Будаева Эржена Хышиктуевна

Сүлөөтэ Нэбтэрхы Толи — Википеэдиһээ
Эржена Хышиктуевна Будаева
буряад хэлэн Будаева Хэшэгтын Эржэн
Будаева, Эржена Хышиктуевна.jpg
Түрэһэн һара үдэр 1962 оной майн 2(1962-05-02)
Түрэһэн газар
Наһа бараһан һара үдэр 2013 оной майн 6(2013-05-06) (51 наһатай)
Наһа бараһан газар
Гүрэн
Ажал ябуулгын янза общественный деятель
Эсэгэ Хышикто Раднаевич Будаев
Эхэ Зинаида Уновна Будаева

Эржена Хышиктуевна Будаева (буряад хэлэн Будаева Хэшэгтын Эржэн; 1962 оной майн 2(1962-05-02), Улюнхан[d], Хурамхаанай аймаг, Буряадай АССР[d] түрэһэн — 2013 оной майн 6(2013-05-06) (51 наһатай), Улаан-Үдэ наһа бараһан) — оросой ниитын ажал ябуулагша, нэгэдэхи бүлэгэй эрэмдэг.

Намтар

1962 оной майн 2-то Буряадай АССР-эй Хурамхаанай аймагай Улюнхан һууринда түрөө[1]. Эсэгэнь-Хышикто Раднаевич Будаев, Буряадай АССР-эй эрдэмэй габьяата ажал ябуулагша, СССР-эй Эрдэмэй Академиин Буряадай филиалай ой модо ургуулгын ба ой һэргээхэ лабораториие даагша[2][3][4]. Эжынь-Зинаида Уновна Будаева (түрэһөөр — Коппонен), англи хэлэнэй багша[2][5]. Улаан-Үдэ хотын № 25 һургуули дүүргээд, Доржо Банзаровай нэрэмжэтэ Буряадай гүрэнэй багшанарай дээдэ һургуулиин (ород) (бур.түүхын-хэлэ бэшэгэй факультедэй түүхын таһагта һурахаяа оробо[1].

1982 ондо хүндөөр гэмэлтэһэнһээ боложо, нэгэдэхи бүлэгэй инвалид болоо[6]. 1984 ондо дээдэ һургуулияа эрхимээр дүүргээ[1].

Ниитэ ажаябуулга

1988 ондо бүгэдэ оросой эрэмдэг бэетэйшүүлэй бүлгэмэй (ВОИ) Буряадай улас түрын эмхи эмхидхэгшэдэй нэгэн боложо, 1988 онһоо 1992 он болотор энэ эмхиин түрүүлэгшын орлогшоор хүдэлөө[1][2]. Тэрэл жэлдээ Улаан-Үдэдэ хаалтагүй оршон байгуулха ажал эхилээ.

1992 ондо залуу эрэмдэг тэргын «Дабалга» гэһэн эблэл байгуулжа, 1999 он болотор хүтэлбэрилөө[2][1]. Тэрэл жэлдээ эрэмдэг-тэргын тусхай гэр барижа эхилэлгые үүсхэһэн юм.

1994 ондо Улаан Баатарта үнгэрһэн уласхоорондын гар бүмбэгөөр мүрысөөндэ хабаадаа. 1996 ондо-Скандинавиин оронуудай эрэмдэг бэетэйшүүлэй уласхоорондын фестивальда хабаадаа.

1995-1999- Улаан — Үдэ хотын һунгамалнуудай зүблэлэй һунгамал байгаа[2][1].

1999 оной июниин 8-да «Общество без барьеров» гэһэн тэргээр ябадаг эрэмдэг бэетэйшүүлэй нютаг можын ниитын жаса байгуулжа, 2012 оной сентябрь болотор хүдэлөө[7][8].

2002 ондо Европын холбоондо эрэмдэг бэетэйшүүлэй унаа тээбэриин туһа хангамжа шудалжа, Францида стажировко гараа.

2003—2005 онуудта Сиракузска университедэй (США) магистратурада «Гүрэнэй болон ниитын захиргаан» гэһэн мэргэжэлээр һураа[2][1].

2005 онһоо буряадта инклюзивнэ болбосоролой проект эхилэнхэй. 2012 оной байдалаар улаан-Үдын 4-дэхи, 13-дахи, 20-дохи һургуулинуудта инклюзивнэ хандалганууд хэрэглэгдээ[9].

2006 ондо тэргын тусхай гэрэй түрүүшын ээлжээн ашаглалгада тушаагдаа(ул. Жердева, 44"А")[6]. Хожомынь энэ гэр Эржена Будаевагай нэрээр нэрлэгдээ[2].

2008 ондо Венэдэ Европын холбооной «Бултанай Болбосорол» хуралдаанда, Мүн Лондондо инклюзивнэ һуралсалай талаар уласхоорондын хуралдаанда хабаадаа.

2011 ондо Фордын Жаса дүүргэгшэдэй Чиангмаада уулзалгада хабаадаа.

2012 оной сентябриин 1 — һээ — «Архидалга ба наркомани үгы» гэһэн оросой буян үйлэдэлгын жасын Буряадай нютаг можын таһагай гүйсэдхэхы захирал[2][1]. Наһанайнгаа һүүлшын һарануудта «Булта-велосипедтэ!»[1].

Мүн Буряад Уласай Юрэнхылэгшын дэргэдэхи хүнэй эрхэнүүдэй талаар комиссиин гэшүүн ба хуулиин наһа гүйсөөгүйшүүлэй хэрэгүүдэй талаар комиссиин гэшүүн байгаа[1].

2013 оной майн 6-да Улаан-Үдэдэ наһа бараһан юм. Үхэлэй шалтагаан-бөөрын хурса дутагдал[6][10].

2013 оной августын 30-да Улаан-Үдэ хотын һунгамалнуудай зүблэлэй сесси дээрэ Будаева наһа бараһан хойнонь «Улаан — Үдэ хотын Хүндэтэ эрхэтэн» гэһэн нэрэ зэргэ олгогдоо — хотын түүхэдэ түрүүшынхиеэ. Нэрэ зэргэ «Улаан-Үдэ хото» гэһэн хотын тойрогой хүгжэлтэдэ горитой хубитаяа оруулһанай болон ниитын болон нигүүлэсхы сэдьхэлэй ажал ябуулгада габьяатай байһанай түлөө" олгогдоо[10][11].

Дурасхаал

2013 ондо Эржена Будаевагай түрэлхид ба нэгэ һаналтай хүнүүд тэрэнэй нэрэмжэтэ ниитын жаса байгуулаа[2][5]. 2014 ондо Зинаида Будаевагай эжы «Эржена» ниитын эхэнэрэй ажабайдал, ажал ябуулга тухай баримтата-публицистическэ туужа хэблэгдээ[2].

Эржена Будаевагай нэрэ «Орос гүрэнэй эрхим хүнүүд» гэһэн энциклопедидэ оруулагданхай[2][6]. Улаан-Үдэдэ тэргээр ябадаг эрэмдэг зоной тусхай гэр (Жердевэй гудамжа, 44" а") тэрэнэй нэрэ зүүдэг[2].

Ном зохёол

  • Будаева З. У. Эржена. — Улан-Удэ, 2014. (баримтата-публицистическа туужа)

Ажаглалтанууд

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Эржена Будаева посмертно стала почётным гражданином Улан-Удэ (ород хэлэн). Байкал-Daily (2 сентябрь 2013). Дата обращения: 21 май 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Эржена Будаева. Добрый след на земле (ород хэлэн). Всероссийское общество инвалидов (25 декабрь 2014). Дата обращения: 21 май 2026.
  3. ↑ В Улан-Удэ скончался отец Эржены Будаевой (ород хэлэн). Московский комсомолец в Бурятии (30 март 2021). Дата обращения: 21 май 2026.
  4. ↑ «Я в огне не горел и в воде не тонул»: в Бурятии вспоминают отца Эржены Будаевой (ород хэлэн). Дата обращения: 21 май 2026.
  5. ↑ 1 2 В Бурятии появился фонд имени Эржены Будаевой (ород хэлэн). Infpol.ru (11 ноябрь 2013). Дата обращения: 21 май 2026.
  6. ↑ 1 2 3 4 В Улан-Удэ ушла из жизни известная общественница Эржена Будаева (ород хэлэн). Infpol.ru (7 май 2013). Дата обращения: 21 май 2026.
  7. ↑ 25 лет Фонду «Общество без барьеров» (ород хэлэн). Правительство Республики Бурятия (24 октябрь 2024). Дата обращения: 21 май 2026.
  8. ↑ Общество без барьеров (ород хэлэн). Вести Бурятия (24 октябрь 2024). Дата обращения: 21 май 2026.
  9. ↑ В Улан-Удэ еще одна школа поддержала эксперимент инклюзивного образования (ород хэлэн). Всероссийское общество инвалидов (1 август 2012). Дата обращения: 21 май 2026.
  10. ↑ 1 2 Эржена Будаева стала Почетным гражданином Улан-Удэ (ород хэлэн). Infpol.ru (29 август 2013). Дата обращения: 21 май 2026.
  11. ↑ Эржене Будаевой присвоено звание «Почётный гражданин Улан-Удэ» (ород хэлэн). Вести Бурятия (30 август 2013). Дата обращения: 21 май 2026.

Ссылкэнүүд

"https://bxr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Будаева_Эржена_Хышиктуевна&oldid=368998" хуудаһанһаа абтаһан