Пубаев Регби Ешиевич

Сүлөөтэ Нэбтэрхы Толи — Википеэдиһээ
Регби Ешиевич Пубаев
Регби Ешиевич Пубаев.jpg
Түрэһэн үдэр 1928 оной декабриин 21(1928-12-21)[1]
Түрэһэн газар Алха һуурин (Оловяннын аймагай, Үбэр Байгалай хизаарай)
Наһа бараһан үдэр 1991 оной октябриин 18(1991-10-18)[1] (62 наһатай)
Наһа бараһан газар
Гүрэн

  СССР

Эрдэм шэнжэлэлгын һалбари Зүүн зүгые шэнжэлэлгэ: Түбэдые шэнжэлэлгэ, буддын шажанай болон монголые шудлалга
Ажалладаг газар СССР-эй Эрдэмэй Академиин Сибириин таһагай монгол шудлалай, буддын шажан болон түбэд шэнжэлэлгын хүреэлэн
Болбосорол
  • Санкт-Петербургский государственный университет[d]
Эрдэмэй зэргэ түүхын эрдэмүүдэй доктор (ород) (бур.
Суута нэрэтэй Түбэд бэшэгэй оршуулагша

Регби Ешиевич Пубаев (1928 оной декабриин 21(1928-12-21), Турга[d], Оловяннын аймаг[d] түрэһэн — 1991 оной октябриин 18(1991-10-18) (62 наһатай), Улаан-Үдэ наһа бараһан) — зүблэлтын буряад эрдэмтэн, түүхын эрдэмэй доктор, түбэд шэнжэлэгшэ, монгол шудалагша, багша, ниитын ажал ябуулагша. Буряадай АССР-эй эрдэмэй габьяата ажал ябуулагша[2].

Намтар

Тэрэ 1928 оной декабриин 21-дэ Адуун — Шулуун хушуунай Турга сомоной Алха нютагта (мүнөөнэй — Үбэр Байгалай хизаарай Оловяннын аймаг) Пубажаб Ешиев Цыбегмит Санжаева хоёрой(мүнөөнэй — Үбэр Байгалай хизаарай Оловяннын аймаг) малшадай бүлэдэ түрэһэн[2].

Болбосорол

Һургуулияа дүүргээд, Агын багшанарай училищида орожо, 1947 ондо эрхимээр дүүргээ. Тэрэл жэлдээ Эрхүүгэй гүрэнэй университедтэ һуралсалаа үргэлжэлүүлээ. 1948 ондо Хоёрдохи курсһаа Ленинградай гүрэнэй университедэй (ЛГУ) зүүн зүгэй факультедтэ оруулагдажа, Алас Дурна зүгэй оронуудай түүхын кафедрын монголой таһагта мэргэжэһэн юм.

1952 ондо ЛГУ «Хилын саанахи Зүүн Зүгэй түүхэ» гэһэн мэргэжэлээр дүүргээд, Алас Дурна зүгэй оронуудай түүхын кафедрын дэргэдэ аспирантурада зууршалагдаа һэн. Аспирантурада һуража байхадаа, А. Н. Островскиин нэрэмжэтэ театральна дээдэ һургуулида буряад хэлэ ба ород хэлэ монгол оюутадта заадаг байгаа.

1955 ондо профессор Николай Кюнерэй ударидалга доро "Англиие Түбэдтэ Үргэдхэлгэ ба түбэд арадай англиин булимтарагшадта эсэргүү тэмсэл"гэһэн сэдэбээр кандидадай диссертаци хамгаалаа һэн.

1982 ондо СССР-эй Эрдэмэй Академиин зүүн зүг шэнжэлдэг Институдай Ленинградай таһагта докторой диссертаци хамгаалжа, Орон дотор Түбэдэй түүхын эрдэмэй түрүүшын доктор болоо һэн[3].

Эрдэмэй ба багшын ажал ябуулга

Улаан-Үдэеэ бусаһанайнгаа удаа Доржо Банзаровай нэрэмжэтэ Буряадай гүрэнэй багшанарай дээдэ һургуулида болон уласай партийна һургуулида эртэ урдын дэлхэйн түүхын багшаар хүдэлөө.

1958 онһоо СССР — эй Эрдэмэй академиин Буряадай нэгэдэмэл эрдэм шэнжэлгын институдай Гадаадын Зүүн зүгэй таһагай хүдэлмэрилэгшэ (хожомынь ниитын эрдэмэй Институт, мүнөөнэй — РАН-ай СО — гой монгол шудлалай, буддын шажан болон түбэд шэнжэлэлгын Институт). Дээдэ һургуулида зүүн зүгэй арадуудай соёлой түүхын сектор, түбэдые шэнжэлэлгын сектор, буддын шажанай сектор болон зүүн зүгэй бэшэгэй хүшөөнүүдэй таһаг хүтэлбэрилөө.

1957—1958 онуудта Буряадай АССР-эй Гүрэнэй түбэй архивта хуушан монгол бэшэгтэ буряад дансануудые бэшэжэ, 6 жаса (талын дүүмэнүүдээр) үгэжэ, гурбан ном соо опись зохёоһон байна.

1961—1966 онуудта Түнхэнэй, Баргажанай, Хориин, Яруунын, Зэдын аймагуудта болон Агын автономито тойрогто буряадуудай буддын шажанай болон заншалта шүтэлгын байдал шэнжэлһэн түүхын-этнографическа экспедици хүтэлбэрилөө.

1966—1970 онуудта Монголой Арадай Уласай соёлой түүхэ шэнжэлэлгын ажал толгойлоо, тэрэнэй дүн гэхэдэ, «Очерки истории культуры МНР» (1971) гэһэн хамтын монографи болоо. "Буддын Шажан болон Түб Азиин арадуудай дундада зуунай соёл"гэһэн совет-монголой эрдэмэй түсэл хүтэлбэрилөө.

Эрдэм шэнжэлэлгын гол шэглэлнүүд: түбэдологи (Түбэдэй түүхэ, Түбэдэй Буддын шажанай Ганжуур болон Данжуур жаяг заршам, түбэдэй буддын шажанай шажанай гүн ухаанай һургуулинууд), монгол шудалал, буряадай эшэ үндэһэ шэнжэлэлгэ, буддын шажанай түүхэ. Классическа түбэд, яряанай ба бэшэмэл монгол, англи ба француз хэлэ мэдэдэг байгаа[3].

Хүдэлмэринүүд

Монографинууд ба шэнжэлэлгэнүүд:

  • «Пагсам-Чжонсан» — XVIII зуун жэлэй түбэдэй түүхэ бэшэгэй хүшөө (1981) — монографическа шэнжэлэлгэ.
  • «Пагсам-Чжонсан»: Түбэдэй хаашуулай уг гарбал ба он тоололой таблицанууд (1991) — түбэдһөө оршуулга, оролто үгэ ба тайлбаринууд.
  • Буддын шажанай уг гарбал ба мүн шанар-ламаизм (1960, Б. В. Семичовтэй хамта).
  • Ганжур Данжур хоёрые шудалалгада нэбтэрүүлгэ (1989, редакци доро; «Дундада зуун жэлнүүдэй эрдэмэй талаар Данчжурай Зохёолнуудай» бүлэгэй автор)..

Статьянууд:

  • «Хуушан монгол бэшэг дээрэ буряадай түүхээр архивай дансанууд» (1960).
  • «1911-1913 онуудай хитадай хубисхалай үедэ түбэд арадай сүлөөрэлгын тэмсэлэй түүхэһээ» (1958).
  • «Проф. Г. Ц. Цыбиковэй суглуулбариһаа шэнэ түбэд данса» (1960).
  • «1842 оной түбэд-сикх хэлсээн» (1970).
  • «Материалы по истории монголов в труде» Пагсам-чжонсан" Еши-Бальчжора" (1974).
  • «XVIII зуун жэлэй монголой эрдэмэй нэрэ томьёо» (1986).

Оршуулалганууд:

  • Зурхай (1991) Л.Тэрбиша — монголһоо оршуулга.
  • Буряад-монголшуудай Тобшо түүхэ Абида Бодонгууд-классическа бэшэмэл монголһоо оршуулга.

Р. Е. Пубаевай редакци доро П. И. Хадаловай, Б. Д. Дандароной, Б.-Д. Б. Бадараевай, Б. Д. Цибиковэй, Ц.-А. Н. Дугарнимаевай, Э. Г. Базароной, Д. Б. Дашиевай зохёолнууд, мүн «Түб Азиин оронуудта дундада зуун жэлнүүдэй эрдэмэй хүшөөнүүдэй Источниковедени ба текстологи» (1989) болон бусад суглуулбаринууд гараа.

Монгол шудалалга эдэбхитэйгээр эрхилдэг һэн. Монголой соёлой түүхэ шэнжэлхэ ажалые ударидажа, «Түб Азиин Арадуудай Буддын шажан ба дундада зуунай соёл» гэһэн удаан хугасаанай зүблэлтэ-монголой эрдэм ухаанай түлэбые ударидажа байгаа[2][3].

Ниитын ажаябуулга

1991 ондо буддын шажаниие Ород гүрэндэ албан ёһоор мэдэрһээр, энэ үйлэ ушараар эрдэмэй хуралдаа үнгэргэһөөр 250 жэлэй ойн баярые үүсхэгшэдэй нэгэн байгаа. СССР-эй Буддын шажанай эблэлэй Буряадай таһагые толгойлоо, совет-энэдхэг хани Барисаанай Бүлгэмэй Буряадай таһагай юрэнхылэгшэ байгаа. Дээдэ һургуулиин профкомой түрүүлэгшын болон партбюрогой секретариин уялгануудые удаан саг соо дүүргэдэг байгаа[3].

Уласхоорондын ажаябуулга

Зүблэлтэ эрдэмые уласхоорондын хуралдаануудта түлөөлөө: I—V монгол шэнжэлэгшэдэй бүхэдэлхэйн конгрессүүд, Улаан-Баатарта болон Улаан-Үдэдэ болоһон азиин буддын А.Чом де Керешын дурасхаалай Уласхоорондын симпозиумдо (1984, Венгри), түбэдые шэнжэлэлгын Уласхоорондын эблэлэй семинарта (1989, Нарита, Япон), түбэдэй үльгэрөөр уласхоорондын конференцидэ «Гэсэр» (1990, Чэнду, Хитад). Монголой болон Балбын ороной номой сангуудта, архивуудта хүдэлөө.

Москва хотын Ленинград хотын суг хүдэлдэг эрдэмтэдтэй, нүхэдтэеэ үргэн ехэ бэшэг бэшэлсэһэн байна[4], Монгол, Энэдхэг, Европын гүрэнүүд, США[3].

Наһа баралга

1991 оной октябриин 19-дэ наһа бараа.

Уг гарбал ба гэр бүлэ

Пубаевтанай бүлэ XIX зуун жэлдэ Агын тала руу нүүжэ ошоһон эхирэд угай һэнгэлдэр отогой Баргажанһаа гарбалтай зоной үри һадаһадта хабаатай байгаа. 1933—1934 онуудта Буряадай хүнзон Ононой эрьеһээ Хара-Шэбэр нютагта нүүжэ, 1935 ондо Кировэй нэрэмжэтэ колхоз бии болоһон юм. Абань, Пубажаб Ешиев, колхоздоо ветеринарна фельдшерээр хүдэлөө. Эхэнь гэрэй эзэн эхэнэр байгаа. Гэр бүлэдэнь 14 үхибүүд түрөө, тэдэнэй зургааниинь амиды үлөө.

Наһанайнь нүхэр— Хандажаб Батуевна. Бүлэдөө табан хүүгэдые мүндэлһэн[3].

Шагналнууд ба зэргэнүүд

  • Буряадай АССР-эй эрдэмэй габьяата ажал ябуулагша;
  • СССР-эй эрдэмэй Академиин Сибириин таһагай ветеран;
  • Ажалай ветеран;
  • Совет болон партийна зургаануудай, СССР-эй Эрдэмэй Академиин Президиумэй болон СССР-эй Эрдэмэй Академиин Буряадай филиалай хүндэлэлэй грамотанууд[3].

Ажаглалтанууд

  1. ↑ 1 2 Pubajev, Rigbi Ješijevič // Чешская национальная авторитетная база данных
  2. ↑ 1 2 3 Посвятил себя науке. Дата обращения: 9 май 2026. Архивировано 17 сентябрь 2021 года.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 90-лет Р. Е. Пубаеву (ород хэлэн). academia.edu. Дата обращения: 10 май 2026.
  4. ↑ История тибетологии в письмах: переписка Р. Е. Пубаева и Б. И. Кузнецова. Дата обращения: 9 май 2026. Архивировано 17 сентябрь 2021 года.

Ном зохёол

  • Гарри И. Р. Регби Ешиевич Пубаев (1928—1991) / И. Р. Гарри // От Дуньхуана до Бурятии: по следам тибетских текстов. Российские тибетологи к 80-летию со дня рождения Р. Е. Пубаева / отв. ред. Н. В. Цыремпилов. — Улан-Удэ: Изд-во БНЦ СО РАН, 2009. — С. 3-19.
"https://bxr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Пубаев_Регби_Ешиевич&oldid=368983" хуудаһанһаа абтаһан