Буряад хэлэнэй үдэр

Буряад хэлэнэй үдэр
Буряад хэлэнэй үдэр
	; Буряад хэлэнэй үдэрэй тэмдэг
Түхэл	Буряад Уласай һайндэр
Хуулита ёһоор	ород хэлэн День бурятского языка буряад хэлэн Буряад хэлэнэй үдэр
Удха	түрэлхи хэлэеэ сахиха, олондо дэлгэрүүлхэ;
Тогтоогдоһон	2006 ондо
Тэмдэглэгдэнэ	Буряад Улас
Һара\үдэр	жэл бүри октябрь һарын дүрбэдэхи долооной гарагай табанда

Шалгагдаһан статья

Буряад хэлэнэй үдэр (ород хэлэн дээрэ День буря́тского языка́) — түрэлхи хэлэндэ зорюулагдаһан һайндэр. Түрүүшынхиеэ Буряад Уласта 2006 ондо тэмдэглэгдээ. Буряад хэлэн Буряад Уласай гүрэнэй хэлэн гэһэн зэргэтэй^[1]. «Буряад Уласай арадуудай хэлэнүүд тухай»^[2], «Буряад Уласай гүрэнэй буряад хэлэ дэмжэлгын хэмжээнүүд тухай»^[3].

Мүнөө үедэ элдэб эхи баримтануудай ёһоор, 318 мянганһаа 369 мянга хүрэтэр тоотой хүнүүд түрэл буряад хэлэн дээрээ хөөрэлдэдэг. Орос гүрэнэй можо нютагуудта — Буряад Уласта, Эрхүү можодо ба Үбэр Байгалай хизаарта буряад арадай анханай заншалта һуурижаһан газарнуудта, буряад хэлэн үдэр бүриин ажабайдалда, олониитэдэ хэрэглэгдэнэ. Номууд болон сонинууд, һуралсалай, болбосоролой уран зохёолнууд түрэл хэлэн дээрээ хэблүүлэгдэдэг, теледамжуулганууд, түхэреэн хоногой туршада таһалгаряагүй ажалладаг «Буряад ФМ» гэһэн радиосубаг ба «Буряад ТВ» гэһэн телесубагта, мүн интернет-сайтнууд, социальна холбоонууд соохи бүлэгүүдтэ болон мессенджер харилсаанай субагуудта буряад хэлэн дээрэ ажал ябуулагдана.

Түүхэ

Буряад хэлэнэй һайндэрые эмхидхэн байгуулагшад гэхэдэ, Буряад Уласай Толгойлогшо, Буряад Уласай Засагай газар, Буряад Уласай Арадай Хурал болон Бүгэдэ Буряадай үндэһэн соёлой эблэл болоно. 2006 ондо буряад хэлэнэй һайндэр анха түрүүшынхиеэ тэмдэглэгдээ. Буряад Уласай Засагай газарай 2007 оной апрелиин 2-то № 205-р дугаарай «Буряад хэлэнэй үдэр» гэһэн улас түрын һайндэр үнгэргэхэ тухай" захирамжада Буряад Уласай түрүүшын Юрэнхылэгшэ Леонид Потапов 2007 ондо гараа табиһан юм^[4]. Буряад хэлэнэй һайндэр жэл бүри октябрь һарын дүрбэдэхи долооной гарагай табанда, Буряад хэлэндэ зорюулагдаһан габшагай һарын эсэстэ, тэмдэглэгдэдэг һайндэр юм.

Һайндэрлэлгэ

Улас дотор жэл бүхэндэ соносхогдодог буряад хэлэндэ зорюулагдаһан габшагай һарые түгэсхэн, мүнөө үеын тогтоһон заншалаар энэ һайндэр октябриин эсэстэ тэмдэглэгдэнэ. Буряад Уласай Засагай газар һарын туршада үнгэргэгдэхэ, бэелүүлэгдэхэ хэмжээ ябуулгануудай түсэбүүд болон түсэлнүүдые баталдаг. Һайндэрэй хэмжээндэ ниислэл хотодо болон аймагуудта һарын туршада элдэб хэмжээ ябуулганууд үнгэргэгдэдэг: викторинанууд, хэлэеэ һайн мэдэдэг хүнүүдэй хоорондо тэмсээнүүд, уран уншалгын мүрысөөнүүд, найруулганууд, диктантнууд, буряад хэлэ ба уран зохёол зааха талаар онол аргын бэлэдхэлнүүд, интернет-сайтнуудые хүгжөөлгын бэлэдхэлнүүд болон челленджнүүд эмхидхэгдэдэг бшуу. 2024 ондо Оросой Холбоото Уласай Юрэнхылэгшэ В. В. Путинай соносхоһон «Гэр бүлын жэлдэ» Буряад хэлэнэй һара мүнөө жэл зорюулагдаа. Буряад хэлэнэй үдэртэ зорюулагдаһан баяр ёһололой хэмжээ ябуулгада Буряад Уласай Толгойлогшын буряад хэлэ хүгжөөлгын талаар «Үндэһэн хэлэнэй үлзы хэшэг» гэжэ шангуудта хүртэһэн лауреадуудта шагнал барюулгын баяр ёһолол үнгэргэгдэдэг.