Болсобоев Евгений Анатольевич

Евгений Анатольевич Болсобоев
Евгений Анатольевич Болсобоев
	;
Түрэһэн үдэр	1971 оной сентябриин 3 (55 наһатай)
Түрэһэн газар	Хара-Шибирь[d], Могойтуйский район[d], Агын Буряадай автономито тойрог[d], Шэтын можо[d], РСФСР, Зүблэлтэ холбоото улас;
Гүрэн	Зүблэлтэ холбоото улас; Оросой Холбоото Улас;
Һуралсал	Алас Дурнын гүрэнэй урлалай дээдэ һургуули

Евге́ний Анато́льевич Болсобо́ев (1971 оной сентябриин 3(1971-09-03) (55 наһатай), Хара-Шибирь^[d], Шэтын можо^[d] түрэһэн) — Оросой уран барималша, уран зурааша-график, уран зурааша, багша. Буряад Уласай уран зураашадай Холбооной түрүүлэгшэ (2015 онһоо). Буряад Уласай габьяата уран зурааша (2019)^[1]^[2].

Намтар

Тэрэ 1971 оной сентябриин 3-да Шэтэ можын Могойтын аймагай Хара-Шэбэр һууринда түрөө (РСФСР, СССР)^[3].

Эсэгэнь-Анатолий Сотиханович Болсобоев. Тэрэ 1952 оной мартын 1-Дэ Хурамхаанай аймагай Ягдыг нютагта (Буряад-Монголой АССР) түрэһэн юм. Дыренэй дунда һургуули дүүргээд, Эрхүүгэй гүрэнэй университедэй геологиин факультедтэ һурахаяа ороо һэн. Газарай тоһоной ба хии түлишын талаар инженер-геолог мэргэжэлтэй болоо. 1974 ондо Криволугын нефть бэдэрэлгын экспедицидэ (Бильчир) ажалайнгаа намтар эхилээ һэн. 1980 ондо Влксм-эй Оһын РК-гай хоёрдохи секретарь болоо^[4].

Эжынь-Минжама Мункуевна Жамсаранова (1952 он.). Бильчирэй дунда һургуулида ород, буряад хэлэ ба литературын багшаар хүдэлөө^[4].

Гэр бүлынгөө Үбэр Байгалда нүүхэһээ урид Евгений Болсобоев Бильчирэй болон Оһын һургуулинуудта һураһан юм. Уран зурааша балшар наһанһаа түрэл нютагайнгаа нангин газарнуудай һүнэһэ һүлдэнүүдтэ зорюулагдаһан элдэб янзын мүргэл, ёһололнуудые адаглажа, ажаһуугшад һайн байдал, һалбарал гуйһан байна. Тиигэжэ тэрэ элинсэг хулинсагуудайнгаа соёлой заншалнуудтай үндэһэтэнэй архетипэй үндэһэ һуури боложо дүтөөр танилсажа, саашадаа уран зураашын зохёохы ажалда харуулагдаа^[5].

Болбосорол

1988 ондо Хяагтын уран зурагай училищида һурахаяа ороо һэн. 1994 ондо «уран зурааша-шэмэглэгшэ» гэһэн мэргэжэлээр диплом абаа.

1998 ондо Владивосток хотодо Алас Дурнын гүрэнэй урлалай академидэ (Алас Дурнын гүрэнэй урлалай дээдэ һургуули гэжэ шэнээр нэрлэгдээ) һуралсалаа үргэлжэлүүлээ. РСФСР-эй габьяата уран зурааша, РСФСР-эй искусствын габьяата ажал ябуулагша Кирилл Шебекогой мастерскойдо станогой ба хүшөөгэй зураг шудалаа һэн. 2004 ондо Болсобоев академи амжалтатайгаар дүүргээ һэн^[1].

Мэргэжэлэй зам

Евгений Болсобоевой зохёохы ажалда үндэһэн буряад соёлой һэдэбтэ ажалнуудта ехэ һуури үгтөө. Уран дархан угсаата дүрэнүүдые мүнөө үеын удхаар тайлбарилна. Болсобоевой барималнууд хүнэй ба байгаалиин харилсаа ба юртэмсын нэгэдэл харуулна. Мүн юрын хүнүүдэй ажабайдалһаа боро юрьеэнэй зураглалнуудые, үльгэрнүүдые, арадай аман зохёолой ба үльгэр домогой сюжедүүдые ажалнууд соогоо харуулна^[6]. Хүрэл, модон болон бусад материалнуудтай хүдэлхэ урлалтай. Графикада пластикада һиилэлгын — һиилэлгын, ксилографиин, линогравюрай аргаар хүдэлдэгы^[7]. Уран зурагта зарим тэды хүдэлмэринүүдтэй.

Уласай, газар можонуудай, бүхэроссиин ба уласхоорондын уран һайханай харалгануудта саг үргэлжын хабаадагша мүн^[1].

2008 ондо Оросой Холбоото Уласай уран зураашадай Холбооной Буряадай уласай таһагта оробо. 2015 ондо эмхиин түрүүлэгшээр һунгагдаа — тус тушаалда үлэжэ, 2025 оной мэдээгээр^[4]^[8]. Болсобоевой ударидалга доро «Искусство во имя детства» гэһэн нигүүлэсхы сэдьхэлэй аукцион, крымдэ пленэрнүүд, Баргужин-Токуме, Елабуга (Татарстан Улас), можын болон уласхоорондын выставкын түсэлнүүд (Владивосток, КНР, Монгол орон) үнгэргэгдөө. Тэрэнэй эмхи доро урлалай бэлэгэй хэблэлнүүд толилогдоо: хотын байгуулагдаһаар 350 жэлэй ойдо зорюулагдаһан «Любовь моя — Улан-Удэ» альбом, Буряадай уран зураашадай Холбооной байгуулагдаһаар 85 жэлэй ойдо зорюулагдаһан «Буряадай Уран Зураашад» альбом гэхэ мэтэ^[2].

Зохёохы болон эмхидхэлэй ажал ябуулгые Евгений Болсобоев багшанарай ажал ябуулгатай хослуулна: Улаан-Үдэдэ Зүүн Сибириин гүрэнэй соёлой дээдэ һургуулида ахалагша багша юм. Иимэ хэшээлнүүдые заадаг^[9]:

«Түлэблэлгын үндэһэ һуури»;
«Шэмэглэлэй-хабсаралгын зохёохы ажалай студи эмхидхэлгын онол арга»;
«Шэмэглэлэй-хабсаралгын зохёохы ажалай студи хүтэлбэрилгын онол арга»"

Уран дарханай ажалнууд Эрхүүгэй можын Сукачёвой нэрэмжэтэ уран зурагай музейн (Эрхүү), Ц. С. Сампиловай нэрэмжэтэ Уран зурагай музейн (Улаан-Үдэ), ОГБУК «Усть-Ордын Буряадай округой Үндэһэтэнэй музей» (Усть-Ордын тосхон, Эрхүү можо), Омскын областной Уран зурагай м. А. Врубель (Омск), Томскын можын уран зурагай музей (Томск), уран зурагай Музей (Комсомольск-на-Амуре), Еврейн Автономно тойрогой мүнөө үеын урлалай Музей (Биробиджан), Магнитогорскын уран зурагай галерей (Магнитогорск), Дивногорскын уран зурагай музей (Дивногорск), Стахановай Хотын түүхын ба уран зурагай музей, Харбин хотодо (Хитад) ород урлалай Музей ба бусад музейнүүдтэ, мүн Оросто, Германида, Хитадта, Япондо, Уласта хубиин суглаануудта солонгос болон бусад^[7].

Һонирхол

Уралигһаа гадна Евгений Болсобоев хизаар ороноо шэнжэлэлгээр, түүхээр, аяншалгаар һонирходог^[10].

Шагналнууд ба шангууд

2010 — «Буряад уласай соёлой ударидагша» гэһэн нэрэ зэргын лауреат^[2];
2010 — «Оросой Холбоото Уласай уран зураашадай Холбооной» зохёохы ажалда амжалта туйлаһанай ба Орос гүрэнэй уран зурагай хүгжэлтэдэ туһалһанай түлѳѳ диплом;
2010 — Буряадай улас түрын хүүхэлдэйн «Үльгэр» театрта «Кумаланай мүнхэ гэрэл доро» гэһэн зүжэг шэмэглэһэнэйнгээ түлөө" хүүхэлдэйн театрта уран зураашын «Эрхим ажал» гэһэн зэргэдэ «Алтан Баг» гэһэн үндэһэн театральна шангай номинант;
2013 — Соёл урлалай хгабьяата уран зурааша" гэһэн хүндэтэ нэрэ зэргэ;
2024 — «Хяагта Хото» гэһэн нютагай засагай байгууламжын Захиргаанай болон бусадай Баяр баясхалан^[2].

Үзэсхэлэй ажаябуулга

2006 — «Далайн Хажуудахи Хото» гэһэн хубиин үзэсхэлэн" Владивосток);
2008 — «Хүхэ Тэнгэриин Монгол» — Уласхоорондын уран һайханай үзэсхэлэн;
2008 — «Сибирь 10» гэһэн Сибириин холбоото уласай тойрогой нютаг можын үзэсхэлэн (Новосибирск);
2009- «Бөөгэй зүргэнүүд» хубиин үзэсхэлэн (Берлин, Германи);
2009- «Россия-11» гэһэн бүхэроссиин уран һайханай үзэсхэлэн (Москва);
2010 — Буряадай уран зураашадай "Байгалай һалхин " үзэсхэлэн (Берлин, Германи);
2010 — Оросой Холбоото Уласай Гадаадаын харилсаануудай яаманай академидэ Буряад уран зураашадай үзэсхэлэн (Москва);
2011- «Байгалай арамнайлагдаһан Урлал» гэһэн нютаг можын үзэсхэлэн (Улаан-Үдэ);
2011- Эрхүү хотын 350 жэлэй ойдо зорюулагдаһан уласхоорондын үзэсхэлэн (Иркутск);
2011— «Уран Зураашад-уһан сэрэгтэ» гэһэн бүхэроссиин үзэсхэлэн (Владивосток);
2012- Буряадай уран зураашадай «Байгалай дэргэдэхи Орон» гэһэн үзэсхэлэн (Омск);
2012 — «Universum Asia» (Красноярск) гэһэн Азиин-Номгон далайн нютаг можын гүрэнүүдэй фестивалиин хэмжээндэ үзэсхэлэн;
2013- Буряад уласай уран зураашадай Холбооной 80 жэлэй ойдо зорюулагдаһан үзэсхэлэн (Москва);
2013 — «Сибирь 11» гэһэн Сибириин холбоото уласай тойрогой нютаг можын үзэсхэлэн (Омск);
2014- Буряад уран зураашадай үзэсхэлэн (Харбин ,КНР);
2014 — «Байгалай палитра» гэһэн уласхоорондын үзэсхэлэн (Улаан-Үдэ);
2014 — "Сибириин неоархаика"гэһэн нютаг можонууд хоорондын үзэсхэлэн (Новосибирск);
2015- Эрхүү Можын Сукачёвой нэрэмжэтэ уран зурагай музейдэ «Түрэл нүүдэлнүүдтээ» гэһэн хубиин үзэсхэлэн (Эрхүү);
2016 — «Буряадай оршон үеын урлал» үзэсхэлэн (Владивосток);
2025- «Орон зайн мифологи» гэһэн хубиин үзэсхэлэн ОГБУК «Оһын Адагай Буряадай тойрогой Үндэһэтэнэй музей» (Усть-Ордын тосхон, Эрхүү можо) болон бусад.

Хүдэлмэринүүд

Абарга

«Абарга» гэһэн баримал урлал Евгений Болсобоев XXI зуун жэлдэ байгуулһан юм. Тамирай барималда хабаатай ба ямар хүсэн, мүрысөөнэй һүлдэ, илалта гээшэб гэһэн ойлгосонуудые бэелүүлнэ.

Мори унаад һууһан абарга барилдаашаниие зураглана. Барилдаашанда-үндэһэн малгай, барилдаанай хубсаһан, сээжэ нюсэгэн зураглагданхай. Баруун гарынь амаршалгын зангада дээшээ үргэгдөөд, зүүн һуга доронь герой трофей хониной дүрсэтэй барина. Бүтээл тодорхой зүйлнүүдые нарин нягтаар шэнжэлэн хэгдэнхэй. Баримал модон табюур дээрэ байдаг.

«Абарга» гэһэн баримал

Бөө

«Бөө» гэһэн барималые Болсобоев 2010 ондо бүтээһэн юм.

Хүнэй нюуртай ниидэжэ ябаһан шубуунай томо дүрсэ болоно. Нэгэ далинь тулга боложо, модоной, шубуунай дүрэнүүдээр шэмэглэгдэнхэй. Хоёрдохи далинь хахад һарын дүрсэтэй нүхөөр, үдэ һодоор, захаарнь угалза хээнүүдээр шэмэглэгдэнхэй. Нэгэ далиин доодо талада бөө сан хэнгэрэг зураатай. Бүхы баримал модон табюур дээрэ байдаг.

Бүтээлынь шудхаха, хэбтэ сохихо аргануудые хэрэглэн, хүрэлөөр бүтээгдэнхэй. Хэрэглэгдэһэн арга зүй нарин зүйлнүүдые наринаар шэнжэлхэ арга олгоно: үдэ ба угалза уран хурса ба орёо болоно, энэ барималда гүнзэгы ба олон дабхар шэнжэ оруулна. Бүтээлэй хэмжээн: 70 х 40 см.

«Бөө» уран баримал Эрхүү можын Сукачёвой нэрэмжэтэ уран зурагай музейдэ байдаг.

«Бөө» уран баримал

Бусад ажалнууд

«Байлдаан»;
«Мэргэн (һуршан)»;
«Тэнгэриин аргамак»;
«Найр наадан. Һайндэр»;
«Үбэлэй хүбшын һайндэр»;
«Тайга соохи һайндэр»;
«Хэсэ хэнгэрэгтэй хатар»;
«Гэсэриада» («Гэсэр Хаан», «Тэнгэриин байлдаан», «Митурай-Шаратай байлдаан», «Шэрэм Минаататай байлдаан», «Түрэл нүүдэлнүүдтээ», «Шэдитэ годли», «Харанхые харшалагша», «Тэнгэриин түмэршэ дархашуул», «Булжамуурай дуун», «Мүнгэн сэргэ», «Бурхадай зүблэл», «Бүргэдэй хатар», «Хара гүнжын хатар», «Мангадхайтай байлдаан», «Баруун Зүүн хоёрой тулалдаан», «Баатарай мүндэлэн түрэлгэ», «Үглөөгүүр»);
«Бөөгэй зүргэнүүд» («Замбуулинай модон», «Агнуури», «Зэргэшээ юртэмсэнүүд», «Аяншалга»)гэһэн уран зурагай һубарил;
«Оюутадай өөрын портрет»;
«Хүлеэлгэ»;
«Тэмсэл»;
«Обоо-һүнэһэдтэ сэржэм»;
«Галда һүгэдэлгэ»
«Дээдэ түби руу ниидэлгэ»;
«Гунн»;
«Аяна»;
«Леда»;
«Эреэн гүрөөһэнэй луутай тулалдаан»;
«Талын муза»;
«Тайга соохи һайндэр»;
«Тайга»;
«Тайга 2»;
«Мини бөө»;
«Хэсэ хэнгэрэгтэй бөө»;
«Мистери Бөө»;
«Хуушан хэсын сууряан»;
«Мангадхайтай байлдаан» гэхэ мэтэ.

Ажаглалтанууд

↑ ¹ ² ³ Болсобоев Евгений - Soyol.ru - Культура и искусство Бурятии (ород хэлэн). soyol.ru. Дата обращения: 4 март 2026.
↑ ¹ ² ³ ⁴ Болсобоев Евгений (ород хэлэн). minkultrb.ru. Дата обращения: 4 март 2026.
↑ Выставка председателя Союза художников Бурятии открылась в Сампиловском музее (ород хэлэн). minkultrb.ru (2024). Дата обращения: 4 март 2026.
↑ ¹ ² ³ Открытие персональной выставки "Мифология пространства" - 20 Февраля 2023 - Государственный Национальный музей (неопр.). mus38.ru. Дата обращения: 4 март 2026.
↑ Шаманские истоки бурятского художника Евгения Болсобоева (неопр.). newbur.ru. Дата обращения: 4 март 2026.
↑ Болсобоев Евгений (неопр.). Галерея В. Бронштейна. Дата обращения: 4 март 2026.
↑ ¹ ² Московский дом национальностей | Презентация персональной выставки заслуженного художника Республики Бурятия Евгения Болсобоева «Мифология пространства. Истоки»(неопр.). mdn.ru. Дата обращения: 4 март 2026.
↑ Евгений Болсобоев (англ.). bolsoboev.ru. Дата обращения: 4 март 2026.
↑ Болсобоев Евгений Анатольевич: преподаватель в ВСГИК (неопр.). Vuzopedia. Дата обращения: 4 март 2026.
↑ Известный бурятский художник Евгений Болсобоев представит персональную выставку «Пейзажные мотивы» (ород хэлэн). burunen.ru. Дата обращения: 4 март 2026.

Ссылкэнүүд

«Первая персональная выставка оказалась посмертной» (ород хэлэн). Агентство культурной информации.

[:0-1] ¹ ² ³ Болсобоев Евгений - Soyol.ru - Культура и искусство Бурятии (ород хэлэн). soyol.ru. Дата обращения: 4 март 2026.

[:1-2] ¹ ² ³ ⁴ Болсобоев Евгений (ород хэлэн). minkultrb.ru. Дата обращения: 4 март 2026.

[3] Выставка председателя Союза художников Бурятии открылась в Сампиловском музее (ород хэлэн). minkultrb.ru (2024). Дата обращения: 4 март 2026.

[:2-4] ¹ ² ³ Открытие персональной выставки "Мифология пространства" - 20 Февраля 2023 - Государственный Национальный музей (неопр.). mus38.ru. Дата обращения: 4 март 2026.

[5] Шаманские истоки бурятского художника Евгения Болсобоева (неопр.). newbur.ru. Дата обращения: 4 март 2026.

[6] Болсобоев Евгений (неопр.). Галерея В. Бронштейна. Дата обращения: 4 март 2026.

[:3-7] ¹ ² Московский дом национальностей | Презентация персональной выставки заслуженного художника Республики Бурятия Евгения Болсобоева «Мифология пространства. Истоки»(неопр.). mdn.ru. Дата обращения: 4 март 2026.

[8] Евгений Болсобоев (англ.). bolsoboev.ru. Дата обращения: 4 март 2026.

[9] Болсобоев Евгений Анатольевич: преподаватель в ВСГИК (неопр.). Vuzopedia. Дата обращения: 4 март 2026.

[10] Известный бурятский художник Евгений Болсобоев представит персональную выставку «Пейзажные мотивы» (ород хэлэн). burunen.ru. Дата обращения: 4 март 2026.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]