Оросой Холбоото Уласай үсөөн тоото үндэһэн арадуудай үдэр
| Оросой Холбоото Уласай үсөөн тоото үндэһэн арадуудай үдэр | |
|---|---|
 Үсөөн тоото үндэһэн арадуудай «Ехэ загаһан» фестивальда хабаадагшад. 2025 он | |
| Түхэл | Дурасхаалта үдэр |
| Хуулита ёһоор | Оросой Холбоото Уласай үсөөн тоото үндэһэн арадуудай үдэр |
| Ондоогоор | Орос гүрэнэй үсөөн тоото үндэһэн арадуудай үдэр |
| Удха | Орос гүрэнэй үсөөн тоото үндэһэн арадуудай заншалта ажабайдал, ажахын ажал ябуулга, олзоборилго ба онсо өөрсэ соёл зандань үлөөлгэ |
| Тогтоогдоһон | Оросой Холбоото Уласай юрэнхылэгшын 2025 оной ноябриин 4-эй 799-дэхи зарлигаар |
| Тэмдэглэгдэнэ | Оросой Холбоото Уласта |
| Һара\үдэр | апрелиин 30-да |
| Һайндэрлэлгэ | Болбосоролой ба соёлой эмхи зургаануудта сэдэбтэ хэмжээ ябуулганууд, фестивальнууд, дуунуудай мүрысөөнүүд, тоглолтонууд, мастер-классууд |
Оросой Холбоото Уласай үсөөн тоото үндэһэн арадуудай үдэр (ород хэлэн День коренны́х малочи́сленных наро́дов Росси́йской Федера́ции) — Оросой Холбоото Уласай Юрэнхылэгшын зарлигаар 2025 оной ноябриин 4-дэ байгуулагдаһан дурасхаалта үдэр. Орос гүрэнэй үсөөн тоото үндэһэн арадуудай заншалта ажабайдал, ажахын ажал ябуулга, олзоборилго ба онсо өөрсэ соёл зандань үлөөхэ зорилготойгоор энэ һайндэр тогтоогдонхой.
Һайндэрэй һара үдэр-апрелиин 30.
Түүхэ
2025 оной ноябриин 4-дэ Оросой Холбоото Уласай Юрэнхылэгшэ Владимир Путин Орос гүрэнэй үсөөн тоото үндэһэн арадуудай Үдэр эмхидхэн байгуулжа, апрелиин 30-да тэмдэглэхэ гэһэн тогтоол гаргаа. Зохистой зарлиг хуули ёһоной шиидхэбэринүүдэй албан ёһоор толилолгын сайт дээрэ ниитэлэгдэһэн байна[1].
Мүн энэл үдэр үшөө нэгэ дурасхаалта үдэр — Орос гүрэнэй арадуудай хэлэнүүдэй Үдэр байгуулха тухай зарлигта гар табигдаа. Һайндэрэй үдэрөөр сентябриин 8 — да тогтоогдоо-поэт Расул Гамзатовай түрэһэн үдэр[2].
Һайндэрэй зэргэ ба зорилгонууд
Оросой Холбоото Уласай үсөөн тоото үндэһэн арадуудай үдэр дурасхаалта үдэрэй зэргэтэй. Ажалай бэшэ һайндэрэй үдэр бэшэ.
2025 оной ноябриин 4-эй 799-дэхи зарлигай ёһоор, һайндэрые эмхи зургаанай гол зорилго хадаа Орос гүрэнэй үсөөн тоото үндэһэн арадуудай заншалта ажабайдалай, ажахын ажал ябуулгын, олзоборилгын ба онсо өөрсэ соёл зандань үлөөлгэ болоно[3].
Орос гүрэнэй үсөөн тоото үндэһэн арадууд
Гол үгүүлэл:Үсөөн тоото үндэһэн арадууд
2000 ондо Оросой Засагай газар Оросой Холбоото Уласай үсөөн тоото үндэһэн арадуудай Ниитэ нэгэн тоолбори баталан абаа[4], 2006 ондо-Оросой Холбоото Уласай Хойто Зүгэй, Сибириин ба Алас Дурнын үсөөн тоото үндэһэн арадуудай Тоолбори[5].
2020 онһоо Орос гүрэндэ үсөөн тоото үндэһэн арадуудай түлөөлэгшэдэй бүридхэл хэгдэнэ. Тэдээндэ хүнгэлэлтэнүүд, агнууриин ба загаһа барилгын онсо хубааринууд табигданхай. Можо нютагуудай хэмжээндэ дэмжэлгын зарим хэмжээнүүд бии.
2025 оной мэдээгээр Оросой Холбоото Уласай үсөөн тоото үндэһэн арадуудай ниитэ нэгэн тоолборидо 47 угсаатан ороно[6].
Орос гүрэндэ үсөөн тоото үндэһэн арадуудай 315 мянган шахуу түлөөлэгшэд тоологдоно[7]. Тоо баримтануудай ёһоор, тэдэнэй дунда эгээл олониинь ненецүүд (49 787 хүн), абазинууд (41 874 хүн) ба эвенкнүүд (39 420 хүн) болоно. Тон үсөөн угсаатанай дунда: керекууд, алюторнууд ба водьнууд[6].
Гол түлэб үндэһэн арадууд Холын Хойто Зүгтэ, Алас Дурнада ба Сибирьтэ ажаһуудаг. Бусадынь Кавказда ба Оросой Европын хубида ажаһуудаг[6].
Сэдэбтэ фестивальнууд ба хэмжээ ябуулганууд
Орос гүрэндэ үсөөн тоото үндэһэн арадуудай соёлдо зорюулагдаһан фестивальнууд, мүн тэдэнэй уг баялиг сахин хамгаалгада ба дэлгэрүүлгэдэ шэглүүлэгдэһэн хэмжээ ябуулганууд үнгэргэгдэнэ. Тэдэнэй дунда «Этноско», "Дура татама юртэмсэнүүд " гэһэн фестивальнууд бии. «Угсаата Орос гүрэн», «Ехэ загаһан» болон бусад. 2025 оной сентябрь һараһаа ноябрь болотор Оросой Холбоото Уласай соёлой яаманай дэмжэлгээр Орос гүрэнэй үсөөн тоото үндэһэн арадуудай Бүхэроссиин соёлой Түрүүшын хуралдаан үнгэргэгдөө һэн. Арадай аман зохёолой бүлгэмүүдэй, хатарай ансамбльнуудай тоглолтонууд, театрализованна тоглолтонууд, уран һайханай гар урлалай болон гар урлалай мастер-классууд программада оруулагдаа. Тус хэмжээ ябуулга Анадырта, Красноярскда, Петрозаводск болон Тюмень хотонуудта үнгэргэгдөө[8].
Хуули гаргалгын гуримшуулга
Оросой Холбоото Уласта үсөөн тоото үндэһэн арадуудай эрхэнүүдые хуули тогтоолгоор гуримшуулгада холбоото уласай хуулинууд, Оросой Холбоото Уласай нютаг можонуудай хуулинууд, уласхоорондын хэлсээнүүд ба гүрэнэй программанууд ородог. Эдэ арадуудай эрхэнүүдэй лаб найдуулганууд Оросой Холбоото Уласай Үндэһэн Хуулиин 69-дэхи статьяда баталагданхай.
Федеральна хуулинууд
- "Оросой Холбоото Уласай үсөөн тоото үндэһэн арадуудай эрхэнүүдэй лаб найдуулганууд тухай"гэһэн 1999.04.30-ай № 82-ФЗ холбоото уласай хуули
- "Оросой Холбоото Уласай Хойто Зүгэй, Сибириин ба Алас Дурнын үсөөн тоото үндэһэн арадуудай бүлгэмүүдые эмхидхэлгын юрэнхы заршамууд тухай "гэһэн 2000.07.20-ОЙ № 104-ФЗ холбоото уласай хуули
Оросой холбоото уласай нютаг можонуудай хуулинууд
- «Ненецкэ автономито тойрогто Хойто зүгэй үсөөн тоото үндэһэн арадуудай нягта ажаһуудаг дэбисхэр тухай» гэһэн Ненецкэ автономито тойрогой 2007.05.21-эй № 65-ОЗ хуули
Уласхоорондын хэлсээнүүд
- "Бэеэ дааһан гүрэнүүдтэ үүлтэртэ ажаһуудал эрхилдэг үндэһэн арадууд болон арадууд тухай"гэһэн уласхоорондын ажалай эмхиин 169-дэхи уласхоорондын хэлсээн.
Гүрэнэй программанууд
Орос гүрэндэ үсөөн тоото үндэһэн арадуудые дэмжэлгэдэ шэглүүлэгдэһэн гүрэнэй программанууд абтаа, тэдэнэй дунда:
- Оросой Холбоото Уласай Засагай Газарай 2021.04.15-ай № 978-р захирамжаар баталагдаһан Оросой Холбоото Уласай үсөөн тоото үндэһэн арадуудай заншалта ажахын ажал ябуулга гүрэнэй талаһаа дэмжэлгын Программа[9]
- «Гүрэнэй үндэһэн бодолго бэелүүлгэ» гэһэн Оросой Холбоото Уласай гүрэнэй программа[10]
- Ханты-Мансиин бэеэ дааһан тойрогой гүрэнэй программа-Юграгай «Хойто зүгэй үсөөн тоото үндэһэн арадуудай тогтууритай хүгжэлтэ»[11]
- «Ненецкэ автономито тойрогто Хойто зүгэй үсөөн тоото үндэһэн арадуудые хамгаалга ба хүгжөөлгэ» гэһэн Ненецкэ автономито тойрогой гүрэнэй программа.
- «Свердловско можын дэбисхэр дээрэ ниигэмэй-эдэй засагай бодолго нарижуулга» гэһэн Свердловско можын гүрэнэй программа.
Концепцинүүд
- 2025 оной майн 8-ай № 1161-р захирамжаар баталагдаһан Оросой Холбоото Уласай Хойто Зүгэй, Сибириин ба Алас Дурнын үсөөн тоото үндэһэн арадуудай 2036 он болотор тогтууритай хүгжэлтын гол бодол[12]
Холбоотой ушар үйлэнүүд
- Июниин 21-үндэһэн арадуудай үндэһэтэдэй үдэр. Канадын генерал-губернатор Ромео Леблан 1996 ондо байгуулһан. 2001 онһоо албан ёһоор США-гай Баруун — Хойто дэбисхэрнүүдтэ, 2017 онһоо Юкондо тэмдэглэгдэнэ.
- Августын 9-Дэлхэйн үндэһэн арадуудай Уласхоорондын үдэр. ООН-ой Генеральна Ассамблей 1994 ондо байгуулһан юм.
Ажаглалтанууд
- ↑ "В России появился новый праздник", 2025-11-04. 2026-03-02.
- ↑ "Путин утвердил два новых праздника в России", 2025-11-04. 2026-03-02.
- ↑ "Путин установил новые праздники в России", 2025-11-04. 2026-03-02.
- ↑ Постановление Правительства Российской Федерации от 24.03.2000 г. № 255 (ород хэлэн). government.ru. Дата обращения: 2 март 2026. Архивировано 25 сентябрь 2022 года.
- ↑ Распоряжение Правительства РФ от 17.04.2006 N 536-р (ред. от 26.12.2011) Об утверждении перечня коренных малочисленных народов Севера, Сибири и Дальнего Востока Российской Федерации (ород хэлэн). legalacts.ru. Дата обращения: 2 март 2026. Архивировано 15 июль 2025 года.
- ↑ 1 2 3 "Коренные малочисленные народы России". 2026-03-02.
- ↑ "Мы в цифрах", 2023-01-17. 2025-11-06.
- ↑ Первый Всероссийский культурный форум коренных малочисленных народов России пройдет в четырех федеральных округах. culture.gov.ru. Дата обращения: 2 март 2026.
- ↑ Правительство утвердило программу господдержки традиционной хозяйственной деятельности коренных малочисленных народов в Арктике (ород хэлэн). government.ru. Дата обращения: 2 март 2026. Архивировано 26 июнь 2022 года.
- ↑ Государственная программа (ород хэлэн). Федеральное агентство по делам национальностей. Дата обращения: 2 март 2026. Архивировано 31 май 2025 года.
- ↑ Государственная программа Ханты-Мансийского автономного округа – Югры «Устойчивое развитие коренных малочисленных народов Севера»: Департамент молодежной политики, гражданских инициатив и внешних связей Ханты-Мансийского автономного округа – Югры. pravo.gov.ru. Дата обращения: 2 март 2026.
- ↑ Распоряжение Правительства РФ О Концепции устойчивого развития коренных малочисленных народов Севера, Сибири и Дальнего Востока РФ на период до 2036 года, N 1161-р от 08.05.2025 (ород хэлэн). zakonrf.info. Дата обращения: 2 март 2026.
Нэмэлтэ ном зохёол
- Коренные малочисленные народы / Андриченко Л. В. // Конго — Крещение. — М. : Большая российская энциклопедия, 2010. — С. 260. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 15). — ISBN 978-5-85270-346-0.
- Чемчиева А. П. Социальные практики возрождения традиционных праздников (на примере коренных малочисленных народов Республики Алтай) //Манускрипт. — 2016. — №. 12-3 (74). — С. 195—198.