Буряадай тамир

Сүлөөтэ Нэбтэрхы Толи — Википеэдиһээ

Буряадай тамир (ород хэлэн Спорт в Бурятии) — Буряадта буряадуудай дунда эрэшүүлэй гурбан наадан (Эрын гурбан наадан) дэлгэрэнги байгаа(буряад хэлэн Эрын гурбан наадан): Монголой бүхэ барилдаан, һур харбаан, мори урилдаан. Эдэ үндэһэн тамирай гурбан янзын мүрысөөнүүд сурхарбаанай үндэһэн болоо.

Бэеын соёлой- тамирай комплекс
Түб стадионЗакаменск хотын стадион
Мори урилдаан

Арадай тамирай нааданууд

Буряадай Үндэһэн тамир хэр угһаа хойшо уг дамжуулагдан, оршон үе саг хүрэтэр хүгжэгдэнхэй. Анха түрүүн Монголой бүхэ барилдаан, һур харбаан, мори урилдаан ехэ дэлгэрэнги байгаа. Монгол туургата арадуудай тамирай гурбан янзын мүрысөөнүүд сурхарбаанай үндэһэн болоо.

Һайндэртэ үндэһэтэнэй барилдаан. 1904 оной открытка.
Буряадай бүхэ барилдаан

Буряад Уласта буряадай үндэһэн тамирай Федераци бии, тэндэ үхэр малай шэлын яһа шаалга тамирай гол зүйл болоно (буряад хэлэн hээр шаалган).

Хүүгэдэй олоороо хүдэлдэг участково нааданууд амиды: моридые, тэмээнүүдые, шононуудые, маралнуудые, үнэгэдые, баабгайнуудые ба шубуудые зураглана. Хэрэгсэл юумэгүй нааданууд: «Тэмээн тэмээн барина», «Шүбгэ хайша бэдэрнэ», «Харсага нугаһан хоёр», «Бээлэй тууха», «Тарбага барилга», «Тоогоон наадан», «Малгай наадан» г. м. Мүн хэрэгсэл зүйлнүүдтэй нааданууд: "Баабгай онолго, " «Шурэ шэдэлгэ», «Шагай», «альчигууд»[1].

Бодолой наадан — буряад шатар-шатарай нэгэ янза.

Ород зоной дунда лапта, хотонууд, шагайнууд, нюдарган болон барилдаанай тулалдаанууд, саһата хотонуудые абалга, шаргаар, конькигаар болон санаар һолжоролго дэлгэрэнги.

1915 ондо Хубисхалай талмай дээрэ (Улаан-Үдэ) (Базаарай талмай) «Спартак» болон «Гладиатор» командануудай хоорондо түрүүшын футболой наадан болоһон байна.

Һуралсалай эмхинүүдтэ гимнастика, жагсаалай һорилгын бэлэдхэл хэдэг байгаа. Зарим һуралсалай эмхинүүдтэ бэеын шалгалта үнгэргэгдэдэг байһан. Хэшээлнүүд долоон хоногто гурбан саг үнгэргэгдөө. Сэрэгэй офицернүүд гү, али багшын туһалагшад хэшээлээ ябуулдаг һэн. Зарим һуралсалай эмхинүүдтэ багшанарай үгы дээрэһээ хэшээлнүүд үнгэргэгдөөгүй[2].

Алас Дурнын Улас

1920 оной апрелиин 6-да Дээдэ-Үдэдэ Алас Дурна зүгэй улас байгуулагдаа һэн. Хүн зоной бэеын соёлой-олоной болон тамирай ажалые Һуралсалай-эмхидхэлэй таһаг ябуулдаг байгаа. 1921 оной апрелиин 26-да «ДВР-эй залуушуулые спорт болон сэрэгэй албанда таталганай урдахи бэлэдхэл тухай дүрим» абтаһан байна. Һуралсалай-эмхидхэлэй таһаг ДВР-эй Бүгэдэ Һуралсалай гол хүтэлбэриин тамирай болон сэрэгэй албанда таталганай урдахи сэрэгэй бэлэдхэлэй таһаг гэжэ шэнээр нэрлэгдээ. Всеобуч сэрэгэй албанда таталганай урдахи залуушуулые бэлдэдэг байгаа.

1920-1921 онуудта Дээдэ-Үдэдэ хэдэн футболой команданууд бии болоо: «Шонхор» «Коммунар», «Гладиатор» «Реалист» болон бусад. 1922 ондо почтодо-телеграфта, военкомадай, РКСМ-эй үүрнүүдэй ба бусад эмхинүүдэй дэргэдэ бэеын соёлой кружогууд байгуулагдана. Кабанск, Хоринск болон бусад һууринуудта бэеын тамирай кружогууд байгуулагдаа.

Зүблэлтэ үе саг

1923 оной апрель Һарада Дээдэ-Үдэдэ тамир хүтэлбэрилхэ тамирай хороон байгуулагдаа һэн. 1923 ондо хотын физкультурнигуудай түрүүшын һайндэр үнгэргэгдөө һэн. 1923 оной сентябриин 2-то Намарай олимпиада эхилээ[3].

1923 оной декабриин 10-да бмасср-эй ЦИК-эй дэргэдэхи комисси гэжэ бэеын Соёлой түбэй Зүблэл (цсфк) эмхидхэхэ тухай тогтоол абадаг. ЦСФК ниитын эхин дээрэ шахуу хүдэлөө. Бэеын тамирай зүблэлнүүд 1923 ондо Сэлэнгын аймагта, мүн 1924 ондо Алайрай, Баргажанай, Боохоной, Троицкосавскын, Хориин ба Эхирэд-Булагадай аймагуудта байгуулагдаа[4].Хүдөөдэ ажал уншалгын гэрнүүдтэ даалгагдаа. Уншалгын гэрнүүдтэ теоретическэ хэшээлнүүдые (физиологиин, анатомиин талаар) үнгэргэхые ба хамтын наадануудые, упражненинүүдые, экскурсинуудые эмхидхэхые дурадхагдаа[5].

1924 оной августын 2-то Дээдэ-Үдэ хотодо БМАССР-эй байгуулагдаһаар түрүүшын ойдо зорюулагдаһан һайндэр хотын ипподром дээрэ үнгэргэгдэнэ. Һайндэрэй бүридэлдэ тамирай программа ородог байгаа. Аймагуудаар аймагай Сурхарбанууд үнгэргэгдэдэг һэн. 1924 оной сентябрь һарада Дээдэ-Үдэдэ БМАССР-ЭЙ ЦК-ГАЙ дэргэдэхи бэеын тамирай Зүблэлөөр шатарай секци байгуулагдаа[6].

1925 оной эхиндэ ОГПУ-гай можын таһагай дэргэдэ «Динамо» гэһэн пролетарска тамирай бүлгэм нээгдээ һэн. Бүлгэмэй дэргэдэ хүл бүмбэгын, авто-мото-велогой, буудалгын, тамиршанай, шатарай секцинүүд нээгдэнхэй. Бүлгэмдэ хотын ипподром дамжуулагдаа[7].

Биатлоноор түрүүшын мүрысөөнүүд 1925 оной эхиндэ Дээдэ-Үдэдэ, түмэр замай батальондо үнгэрөө һэн. Тус тустаа 10-15 модоной зайда, 15-25 модоной эстафетын урилдаануудта үнгэргэгдөө. Урилдаанай түгэсхэлдэ сагаалсануудаар харбаа[8]. 1925 ондо ЦСФК-да бэеын тамирай инструкторнуудые бэлдэхэ талаар зургаан һарын курсануудые нээгээ. 1925 оной апрелиин 26-һаа майн 29 болотор Дээдэ-Үдэ хотын шатарай түрүүшын мүрысөөн үнгэргэгдэбэ[9].

1927 оной февралиин 13-да Дээдэ-Үдын түрүүшын конькигай мүрысөөнүүд үнгэрөө. Норвегиин конькигаар, дура зоргоороо конкоор 500 метр, 1500 метр, 3000 метрэй дүрбэн урилдаан үнгэргэгдөө. Тус мүрысөөндэ 17 хүн хабаадаа[10].

1929 оной мартын 27-до Уласай шатараар түрүүшын чемпионат эхилбэ. Александр Михайлович Игумнов чемпион болоо[11].

1929 оной июнь һарада Буряад орондо Троицкосавск — Верхнеудинск гэһэн олон үдэрэй түрүүшын велосипедээр урилдаан болоо[12].

1930 ондо ЦСФК бэеын тамирай дээдэ зүблэл болгогдоо һэн. Бэеын соёлой эмхинүүд үйлэдбэриин үйлэдбэринүүдэй үндэһэн дээрэ байгуулагдажа эхилнэ, олоной хабаадалгатай мүрысөөнүүд һуралсалай эмхинүүдтэ үнгэргэгдэнэ.

1930-аад онуудта гто комплекс, тамирай ниитэ нэгэн классификаци оруулагдажа, олоной урилдаан, тамаралга, аяншалга, гараса болон бусад хэмжээ ябуулганууд үнгэргэгдэнэ. Сэрэгэй-хамгаалгын тамирай янзанууд хүгжэнэ. Военкомадуудтай харилсан, морин сэрэгэй, буудалгын кружогууд байгуулагдажа, залуушуулда ехэ һайшаагдадаг байгаа. 1932 ондо буудалгын кружогуудта 1000 гаран хүн, морин сэрэгэй бүлгэмүүдтэ 600 хүн ябадаг байгаа.

Тамирай талмайнуудай ба стадионуудай олоор барилга эхилнэ. 1931 ондо Үдэ мүрэнэй эрьедэ Дээдэ-Үдэдэ «Динамо» стадион, 1933 ондо Дээдэ-Онгостой стадион баригдаа. 1938 ондо Буряад Орондо тамирай 8 танхим, санын хэдэн баазанууд байһан юм.

1934 оной декабрь һараһаа Республика дотор СССР-эй Осоавиахимай ЦС-эй Бүхэсоюзна буудалгын 4-дэхи һургуули I шатын инструкторнуудые бэлдэхэ талаар хүдэлөө. Аймагай болон уласай һур харбалгын саг үргэлжын мүрысөөнүүд үнгэргэгдэжэ эхилээ[13].

Улаан-Үдэ — Москва хотын ябаган санаар гаралгада зорюулагдаһан дурасхаалай самбар.

1934, 1935 онуудта ирагуу найрагша С. Б. Метелица түрүүтэй бүлэг санашад Дээдэ —Үдэ- Эрхүү хотонуудай гарасануудые хэһэн байна. 1935 ондо эхэнэрнүүдэй санын команда байгуулагдаа һэн. Тус Команда Дээдэ — Үдэ — Кабанск болон дээдэ — Үдэ — Хяагта болон Дээдэ-Үдэ-Эрхүү-Кутулик гэһэн санын хоёр гараса һорилгын гараса хэһэн байна.

1936 оной октябриин 21-Дэ Хубисхалай талмайһаа «Улаан — Үдэ-Москва» гэһэн санын гараса эхиеэ абаба. Санашан табан басагад 1937 оной мартын 6-да москвагай «Динамо» стадион дээрэ ябажа байһан 93 үдэрэй туршада 6045 модо ябажа түгэсхөө. СССР-ЭЙ ЦИК-ай 1937 оной мартын 9-эй тогтоолоор шэлжэн оролгодо хабаадагшад бултадаа «Хүндэлэлэй Тэмдэг» орденуудаар шагнагдаа һэн[14]. Буряад орондо аяншалга болон санын тамир хүгжөөлгэдэ шэлжэн оролго ехэ нүлөө үзүүлээ.

1936 оной июль һарада физкультурын Дээдэ зүблэлэй орондо БМАССР-эй Совнаркомой дэргэдэ бэеын тамирай болон спортын хэрэгүүдэй талаар Хороон байгуулагдаа һэн.

1930-аад онуудай хоёрдохи хахадта буряадта шэнэ хүнүүд хүгжэнэ: хүндэ атлетикэ, хоккей, хадын санын тамир, мотоспорт. Һайн дуранай-тамирай бүлгэмүүд байгуулагдажа эхилээ. 1937 ондо зургаан ДСО байгуулагдаа: «Локомотив», «Эмшэн», «Спартак», «Буревестник», «Динамо», «Темп». Зургаан һарын ба хоёр һарын курсанууд үнгэргэгдэжэ, бэеын соёлой ба тамирай мэргэжэлтэдые бэлдэдэг байгаа. 1940 ондо Буряадай спортын секцинүүдтэ спортын 22 зүйл хүгжэһэн байна.

Эсэгэ Ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнай үедэ сэрэгэй-физическэ бэлэдхэл хүгжэжэ, сэрэгжүүлэгдэһэн мүрысөөнүүд үнгэргэгдөө. Дайнай жэлнүүдтэ зунай кроссуудта 91 705 хүн, харин үбэлэй санын — 106 379 хүн хабаадаһан байна. Һайн дуратанай-физкультурнигуудай санын түрүүшын батальон улаан-Үдэдэ совет-финн дайнай үедэ (1939—1940)байгуулагдаа һэн. Комсомолшуудай санын хоёрдохи батальон Эсэгэ ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнай эхиндэ Улаан-Үдэдэ бүридхэгдөө һэн. 1944 ондо улаан-Үдэдэ боксын секци байгуулагдаа һэн.

Дайнай һүүлээрхи жэлнүүдтэ мэдээжэ болоно: волейбол, футбол, буудалгын ба санын тамир, хүнгэн атлетикэ, конькигай ба велосипедэй тамир, шатар ба даам, бокс. 1950-яад онуудай эхеэр "Пионерская правда"сониной шангуудта хүртэхын түлөө һургуулиин санаар олоор мүрысөөн үнгэргэгдэнэ. 1950-яад онуудай һүүл багаар уласхоорондын дүримөөр һур харбалга, сүлөөтэ барилдаан хүгжэжэ захална.

1948 ондо Улаан-Үдэ хотын Железнодорожно райондо стадион нээгдэбэ. Буряадай АССР-эй 12 мянган һууритай 25 жэлэй ой.

1958 ондо Улаан-Үдэдэ Коммунальник (футболой клуб, Улаан-Үдэ)|Сэлэнгэ гэһэн футболой клуб байгуулагдаа. 1962 ондо сүлөөтэ барилдаагаар буряадай түрүүшын чемпионат үнгэргэгдэнэ. 40 жэлэй туршада Буряад Орондо спортын 200 мастер, уласхоорондын классай спортын 18 мастер, сүлөөтэ барилдаагаар спортын 3 габьяата мастер бэлдэгдээ[15].

Бүхыдөө Зүблэлтэ сагай үедэ Буряадай АССР-тэ бэлдэгдээ: спортын габьяата 10 мастер, уласхоорондын классай спортын 58 мастер, спортын 800-гаад мастернууд.

Зүблэлтэ сагай һүүлээрхи хаһада

XX зуун жэлэй эсэстэ, XXI зуун жэлэй эхиндэ Буряад орондо армрестлинг, пауэрлифтинг, таэквондо, гириин тамир, кикбоксинг, радиоспорт болон бусад зүйлнүүд бии болоно.

1996 оной февралиин 1-дэ Буряад Уласай Арадай Хурал «Бэеын соёл ба тамир тухай» хуули баталан абаа. Бэеын соёлой ба тамирай талаар улас түрын агентство байгуулагдаа.

Олоной хабаадалгатай тамирай хэмжээ ябуулганууд үнгэргэгдэнэ: « Лыжня России»," Кросс наций " болон бусад. 2007 ондо Буряад Орондо бэеын соёлой-элүүржүүлгын ба тамирай 600 гаран хэмжээ ябуулганууд үнгэргэгдөө, тэрэ тоодо эгээл олон ба ниитэ уласай[16].

Буряадай тамиршад

Олимпиин абарганууд

  • Владимир Сафронов- XVI зунай Олимпиадын наадануудай абарга (Мельбурн, 1956 он) боксоор, 1956 оной боксоор дэлхэйн абарга;
  • Людмила Титова-үбэлэй X Олимпиадын Наадануудай чемпион (Гренобль, 1968) болон 500 метрэй конькигаар урилдаанда XI Үбэлэй Олимпиадада (Саппоро, 1972) шангай һуури эзэлэгшэ.

Олимпиин шангай һуури эзэлэгшэд

  • Баир Баденов — һур харбагша, Бээжэндэ болоһон Олимпиин наадануудта хүрэл медальда хүртэгшэ 2008.
  • Базар Базаргуруев — барилдаашан, Бээжэндэ болоһон Олимпиин наадануудта киргизиһээ хүрэл медальда хүртэһэн.
  • Виликтон Баранников — 1964 оной Токиодо болоһон зунай Олимпиадын Наадануудта мүнгэн медальда хүртэгшэ боксоор, СССР-эй чемпионадуудта зургаа дахин шангай һуури эзэлэгшэ.
  • Любовь Волосова — 63 килограммай шэгнүүртэ сүлөөтэ барилдаагаар 2012 оной зунай Олимпиин наадануудта хүрэл медальда хүртөө.
  • Туяна Дашидоржиева — һур харбагша, 2016 Оной Олимпиин Наадануудта ородой үндэһэтэнэй суглуулагдамал командын бүридэлдэ командна мүрысөөндэ мүнгэн медальда хүртэгшэ, командна мүрысөөндэ 2015 оной дэлхэйн чемпион, Хубиин мүрысөөндэ Европын чемпионадта мүнгэн медальда хүртэгшэ, россиин спортын габьяата мастер.
  • Владимир Ешеев — 1987 ондо һур харбалгаар дэлхэйн чемпион, Сеул хотодо үнгэргэгдэһэн зунай Олимпиин наадануудта хүрэл медальда хүртэһэн намтартай. Ородой холбоото уласай һур харбалгын Федерациин толгойлогшо.
  • Инна Степанова — 2015 ондо Копенгагенда һур харбалгаар дэлхэйн чемпион, Рио-де-Жанейродо 2016 оной зунай Олимпиин наадануудта мүнгэн медальда хүртэһэн.

Олимпиин наадануудта хабаадагшад

  • Петр Николаев — XV Олимпиадын Наадануудта хабаадагша (Хельсинки, 1952 он), Һомоор харбалгаар СССР-эй оло дахин туйлагша;
  • Георгий Ивакин — 800 метрэй зайда XV Олимпиадын Наадануудта хабаадагша, СССР-эй арба дахин үндэр амжалта туйлагша;
  • Екатерина Парлюк (Лепихина) — XVII Олимпиадын Наадануудта хабаадагша (Рим, 1960 он) 800 метрэй урилдаанда, СССР-эй зургаа дахин чемпион;
  • Павел Яковлев — XXII Олимпиадын Наадануудта хабаадагша (Москва, 1980 он) 1500 метрэй зайда урилдаанда, СССР-эй чемпионадуудта оло дахин чемпион, шангай һуури эзэлэгшэ;
  • Юрий Малыхин-үбэлэй X Олимпиадын Наадануудта хабаадагша (Гренобль, 1968 он) конькигаар урилдаанда, СССР-ЭЙ 1968, 1970 онуудай чемпион;
  • Павел Пегов-XIV үбэлэй Олимпиадын Наадануудта хабаадагша (Сараево, 1984 он) конькигаар урилдаанда, дэлхэйн дүрбэ дахин үндэр амжалта туйлагша;
  • Бальжинима Цыремпилов һур харбалгаар Европын болон Россиин оло дахин чемпион болоһон намтартай. XXIX Олимпиин наадануудта (Сидней), XXVIII Олимпиин Наадануудта (Афина), XXIX Олимпиин Наадануудта (Бээжэн) хабаадагша
  • Борис Будаев-сүлөөтэ барилдаагаар 1982 оной Европын Чемпион, 1985 оной СССР-эй Чемпион, 1989 оной дэлхэйн Чемпион, Россиин Дүрбэ дахин чемпион, XXVI зунай Олимпиин наадануудта хабаадагша (Атланта 1996 он)[17].
  • Мирослава Дагбаева — Бээжэндэ болоһон Олимпиин наадануудта хабаадагша (һур харбалга).
  • Борис Зориктуев — Мюнхенэй олимпиадада хабаадагша, 1972 оной боксоор СССР-эй чемпион.

Дэлхэйн болон Европын абарганууд

  • Юлия Адушнаева-уласхоорондын классай спортын мастер, таэквондогоор Европын чемпион[18];
  • Борис Баглаев-Таэквондогоор 2011 оной дэлхэйн Абарга ИТФ;
  • Алдар Бальжинимаев-Сингапурта 2014 оной эдиршүүлэй дунда Олимпиин наадануудай абарга. Европын Чемпион. Зреньянинада Европын эдиршүүлэй түрүү һуури эзэлхын алтан медаль (Серби);
  • Борис Будаев (1957 оной р.) — барилдаашан, дэлхэйн абарга 1989, Европын чемпион 1982;
  • Баир Ванжилов — дайшалхы самбо барилдаагаар гурба дахин дэлхэйн чемпион;
  • Сергей Доржитаров — дайшалхы самбо барилдаагаар хоёр дахин дэлхэйн чемпион;
  • Владимир Ешеев (1958 оной р.) — 1987 ондо һур харбалгаар дэлхэйн чемпион, Сеул хотодо болоһон Олимпиин наадануудта шангай һуури эзэлэгшэ. Ородой холбоото уласай һур харбалгын Федерациин толгойлогшо;
  • Зоя Именохоева-дэлхэйн чемпион (1998 он), ородой бүмбэгэтэ хоккей наадалгаар эхэнэрнүүдэй суглуулагдамал командын ахамад һоригшо;
  • Евгений Оцимик-тхэквондогоор 4 дахин дэлхэйн абарга;
  • Богомоев Александр Павлович — 3 дахин ородой чемпион, Европын Чемпион(Европын нааданууд 2015), сүлөөтэ барилдаагаар уласхоорондын классай спортын мастер;
  • Попов, Сергей Константинович-марафоной урилдаагаар 1958 оной Европын чемпион;
  • Наталья Соломинская-хүнгэн атлетикээр уласхоорондын классай спортын мастер, дэлхэйн чемпион, 5 модоной зайда ородой чемпион;
  • Сергей Халмакшинов спортын габьяата мастер, хүнгэн атлетикээр дэлхэйн чемпион юм.

Универсиадын абарганууд

  • Жамбалова, Алиса Саяновна — 2019 оной үбэлэй Универсиадын дүрбэ дахин чемпион болоһон намтартай.

Орос гүрэнэй абарганууд

  • Тамир Галанов (1989 оной р.) — боксёр, гурба дахин Орос гүрэнэй Абарга (2009, 2012, 2013).

Мэдээжэ һоригшод

Мүн харагты Буряадай һоригшод :

Тамирай командын түхэлнүүд

Футбол

ФК «Бурятия»

Мини-футбол

МФК «Лара»

Волейбол

Эхэнэрэй волейболой команда|ЖВК «Хара Морин»

Ажаглалтанууд

  1. ↑ Тугутов И. Е. Игры в общественной жизни бурят. (ород хэлэн). Бурятское книжное издательство (1989). Дата обращения: 1 февраль 2026.
  2. ↑ В. Семенов, В. Фомин. Физическое воспитание в школах Бурятии в начале XX века.// Бурятия, 1999, 20 октября.
  3. ↑ Н. Иванов Спорт//Бурят-Монгольская правда. Верхнеудинск 8 сентября 1923. стр 3.
  4. ↑ Открытие уездных советов физкультуры//Бурят-Монгольская правда. № 74 (172) 3 апреля 1924 года. стр.3
  5. ↑ В. Пулышев Чем заниматься в избе-читальне//Бурят-Монгольская правда. № 26 (124) 2 февраля 1924 года. стр. 2
  6. ↑ Бурят-Монгольская правда//Верхнеудинск. № 213 24 сентября 1924 года. стр. 4.
  7. ↑ Я. Уснарский Пролетарское спортивное общество Динамо//Бурят-Монгольская правда. № 178 (570) 7 августа 1925 года. стр.6
  8. ↑ Военкор № 5 Первые лыжебежные состязания у воинов железнодорожников \\ Бурят-Монгольская правда № 66 (457) 24 марта 1925 года. стр. 5.
  9. ↑ Уголок шахматиста//Бурят-Монгольская правда. № 122 (514) 31 мая 1925 года. стр.5
  10. ↑ Лель Первое конькобежное состязание//Бурят-Монгольская правда. № 04 (1004) 16 февраля 1927 года. стр.4
  11. ↑ Шахматная хроника//Бурят-Монгольская правда. № 090 (1690) 20 апреля 1929 года. стр. 4
  12. ↑ Велосипедный пробег Верхнеудинск — Троицкосавск // Бурят-Монгольская правда. № 126 (1726) 6 июня 1929 года. стр. 6
  13. ↑ Российская оборонная.Энциклопедический сборник. / ред. комис. А. И. Анохин (пред.) и др.. — М: Магистр-ПРО, 2002<.
  14. ↑ С. А. Тыхеева 95 незабываемых дней: документальная повесть. — Улан-Удэ: Бурят. кн. изд-во, 1984.
  15. ↑ Баймеев Г. Б. На ковер вызываются.... — Улан-Удэ: Бурятское книжное издательство, 1981.
  16. ↑ Доклад Республиканского агентства по физической культуре и спорту о результатах и основных направлениях деятельности на 2008-2010 гг. (ород хэлэн). Дата обращения: 10 февраль 2026.
  17. ↑ Бурятия на олимпиадах (ород хэлэн). Информ Полис (3 май 2000). Дата обращения: 8 февраль 2026.
  18. ↑ Ольга Халташкинова. Юлия Адушнаева – чемпионка Европы (ород хэлэн). Новая Бурятия. Дата обращения: 8 февраль 2026.

Ном зохёол

  • Мантуров С. В., Фомин В. А., Стрельников В. А. Спортивная летопись Республики Бурятия // История, современность, перспективы. Материалы Международной научно-практической конференции, посвященной 75-летию образования гос. органов управления ФКиС Республики Бурятия. — Улан-Удэ, 1998.
  • Санданов Б. Д. Физическая культура и спорт в Бурятии. — Улан-Удэ: Бурятское книжное издательство, 1968.
  • Лыжные гонки в Бурятии. Справочник / Сост. В. М. Денисов. — Улан-Удэ, 2000.
  • Фомин В. А., Стрельников В. А. Одиссея Олимпийских стартов россиян. — Улан-Удэ: Издательство БГУ, 1997.

Ссылкэнүүд

"https://bxr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Буряадай_тамир&oldid=367639" хуудаһанһаа абтаһан