Гергесова Татьяна Ефремовна

Татьяна Ефремовна Гергесова
Татьяна Ефремовна Гергесова
Түрэһэн һара үдэр	1915 оной июлиин 14
Наһа бараһан һара үдэр	1997 оной декабриин 31 (82 наһатай)
Хамаадал	СССР ; Орос Улас
Мэргэжэл	Хатаршан, багша
Эдэбхитэй жэлнүүд	1936―1970-аад онуудта
Амплуа	Арадай хатар
Театр	Х. Н. Намсараевай нэрэмжэтэ Буряад драмын театр; Буряад филармони
	Буряадай АССР-эй арадай зүжэгшэн

Татья́на Ефре́мовна Герге́сова (1915 оной июлиин 14(1915-07-14) түрэһэн — 1997 оной декабриин 31(1997-12-31) (82 наһатай) наһа бараһан) ― зүблэлтын буряад зүжэгшэн, хатаршан, Буряадай АССР-эй Арадай зүжэгшэн (1955), РСФСР-эй габьяата зүжэгшэн (1957), (мүнөөнэй- «Байгал» театр) «Байгал» ансамблиин хатарай бүлэгэй хатар гүйсэдхэгшэ 1942 онһоо^[1].

Намтар

1915 оной июлиин 14-дэ Эрхүүгэй губерниин Балаганска уездын Хартаново нютагта түрөө. Буряадай АССР, Дээдэ-Үдэ хотодо (Мүнөө — Улаан-Үдэ) үндэһэтэнэй студиин театральна-хүгжэмэй таһагта һураа. Удаань Буряад-Монголой искусствын техникумдэ орожо, тэндэ багшанарынь, тодорхойлбол, СССР-эй Арадай артист Гомбожап Цыдынжапович Цыдынжапов, Цыден Дон гэгшэд байгаа.

Буряад драмын театрай зүжэгшэн (Х. Н. Намсараевай нэрэмжэтэ буряад драмын театр) боложо, 1936 ондо артистын ажал ябуулжа эхилээ. Нэгэ доро самодеятельностьда, түрүүн хатаршан, һүүлдэнь хатарай кружогой хүтэлбэрилэгшэ боложо хабаадаа.

1940 ондо театртаяа хамта Татьяна Гергесова Москвада үнгэрһэн буряадай искусство болон литературын түрүүшын декадада хабаадаа һэн. Татьяна Гергесовагай «Бурятия» сониндо хэһэн хөөрэлдөөнһөө^[1]:

«Декада минии ажабайдалда олон юумэ хубилгаа. Би ходо хатарха дуратай байгааб. Улаан-Үдэ Игорь Александрович Моисеевэй ерэхэдэ, бүхы юумэмнай бусалшаба. Намда һүртэй бүридэл үгөөд, ажалаа ябуулжа эхилээбди. Хатараар юрын арадай ажабайдал, ажал, амаралта харуулха дурамни хүрэдэг һэн. Нэгэ һэеы шэрэхэ, нэгэ агнуурида гараха, нэгэ ёохорто хүхилдэдэг һэн. Хатар наадан болодог һэн. Моисеевтэ тэдэ һайшаагдаа. Нэгэ юумэ заһажа, зарим зурлаануудые шангадхахыень гуйба»

Москвагай декадын һүүлээр Гергесова Игорь Моисеевэй ударидалга доро СССР-эй арадай хатарай Ансамбльда (ород) (бур. (Игорь Моисеевэй нэрэмжэтэ арадай хатарай ансамбльда) стажировкодо уригдаһан байна. Энэ дадалга артисткада ехэ ба элдэб янзын репертуар бүридүүлхэдэнь туһалаа, тэрээнтэй удаань бүхы ороноор ябажа гараа. Репертуарта буряад ба ород, тыва, узбег ба таджик, эвенк ба уйгур, азербайджан ба цыган, энэдхэг ба солонгос, монгол ба хитад хатар ородог байгаа. Хатарнуудые өөрөө, мүн балетмейстернүүд Игорь Моисеев, А. Н. Исламова, К. Н. Есаулова, М. Н. Заславский, Ф. Н. Гаскарова. Гергесовагай уран шадабари тухай алдар суута совет хатаршан Тамара Ханум үндэрөөр хэлэһэн юм.

1942 онһоо филармонидо орожо, «Байгал» ансамблиин хатарай бүлэгэй (Байгал (театр) солист боложо, Советскэ Союзай болон Зүүн зүгэй оронуудай арадуудай хатарнуудые гүйсэдхэһэн юм. Филармониин балетмейстершье боложо хүдэлөө.

Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайнай үедэ Гергесова концертнэ бригадануудай бүридэлдэ фронтдо хабаадаа һэн. Дайнай һүүлээр бүхы улас дотор наада харуулхаһаа гадна, шэнэ найруулгануудта шухаг этнографическа болон аман зохёол материал суглуулжа, мүн 1974, 2002 онуудта хэблэгдэһэн «Буряад арадай хатарнууд» гэжэ хоёр номойнь үндэһэ һуури болоһон юм.

Тайзанаа орхёод, олон жэлдэ багшын ажал ябуулаа. Тэдэнэй 20 гаран жэлэй туршада Гергесова Буряадай уласай соёл урлалай училищитай суг хүдэлжэ, саашадаа тэрэнэй нэрэмжэтэ балетмейстерэй ажалнуудай Уласхоорондын урилдаа эмхидхэһэн юм.

Совет болон буряад хатарай урлалай хүгжэлтэдэ хубитаяа оруулһанайнгаа түлөө Татьяна Гергесова 1955 ондо «Буряадай АССР-эй Арадай зүжэгшэн», 1957 ондо «РСФСР-эй габьяата зүжэгшэн» гэһэн хүндэтэ нэрэ зэргэнүүдтэ хүртэһэн байна. 1996 оной августын 30-да Оросой Юрэнхылэгшын Зарлигаар Хани барисаанай Орденоор шагнагдаа.

1997 оной декабриин 31-дэ Улаан-Үдэдэ наһа бараа.

Ажалнууд

Гергесовагай арадай аман зохёолой үндэһэн дээрэ найруулһан хатарнууд — «Нерпушки», «Һойрнууд», «Хатар-наадан», «У родника» гэхэ мэтэ буряад үндэһэн уралигай алтан жасада оронхой.

«Буряад арадай хатарнууд» гэһэн согсолбориин автор юм.

Гэр бүлэ

Гергесовтэн олон хүүгэдтэй гэр бүлэтэй байгаа, Татьяна Ефремовнагай хоёр аха дүүнэр мүн лэ зохёохы хүнүүд байгаа^[2]^[3]:

Гергесов Лука Ефремович (1919—1984)- шулуун ба уран шудхалгын хабсарга зурааша, СССР-эй Уран һайханай жасын Уран һайханай-үйлэдбэриин мастерскойнуудай Буряадай таһагай эмхидхэгшэ ба түрүүшын захирал, Эсэгэ ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнда хабаадагша;
Гергесов Филипп Ефремович (1924—1971)-театрай ба номой уран зурааша-график, Эсэгэ ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнда хабаадагша.

Дурасхаал

Улаан-Үдэдэ, Татьяна Гергесовагай ажаһуудаг, ажалладаг байшанай нюур талада дурасхаалай самбар тодхогдоо^[4].
Татьяна Гергесовагай нэрэмжэтэ балетмейстерскэ ажалнуудай Уласхоорондын мүрысөөн үнгэргэгдэнэ.

Уран зурагай урлалда

Татьяна Гергесовагай дүрэ буряадай мэдээжэ уран зураашад бэшэһэн байдаг^[2]Цыренжап Сампилов, Александр Тимин, Мария Шестакова болон бусад.

Ажаглалтанууд

↑ ¹ ² Надежда Гончикова. Гергесова Татьяна (ород хэлэн). soyol.ru. Дата обращения: 9 май 2026.
↑ ¹ ² В Улан-Удэ выставку посвятят творческой семье Гергесовых (ород хэлэн). Буряад yнэн. Дата обращения: 9 май 2026.
↑ "«Во имя людей и добра»: под таким названием в Улан-Удэ открылась выставка семьи Гергесовых". 2026-05-09.
↑ "Увековечена память Татьяны Ефремовны Гергесовой – блестящего исполнителя и постановщика народных танцев". 2026-05-09.

Ссылкэнүүд

В Бурятии рассказали о вкладе бурятских артистов в Победу (неопр.).
Виртуальная выставка «Музы на фронте» (неопр.).

[:1-1] ¹ ² Надежда Гончикова. Гергесова Татьяна (ород хэлэн). soyol.ru. Дата обращения: 9 май 2026.

[:0-2] ¹ ² В Улан-Удэ выставку посвятят творческой семье Гергесовых (ород хэлэн). Буряад yнэн. Дата обращения: 9 май 2026.

[3] "«Во имя людей и добра»: под таким названием в Улан-Удэ открылась выставка семьи Гергесовых". 2026-05-09.

[4] "Увековечена память Татьяны Ефремовны Гергесовой – блестящего исполнителя и постановщика народных танцев". 2026-05-09.

[1]

[2]

[3]

[4]