Очиров Бато-Далай

Сүлөөтэ Нэбтэрхы Толи — Википеэдиһээ
Бато-Далай Очиров
Очиров Бато-Далай.jpg
Оросой II зарлалай Гүрэнэй Дүүмын һунгамал
Түрэһэн үдэр 1875 оной
Наһа бараһан үдэр 1913 оной
Эсэгэ Очир (Яндай)
Наһанай нүхэр Дагбаева Чимит (1880 оной)
Үхибүүд

1. басаган - Лыгжит (1901), бага наһандаа наһа бараа.

2. басаган - Лыгжима (1904 - 1957), наһанайнь нүхэр Балданов Бальжинима (гурбан хүүгэдтэй)

3. хүбүүн Бальжинима (1910), бага наһандаа наһа бараа.

4. басаган Бутит-Ханда (1913 - 1996), наһанайнь нүхэр Доржин Даши-Дондок (гурбан хүүгэдтэй)

5. хүбүүн Цыбик Батодалаев (1913 - ?),наһанайнь нүхэр  ? (хоёр хүүгэд)
Ажаябуулга оршуулагша

Бато-Далай Очиров (1875 оной, Читинский уезд[d], Үбэр Байгалай можо[d] түрэһэн — 1913 оной наһа бараһан) — Ниитын ажал ябуулагша, Түрүүшын буряад — Үбэр Байгалай можын ондоо яһатанай хүн зонһоо Оросой Эзэнтэ гүрэнэй II зарлалай Гүрэнэй Дүүмын һунгамал[1] [2].

Намтар

Тэрэ 1875 ондо (зарим мэдээгээр 1874 ондо) Үбэр Байгалай можын Шэтын хушуунда хори угай Абхан Харгана угай буряадуудай гэр бүлэдэ түрэһэн юм. Агын сүмын-приходской һургуули, Удаань Шэтын гурбан классай хотын училищи дүүргээ. Агын һургуулида багшаар гурбан жэлэй туршада хүдэлөө, Удаань Агын Талын Дүүмын Ахамад тайшаагай Канцелярида Бодиинай алба хээ. Буряадай өөһэдын хүтэлбэри болюулһанай удаа Агын волостиин старшина (1906—1913) һунгагдаа[1][2].

Политическа ажаябуулга

«Жизнь на Восточной окраине» (Шэтэ), «Сибирская жизнь» (Томск), «Сибирь» (Эрхүү) сонинуудтай суг ажаллаа. Санкт-Петербург ошодог байгаа. 1905 оной декабрь һарада Петербургда Талын Дүүмэнүүдые һэргээн бодхоохо ба россиин империин гүрэнэй дүүмэдэ буряадуудай түлөөлэлгын газар тухай гуйлта хээ; тус хуули хэблэлдэ туһалаа[1]. 1907 оной хабар Үбэр Байгалай бусад яһатанһаа Гүрэнэй Дүүмын II-долхи зарлалай һунгамалаар һунгагдаа (ганса буряад депутат, ород бэшэ, үнэн алдартанай бэшэ үндэһэтэнэй депутадуудай бүлэгтэ ородог байгаа). Дүүмые тарааһанай удаа Үбэр Байгал руу бусаа.

Олзын хэрэг эрхилэлгэ

1908 ондо Агын Үбэр Байгалда түрүүшын урьһаламжын нүхэсэл байгуулаа, хожомынь тэрэ хамтарал болоо; 1909 ондо эрьесэ 100 мянган түхэриг болоо. Нүхэсэл сай, буу, хилээмэ наймаалдаг байгаа. Фермын хүдөө ажахы, ногоо тарилгануудые үүсхэһэн юм. Хойто-Агада холмогорско ба костромско үүлтэрэй үхэрнүүдтэй малай фермэ, англиин гахайнуудые нээгээ[1].

Гэгээрэлэй ажаябуулга

1909 ондо «Буряадуудай гэгээрэлэй Бүлгэм» байгуулаа; Шандалида, Зүдхэлидэ, Хойто-Агада, Догойдо, Хүнхэртэ, Сүүгэлдэ һургуулинуудые нээлгэдэ туһалаа; 1911 ондо Агын дүрбэн классай училищи. Буряад-оюутадта стипендинүүдые тогтоогоо. И. А. Крыловай, Л. Н. Толстойн 116 баснинуудые, рассказуудые, кооперативна ном зохёол, хуулинуудые буряад хэлэн дээрэ оршуулаа; монголһоо ород хэлэндэ — буддын шажанай номуудые Оросой Эзэнтэ гүрэнэй географическа бүлгэмэй, Сибирь шудалалгын Бүлгэмэй, Хүдөө ажахын бүлгэмэй Шэтын таһагай гэшүүн[1][2]. 1913 оной июлиин 15-да Агын талада 38 наһатайдаа наһа бараһан юм. Албан ёһоной мэдээгээр моринһоо унаһанай үрэ дүндэ наһа бараа. Зарим сурбалжануудта хитад наймаашадай сай болон эд бараанай дэлгүүртэ тэрэнэй нүхэрлэлэй үрдилдэн тэмсэһэнһээ боложо тааруулһан халдалга тухай баталагдаагүй хубилбари бии; хохимой яһан хухарһан бэе олдоо[3][4].

Ажаглалтанууд

  1. ↑ 1 2 3 4 5 Бато-Далай Очиров. Российская национальная библиотека. Дата обращения: 7 апрель 2026.
  2. ↑ 1 2 3 Очиров Б.-Д. (ород хэлэн). Энциклопедия Забайкалья. Дата обращения: 7 апрель 2026.
  3. ↑ Убийство или несчастный случай на Агинской земле? МВЦ Чита (25 март 2026). Дата обращения: 7 апрель 2026.
  4. ↑ Андреев В. Очиров Бато-Далай. Соёл. Дата обращения: 7 апрель 2026.
"https://bxr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Очиров_Бато-Далай&oldid=360079" хуудаһанһаа абтаһан