Кенсур Агван Нима

Агван Нима
Агван Нима
	Сэдэндоржын Агбаан Нима
Шажан	Түбэдэй буддын шажан
Һургуули	гелуг
Зэргэ	Кенсур Ринпоче Геше Һаарамба
Байдал	Гоман-дацанай шэрээтэ
Үе	1978—1980
Түрэһэн үдэр	1907 оной
Түрэһэн газар	Загарайн аймаг;
Наһа бараһан һара үдэр	1990 оной январиин 24
Гүрэн	Оросой Эзэнтэ гүрэн, Түбэд

Экспертиза РАН

Проведена экспертиза
Российской академией наук

Подробнее

Кенсур Агван Нима, Римбүүшэ Геше Һаарамба , Сэдэндоржын Агбаан Нима (ород хэлэн Кенсу́р Ринпо́че Геше́ Лхара́мба Агва́н Нима́ ; 1907 оной, Загарайн аймаг түрэһэн — 1990 оной январиин 24(1990-01-24) наһа бараһан) — түбэдэй буддын шажанай элитэ ехэ ажал ябуулагша, буддын шажанай һургаалай багша (Дхарма), Дрепунг хиидэй Гоман-дасанай шэрээтэ 1978 онһоо 1980 он болотор.

Намтар

Агван Нима Үбэр Байгалай можын Дээдэ-Үдын тойрогой Дабаата һууринда 1907 ондо түрэһэн юм.

Замай эхиндэ

Хүбүүнэй 7 — той болоходонь, түрэлхидынь, эсэгэнь, Сэдэндоржо эсэгэнь ба эжынь, Шулуута һууринда «Гандандаржалинг» (Асагадай дасан) дасанда (мүнөөнэй — Буряадай Загарайн аймагай Нарин-Ацагад һуурин) үгэһэн юм. Агван Нима 8 наһатайдаа Чимэддорж ламын дасанай шэрээтэ ламаһаа хубарагуудта зорюулга абана. 14-тэйдөө буддын шажанай гүн ухаан — Чойрын журамые һурган хүмүүжүүлэгшэ лхарамба ламын ударидалга доро шудалжа эхилээ.

Эрдэм шабаритай, һүбэлгэн шабиие Агван Доржиев обёоржо, Буддын шажанай һургаалай эрхим багшанарта һуралсалаа үргэлжэлүүлхыень Түбэд ошохыень заабарилаа.

Түбэдтэ

15 наһатай Агван Нима холын замда гарана. Түбэдтэ тэрэ Дрепунг гэжэ нэрэ хүндэтэй ехэ һургуулиин Гоман дасанай бүлгэмдэ ороһон юм. 1923 оной намар тэрэ Гоман дасанай гүн ухаанай факультедтэ һурахаяа ороно^[1]. Эндэ Агван Нима хоёр монгол ламанар — гэбшэ Жамьянчойнпэл, Холх-гэбшэ Лубсанданша хоёрһоо буддын шажанай гүн ухаа шудална.

Факультедтэ һуража байхадаа, буряад лама суг хүдэлдэг нүхэдтэеэ үзэжэ байһан текстнүүдэй гол дүримүүдээр хүлгөөтэй хөөрэлдөө хэдэг байгаа. Иимэрхүү сэсэ буляалдаан түбэдэй буддын шажанда һуралсалай һалбари болоно. Түгэсхэлэй шалгалтын үгэ буляалдаанай уран шадабаритай болоһоной дүнгөөр Агван Нимада Буддын шажанай гүн ухаанай доктор Гешэдэ эрдэмэй зэргэ олгогдодог. Мүн Агван-Нима Түрэлтэ XIII Далай Ламаһаа «Гелонг» гэлэнэй дээдэ зорюулгада хүртэһэн юм.

Эндэ Агван Нима гэлэнэй һахил хүлеэн абажа, буддын шажанай һургаалай — Ном Һургаалай онолые, практикые гүнзэгыгөөр, гүйсэд ойлгожо абаха гол нүхэсэл болоно.

Һуралсалаа түгэсхэһэнэй удаа Агван Нима Гоман дасанда багшалжа эхилнэ. Тэрэ номдо һургаһан олон тоото шабинартай, һургаал дагагшадтай байгаа.

1950 ондо (Чамдогой операци) КНР-эй арми Түбэд руу добтолжо, 1959 ондо хитадай сэрэгүүд уласые бүрин эзэмдэнэ. XIV-дугаар Далай лама нютагһаа гараха баатай болоо һэн. Тэрээнтэй хамта эмиграцида олон ламанар ошоо һэн. Тэдэнэй дунда Агван Нима оролсоо.

Эмиграцида

1960 ондо Кенсур Агван Нима Энэдхэгэй хойто зүгтэ Варанаси хотодо түбэдэй дээдэ һургуулида түбэд хэлэ ба махаянын буддын шажанай түүхэ заадаг болобо.

1967 онһоо 1973 он болотор геше Һаарамба Агван Нима Нидерландын ехэ һургуулида, Голландиин Лейден хотодо багшалжа, мэдээжэ түбэд эмшэн, профессор Д. С. Рюиггын урилгаар ерэһэн юм. Голландиин амидаралай үе Агван Нимада тон үрэ дүнтэй байшоо: эндэ «Эхилэн бэшэгшэдтэ эрдэм ухаанда нэбтэрүүлгэ» гэһэн дүрбэн боти ажал түгэсхэжэ, Винаи журамай дүримүүдэй кодексын корпусто ородог текстнүүдтэ тайлбари хэнэ.

1973 онһоо 1977 он болотор Кенсур Агван Нима Швейцарида ажаһуугаа, тэндэ баһа багшын ажал ябуулдаг^[1].

1960 ондо Дрепунг дасан (Гоман дасан бүридэлдэ ородог) Урда Энэдхэгэй Карнатака штадта шэнээр байгуулагдаһан юм. 1977 ондо XIV Далай лама Агван Нимые Дрепунгын шэрээтээр томилбо. Тэрэ үедэ Кенсур Агван Нима энэ дасанай 72-дохи шэрээтэ болоо һэн^[2].

Тэрэ үедэ Шабинарайнь дунда Ешэ Лодой Римбүүшэ байжа, 1990-ээд онуудаар буряад орондо буддын шажан һэргээхэ талаар элитэ ажал ябуулагша болоһон юм^[3].

1980 ондо Кенсур Агван Нима элүүр энхын байдалаар һурган хүмүүжүүлэгшын тушаал үлээнэ. Тиигээшье һаа, Дрепунгда багшын ажал үргэлжэлүүлнэ.

Кенсур Агван Нима 1990 оной январиин 24-дэ 83 наһатайдаа наһанһаа нүгшөө.

Кенсур Агван Нима ламын хүдэлмэринүүд

Гоман-дасанда 2003 ондо хэблэгдэһэн зургаан боти Сүмбүм (зохёолнуудай суглуулбари).
«Буддын шажанай түүхэ».
«Теориин зула».
«Сансарын голые гаталалга» (автобиографи)^[4]

Ажаглалтанууд

↑ ¹ ² Реализованные монахи и йогины выходцы из России (неопр.). Дата обращения: 20 май 2026. Архивировано 25 ноябрь 2015 года.
↑ Из истории Дрепунг Гоман-Дацана (неопр.). Дата обращения: 20 май 2026. Архивировано 4 март 2016 года.
↑ Еше-Лодой Ринпоче (Ело Тулку) (неопр.). Дата обращения: 20 май 2026. Архивировано 27 август 2010 года.
↑ Кенсур Агван Нима "Переправа через реку сансары: Автобиография" - Дхармабукс, магазин буддийской и буддологической литературы (ород хэлэн). dharmabooks.net. Дата обращения: 20 май 2026.

Ном зохёол

Ш. Б. Чимитдоржиев. Кенсур Агван Нима (1907—1990) // Выдающиеся деятели-выходцы из хори-бурят. Очерки. Улан-Удэ. 2002, с. 45-49.
Чжамбал Шейраб. Ясное зерцало-повествование о трёхкратном распространении буддизма в Великой Монголии. Дели. 1991 (на тиб. яз.).
Батомункуева С.Р., Хартаев В.В. Кенсур Агван-Нимы "Освещение классических источников по истории буддизма" // Научный диалог. — 2021. — № 7.
Хартаев Владимир Владиславович "Светильник размышлений" Кенсур Агван Нимы как источник по изучению монастырей Внутренней Монголии // Вестник Костромского государственного университета. — 2022. — № 4.
Базаров Андрей Александрович, Хартаев Владимир Владиславович Трактат Кенсур Агван Нимы "Светильник цитат из классических трудов по истории буддизма": генезис буддийской монастырской системы в северо-западном Китае // Гуманитарный вектор. — 2020. — № 6.

Ссылкэнүүд

Выдающийся буддийский ученый Кенсур Ринпоче Геше Лхарамба Агван Нима (1907-1990) (неопр.).
Дрепунг Гоман дацан (неопр.).

[autogenerated1-1] ¹ ² Реализованные монахи и йогины выходцы из России (неопр.). Дата обращения: 20 май 2026. Архивировано 25 ноябрь 2015 года.

[2] Из истории Дрепунг Гоман-Дацана (неопр.). Дата обращения: 20 май 2026. Архивировано 4 март 2016 года.

[3] Еше-Лодой Ринпоче (Ело Тулку) (неопр.). Дата обращения: 20 май 2026. Архивировано 27 август 2010 года.

[4] Кенсур Агван Нима "Переправа через реку сансары: Автобиография" - Дхармабукс, магазин буддийской и буддологической литературы (ород хэлэн). dharmabooks.net. Дата обращения: 20 май 2026.

[1]

[2]

[3]

[4]