Сампилов Цыренжаб Сампилович

Сампилов Цыренжаб Сампилович
Түрэһэн үдэр	1893 оной майн 15(1893-05-15)
Түрэһэн газар	Домно һуурин, Сельское поселение «Сосново-Озёрское»[d], Яруунын аймаг, Буряад Улас, Оросой Холбоото Улас
Наһа бараһан үдэр	1953 оной июлиин 31(1953-07-31) (60 наһатай)
Наһа бараһан газар	Улаан-Үдэ, РСФСР, Зүблэлтэ холбоото улас
Гүрэн	Оросой эзэнтэ гүрэн  Зүблэлтэ холбоото улас
Шагналнууд

Цыренжаб Сампилович Сампилов, Сампилай Сэрэнжаб (ород хэлэн Цыренжа́п Сампи́лович Сампи́лов; 1893 оной майн 15(1893-05-15), Домно һуурин, Буряад Улас түрэһэн — 1953 оной июлиин 31(1953-07-31) (60 наһатай), Улаан-Үдэ наһа бараһан) — Зүблэлтын уран зурааша-уран зурааша, буряадай станогой реалис урлалай үндэһэ һуури табигша. 1933 онһоо СССР-эй уран зураашадай Холбооной гэшүүн. СССР-эй Верховно Соведэй 3-дахи зарлалай һунгамал (1950-1954). Буряад-Монголой АССР-эй арадай уран зурааша (1935). РСФСР-эй урлалай габьяата ажал ябуулагша (1940). 1933 ондо, Мэрдыгеев Роман ба үшөө 7 буряадай уран зураашадтай хамта, Буряад-Монголой АССР-эй уран зураашадай Холбоо эмхидхэлгэдэ эдэбхитэй хабаадалсаа.

Намтар

Тэрэ 1893 оной майн 15-да Яруунын нуурнуудай захада Домно-Ярууна нютагта ангуушанай бүлэдэ түрэһэн юм.

Үргэжэ абаһан аба эжыдээ хүмүүжүүлэгдээ. Багадаа малшанаар хүдэлөө. 12 наһатайдаа хахад жэл соо И. И. Серебренниковһээ и.и. үзэг бэшэгтэ һуража, тиихэдэ Вершино-Кондын метеорологиин станцида хүдэлһэн юм. Малшанаар, Черновско шулуу буланта жадануудта хара ажалшанаар хүдэлөө. 1914 онһоо Шэтэ хотодо ажаһуугаа. Подрядчик Срулевичта ломовой хүдэлмэришэнөөр, Дулецкиин ломовой улаашанаар, Кулаевай тээрмэдэ хүдэлөө.

1916 ондо баруун фронтдо ара талын хүдэлмэринүүдтэ эльгээгдээ һэн. Окоп малтажа, блиндажнуудые баридаг байгаа.

Октябриин хубисхалай һүүлээр Сампилов Шэтэ хото бусажа, Үбэр Байгалай областной кооперативай мылэ шанадаг заводто хара ажалшанаар хүдэлөө. 1918 ондо Сампиловай хэдэн зурагуудые Ринчино, Элбэг-Доржо худалдажа абаа.

Шэтын уран һайханай-үйлэдбэриин һургуулиин сүлөөтэ шагнагша байһан юм. 1920-ёод онуудта «Буряад-Монголой үнэн» сониндо уран зураашаар хүдэлөө.

1925 ондо урилгаар Э. Ринчино Сампилов Монголдо ерэжэ, Николай Рерихтэй танилсаад, буряад уран зураашада нүлөө үзүүлжэ, этюдһээ зурагуудта орохыень зүбшэжэ, дүрэ зурагыень бэшэһэн байна.

1926 ондо Улаан-Баатарта Сампиловай бүтээлнүүдэй үзэсхэлэн болоо һэн. Монголой үндэһэтэнэй музей уран зураашын ехэнхи ажалнуудые олоһон байна.

Ц. С. Сампиловай нэрэтэй буряадай республикын уран зурагай музей.

1927-1930-Москвагай ВХУТ-эндэ һураа.

1930 онһоо Улаан-Үдэдэ хүдэлөө. Буряад-Монголой АССР-эй соёлой Дээдэ Һургуулида багшалаа]] 1930—1935 онуудта. 1935 ондо БМАССР-ЭЙ ЦИК Сампиловта БМАССР-эй Арадай уран зураашын нэрэ зэргэ олгоо һэн.

1942 онһоо КПСС-эй гэшүүн. СССР-эй Верховно Соведэй 3-дахи зарлалай Депутат (1950-1954).

1953 оной июлиин 31-дэ наһа бараа.

Ниитэ ажаябуулга

• 1950-1953-СССР-ЭЙ Верховно Соведэй депутат.
• 1942-1953-Буряадай уран зураашадай Холбооной түрүүлэгшэ.

Удха

Ц. С. Сампилов Буряад-Монголой АССР-эй уран зураашадай Холбоон 1933 ондо бүридүүлһэн үшөө найман уран зураашадай тоодо буряадай мэргэжэлтэ уран зурагай эхиндэ байгаа.

Харин үндэһэтэнэй оюун сэдьхэлэй мүн шанар тон зүбөөр, багтаамжатайгаар имагтал Ц. С. Сампиловай урлал дамжуулаа.

Сампиловай баяртай оршон байдалда нэбтэрэн ороһон зохёохы ажалда образно тайлбариин юрын, үнэн байһаниинь онсо шэнжэтэй.

Мэдээжэ зохёолнууд

Зүүн зүгэй арадуудай урлалай музейдэ (Москва) — «любовь в степи» (1925 гү, али 1927), «Арканщик» (1938), «Жаргалантын нугада» (1945).

Буряадай Уласай Ц. С. Сампиловай нэрэмжэтэ уран зурагай музейдэ (Улаан-Үдэ) — «1920 ондо Дээдэ-Үдэ хото руу партизануудай оролго» (1940), «Һүрэг» (1950).

Хори буряадуудай түрэ (неопр.). (зурагаадай хэсэг, 1943 он)

Шагналнууд

• Ленинэй орден (1936).
• «Хүндэлэлэй тэмдэг» орден (1948).
• РСФСР-эй урлалай габьяата ажал ябуулагша (1940).
• Буряад-Монголой АССР-эй арадай уран зурааша (1935).

Дурасхаал

• 1958 оной август һарада Улаан-Үдэдэ Шмидтын гудамжын 30-дахи гэрэй хаягаар Сампиловай музей-байра нээгдээ (мүнөө үлөөгүй).
• Нэрэ Ц. С. Сампиловай нэрэмжэтэ Буряадай республикын уран зурагай музейдэ (Улаан-Үдэ) олгогдоо.
• Улаан-Үдын Түб булашада Ц. С. Сампиловай хүүр соёлой уг баялигай объектнүүдэй тоолборидо түүхын хүшөө болон оруулагданхай.
• 1974 ондо Нарһата-Озерское һууринда Ц. С. Сампиловай музей байгуулагдажа, 1991 ондо зурагай галерей болгогдоо.

Ажаглалтанууд

Ном зохёол

• Бороноева Т. А. Краткие сведения о художниках-графиках Бурятии: Сампилов Цыренжап Сампилович (1893—1953) // Бороноева Т. А. Графика Бурятии. — Улан-Удэ, 1997. — С. 122.
• Заслуженный деятель искусств РСФСР. Народный художник АССР Цыренжап Сампилович Сампилов 1983—1953: Живопись. Графика: каталог выст. / авт. текста И. Соктоева. — М.: Б.и., 1976. — 16 с.: ил.
• Панкратова Е. А. Ц. Сампилов. — Л.; М., 1962.
• Цыренжап Сампилович Сампилов / авт. текста Е. Панкратова. — М.: Сов. художник, 1955. — 70 с.: ил., портр.
• Цыренжап Сампилович Сампилов // Графики Бурятии / авт. вступит. ст. И. И. Соктоева. — Улан-Удэ, 1967. — С. 7-14.

Ссылкэнүүд

• Проект «Всё о культуре и искусстве Бурятии» (ород хэлэн). Дата обращения: 8 март 2026.
• Министерство культуры Республики Бурятия. Официальный сайт. В канун 100-летия Бурятии вспоминаем основоположника бурятского станкового реалистического искусства (ород хэлэн). Дата обращения: 8 март 2026.