Байгал шадарай Холбоон

Сүлөөтэ Нэбтэрхы Толи — Википеэдиһээ
Байгал шадарай Холбоон
Здание Прибайкалсоюза.jpg
Түхэл кооператив[d]
Үндэһэн һуури 1914 оной
Болюулагдаһан 1923
Болюулгын шалтагаан Ниилэлгэ
Залгамжалагша Буркоопсоюз
Байһан газар

  Оросой Эзэнтэ гүрэн

, Верхнеудинск

Байгал шадарай Холбоон (ород хэлэн Прибайкалсоюз) — баруун Үбэр Байгалда хамтаралай хүдэлөөнэй хүтэлбэриин зургаан (мүнөөнэй Буряадай дэбисхэр). Тус эмхи 1914 ондо Дээдэ-Үдэдэ (Улаан-Үдэ) болоһон съезд дээрэ долоон эд хэрэглэгшэдэй бүлгэмүүдые болон гушан урьһаламжын нүхэсэлнүүдые нэгэдүүлэн байгуулагдаһан юм.

Байгуулгын түүхэ ба эрхэ хуулиин үндэһэ һуури

«Байгал шадарай Холбоон» 1914 оной январиин 19-һөө 22 болотор Дээдэ-Үдэдэ үнгэргэгдэһэн Баруун Үбэр Байгалай кооператорнуудай съезд дээрэ байгуулагдаһан юм. Нүхэрлэлэй ажал ябуулга дүримөөр бэшэ, харин хабаадагшадай хоорондохи хэлсээгээр гуримшуулагдадаг байһаниинь һайшаалтай.

Зорилгонууд ба зорилтонууд

Нэгэдэлэй гол зорилго хадаа Дээдэ-Үдын дэлгүүртэ шэглүүлэгдэһэн хамтаралнуудые эдэй засагай талаар үргэлжэ хангалга байгаа. Эмхидхэн байгуулгын дансануудай ёһоор, нүхэрлэлэй үүргэнүүдтэ ородог байгаа:

  • кооперативуудые хэрэгтэй эд бараагаар хангалга;
  • холбооной гэшүүдэй хоорондо зууршалалгын үйлэнүүд;
  • хүдөө ажахын үрэ бүтээл худалдан абалга ба худалдалга;
  • складуудые түхеэрэлгэ, таһагуудые нээлгэ, худалдаа наймаанай агентуранууд ба конторо;
  • фабрикануудые, заводуудые ба болбосоруулгын үйлэдбэринүүдые үмсэдөө худалдан абалга;
  • хүдэлхэ ба хүдэлхэгүй зөөри хүлһэлэлгэ ба худалдан абалга;
  • урьһаламжын, даадхалай ба бусад мүнгэн һангай эмхи зургаануудтай харилсалга.
Ургалтын хүгжэл

«Байгал шадарай Холбоон»-ой ажал 1914 оной март һарада эхилээ һэн. Богонихон болзор соо эмхи горитой ургалта харуулаа:

  • 1914 он: 9 кооперативна бүлгэмүүд, уставай хүрэнгэ — 509 түхэриг.
  • 1915 он: хүрэнгэ 2770 түхэриг болотор ургаа.
  • 1917 он: нэгэдэлдэ 195 эд хэрэглэлгын бүлгэмүүд оруулагдаа.
  • 1918 он: холбооной бүридэлдэ аяар 226 кооператив ородог байгаа.
Үйлэдбэриин ба сэрэгэй ажал ябуулга (1914—1918)

Дэлхэйн Нэгэдэхи дайнай жэлнүүдтэ «Байгал шадарай Холбоон» эд хэрэглэгшэдэй «Экономия» бүлгэмтэй болон Дээдэ-Үдын нютагай өөһэдын хүтэлбэриин зургаануудтай суг хүдэлжэ, эдеэ хоол түблэһэн худалдан абагшын үүргэ өөр дээрээ даажа абаа. Бэлэдхэлнүүдэй хэмжээн түргэн ургаа: аяар 1916 ондо 130 мянган түхэригһөө дээшэ эд бараа худалдан абтаа.

Дайнай эрхэ байдалда олон жэжэ үйлэдбэринүүд үйлэдбэри бага болгоо гү, али хаагдаа. «Байгал шадарай Холбоон» хубиин олзын хэрэг эрхилэгшэдһээ зөөри худалдажа абаад, өөрын үйлэдбэриин бааза үргэдхэхын тула энэ байдал хэрэглээ.

1915 он: Дээдэ-Үдэдэ хатаалгын-прянична мастерской нээгдээ.

1916 он: Новая Курба һууринда арһанай завод (һарын 500 — гаад арһанай бүтээсэ), Мүн Дээдэ-Үдэдэ Батарейн талмай дээрэ ууралай талха татадаг тээрмэ ба модо хюрөөдэдэг завод худалдан абтаа (хэлсээнэй хэмжээн-190 мянган түхэриг).

Оршон байгуулга

Логистикые хангахын тула нүхэрлэл Дээдэ-Үдэ хотын гол түбһөө гадуур хадагаламжануудай һужаа дэлгээбэ:

1918 ондо «Кравец, Коржавин ба Винокуров» компанида «Компанион» гэһэн пароход хүлһэлэгдэжэ, «Кооператор» гэһэн шэнэ нэрэ доро «Байгал шадарай Холбоон» гурбан навигаци хүдэлөө. 1921 ондо унаа тээбэриин яаман пароход «Экономия» бүлгэмдэ дамжуулагдаһан байна 1921 оной навигациин эхиндэ РСФСР-эй сэрэгэй командовани абаһан юм.

Алас Дурнын республикын бии болоһоной һүүлээр кооперативна хүдэлөөн хахараа. «Далсоюз», "Далцентросоюз"байгуулагдаа һэн. "Прибайкалсоюз ""Далсоюзай "" байгуулгада ородог байгаа. " Далсоюзые "эсернүүд, " Далцентросоюз " — большевигүүд хинадаг байгаа. Прибайкалсоюзай правлениин түрүүлэгшэ 1922 оной октябрь болотор эсер Петр Васильевич Шатский байгаа.

1920 оной һүүл багта «Байгал шадарай Холбоон» "Забайкалиин урьһаламжын холбооной " Дээдэ-Үдын таһагтай нэгэдэбэ (холбооной бүридэлдэ 234 эд хэрэглэлгын кооперативууд ба 59 урьһаламжын кооператив ороо[2]). 1921 оной июниин 5-да бүрин этигэмжэтэдэй суглаан энэ ниилэлгэ баталжа, Холбоон «Кооперативуудай Байгал Шадарай Нэгэдэмэл холбоон» гэжэ шэнээр нэрлэгдэһэн байна. 1922 ондо Алас Дурна зүгэй зүблэлтэй дашарамдуулан, холбоон "прибайкалиин губернскэ союз хүдэлмэришэн-таряашадай кооперативуудай"гэжэ шэнээр нэрлэгдээ һэн. 1923 оной октябриин 4-дэ Буряад-Монголой ВКП (б)-гэй бюро «Прибайкалсоюзые» ба «Буроблсоюзые» БМАССР-эй кооперативна бүлгэмүүдэй Холбоон "(Бурмонголкоопсоюз, 1953 онһоо Буркоопсоюз) гэжэ нэгэдүүлхэ тухай шиидхэбэри абаһан юм. ТЭРЭ СССР-эй Центросоюзай мэдэлдэ байгаа. 1923 оной октябриин 3-да «Прибайкалсоюз» үгы болоо.

Хэблэлэй ажаябуулга

1918 оной апрель һарада Нүхэсэл Дээдэ-Үдэдэ А. К. Кобылкинай типографи худалдажа абаһан юм. 1919 оной 11 һарада энэ типографиие семёновско засаг бүхы материал, саарһатай Шэтэ абаашаһан байна. 1919 ондо Троицкосавскда нүхэрлэл хоёрдохи типографи худалдажа абаа, тэрэнь 1921 он болотор хэһэг хэһэгээр Дээдэ-Үдэ зөөгдэдэг байгаа.

1916 ондо «Орос гүрэндэ кооперациин хүгжэлтын тобшо очерк» гэһэн брошюра хэблэгдээ һэн. 1916 ондо Үбэр Байгалай кооперативна союзтай хамта Прибайкалсоюз "Кооперативна үгэ"сэтгүүл хэблүүлээ һэн[3].

Типографида "Прибайкальская кооперация сонин хэблэгдээ һэн. Сонин долоон хоногто дүтэрхыгөөр гү, али хоёр дахин гарадаг байгаа. Евгений Кораблев гэжэ нюуса нэрэ доро бэшэһэн Совет уран зохёолшо Григорий Григорьевич Младов сониной редактор байгаа.

Нүхэсэл 1918 оной майн 3-Һаа 1919 оной августын 17 болотор «Прибайкальская жизнь» газетэ хэблүүлээ[4]. Этнограф г. Д. Куренков сониниие хинан шалгаа (Бодото нэрэнь Альберт Николаевич Липский[5].

1920-ёод онуудай эхеэр (БМАССР-эй байгуулагдатар) «Байгал шадарай Холбоон» «Прибайкалиин литэ» болон «Прибайкалиин хизаар» гэһэн кооперативна журнал (1920—1921 он) хэблүүлһэн байна[6].

1923 ондо "Бурят-кооператор"сэтгүүлэй хоёр дугаар хэблэгдээ һэн[7].

Ниитэ ажаябуулга

1920—1922 онуудта «Экономи» болон «Байгал шадарай Холбоон» Двр-эй Байгал шадарай арадай университедэй (ПНУ) хүдэлмэридэ тэдхэмжэ үгөө[8].

Мэдээжэ ажалшад

  • Лебедев, Евгений Владимирович-совет гүрэнэй болон партийна ажал ябуулагша.

Хаягууд Улаан-Үдэдэ

  • Ленинэй гудамжа, 30 (Ленинэй гудамжа, 32) — Хүдөөгэй эд хэрэглэгшэдэй бүлгэмэй Байгал Шадарай холбооной дэргэдэхи большевигүүдэй нюуса эмхиин (Капельманай Гэр) ажал ябуулһан гэр. Түүхын хүшөө.
Ленинэй гудамжа, 30. Капельманай байшан.

Бонууд

1918 ондо «Байгал шадарай Холбоон» 50-һаа 500 түхэриг хүрэтэр сэнтэй урьһаламжын бэшэгүүдые (бонуудые) гаргадаг байгаа[9].

Ажаглалтанууд

  1. ↑ Ив. Кузнецов-Воронов «Большевистское подполье Прибайкалья в борьбе за Советы» // Бурят-Монгольская Правда, № 151, июнь 1933
  2. ↑ Кооперация в ДВР // Прибайкальский календарь на 1922 год. Верхнеудинск. Книгоиздательство Объединённого Прибайкальского Союза Кооперативов. стр. 55.
  3. ↑ Прибайкальское товарищество кооперативов // Прибайкальская жизнь, № 50, 22 октября 1918, стр. 2
  4. ↑ Шереметьева Д. Л. Уездные газеты Сибири в период «демократической контрреволюции» (конец мая — середина ноября 1918 г.) // Институты гражданского общества в Сибири (XX — начало XXI в.). / Отв. ред. В. И. Шишкин. Вып. 2. Новосибирск, 2011. С. 49-69
  5. ↑ Люди и судьбы. Биобиблиографический словарь востоковедов — жертв политического террора в советский период (1917—1991). СПб.: Петербургское Востоковедение, 2003. 496 с.
  6. ↑ Кооперация в Прибайкалье // Прибайкальский календарь на 1922 год. Верхнеудинск. Книгоиздательство Объединённого Прибайкальского Союза Кооперативов. стр.110
  7. ↑ П. К. Казаринов Сибирское краеведение. Краткий библиографический обзор // Сибирская живая старина. Иркутск, 1924 год, стр.180
  8. ↑ Путеводитель по фондам Национального архива Республики Бурятия 1917—2007 гг. Улан-Удэ, 2008. стр. 218
  9. ↑ П. Ф. Рябченко Полный каталог бумажных денежных знаков и бон России, СССР, стран СНГ. (1769—1994 г.) — «София» Киев, 1995.

Ном зохёол

  • Трифонова Е. Н. Потребительская кооперация в 1920-е гг. / Гуманитарные исследования молодых ученых Бурятии. Сб. ст. Вып.3. — Улан-Удэ: БГУ, 2006. — С. 165—167.
  • Трифонова Е. Н. Потребительская кооперация в условиях реформирования. / Гуманитарные исследования молодых ученых Бурятии. Сб. ст. Вып.2. — Улан-Удэ: БГУ, 2005. — С. 168—171.
  • Ломакина И. Б. Возникновение и развитие «Прибайкальского торгово-промышленного товарищества кооперативов» (1914—1917 гг.) / Архивы Бурятии и историческая наука: материалы науч.-практ. конф., посвященной 75-летию архивной службы Республики Бурятия. Улан-Удэ: Ком. по делам архивов РБ, 1998.
  • Басаев Г. Д., Хуташкеева С. Д. Кооперативное движение в Западном Забайкалье накануне и в годы Первой мировой войны // Гуманитарный вектор. 2012. № 2 (30), стр. 105—109
"https://bxr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Байгал_шадарай_Холбоон&oldid=356944" хуудаһанһаа абтаһан