Шулунова Клавдия Доржиевна

Шулунова Клавдия Доржиевна
Гол мэдээсэл
Түрэһэн үдэр	1932 оной августын 29(1932-08-29)
Түрэһэн газар	Ага, Буряадай АССР[d], Зүүн Сибириин хизаар[d], РСФСР, Зүблэлтэ холбоото улас
Наһа бараһан һара/үдэр	2014 оной декабриин 24(2014-12-24) (82 наһатай)
Наһа бараһан газар	Улаан-Үдэ, Оросой Холбоото Улас
Эрхэтэнэй эрхын байдал	Зүблэлтэ холбоото улас  Оросой Холбоото Улас
Гүрэн	Зүблэлтэ холбоото улас  Оросой Холбоото Улас
Мэргэжэлнүүд	дуушан, учитель, общественный деятель
Эдэбхитэй жэлнүүд Дууша хоолой	1940 оной — 1987 оной
Шагналнууд

Клавдия Доржиевна Шулунова (1932 оной августын 29(1932-08-29), Ага, Зүүн Сибириин хизаар^[d] түрэһэн — 2014 оной декабриин 24(2014-12-24) (82 наһатай), Улаан-Үдэ наһа бараһан) ― зүблэлтын буряад дуушан. 1954—1981 онуудта Буряадай үндэһэтэнэй дуу хатарай «Байгал» театрай гол дуушан. Буряадай АССР-эй арадай зүжэгшэн, РСФСР-эй габьяата зүжэгшэн (1978). Ажалай Улаан Тугай орденой Кавалер (1959).

Намтар

Клавдия Доржиевна Шулунова (хадамда гараһаар - Бадмаева) 1932 оной августын 29-дэ Агада Агын аймагай, Буряад-Монголой АССР нютагта алба хаагша бүлэдэ түрэһэн юм.1934 ондо эсэгэнь Доржо Морхоевич Шулунов Зэдын аймагай дотоодын хэрэгүүдэй таһаг ажалаараа эльгээгдээ.

1934 ондо эсэгэнь Буряадай Зэдын аймагай ажалда зөөжэ, Шулуновагай һургуулиин жэлнүүд эндэ үнгэрөө һэн. Хатарха, зураха, дуулаха багаһаа дуратай һэн. 1948 оной апрелиин 28-да Петропавловкын Соёлой байшанай тайзан дээрэ дуушан боложо, хүгжэм зохёогшо В.Захаровай «Хоёр шонхор» дуунда сээжын набтар хоолойгоор, Ж. Батуевай «Басагадууд хүбүүдүүд» гэжэ дуугаар харагшадые гайхуулаа.

1951 ондо Хяагтын соёлой гэгээрэлэй һургуули орожо, тэндэ һуража, концертнүүдтэ наадаһан байна. 1954 ондо тэрэнэй шанга хоолой уласай уран һайханай һайн дуранай концерт нааданай харалгын жюриин анхарал татажа, Буряадай оперо болон баледэй театрай тайзан дээрэ түгэсхэлэй тоглолто үнгэрөө. Тэрэнэй удаа Москва хотын Союзуудай Байшанай Колонно зал соо дуулажа, уран һайханайһайн дуранай концерт нааданай түрүүшын Бүхэсоюзна харалгын түгэсхэлэй тоглолтодо Г.Дадуевай гүйсэдхэһэн дуун «Буряад оромнай» гэһэн Ц. Зарбуевай шүлэгүүд дээрэ үргэнөөр, амяарлан зэдэлээ.

1960 ондо Шулунова Москвагай эстрадна мастерскойнуудта, РСФСР-эй Арадай зүжэгшэн Ирма Петровна Яунземэй ангида һуража, Людмила Зыкина, Ольга Воронец болон бусад ажал ябуулдаг байгаа. 1965 ондо заочноор Зүүн Сибириин гүрэнэй соёлой дээдэ һургуули дүүргээ.

1966 оной январиин 30-да Буряадай АССР-эй ниислэлдэ Гэрлэлгын шэнэ ордон нээгдэһэн байна. Ордоной түрүүшын захиралаар Клавдия Доржиевна Шулунова (Бадмаева) хүдэлһэн намтартай. Тэрэ эхинһээнь абаад, 1971 он болотор хүдэлөө.

Москваһаа бусаад, дуу хатарай «Байгал» (театр) ансамбльдахүдэлжэ, энэ коллективтэ 50 гаран жэлдэ алба хэһэн юм. Сагһаа урид наһанһаа нүгшэһэн РСФСР-эй Арадай зүжэгшэн Е. М. Егоров тэрээн тухай иигэжэ бэшэһэн юм:

«Клавдия Доржиевна Шулуновагай зохёохы бүхы ажабайдал минии нюдэн дээрэ үнгэрөө. Тэрэ үнэхѳѳрѳѳ тайзан дээрэ сүмэрэн оробо. Ехэ ажалша бэрхэ байһанайнгаа ашаар зохёохы ажалдаа яһала түргэн ехэ амжалтануудые туйлаа, жэл бүри гүйсэдхэхэ шадабаринь ургаа. Тэрэнэй наһанай һанал бодол — урлалда ѳѳрыгѳѳ бэшэ, харин ѳѳртѳѳ урлалда дуратай байха. Һайн хүн мэргэжэл бэшэ, харин мэргэжэл түгэс эзэмдэлгэ һайн хүндэ, дэлгэр һайхан сэдьхэлтэй, бэлигтэй хүндэ үгтэхэдэ, Клавдия Доржиевна эгээл иимэ хүн ямар гоё гээшэб»

—

Ансамбльда хүдэлһэн жэлнүүд соогоо зуугаад дуу бэлдэжэ дуулаа. Тэдэнэй дунда хэдэн арбаад арадай, мүн зүблэлтын композиторнуудай дуунууд оролсоно. Клавдия Шулуновагай репертуарта «Утушка луговая», «У зелёного дуба», «Ой цветёт рябина», «У колодца» болон бусад олон гайхамшагта дуунууд байгаа. Композитор, РСФСР-эй искусствын габьяата ажал ябуулагша Базыр Очирович Цырендашиев тэрээн тухай иигэжэ хэлэһэн юм:

«Тэрэнэй абаһан бүхы юумэн гайхалтай һайнаар хэдэг байгаа. Ород арадай дуунуудые, мүнөө үеын ород композиторнуудай дуунуудые гүйсэдхэхэ ехэ дуратай һэн. Энэ тэрэнэй гол гүйсэдхэхы шэглэл байгаа. Буряадай композиторнуудыешье мартаагүй, бүхы композиторнуудыемнай түлөөлөө. Илангаяа хатарай, эли тодо нааданай, шог ёгто дуунууд һайшаагдадаг һэн. Лидия Руслановае тэрэ шүтэдэг, тэрээнһээ һурадаг байгаа, зүгөөр хууладаггүй, хододоо өөрын нюуртай байһаниинь тон шухала. Клавдия Шулуновагай урлал уласхоорондын, тэрэниие ямаршье харагшад һайнаар угтан абаа: киргизүүд, грузинууд, латышнууд, узбегүүд, монголнууд, англичанууд, чехи, яхадууд»

—

Ансамбльтай хамта бүхы Зүблэлтэ Холбооноор гастрольдо ябаа. 1971 ондо Годенкын нэрэмжэтэ ансамблиин дуушадай бүридэлдэ пакистан, Энэдхэг, Болгари, Лаос, Вьетнам гэхэ мэтэ гүрэнүүдтэ ород, буряад композиторнуудай дуунуудые түлөөлөө.

Тайзан дээрэһээ 1981 ондо наһанайнгаа амаралтада гараад, арбан жэлэй туршада Буряадай үндэһэтэнэй лицей-интернадай дэргэдэхи хүүгэдэй урлалай һургуулида ажаллаа, тэдэнэй найман жэлынь директорээр хүдэлжэ, һургуулиие жэшээтэ-харуулмаар болгоо. «Байгал» театрай болон филармониин ветерануудай эмхиие толгойлоо.

2014 оной декабриин 24-дэ Улаан-Үдэдэ наһа бараа.

Шагналнууд

• Ажалай Улаан тугай орден (1959);
• «1941-1945 онуудай Эсэгэ ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнда шэн габьяата ажалай түлөө» медаль;
• «Ажалай ветеран» медаль;
• «Владимир Ильич Ленинэй түрэһөөр 100 жэлэй ойн баярта» медаль;
• «1941-1945 Онуудай Эсэгэ ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнда Илалтын 50 жэл» ойн баярай медаль;
• Жуковай медаль;
• Буряадай АССР-эй габьяата зүжэгшэн;
• Буряадай АССР-эй арадай зүжэгшэн;
• РСФСР-эй габьяата зүжэгшэн (1978).

Ажаглалтанууд

Ссылкэнүүд

• Сайт «Всё о культуре и искусстве Бурятии». Шулунова Клавдия (неопр.).
• Ушла из жизни заслуженная артистка РСФСР Бадмаева (Шулунова) Клавдия Доржиевна (неопр.).
• B пpeддвepии 65-лeтия Пoбeды вeтepaнaм вpyчaют пaмятныe, юбилeйныe мeдaли (неопр.).
• Дворцу бракосочетания города Улан-Удэ исполнилось 55 лет. Первым директором была Клавдия Доржиевна Шулунова (неопр.).
• Поют Клавдия Шулунова, Галина Кондратьева [Звукозапись] : [концерт] (неопр.).