлхэ талаар зүблэлтэ мэргэжэлтэдэй ажал зохилдуулга ородог байгаа. Тэрэ үедэ КНДР-тэ иимэ 300-гаад мэргэжэлтэд хүдэлдэг байгаа. Сагановай дипломатическа ажал СССР-эй МИД-тэ, мүн Хойто Солонгос уласай БНМАУ-гай Ажалай партиин ЦК-гай болон засагай газарай талаһаа үндэр сэгнэлтэдэ хүртөө һэн.

Политика руу бусалга

1990 ондо Буряадай намай болон олониитын ветерануудай гуйлтаар Владимир Саганов дипломатическа ажалһаа гаража, уласаа бусана. 1990 оной апрелиин 6-да КПСС-эй Буряадай областной комитедэй нэгэдэхи секретариин ондоо һунгалтада тэрэ Леонид Потаповта шүүгдэнэ. Тэрэл жэлэй апрель һарада Буряадай Верховно Соведэй сессиин зүблөөн дээрэ, мүн ондоо һунгалтада, Саганов Засагай газарай толгойлогшоор һунгагдана. Тэрэнэй засагай газарай хүтэлбэридэ хоёрдохи ерэлгэ 1990-ээд онуудай эхинэй хүшэр сагта тудаа һэн. СССР-эй һандаржа, Орос гүрэндэ эдэй засагай доройтол, гиперинфляци һүжэрөө, хүнүүд буруушаалгын митингнүүдтэ ба жагсаалнуудта гараа.

Тэрэнэй үүсхэлээр 1992 ондо Оросой Холбоото Уласай юрэнхылэгшэ Борис Ельцин Буряад Уласта хүрөө һэн. Эсэстэнь Ородой Холбоото Уласай Засагай газарай болон Буряадай сайдуудай Зүблэлэй хоорондо 5 жэлэй болзорто эдэй засагай асуудалнуудаар хэлсээн баталагдаа. Тэрээн соо, тодорхойлбол, хубилгалгын талаар, уласай ниигэмэй-эдэй засагай гээгдэл дабалгын талаар хэмжээнүүд хараалагдаа, байгаали хамгаалгын гаргашанууд хараада абтаа.

1994 оной июль һарада Буряад орондо анха түрүүшынхиеэ юрэнхылэгшын һунгалтанууд ондоо үндэһөөр үнгэрнэ. Леонид Потапов уласай түрүүшын Юрэнхылэгшээр һунгагдаа һэн. Саганов түрүүтэй засагай газар тушаалһаа бууна.

Гэбэшье Владимир Бизьяевич политикаһаа гараагүй. Буряад Уласай Арадай Хуралай һунгамалаар һунгагдажа, орлогшын, Удаань арадай Хуралай бюджедэй, татабариин, мүнгэн һангай болон банкнуудай Хорооной түрүүлэгшын тушаалнуудта хүдэлөө. 1998 ондо Буряад Уласай юрэнхылэгшын һунгалтада хабаадаа.

1999 оной сентябрь һарада хүндэ үбшэнэй удаа наһа бараа.

Дурасхаал

• Улаан-Үдын 129-дэхи кварталда гудамжа Сагановай нэрээр нэрлэгдээ.
• Сагановай бага нютагта, Түнхэнэй аймагта музей нээхэ түсэбтэй.
• 2016 оной мартын 10-да Улаан-Үдэдэ В. Сагановай хүшөө нээлгын баяр ёһолол үнгэргэгдөө.

Мүн тиихэдэ

• Буряад Уласай Засагай газар

Ажаглалтанууд

Ссылкэнүүд

• Саганов Владимир Бизьяевич (ород хэлэн). web.archive.org.
• Загадка Саганова - Великому сыну бурятского народа в эти дни исполнилось бы 85 лет (ород хэлэн).
• Л. В. Потапов: «Владимир Бизьяевич Саганов — славный сын бурятского народа» (ород хэлэн). web.archive.org.
• Новые книги. Сергей Босхолов. (ород хэлэн). web.archive.org. Дата обращения: 18 декабрь 2025.