Балдано Сэрэнжаб

Балдано Сэрэнжаб
Балдано Сэрэнжаб
Түрэһэн үдэр	1930 оной ноябриин 8
Түрэһэн газар	Хойто-Ага[d], Оросой Холбоото Улас;
Наһа бараһан үдэр	2014 оной июлиин 28 (83 наһатай)
Наһа бараһан газар	Москва, Оросой Холбоото Улас;
Гүрэн	Зүблэлтэ холбоото улас; Оросой Холбоото Улас;
Һуралсал	МГУ-гэй журналистикын таһаг[d];
Сайт	baldanoserenjab.com

Сэрэнжа́б Балдано́ (1930 оной ноябриин 8(1930-11-08), Хойто-Ага^[d] түрэһэн — 2014 оной июлиин 28(2014-07-28) (83 наһатай), Москва наһа бараһан) — зүблэлтын болон орос гүрэнэй уран барималша, Оросой уран зурагай Академиин хүндэтэ гэшүүн.

Намтар

Буряад-Монголой АССР-эй Хойто-Ага тосхондо түрэһэн юм. Абаяа һананагүй, эхэнь кулаг гээд сүлэгдэһэн байгаа. Гурбан аханарынь-Цэрэндоржо, Сэбэгжаб, Дабаа гурбан Эсэгэ ороноо Хамгаалгын Агууехэ дайнай (ород) (бур. байлдаанууд дээрэ наһа бараа. Интернат-һургуулида орохоһоо урид үеэлэ эгэшэдээ үндыгөө.

Сэрэгэй армида алба хэһэнэй һүүлээр 1953 ондо МГУ-гай журналистикын таһагта һурахаяа ороо һэн. Ехэ һургуулияа дүүргээд, Фрунзе (ород) (бур. хотодо Үндэһэтэнэй зурагай галерейдэ (ород) (бур. эрдэмтэ хүдэлмэрилэгшөөр хүдэлөө. Удаань Казах гүрэнэй уран зурагай Т.Г. Шевченкын нэрэмжэтэ галерейдэ (ород) (бур. ахалагша эрдэмтэ хүдэлмэрилэгшөөр. 1959 онһоо 1961 он болотор Казахстанай уран зураашадай Холбооной харюусалгата секретарь. 1960 ондо СССР-эй уран зураашадай Холбоондо абтаа һэн. 1963 онһоо 1967 он болотор Буряадай АССР-эй уран зураашадай Холбооной түрүүлэгшэ байгаа.

Сэрэнжаб Балдано буряад уран зурагай урлиг шудалжа, тэрэниие хүгжөөхын тула ехэ оролдолго гаргадаг байгаа: буряадай хуушанай арадай урашуулай, мүнөө үеын залуу уран зураашадай зохёохы ажал идхажа, нютагай болон түбэй сонин, сэтхүүлнүүдтэ искусствовединиин толилолгонуудые бэшэдэг; радио болон телевиденидэ лекци уншадаг байгаа. Хамалганда ороһон буряад соёлой түлөөлэгшэдые — уран зурааша Галсан Эрдэнийн, эрдэмтэ гэгээрүүлэгшэ Базар Барадина, шажанай ажал ябуулагша Агван Доржиев гэгшэдые сагааруулха үйлэ ябасые үүсхэгшэ байһан юм. Ивалгын арадай дархашуулай тосхон, мастерскойнуудтай, Улаан-Үдэдэ үзэсхэлэнгэй болон музейн үзэсхэлэнтэй уран зураашадай байшан барилгын эхи табиһан юм. 1960-аад онуудай хоёрдохи хахадта Балдано модоор уран барималшан гэжэ тодорхойлогдожо, тэрээн соогоо өөрынгөө үүргэ олоно. Улас дотороо экспедицинүүдэй үедэ буряад арадай уран нугарал үзэхэ, суглуулха хэрэг шиидхэхы нүлөө үзүүлээ^[1].

1968 ондо уран зурааша гэр бүлөөрөө Алма-Ата нүүжэ, уран барималда бэеэ сүм зорюулна. 1969 оной һүүл багта Казах ССР-эй архитекторнүүдэй Холбоондо тэрэнэй түрүүшын хубиин үзэсхэлэн үнгэрөө. 1976 ондо Казах гүрэнэй уран зурагай Т. Г. Шевченкын нэрэмжэтэ галерейдэ үзэсхэлэн эмхидхэгдээ. 1977 оной май һарада Москвада Гоголиин бульварта СССР-эй уран зураашадай Холбоондо хубиин үзэсхэлэн болоо^[2]. 2003 оной апрель һарада «Алма-Ата art» гэһэн Арт-түбэй Сэрэнжаб Балданогой барималнуудай хубиин үзэсхэлэн эмхидхэгдээ.

1995 онһоо Москвада ажаһуугаа, ажаллаа. Москвагай уран зураашадай холбооной гэшүүн. Москвагай үедэ тэрэ «Дайнда хохидогшо» (2008) гэһэн баримал бүтээгээд, 2010 ондо «Сэрэнжаб Балдано. Уран баримал» гэһэн альбом гараа^[3]^[4].

Гэр бүлэ

Эхэ — Удомбра Очирова.
Һамган — Конкордия.
Үхибүүд — Ира, Инга, Индира.

Гол хүдэлмэринүүд

Кресло «Бухахан» (1965)
Кресло «Энеэбхилгэ» (1965)
«Оптимистын толгой» (1965)
«Эдир наһан» (1966)
«Гэсэр» (1966)
«Агнуушан» (1967)
Ханын уран баримал «Эхын портрет» (1967)
«Автопортрет» (1967)
«Уг үенүүд» (1968)
«Мэдэрэл» (1968)
«Лама» (1969)
«нангин бүлэ» (1969)
«Она ба он» (1969)
«Автопортрет» (1969)
«Гурбар баатарнууд» (1970)
«Адам ба Ева» (1970)
«Философ» (1970)
«Вазы с кораллами» (1971)
«Сагаан Yбгэн — Белый старец» (1973)
«Шархатаһан» (1973)
«Һамганай портрет» (1974)
«Сог зали түгэлдэр» (1974)
Напольная скульптура «Арсалан» (1974)
«Ангуушан- эсэгэ» (1975)
«Эгэшын портрет» (1975)
«Нюсэгэн» (1975)
«Гуниг» (1975)
«Уг гарбални» (1975)
«Газар түби» (1976)
«Мангадхай» (1976)
«Ирагуу найрагша Дондог Улзытуевай дүрэ» (1977)
«Агын басаган» (1978)
«Даяанша» (1980—1982)
«Дабаадай ахаймни портрет» (1982)
«Индира» (1983)
«Буха-нойон. (Бүхы буряадуудай уг гарбал)» (1984)
«Би ба минии хүүгэд» (1985)
«Һармагшан» (1985)
«Стелы» (1985 по 1996)
«Хитад минии нүхэр» (1987)
« Базар Барадийнай портрет» (1988)
Подсвечник «Харанагүйб, дууланагүй, тиимэһээ абяагүй байнаб» (1989)
«Автопортрет-нюсэгэн» (1989)
«Буруушаалта» (1989)
«Блаженный» (1992)
«Давид Кугультиновай портрет» (1992)
Хэсэг «Би ба минии багууд» (1992—1998)
«Бөө» (1993)
«Сууряан» (1995)
«Пластическа дүрэнүүд» (2002)
«Элинсэгни» (2002)
«Хохимой» (2003)
«Цивилизаци — XXI, XXII, XXIII… зуун жэлнүүдэй хүн» (2003)
«Дайнай хохидогшо» (2008)^[3]

Хүдэлмэринүүд суглуулбарида

Сэрэнжаб Балданогой зохёолнууд Москвада Зүүн Зүгэй Гүрэнэй музейн (ород) (бур. суглуулбарида байдаг. Символико — далда удхатай түсэбэй пластика-музейдэ хадагалагдадаг ажалнуудай тоодо «Би ба минии багууд» гэһэн барималай хэдэн дүрэнүүд, тэрэ үеын хүнүүдэй дүрэ зурагууд, мүн эд бараанай ба досоохи эд бараан.

Дурасхаал

2019 оной декабриин 11-һээ 2020 оной январиин 26 болотор Зүүн Зүгэй гүрэнэй музейдэ «Заншалнуудай үргэлжэлэл» гэһэн үзэсхэлэн үнгэрөө һэн. Тэрээн дээрэ Сэрэнжаб, Индира Балданогой ажалнууд, мүн XIX — xx зуун жэлэй эхинэй Буряад арадай урлалай зүйлнүүд дэлгэгдээ^[5].

2023 оной сентябриин 1 — һээ октябриин 29 болотор Гүрэнэй Дарвинай музейдэ (ород) (бур. Буряадай 100 жэлэй ойдо дашарамдуулагдаһан «Ага — Алма-Ата — Москва» гэһэн үзэсхэлэн дэлгэгдээ. Уран дарханай барималнууд, Индира Балданогой уран зураг болон Балто Лыксоковой графика энэ үзэсхэлэндэ ороо^[3]^[6].

Галерей

Балдано Сэрэнжаб. Дайнһаа хохидогшо. 2008 он. Үнгэлһэн модон.
Балдано Сэрэнжаб. Итоги цивилизациин дүн. 2003 он.Үнгэлһэн модон.
Балдано Сэрэнжаб. Автопортрет. 2000 он. Үнгэлһэн модон.

Ажаглалтанууд

↑ Скульптор Сэрэнжаб Балдано (неопр.). Perspectum. Дата обращения: 19 май 2026.
↑ Балдано И. Зов предков // Декоративное искусство. Диалог истории и культуры. — 1995. № 1-2. С. 103
↑ ¹ ² ³ Сэрэнжаб Балдано. Ага — Алма-Ата — Москва (неопр.). Государственный Дарвиновский музей. Дата обращения: 19 май 2026.
↑ Публикации (неопр.). baldanoserenjab.com. Дата обращения: 19 май 2026.
↑ Выставка «Продолжение традиций» (неопр.). Государственный музей Востока. Дата обращения: 19 май 2026.
↑ Торжественно открылась выставка «Ага—Алма-Ата—Москва» бурятского скульптора Сэрэнжаба Балдано (неопр.). Государственный Дарвиновский музей. Дата обращения: 19 май 2026.

Ссылкэнүүд

Официальный сайт (неопр.).

[PerspectumPlastic-1] Скульптор Сэрэнжаб Балдано (неопр.). Perspectum. Дата обращения: 19 май 2026.

[2] Балдано И. Зов предков // Декоративное искусство. Диалог истории и культуры. — 1995. № 1-2. С. 103

[DarwinMuseum2008-3] ¹ ² ³ Сэрэнжаб Балдано. Ага — Алма-Ата — Москва (неопр.). Государственный Дарвиновский музей. Дата обращения: 19 май 2026.

[BaldanoPubl2010-4] Публикации (неопр.). baldanoserenjab.com. Дата обращения: 19 май 2026.

[GMVTraditions2019-5] Выставка «Продолжение традиций» (неопр.). Государственный музей Востока. Дата обращения: 19 май 2026.

[DarwinMuseum100Buryatia-6] Торжественно открылась выставка «Ага—Алма-Ата—Москва» бурятского скульптора Сэрэнжаба Балдано (неопр.). Государственный Дарвиновский музей. Дата обращения: 19 май 2026.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]