Вампилов Андрей Романович

Сүлөөтэ Нэбтэрхы Толи — Википеэдиһээ
Рувикидэ иимэ обогтой ондоо хүнүүд тухай үгүүлэлнүүд бии Вампилов.
Андрей Романович Вампилов
Андрей Вампилов.jpg
Основные сведения
Гүрэн
Түрэһэн үдэр 1915 оной мартын 3(1915-03-03)
Түрэһэн газар
Наһа бараһан һара үдэр 2010 оной
Наһа бараһан газар
Ажалнууд ба туйлалтанууд
Һуралсал
  • Зүүн Сибириин гүрэнэй арга зүйн болон хүтэлбэриин ехэ һургуули ФГБОУ ВПО[d] (1965 оной)
Хотонуудта ажаллаа Улаан-Үдэ
Шухаг барилганууд

Радиогой Байшан, Верховно Зүблэлэй ба Зүблэлэй байшан

Буряадай ССР-эй сайдуудай, Ивалгын дасанай Согшон дуган
Хүшөөнүүдые һэльбэн шэнэлэлгэ Балдан Брэйбун дасан
Шагналнууд
орден Трудового Красного Знамени орден Красной Звезды медаль «За отвагу» медаль «За победу над Германией в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» медаль «За взятие Берлина» медаль «За освобождение Варшавы»

Андре́й Рома́нович Ва́мпилов (1915 оной мартын 3(1915-03-03), Санкт-Петербург түрэһэн — 2010 оной, Улаан-Үдэ наһа бараһан) — зүблэлтын ба орос архитектор.Эсэгэ ороноо хамгаалгын агууехэ дайнай хабаадагша, «Бурятгражданпроект» институдай ахамад архитектор. Буряадай АССР-эй габьяата инженер ба Буряад Уласай габьяата архитектор, Улаан-Үдэ хотын хүндэтэ эрхэтэн. 1950-1960-аад онуудай Улаан-Үдын захиргаанай түбэй түхэл шарай байгуулһан мүнөө үеын буряад уран барилгын үндэһэ һуури табигша һэн.

Намтар

Эртын жэлнүүд ба уг гарбал

Тэрэ 1915 оной мартын 3-да (Санкт-Петербург) Петроградта түрэһэн[1]. Түрэхэдөө Аюша гэжэ нэрэтэй болобо. Эсэгэнь, Роман Владимирович Вампилов, Санкт-Петербургын императорска университедэй зүүн зүгэй факультедэй (Санкт-Петербургын гүрэнэй университедэй) оюутан байжа, Агван Доржиевтай суг Санкт-Петербургда буддын шажанай һүмын проект зохёолгодо хабаадаһан юм. Эжынь, Мария Николаевна (Богданова гэжэ басаган байхада, эсэгын нэрэ), буряадай мэдээжэ ажал ябуулагша М. Н. Богдановай эгэшэ ба Эрхүүгэй гимнази дүүргэһэн хүн байгаа. Эсэгынгээ үбшэнһөө боложо, гэр бүлэнь түрэл Аларь һууриндаа (мүнөө үеын Эрхүү можодо) бусаа[2]. 10 наһатайдаа Андрей чахотко үбшэндэ диилдэһэн эсэгэеэ алдаба. Хожомынь паспорт абахадаа, эжынгээ заабаряар Андрей гэжэ нэрэ һэлгээ һэн[2].

Болбосорол ба Эсэгэ Ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайн

Вампилов Алариин 7 жэлэй һургуули дүүргэһэн юм. Самолёдуудые түлэблэхэ хүсэлтэй байхадаа, авиационно техникумдэ орохоёо оролдобошье, урагшагүй. Эсэгэ ороноо Хамгаалгын агууехэ дайнай урда барилгын техникум дүүргээ. 1939 ондо сэрэгэй албанда татагдаа һэн. Дайнай эхилхэдэ, Вампиловые инженернэ тусхай батальоной бүридэлдэ Челябинскын можодо сэрэгэй болон үйлэдбэриин томо объектнүүдые барилгада эльгээгээ. 1942 онһоо миномётчигуудай курсануудай һүүлээр, Калининай фронтдо сержантын нэрэ зэргэдэ миномётно тоосоо ударидаа һэн. Хүндөөр шархатаһанай, госпиталиин һүүлээр 3-дахи ударна армиин штабта оперативна таһагай чертёжнигой тушаалда оруулагдажа, Германида хүрөө[3]. Дайшалхы габьяагайнгаа түлөө Улаан Одоной орден, "шэн зоригой түлөө"медаль оруулан, үндэр шагналнуудта хүртөө һэн[4].

Архитектор мэргэжэлээр дэбжэлтэ

Дайнай һүүлээр Улаан-Үдэ бусажа, Улаан-Үдын паровоз-вагон заһабарилгын заводой (ПВЗ) ехэ барилгын хүтэлбэридэ инженерээр хүдэлөө[5]. Дайнай һүүлээр оройдоол хорин жэл үнгэрһэн хойно дээдэ болбосорол абаа: 1965 ондо Зүүн Сибириин технологическа дээдэ һургуулиин барилгын таһаг (мүнөө-Зүүн Сибириин гүрэнэй технологическа ехэ һургуули) дүүргээ[2].

1951 оной январьһаа 1986 оной октябрь болотор «Бурятгражданпроект» гэһэн проектнэ институдта хүдэлжэ, олон жэлдэ ахамад архитекторэй тушаал эзэлһэн[1]. Тэрэнэй хүтэлбэри доро Улаан-Үдын Октябрьска болон Железнодорожно аймагуудта гэр байрануудай олоор барилга, Борсоевой гудамжа болон Илалтын проспект дээрэ барилга үнгэргэгдөө. Вампилов буряад дасангуудай уран барилгын аргануудые улас дотор эгээл түрүүн һэргээжэ, үндэһэн һэдэбүүдээ байшангуудай шэмэглэлдэ аятайханаар гүрэбэ[2].

1986 онһоо наһанайнгаа амаралтада гараа, гэбэшье зохёохы ажалаа үргэлжэлүүлээ. 1992 онһоо «Улаан-Удэархпроект» мастерскойдо хүдэлөө[6]. Тэрэнэй хожомой удха шанартай түсэлнүүдэй нэгэн Дээдэ-Онгостой Хамбын-Хүреэн дасан болоо һэн.

2010 ондо Улаан-Үдэдэ наһа бараһан[5].

Гол ажалнууд

Суг хүдэлдэг нүхэдынь А. Р. Вампиловые «буряад архитектурын патриарх» гэжэ нэрлэдэг һэн. Буряадай ниислэл хотын захиргаанай түбэй эгээл шухала байшангуудые тэрэ түлэблэбэ[2].

Улаан-Үдэдэ

  • Буряадай АССР-эй 25 жэлэй ойн нэрэмжэтэ Стадион (1948; бүтэн үлөөгүй)[7];
Радиогой Байшан. Улаан-Үдэ
  • Радиогой Байшан — Буряадай АССР-эй радио мэдээсэлэй хороон (Л. К. Минертай суг хамта) (1955—1959);
  • Геологохүтэлбэриин Байшан (1956—1960);
  • Курбатовай Худалдаа наймаанай зэргэнүүдтэ хоёрдохи дабхарай дээдэ барилга (1957);
  • Кинотеатр «Прогресс» (М. Н. Меньшиков ба А. Я. Галяутдинов хоёртой суг хамта) (1963—1966);
  • Буряадай АССР-эй Верховно Соведэй ба Сайдуудай Зүблэлэй байшан (А. Я. Галяутдиновтай суг хамта) (1965—1968);
  • Гүрэнэй аюулгүйе сахилгын Хорооной байшан дээрэ нюур талануудые һэльбэн шэнэлэлгэ ба хоёр дабхар дээдэ барилга[8];
  • Уран зураашадай Холбооной мастерскойнуудай байшан;
  • «Байгал» буудалай нюур талануудые һэльбэн шэнэлэлгэ;
  • ЛВРЗ-гэй соёлой ордон.

Буряад орондо

Цогчен-дуган Иволгинского дацана
  • Хяагтын аймагай Мурочи һууринда Цонгоол дасан-Балдан Брэйбун дасан һэргээлгэ;
  • Ивалгын дасанда Агван Доржиевай дурасхаалда субарга (архитектура);
  • Хэжэнгын аймагай Джарун Хашорай субарга;
  • Дээдэ Онгостой Хамбын Хүреэ дасан.

Зэргэнүүд ба шагналнууд

  • Эсэгэ Ороноо Хамгаалгын дайнай II-дэхи шатын Орден;
  • Ажалай Улаан Тугай Орден;
  • Улаан Одоной Орден (1944)[5];
  • «Шэн зоригой түлөө» медаль (1943)[4];
  • «Варшавые сүлөөлһэнэй түлөө» медаль ;
  • «Берлиные абаһанай түлөө» медаль;
  • «1941-1945 онуудай Эсэгэ ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнда Германиие илаһанай түлөө» медаль;
  • Буряадай АССР-эй габьяата инженер;
  • Буряад уласай габьяата архитектор;
  • Хотын хүндэтэ эрхэтэн Улаан-Үдэ[5];
  • Буряад уласай хүндэлэлэй грамота (1995 оной февралиин 1)[6].

Түрэл гарал

Ажаглалтанууд

  1. ↑ 1 2 «Этот день в истории: события, факты, люди. Верхнеудинск — Улан-Удэ» — 3 марта. МАУ «Централизованная библиотечная система г. Улан-Удэ» (3 март 2021). Дата обращения: 5 май 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 Людмила Чеглакова, Татьяна Никитина. Патриарх. К 100-летию одного из первых архитекторов Бурятии Андрея Вампилова. Блог Татьяны Никитиной (4 август 2015). Дата обращения: 6 май 2026.
  3. ↑ Семёнов Г. Г. Наступает ударная. — М.: Воениздат, 1986. — С. 81.
  4. ↑ 1 2 Вампилов Андрей Романович. Документы участника войны. Память народа. Министерство обороны РФ. Дата обращения: 5 май 2026.
  5. ↑ 1 2 3 4 Вампилов Андрей Романович. Официальный сайт Администрации г. Улан-Удэ (20 октябрь 2016). Дата обращения: 5 май 2026.
  6. ↑ 1 2 Указ Президента Республики Бурятия от 01.02.1995 № 27 «О награждении Почетной Грамотой Республики Бурятия работников творческой архитектурно-проектной мастерской "Улан-Удэархпроект"». Lawmix.ru (1 февраль 1995). Дата обращения: 5 май 2026.
  7. ↑ Минерт Л. К. Архитектура Улан-Удэ. — Улан-Удэ: Бурятское книжное издательство, 1983. — С. 174—176.
  8. ↑ Секретная история строительства здания ФСБ в Улан-Удэ. burunen.ru. Дата обращения: 5 май 2026.
  9. ↑ Вампилов — из поколения послевоенной безотцовщины - Как мы к Вампилову ездили. Русская народная линия (19 август 2022). Дата обращения: 5 май 2026.

Ном зохёол

  • Вампилов, Андрей Романович // Почётные граждане города Улан-Удэ / сост. К. Е. Бугдашкина, И. А. Портнягин. — Улан-Удэ, 2001.
  • Черных А. Наследие зримое и весомое // Правда Бурятии. — 1975. — 4 марта. — С. 4.
  • Мохосоев А. Его творчество — хрупкий мост в будущее: [к 80-летию архитектора А. Р. Вампилова] // Бурятия. — 1995. — 11 марта. — С. 3.
  • Семёнов Г. Г. Наступает ударная. — М.: Воениздат, 1986. — С. 81.

Ссылкэнүүд

"https://bxr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Вампилов_Андрей_Романович&oldid=369064" хуудаһанһаа абтаһан