Орос гүрэнэй арадуудай хэлэнүүдэй үдэр
| Орос гүрэнүүдэй хэлэнүүдэй үдэр | |
|---|---|
 | |
| Түхэл | Дурасхаалта һара үдэр[1] |
| Хуулита ёһоор | Орос гүрэнүүдэй хэлэнүүдэй үдэр[2] |
| Удха | Орос гүрэнэй арадуудай хэлэнүүдые, соёлой баялигуудые сахиха, дэмжэлгэ ба хүгжөөлгэ, үндэһэ яһатанай хоорондын нэгэдэлые бэхижүүлгэ[3] |
| Тогтоогдоһон | Владимир Путинай дурадхалаар 2025 оной июниин 5-да байгуулагдаһан[4]. Приурочен ко дню рождения поэта Расула Гамзатова[1] |
| Байгуулагша | Владимир Путин[1] |
| Тэмдэглэгдэнэ | Орос гүрэн |
| Һара\үдэр | сентябриин 8[1] |
| Һайндэрлэлгэ | Болбосоролой болон соёлой эмхинүүдтэ үнгэргэгдэдэг сэдэбтэ хэмжээ ябуулганууд |
| Ёһо заншал | Расул Гамзатовта зорюулагдаһан мүрысөөнүүдые, үзэсхэлэнгүүдые, хэмжээ ябуулгануудые үнгэргэлгэ[5] |
| Холбоотой | Уласхоорондын түрэлхи хэлэнэй һайндэр |
Орос гүрэнэй хэлэнүүдэй үдэр (ород хэлэн День языков народов России ) — Оросой Холбоото Уласай Юрэнхылэгшэ Владимир Путин 2025 оной июниин 5-да үнгэргэгдэһэн Ород хэлэ болон Орос гүрэнэй арадуудай хэлэнүүдые дэмжэлгын һалбарида гүрэнэй бодолгын бэелүүлгын Зүблэлэй зүблөөн дээрэ тус һайндэр байгуулха тухай дурадхаһан байна[6]. Тус һайндэрые ирагуу найрагша Расул Гамзатовай түрэһэн үдэртэ тэмдэглэхэ гэжэ дурадхагдаа[7].
Дүн хамта Оросой Холбоото Уласай РАН-ай мэдээгээр, Ород гүрэндэ 277 хэлэн ба аялганууд хэрэглэгдэдэг[8].
Түүхэ
2025 оной июниин 5-да ород хэлэ дэмжэлгын һалбарида гүрэнэй бодолгын бэелүүлгын зүблэлэй зүблөөн дээрэ Ород гүрэнэй арадуудай хэлэнүүдэй үдэр байгуулха тухай дурадхал оруулагдаа[6]. Владимир Путин ирагуу найрагша Расул Гамзатовай түрэһэн үдэр — сентябриин 8-да тэмдэглэхэ тухай дурадхаһан байна[7].
Тиихэдэ Оросой Холбоото Уласай арадуудай хэлэнүүдые сахиха, саашань хүгжөөхэ, тэдэнэй гүрэнэй системэтэй дэмжэлгэ ба уласай ниитэ хэлэнэй орон зайе хамгаалха шухала гэжэ уласай хүтэлбэрилэгшэ һануулаа[6]. Тиихэдэ Оросой Холбоото Уласай арадуудай хэлэнүүд тухай шэнэлэгдэһэн хуули бэлдэхэ болон Ород гүрэнэй бүхы хэлэнүүдэй гүрэнэй бүридхэл хэрэгтэй гэжэ Владимир Путин тэмдэглэбэ[6].
Һайндэрэй зэргэ ба зорилго
Ород гүрэнэй арадуудай хэлэнүүдэй үдэр дурасхаалай үдэр гэһэн зэргэтэй. Энэ үдэр амаралтын һайндэр бэшэ.
Уласай арадуудай хэлэнүүдые, соёлой баялигуудые сахиха, дэмжэхэ, хүгжөөхэ, мүн үндэһэ яһатанай хоорондын нэгэдэл бэхижүүлгэ гээд тус һайндэр байгуулгын гол зорилгонууд болоно[9]. Авар болон ород хэлэн дээрэ уран зохёолоо бэшэһэн Расул Гамзатовай түрэһэн үдэртэй тааруулжа, һайндэрэй һара үдэрые шэлэһэниинь Оросой арадуудай соёлой нэгэдэлэй һүлдэ тэмдэглэхэ зорилготой мүн. Һайндэр байгуулагдаһаниинь гүрэнэй хэлэнэй улам үргэн бодолгын нэгэ хуби болоно.
Ёһо заншалнууд ба һайндэрлэлгэ
Һайндэр оройдоол 2025 ондо байгуулагдаһан хадань, тэрээнтэй холбоотой ёһо заншалнуудай удха үйлэнүүд үшөөл бэлдэгдэн бүридхэгдэжэ байһаар. Мүн лэ энэ үдэр үшөө нэгэ - Оросой Холбоото Уласай үсөөн тоото үндэһэн арадуудай үдэр гэһэн һайндэр байгуулагдаһан юм.
Һара үдэрэй һүлдэ тэмдэг
Баяр ёһололой үдэр, сентябриин 8-да зүблэлтын авар уран найрагша, прозаик, публицист Расул Гамзатовай түрэһэн үдэртэ дашарамдуулан тааруулагдаа. Энэ үдэрые шэлэһэниинь һүлдэ удха тэмдэгтэй, юундэб гэхэдэ, Гамзатов хоёр хэлэн дээрэ — түрэл авар ба ород хэлэн дээрэ зохёодог байгаа. Юрэнхылэгшэ Владимир Путинай тэмдэглэһээр, энэнь Ород гүрэнэй арадуудай соёлой нэгэдэлые онсолон тодоруулна ба ород хэлэн үндэһэ яһатануудай хоорондын харилсаанай хэрэгсэл болохо удха шанар, тэрэнэй ашаар үндэһэтэнэй уран зохёолшодой бүтээлнүүд үргэнөөр сэгнэгдэнэ[10].
Һайндэрэй түхэлнүүд
Баярай хэмжээ ябуулгануудай гол талмайнууд хадаа болбосоролой болон соёлой эмхинүүд: һургуулинууд, номой сангууд, олониитын түбүүд болохо гэжэ хүлеэгдэнэ. Сэдэбтэ мүрысөөнүүдые, үзэсхэлэнгүүдые, онлайн-флешмобуудые эмхидхэхээр түсэблэгдэнхэй. Онсо анхарал Расул Гамзатовай зохёохы ажал ябуулгада хандуулагдаха.
2025 оной сентябриин 8-да үнгэрхэ түрүүшын баяр ёһололдо иимэ хэмжээ ябуулганууд соносхогдоһон байна:
- Санкт-Петербург хотодо Ородой Үндэһэтэнэй номой санда «Белые журавли» гэжэ баяр ёһололой хэмжээ ябуулга үнгэргэгдэбэ, тэрээн соонь ирагуу найрагшын дурасхаалай хүшөө бэе дээрэ баглаа сэсэг табигдаа, бүтээлнүүдэйнь үзэсхэлэн нээлгэ ба Дагестанай арадуудай хэлэн дээрэ шүлэгүүдые уншалга үнгэрөө.
- Махачкала хотодо хэмжээ ябуулга үнгэргэгдэжэ, тэрэнэй шугамаар оюутад болон һургуулиин һурагшад Дагестанай арадуудай соёл тухай түсэлнүүдые дурадхажа, түрэл хэлэн дээрээ шүлэгүүдые сээжээр хөөрэбэ[11].
Уласхоорондын эхэ хэлэнэй үдэрһөө илгаатай
Россиин арадуудай хэлэнүүдэй үдэр (сентябриин 8) февралиин 21-дэ тэмдэглэгдэдэг Уласхоорондын түрэлхи хэлэнэй үдэрһөө илгаруулха шухала. Ород гүрэндэ Уласхоорондын эхэ хэлэнэй үдэртэй холбоотой олон заншалнууд, жэшээнь, гүрэнэй арадуудай хэлэн дээрэ диктантнуудые бэшэлгэ үнгэргэхэ, онлайн-марафон, дүхэриг шэрээ эмхидхэжэ, «Минии түрэлхи хэлэнэй багша» гэһэн бүхэроссиин хэмжээ ябуулгануудые эмхидхэгдэдэг заншалтай юм[12]. Эдэ түхэлэй хэмжээнүүдэй зарим нэгыень шэнэ һайндэртэ тааруулжа болохо гэжэ хараалагдана[12].
Тоо бүридхэл
- Оросой Холбоото Уласай Хэлэ бэшэгэй институдай мэдээгээр, Орос гүрэндэ ажаһуудаг 193 арадууд 277 хэлэ ба нютаг хэлэ хэрэглэдэг[8].
- Хэлэнэй тоо арадуудай тооһоо үлүү, юундэб гэхэдэ зариманиинь албан ёһоор зүбшөөрэгдэһэн хоёр хэлэтэй, жэшээнь, мари, мордови, алтай арадууд[8].
- Ород гүрэнэй болбосоролой байгуулгада 105 хэлэн хэрэглэгдэнэ, тэдэнэй 24-иинь һуралсалай хэлэн болон 81-иинь һуралсалай хэшээлэй зүйл болоно[8].
Ажаглалтанууд
- ↑ 1 2 3 4 День языков народов России. Hi-Tech Mail.ru. Дата обращения: 4 сентябрь 2025.
- ↑ Путин поручил учредить День языков народов России. Интерфакс. Дата обращения: 4 сентябрь 2025.
- ↑ День языков народов России появится в стране. Победа.рф. Дата обращения: 4 сентябрь 2025.
- ↑ Владимир Путин поручил учредить День языков народов России. Русский мир. Дата обращения: 4 сентябрь 2025.
- ↑ В РНБ — день рождения Гамзатова. Российская национальная библиотека. Дата обращения: 4 сентябрь 2025.
- ↑ 1 2 3 4 "Заседание Совета по реализации госполитики в сфере поддержки русского языка и языков народов России", 05.06.2025. 2025-09-04.
- ↑ 1 2 "Путин предложил учредить День языков народов России", 05.06.2025. 2025-09-04.
- ↑ 1 2 3 4 277 языков и диалектов используют народы России. Минобрнауки (21 февраль 2021). Дата обращения: 10 сентябрь 2025.
- ↑ В России появится новый праздник — День языков народов РФ. Реальное время. Дата обращения: 4 сентябрь 2025.
- ↑ Путин предложил учредить День языков народов России 8 сентября. Ведомости (10 сентябрь 2025). Дата обращения: 29 июль 2025.
- ↑ В Махачкале прошел первый фестиваль родных языков народов Дагестана. ТАСС. Дата обращения: 1 октябрь 2025.
- ↑ 1 2 В России масштабно отметят День родного языка. Национальный акцент. Дата обращения: 10 сентябрь 2025.