Цыдыпов Балдан Баирович

Сүлөөтэ Нэбтэрхы Толи — Википеэдиһээ
Цыдыпов Балдан Баирович
Цэдэбэй Баярай Балдан
Цэдэбэй Баярай Балданбаатар
Цыдыпов Балдан.png
Түрэһэн һара/үдэр 1998 оной майн 14(1998-05-14) (28 наһатай)
Түрэһэн газар
Хамаадал

  Орос гүрэн

Сэрэгэй түрэл янзань Оросой Холбоото Уласай танкын сэрэгүүд Оросой Холбоото Уласай танкын сэрэгүүд
Нэрэ зэргэ
Торгон сэрэгэй ахалагша лейтенант[1].
Захираа торгон сэрэгэй танкын Тацинай тусгаар амяараа 5-дахи бригада
Шангууд ба шагналнууд

Цыдыпов Балдан Баирович (1998 оной майн 14(1998-05-14) (28 наһатай), Урда-Ага[d], Агын Буряадай автономито тойрог[d] түрэһэн) — Оросой Холбоото Уласай зэбсэгтэ хүсэнүүдэй офицер, Гвардиин капитан, Зүүн сэрэгэй тойрогой Ниитэ сэрэгэй 36-дахи армиин торгон сэрэгэй танкын Тацинай тусгаар амяараа 5-дахи бригадын мотобуудалгын хэсэгэй захирагша, Украинада сэрэгэй тусхай ябуулгада хабаадагша, Оросой Холбоото Уласай Баатар (2022)[2].

Хүндөөр шархатаһанай удаа госпитальдо удаан аргалуулаа. Оросой Холбоото Уласай Засагай газарай дэргэдэхи Мүнгэн Һангай ехэ һургуулиин магистратурада шалгалтагүйгөөр оруулагдаа. 2024 онһоо Россиин «Знание» бүлгэмдэ патриотическа хүдэлмэриин талаар департаментын захиралай тушаал эзэлнэ[3].

Намтар

Эхин жэлнүүд

Тэрэ 1998 оной майн 14-дэ Агын Буряадай автономито тойрогой Агын аймагай Урда-Ага һууринда түрөө (мүнөө тойрог Үбэр Байгалай хизаарай бүридэлдэ ороно)[4]. Тэрэнэй түрэлхид инженерээр ба эмшэнээр хүдэлдэг байгаа. Эхин шатын һуралсал, нэгэдэхи классһаа дүрбэдэхи класс хүрэтэр, Агын юрэнхы болбосоролой 2-дохи дунда һургуулида һураа. Һуралсалаа үргэлжэлүүлхын тула Агын гимнази-интернадта орожо, табадахи классһаа самбо, армиин гар тулалдаан, универсальна карате зэргэ элдэб янзын тулалдаануудта томоотойгоор шунажа эхилээ[2].

Энэ һалбарида можын болон бүхэроссиин мүрысөөнүүдтэ нэгэнтэ бэшэ шангай һуури эзэлһэн ехэ амжалтануудые туйлаа. Армиин гар тулалдаанай эгээл шанга һургуулинуудай нэгэндэ һорилго хэхэ аргатай болохын тула эсэгэдээ ошожо, Эрхүү хотодо арбадахи класс дүүргээд, Түгэсхэлэй арбан нэгэдэхи класс Цыдыпов бага тоонто нютагтаа бусажа, Урда-Агын Г. Ж. Цыбиковэй нэрэмжэтэ Юрэнхы болбосоролой дунда Һургуулида түгэсхөө[3].

Сэрэгэй албан

Оросой Холбоото Уласай Зэбсэгтэ хүсэнүүдтэ албаяа Цыдыпов 2016 ондо Новосибирскын сэрэгэй дээдэ командна училищида орожо эхилээ, тэрэнь тэрэ үедэ «Оросой Холбоото уласай Зэбсэгтэ хүсэнүүдэй Ниитэ Сэрэгэй академи» гэһэн Хуурай газарай сэрэгэй һуралсалай-эрдэмэй Түбэй филиал байгаа. Училищияа амжалтатайгаар дүүргээд, 2021 ондо Примориин хизаарта Уссурийск хотодо алба гараха гэжэ хубаарилагдабашье, удангүй Буряад Улас, Улаан-Үдэ хото болгогдоо һэн. Эндэ тэрэ алдар суута нэгэдэлэй — Зүүн сэрэгэй тойрогой 36-дахи ниитэ сэрэгэй армиин бүридэлдэ ородог Суворовой бригадын 5-дахи амяараа торгон сэрэгэй танкова Тацинска Улаан Тугта орденой мотострелково взводой захирагшын тушаал эзэлээ[3].

Тусгаар сэрэгэй үйлэнүүдтэ хабаадалга

Украинада сэрэгэй тусхай ябуулгын эхилһэн түрүүшын үдэрһөө, 2022 оной февралиин 24-дэ, гвардиин лейтенант Цыдыпов Донецкын ба Луганскын Арадай Уласуудые хамгаалха талаар ябуулгын хэмжээндэ Украинын дэбисхэр дээрэ хүдэлжэ, өөрынгөө хэсэгэй бүридэлдэ байлдаануудта хабаадаһан байна. Онсо эрэлхэг зориг харуулһан шүүмжэлхы ушар 2022 оной мартын 30-да болоһон юм. Киевэй можодо ойн харгыгаар шэнэ һуури эзэлхын тула жагсаалаар марш хэһэн тэрэнэй батальон Украинын Зэбсэгтэ хүсэнүүдэй таһагуудай наринаар бэлдэгдэһэн мэхэтэй урьхада ороо. Колонна гэнтэ олоор артиллериин буудалгада ороо, тэрэнэй дүнгөөр Оросой зургаан танк ба ябаган сэрэгэй гурбан дайшалхы машинанууд (БМП) тэрэ дороо хүдэлхэеэ болёо. Артпод бэлэдхэлэй һүүлээр дайсан колонноор гранатомедуудһаа ба томо калибрын пулемёдуудһаа хэрээһэлһэн гал нээбэ. Цыдыповэй ударидажа ябаһан БМП — дэ сэхэ тудажа, офицерынь өөрөө бүтүүгээр шархатаад, экипажай дүрбэн сэрэгшэд байрадаа наһа бараа һэн. Цыдыпов мэдээ ороходоо, эсэргүүсэл эмхидхэхын тула эдэбхитэй үйлэ хэһэн байна. Тэрэ сохигдоһон машинаяа эрьюулжэ шадаад, амиды үлэһэн бусад техникэнүүдэй манёвр хэхэ, сухариха замыень сэбэрлэжэ шадаад, ашагтай һуури эзэлхэдээ, БМП-гэй буу, пулемёдһоо харюу шагааһан гал нээжэ, дайсанай хэдэн хуягта техникэ, пулемётно тоосоонуудые үгы хэбэ.

Һомо дүүрэн гаргаһанай удаа БМП-гэй люк шаантагдаһан байхадаа, автомат ээлжээгээр сохижо шадаа. Шатажа байһан машинаһаа нүүлгэгдэхэдээ, өөрынгөө шархатаашье һаа, шархатаһан хоёр сэрэгшэдые гал дороһоо гаргажа, өөртөө болон тэдээндэ түрүүшын эмнэлгын туһаламжа үзүүлээ, тиигэбэшье сэрэгшэдэй нэгэн удангүй ээлжээтэ түгдэрхэй шархаталгаһаа наһа бараа. Амиды үлэһэн сэрэгшэдые, тэрэ тоодо ухаа оруулжа шадаһан сэрэгшэдые нэгэдүүлжэ, гвардиин лейтенант Цыдыпов дүхэриг хамгаалалта эмхидхээ. Хоёр сагай туршада тэрэнэй бүлэг тон тэгшэ бэшэ тулалдаан хэжэ, дайсанай гол хүсэнүүдые өөр дээрээ һамааруулжа, амиды хүсэндэ, техникэдэ горитой хохидол үзүүлһээр байгаа. Энэ буудалдаанай үедэ үшөө нэгэ сугтаа алба хаагша, Цыдыповай нютагай хүбүүн наһа бараа һэн. Контузи болон үргэлжэлжэ байһан шуһанай гарзатайшье һаа, офицер сохигдоһон танкнуудай хоорондо өөрөө нүүжэ, галые зохилдуулжа, бүлэгые эсэслэн усадхахын тула дайсанда дүтэлүүлхэгүй байгаа. Иимэ хэрзэгы, шадамар эсэргүүсэлһээ боложо, дайсадта ерэһэн бахардалые Һамбаашалан, Цыдыпов ондоо таһагуудһаа ерэһэн залуу сэрэгшэдтэ холодолго эхилхэ гэһэн захиралта үгэбэ, тэрэ үедэ өөрөө болон хэдэн эгээл дүршэлтэй сэрэгшэд тэдэнэй ошолгые галаар халхалхаяа үлэбэ. Эдэ шударгы үйлэ хэрэгүүдээр тэрэ 150 сэрэгшэдтэ хүреэлэлгэһээ аюулгүй гаралга хангажа шадаа[3].

Байлдаанай болоһон газарта хамһууриин хүнэй ерэхэдэ, Цыдыпов өөрөө олон тоото шархатай, контузиин байдалда олдоһон байгаа. Тэрэ вертолёдоор Белоруссида Гомель можын дэбисхэр дээрэ полевой госпиталь руу яаралтай нүүлгэгдээ, удаань санкт-Петербургда Кировэй нэрэмжэтэ Сэрэгэй-эмнэлгын академидэ тон орёо үйлэнүүдые үнгэргэхын тула эльгээгдээ. Аргалгын үедэ адагынь арбан хирургиин арга хэмжээ, тэрэ тоодо баруун хүлөө отололго тэсэжэ гараа. Удаань Санкт-Петербургда болон Москвада аргалуулхадаа, 14 дахин мэсэ заһалда ороо.

Эрэлхэг зориг, баатаршалга гаргаһанайнгаа түлөө 2022 оной Оросой Холбоото Уласай Баталан хамгаалгын яаманай дэмжэһэн нютагтань олониитын үргэн хүдэлөөн офицертэ гүрэнэй дээдын шагнал олгуулха тухай зууршалаа һэн.

Оросой Холбоото Уласай Юрэнхылэгшэ В. В. Путинай 2022 оной июниин 11-эй зарлигаар(хаамал) гвардиин лейтенант Цыдыпов Балдан Баировичта Оросой Холбоото Уласай Геройн нэрэ зэргэ олгогдоо һэн[5][6][7]. Шагнал барюулгын баяр ёһолол 2022 оной июниин 29-дэ П. В. Мандрыкын нэрэмжэтэ Сэрэгэй клиническэ Түбэй госпитальдо боложо, алтан мүшыень Сэрэгэй хамгаалгын сайд С. К. Шойгу өөрөө барюулаа[3].

Саашанхи ажаябуулга

Элүүржүүлгын курс дүүргээд, госпитальһоо гаража ошоһоной удаа Цыдыпов эрхэтэдэй мэргэжэл абаха гэжэ шиидээ. 2022 оной декабрь һарада Москвада Оросой Холбоото Уласай Засагай газарай дэргэдэхи Мүнгэн Һангай ехэ һургуулиин магистратурада хуули эрхын факультедтэ шалгалтагүйгөөр оруулагдаа һэн. Һуралсалайнгаа хажуугаар ниитын болон патриотическа ажал ябуулна. 2024 ондо Орос гүрэнэй «Знание» бүлгэмдэ патриотическа хүдэлмэриин талаар департаментын захиралай тушаалда томилогдоо һэн. 2022 оной июнь һарада тэрээндэ гвардиин сэрэгэй нэрэ зэргэ ахалагша лейтенант, 2024 ондо гвардиин капитан олгогдоо һэн[3].

Шагналнууд ба зэргэнүүд

  • Оросой Холбоото Уласай Баатар (2022 оной июниин 11)>[8][9]
  • Эрлхэг зоригой орден (2022 оной апрелиин 18)[10].
  • Үбэр Байгалай хизаарай Агын аймагай хүндэтэ эрхэтэн(12.2022)
  • «За волю к Победе» гэһэн шэглэлдэ «Алтан бүһэ» гэһэн үндэһэтэнэй шан (2024 оной октябрь)[11].

Ажаглалтанууд

  1. ↑ В Забайкалье вернулся Герой России Балдан Цыдыпов (ород хэлэн). Дата обращения: 24 февраль 2026.
  2. ↑ 1 2 Осипов рассказал о подвиге забайкальца, который во время спецоперации спас 150 сослуживцев - ChitaMedia (ород хэлэн). chitamedia.su. Дата обращения: 23 февраль 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 Цыдыпов, Балдан Баирович. сайт Герои страны. Дата обращения: 24 февраль 2026.
  4. ↑ Хайремдинов Л. Отвлекая огонь на себя, спасал сослуживцев. Старшего лейтенанта Балдана Цыдыпова, удостоенного высшей награды страны — звания Героя Российской Федерации, встретили на родине, в Забайкальском крае. // Красная звезда. — 2022. — С. 1—2.
  5. ↑ "Забайкалец Балдан Цыдыпов получил звание героя РФ за спасение 150 человек" 
  6. ↑ Выпускник Новосибирского военного училища удостоен звания Героя России за подвиг в спецоперации на Украине – Коммерсантъ Новосибирск. kommersant.ru. Дата обращения: 24 февраль 2026.
  7. ↑ "Выпускник Новосибирского военного училища получил звание Героя России" 
  8. ↑ Выпускник Новосибирского военного училища удостоен звания Героя России за подвиг в спецоперации на Украине – Коммерсантъ Новосибирск. kommersant.ru. Дата обращения: 24 февраль 2026.
  9. ↑ "Выпускник Новосибирского военного училища получил звание Героя России" 
  10. ↑ Забайкальца Цыдыпова, спасшего более 150 сослуживцев, наградили орденом Мужества. Дата обращения: 24 февраль 2026.
  11. ↑ В Москве вручили национальную премию «Золотой пояс» (ород хэлэн). ntv.ru (9 октябрь 2024). Дата обращения: 24 февраль 2026.

Ссылкэнүүд

"https://bxr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Цыдыпов_Балдан_Баирович&oldid=346774" хуудаһанһаа абтаһан