Мэдээлэлэй эдэй засаг (Үндэһэтэнэй түлэб)
| «Мэдээлэлэй эдэй засаг» гэһэн Үндэһэтэнэй түсэл | |
|---|---|
 Мэдээлэлэй эдэй засаг үндэһэтэнэй түсэл зүбшэлсэлгөөр Засагай газарай сесси (2023) | |
| Эхинэй һара үдэр | 2024 он |
| Эсэсэй һара үдэр | 2030 он |
| Шалтагаан | Орос гүрэнэй Юрэнхылэгшэ Владимир Путинай даалгабари |
| Гаргашанууд | 700 млрд түхэриг |
| Сайт | үндэһэтэнэйтүсэлнүүд.рф |
«Мэдээлэлэй эдэй засаг» (ород хэлэн Эконо́мика да́нных) — Оросой Холбоото Уласай Юрэнхылэгшэ Владимир Путинай зарлигаар эхилэгдэһэн үндэһэтэнэй түсэл[1]. Түрүүшынхиеэ 2023 ондо «Тоосоонууд ба Харилсаа холбоон. Квантово юртэмсэ» гэһэг Форум дээрэ танилсуулагдаа[2]. Тоогой хүгжэлтын яаман, Эдэй засагай хүгжэлэй яаман, Мүнгэн һангай яаман болон «Тоогой эдэй засаг» АНО -гой ударидалга доро ябуулагдана[3].
Түсэбүүдэй ёһоор, үндэһэтэнэй түсэл зохеомол оюун ухаан болон квантовэ компьютерэй арга зүйн һалбарида гүрэнэй бүрин эрхые хангаха ёһотой[4]. Гадна тоогой арга зүйнүүдые нэбтэрүүлгэтэй холбоотой ниигэмэй-эдэй засагай асуудалнуудые шиидхэхэ зорилготой[5]. 2030 он болотор үндэһэтэнэй түсэл бэелүүлгэдэ 700 миллиард түхэриг һомологдоо[6].
Томо квантын харайлта
2023 ондо «Тоосоонууд ба Харилсаа холбоон. Квантово юртэмсэ» гэһэг Форумай ажалай үедэ Владимир Путин «Мэдээлэлэй эдэй засаг» гэһэн үндэһэтэнэй түсэл соносхожо, ехэ зорилго табиба, тэрэ зорилгонь хэмжээгээрээ XX зуунай гушаад-дүшөөд онуудта СССР-эй хэһэн «үйлэдбэриин ехэ харайлта» гэжэ нэрлэгдэһэнтэй адли: уласай технологиин, эдэй засагай, болбосоролой болон захиргаанай байгуулгада нээлтэ хэхэ аргатай[7].
Уласай хүтэлбэрилэгшын тайлбарилһаар, үндэһэтэнэй түсэлэй холын хараа бодол өөрөө тоогой болгохо тухай бэшэ, харин «нилээд ондоохон эдэй засаг» байгуулхада, үрэ дүндэнь уласай ажабайдалай хэмжээе ехээр дээшэлүүлхэдэ:
Энэ хадаа ганса тоогой эдэй засагай хүгжэлтые дэмжэхэ байгаа хэрэгсэлнүүдые нэгэдхэхэ тухай бэшэ, зохеомол ухаан ба дээдэ арга зүйн түсэлнүүд, тэрэ тоодо квантын арга зүйнүүдые хүгжөөхэ харгын картанууд… Дээдэ хэмжээнэй хүгжэлтэнүүдые байгуулха ба үргэнөөр бэелүүлхэ бүхэли хүдэлүүр байгуулха хэрэгтэй. Энэнь мэдээжэ бүхы арга зүйнүүдтэ болон ажабайдалай һалбаринуудта хабаатай[8].
Үндэһэтэнэй түсэл бэелүүлхэдээ, Юрэнхылэгшэ тодорхой алхамуудые тодорхойлһон байна:
- мэдээсэл суглуулха журам һайжаруулха (объектнүүдые байрлалгада нарин нягтые дээшэлүүлхэ боломжо олгодог үндэр нарин квантын дамжуулгануудые үйлэдбэрилгэ — спутниково ба газарай холбооной журамда, тиихэдэ элүүрые хамгаалгын һалбарида үбшэнүүдые эртэ шатадань элирүүлхэ боломжо олгоно);
- Бодото сагта мэдээсэл дамжуулха системые һайжаруулха (үйлэдбэриин робототехникэдэ, хүнгүй тээбэриин системэдэ, хотын оршон тойронхиие автомат болгуулха хэрэгтэй);
- мэдээсэл тоосоолхо ба хадагалха тусгаар тогтололтой оршон байгуулта байгуулха (үүлэнэй платформонууд болон мэдээсэл болбосоруулха түбүүд засагай газарай агентствын, үйлэдбэриин болон холбооной операторнуудай үрэ дүнтэй ажаллахын тулада хэрэгтэй);
- квантын ба фотоной арга зүйнүүдтэ дээрэ үндэһэлһэн компьютернуудые хүгжөөлгэ ба үйлэдбэрилгэ;
- мэдээсэлэй аюулгүй байдалай системэ һайжаруулха (квант холбоо ба квантын оньһон түохюур табилгын);
- мэдээсэлтэй хүдэлхэ үндэһэтэнэй тогтоогдоһон хэб ба тогтоол зохёолго;
- мэдээсэл болбосоруулха ба шэнжэлхэ алгоритмуудые зохёолго (энэ тоодо зохиомол оюун ухаанай һалбариин шиидхэбэринүүд, мүн дотоодын программна хангамжа);
- кодой сангуудые байгуулха (Орос гүрэнэй болон хари гүрэнүүдэй программистнуудта хүртээмжэтэй үйлэшэлгэнүүд[8].
Ганса үндэһэтэнэй түсэлэй нэрлэгдэһэн һалбаринуудта бэшэ, мүн Үйлэдбэриин арга зүйн Ехэ һургуулиин олзын хэрэг эрхилэлгын платформын мүнгэн сангай дэмжэлгээр Гүрэн түрэ ерээдүйтэй арга зүйн түсэлнүүдтэ гол хүрэнгэ оруулагша юм. Mobile Research Group бүлгэмэй түрүү шэнжэлэгшэ Эльдар Муртазинай тэмдэглэһээр, тоогой хүгжэлтын талаар Ород гүрэн эгээл эрхим табан гүрэнүүдэй тоодо бата бэхеэр ороод байна (2024 оной мэдээсэл) гээд, үндэһэтэнэй түсэлэй гол зорилгонуудай нэгэн хадаа бусад гүрэнүүдтэй үйлэдбэриин арга зүйнүүд урилдаа бэшэ гэжэ онсолбо, ба нютаг можонуудай «тоогой тэгшэлгэ» гэжэ нэрлэгдэһэн:
Һомологдоһон мүнгэн энэ гү, али ондоо түхэлөөр урагшаа дэбжэлтэ хэхэ арга олгоно. Тезис тон юрын: хүгжэлтэдэ иимэ юумэн хэрэгтэй. Мүнөөдэр Москватай харисуулхада можо нютагуудай талаар тоогой хубаари адли бэшэ. Хэрбэеэ бидэ Ород гүрэн дэлхэйтэй харисуулхада томо удхатайгаар абабал, бидэ хожомдохогүйбди[9].
Үйлэдбэриин арга зүйн бүрин эрхэтэ байдал
Үндэһэтэнэй түсэл бэелүүлхэдэ, гүрэнэй инженернүүдэй болон эрдэмтэдэй урда табигдадаг бэрхэшээлнүүдэй, харюусалгатай байдалай хэмжээе Росатомой хүтэлбэрилэгшэ Алексей Лихачёв нэгэтэ метафорическа аргаар тайлбарилһан байна.
Корпорациин дарга квантын компьютер бүтээлгэ ба Зүблэлтэ засагай түрүүшын атомой боомбо хоёрой хоорондохи зэргэсүүлгэ хэбэ, юундэб гэхэдэ хоюулан «эхинһээ» бүтээгдэһэн ба уласай бүрин эрхые хангахада шухала үүргэтэй байгаа:
Таниие Засагай газарта дуудажа, гурба-дүрбэн жэлэй үнгэрхэдэ…танай дүнгүүдые харуулха хэрэгтэй, тэрэнэй түхэл тодорхой бэшэ, технологинууд үгы, харин Засагай газар болон Эрдэмэй Академи таанадые хинан хаража байха гэжэ хэлэхэдэнь. Иимэ удхаар, мэдээжэ, атомой үйлэдбэриие байгуулха шатадань хүтэлбэрилһэн Лаврентий Павлович Бериин дүрэ сэдьхэлдэ дары мүндэлнэ, тиихэдээ Зүблэлтэ ба Ород гүрэнэй атомой үйлэдбэриин үндэрөөр үргэгдэһэн тугые доройтуулхагүй гэжэ мэдээжэ хүсэл түрэнэ. Энэнь мэдээжэ иимэ сэдьхэлэй хүдэлгын хуби болоно[8].
Гүрэн Дотоодын квантын компьютер Росатомой дэмжэлгээр тусхай лабораторидо бүтээгдэһэн байна. Зохёон байгуулагша Илья Семериков Алексей Лихачевай һанал бодолые өөрын аргаар хүгжөөжэ, физик өөрөө ямар хүсэ эршэтэйгээр ажалладагые тайлбарилһан байна, ба тэрэнэй суг хүдэлдэг нүхэд Илья Заливако ба Саша Борисенко — «шарашкын» һайн дураараа хоригдоһон хүнүүд шэнэ аргаар. Иимэшүү зэргэсүүлгэ гэнтэ бии болоо бэшэ, юундэб гэхэдэ Туполев, Королев, Термэн гэгшэдэй хүдэлһэн конструкторнуудай бюронуудта самолёд бүтээлгын, мотор бүтээлгын, ракетын бүтээлгын һалбарида асари ехэ дэбжэлтэ хэгдээ[10]. Илья Семериков 2023 ондо үнгэрһэн Ерээдүйн үйлэдбэриин арга зүйнүүдэй хуралдаанда ион квантын процессор дээрэ хүдэлжэ байхадаа, гэр бүлэтэйгээ орходоо, лабораторидо үлүү ехэ саг үнгэргөөб гэжэ хэлээ һэн:
Тэрэ сагһаа хойшо, мүнөө гурбан жэл тухай болоод, бидэ лабораторидо ажаһуунабди — субботанууд, амаралтын үдэрнүүд, понедельнигүүд. Гансал бидэниие абардаг юумэн гэхэдэ, ФИАН арбан нэгэн сагта хаагдадаг. Үгы һаа, тэндэ хонохо байгаабди[8].
Квантын компьютерэй прототип суглуулхынгаа урда тээ Илья Семериков онсо команда суглуулха хэрэгтэй байгаа. Тэрэ 2023 ондо хэһэн хөөрэлдөөндэ, энэнь арбан жэл тухай үнгэрөө гэжэ мэдээсэбэ. Инженерэй хэлэһээр, бии байһан һанал бодолнуудые бэелүүлхын тула үшөө арбан жэл хэрэгтэй болохо:
Бидэндэ тон шухала ба һайшаалтай юумэн гэхэдэ, тэрэ [квант компьютер — ред.] тэрээнһээ шууд ерэхэгүй зарим хэрэгтэй юумэнүүдые хэнэ, ондоогоор хэлэбэл, тэрэ молекулануудые загбарладаг, ямар нэгэн эрдэмэй абстракцида хабаададаггүй. Энэнь манда тон шухала. Мэдээжэ, манай мүрөөдэлгэ хадаа ашаг туһатай квантовэ компьютер бүтээхэ. Асуудалнуудые түргэн шиидхэхэ квантын компьютер бүтээхэдээ, олон хүнүүдэй хэрэглэдэг аша туһатай суперкомпьютерһээ үлүүарга боломжотой байха ёһотой[8].
Тоогой эдэй засагай аюулнууд
«Мэдээлэлэй эдэй засаг» гэһэн үндэһэтэнэй түсэл бэелүүлхэ хэмжээндэ Эдэй засагай хүгжэлтын яаман болон Ажалай яаман жэл бүри хүдэлмэриин дэлгүүрые шэнжэлэл хэхэ, Ород гүрэндэ зохеомол ухаанай арга зүйнүүдые нэбтэрүүлхэтэй холбоотой аюулнуудые ба тэдэнэй ажалаар хангалгада үзүүлхэ нүлөөе сэгнэхэ[3].
Мүн харагты
- «Профессионалитет» гэһэн холбоото уласай түлэб
- «Мэргэжэлтэд» гэһэн мэргэжэлэй дүй дүршэлөөр чемпионат
- Үндэһэтэнэй түсэл «Ажаллаха хүсэн»
- Орос гүрэнэй залуушуул үндэһэтэнэй түсэл)
Ажаглалтанууд
- ↑ Послание Президента Федеральному Собранию. kremlin.ru (29 февраль 2024). Дата обращения: 9 сентябрь 2025.
- ↑ В России появится новый нацпроект — «Экономика данных». digital.gov.ru (13 июль 2023). Дата обращения: 9 сентябрь 2025.
- ↑ 1 2 Михаил Мишустин дал поручения по итогам стратегической сессии, посвящённой нацпроекту «Экономика данных». government.ru (21 декабрь 2023). Дата обращения: 9 сентябрь 2025.
- ↑ Михаил Мишустин провёл стратегическую сессию по формированию национального проекта «Экономика данных». government.ru (21 ноябрь 2023). Дата обращения: 9 сентябрь 0245.
- ↑ "Путин объявил о запуске нацпроекта «Экономика данных»". 2025-09-09.
- ↑ "Путин анонсировал нацпроект «Экономика данных»", 2024-02-29. 2025-09-09.
- ↑ "Путин предложил подготовить нацпроект по формированию экономики данных", 13.07.2023. 2025-09-09.
- ↑ 1 2 3 4 5 Пленарное заседание Форума будущих технологий. kremlin.ru (13 июль 2023). Дата обращения: 9 сентябрь 2025.
- ↑ "Эксперт: Нацпроект "Экономика данных" позволит сделать рывок во внедрении ИИ - Российская газета", 2024-02-29. 2025-09-11.
- ↑ Писаренко, Дмитрий. "Гении сталинских шарашек. Даже в лагерях учёные совершали прорывы в науке". 2025-09-11.
Орос гүрэнэй үндэһэтэдэй түсэлнүүд | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ||||||||
