Зула Хурал
| Зула Хурал | |
|---|---|
 | |
| Түхэл | Буддын шажанай һайндэр |
| Удха | Богдо Зонхобын (1357-1419) тагаалал болоһон (нирваанда ошоһон үдэрые) дурсаһан үдэр |
| Тэмдэглэгдэнэ |
|
| Һара\үдэр | 10-дахи һарын 25-дахи хоног |
| 2025 ондо | декабриин 21 |
| 2026 ондо | декабриин 10 |
| Һайндэрлэлгэ |
зулануудые носоолго гэр бүлын хүндэлэл табилга |
| Ёһо заншал |
боорсогуудые барилга «Хальмаг арадай наһа нэмэлгын үдэр» |
| Холбоотой | Зонхобо |
Зула Хурал — Зулын һайндэр (ород хэлэн дээрэ Праздник лампад), (хальмагаар Зул-хурал, Зула-хурал; монгол хэлэн Зулын хурал; тиб. དགའ་ལྡན་ལྔ་མཆོད་ཆེན་མོ, Вайли dga’ ldan lnga mchod chenmo) — Түбэдэй Буддын шажанай Гэлуг һургуулиин үндэһэ һуури табигша Богдо Зонхобын энэ юртэмсэһөө тагаалал боложо ошоһондо зорюулагдаһан һайндэр. Буддын шажанай литээр 10-дахи һарын 25-да Гэлуг һургуулиин һургаал дахагшад тэмдэглэдэг. Орос гүрэндэ буряадууд, хальмагууд, тыва арад заншалта ёһоороо тэмдэглэдэг. Энэ һайндэртэ зула бадарааха заншалтай ушарһаа «зула хурал» гэжэ нэрэтэй болоһон.
Богдо Зонхобо тухай
Буддын шажанда энэ үдэр Түбэдэй Гэлуг һургуулиин үндэһэ һуури табигша — хубилган шэнэлэгшэ, гүн ухаантан Богдо Зонхобын (1357—1419) тагаалал болоһон (нирваанда ошоһон үдэрые) дурсаһан үдэр болоно. Зонхобо лама Түбэдтэ хоёрдохи Бурхан багша гэжэ хүндэлэгдэдэг, «Ламрим» (Махаянын ниитэ замда зорюулһан) ба «Нагрим» (Нюуса тарниин замда зорюулһан) гэһэн хоёр бүтээлынь Буддын шажанай оюун сэдьхэлэй үйлэ хэрэгүүдые бүхыдэнь багтаан харуулна. Богдо Зонхобо өөрөө наһанайнгаа эсэстэ ябахадаа ерээдүйнгөө шабинарта хандажа, улаан нюураараа намтай уулзаагүйдөө уйдаха хэрэггүй гэжэ захяад, бэшэһэн энэ хоёр зохёолыень уншахыень гуйһан, тэрэнь хубиин уулзалгатай адли байха гэжэ тайлбарилһан.
Зонхобын дүрбэн гол үйлэ хэрэгүүд Гэлуг һургуулиин байгуулагдаһантай холбоотой:
- шэнэ hургуулиин мянган жэлэй туршада оршон байhанай тэмдэг болгон, ерээдүйн Майдар Бурхан багшын дүрэ hэргээлгэ ба дахинаа арюудхалга;
- Түбэдэй бүхы Буддын шажанай һургуулинуудай түлөөлэгшэдэй хабаадалгатайгаар ниитэ Зүблэлдэ баталагдаһан түрүүшын зуун жэлнүүдэй буддын шажанай бүлгэмэй дасанай хатуу журам руу бусалга;
- арад зоной ба шэнэ һургуулиин эб нэгэдэлдэ хубитаяа оруулhан Монлам Ченмо гэһэн hайндэр байгуулалга;
- Майдари Бурханай ажаһуудаг Гандан дасанай гү, али «Тушита ороной» барилга, энэ дасанда Чакрасамвара, Гухьясамаджи, Ямандага харууһалагша бурхадай (йидамуудые) зураглан харуулһан мандал бодхоолго.
Богдо Зонхобын зохёон байгуулһан Гэлуг һургуули Түбэдэй бүхы һургуулинуудай дунда эгээл нүлөөтэйнь болоо. Һургуулиин дарга Гьялва (түгэдөөр — илагша) гэһэн нэрэ зэргэтэй, Арьяабала бодисадын дүрэ оруулһан гэжэ тоологдодог. XVII зуун жэлэй тэн багһаа Гэлуг һургуули Монголдо, Буряадта, Хальмагта, Тывада байгуулагдан баталагдаа.
Лама санаартанай Зула Хурал һайндэрлэлгэ
|
Һайндэр үдэшэлэн, Бэчи (бүлэг мүшэтэ) одоной мандахада эхилдэг. Залуу бандинар... тэрэнэй бии болохотойнь сасуу тэрэ дороо һэеы гэрэйнгээ досоошье, газаашье зулануудые бадараана, тиихэдэнь бүхы дасан носожо байһан амһартануудай ялалзаһан галнуудһаа гэрэлээр дүүрэшэнэ... Сүмын досоо энэ удаа баһа юрэ бусын янзатай болошодог. Шүтөөнэй дунда шэрээн түхэлтэй тобхойһон юумэн гурбан табсан дээшээ гарана. Тэрэнэй оройдо заабол 108 зула байдаг, доодо хоёр табсанда хангагданха зулын тоо ламанарай оролдосодо орхигдодог, һүүлшынхинь эндэ бүхы хүсөөрөө элирдэг... Газаа субаргын орой дээрэ зуланууд табигдадаг, шүтөөнэй хана тойроод байһан газарта, сумын үүдэнэй халхабша соо, гэшхүүр дээрэ г.м. Бүхы бэлдэлгэнүүдһээ гадна, энэ удаа бурхандаа ёһо заншалаараа үргэдэг тахил шүтөөн онсо ехэ янзатай ба хэмжээтэйгээр бэлдэгдэдэг, тахилай үргэн шэрээ[1] сэсэгүүдээр бүрхөөгдэнхэй байдаг[2] | 
|
Богдо Зонхобын дурасхаалай үдэр гашуудалай тэмдэг болгон, зуурмагһаа шанаһан тусхай каша эдидэг заншалтай. Ламанар маани уншадаг, һүзэгтэн мүнгөөр, эдеэ хоолоор, хубсаһа хунараар дуганда хандиб үргэнэ. Дасан дугануудта баяр ёһололой жагсаалнууд эмхидхэгдэдэг, энэ үедэ хүн зон бадарааһан зуланүүдаа, Зонхобын хүрэг абажа ябадаг.
Зула Хурал Хальмагта тэмдэглэлгэ
Нэгэ наһа нэмэлгэ
Эртэ урда сагһаа хойшо хальмаг айлнууд түрэһэн үдэр тэмдэглэдэггүй байгаа; Зулын баяр ниитэ һайндэр байгаа, ондоогоор хэлэбэл, «Хальмаг арадай наһа нэмэлгын үдэр» (хальмагаар Хальмг улсин нас авдг одр) гэжэ нэрэтэй байгаа. Энэ үдэр бүхы хальмагууд наһан дээрэ нэгэ наһа нэмэдэг байгаа.
Гэр бүлын һайндэр
«Насн авах» (наһа утадхалгын) гол ёһололой гэр бүлэдэ үнгэргэгдэдэг байһан тула гэрэй дүхэриг соо Зулын һайндэр тэмдэглэдэг заншалтай. Һайндэрэй урда тээ эдеэ хоолоо бэлдэжэ, боорцог шанадаг байгаа. Гэр бүлын аха захатан ёһололдо бэлдэхэдээ, хатуу талханһаа онгосын хэлбэритэй хоёр гонзогор түхэлнүүдые хээд, тэрээн соонь гэр бүлын гэшүүн бүхэнэй наһанай тоогоор бэлдэһэн голнуудые тогтоон табижа, дээрэнь нэгэ гү, али хоёр һолоомо нэмэжэ үгэдэг һэн. Энэ бүхы юумэндээ шара тоһо шэнгээдэг байгаа. Түрүүшын одо мүшэдэй тэнгэридэ гэрэлтэн бии болоходо, зулын галнуудые носоодог. Гэр бүлынхид булта дүхэриглэн, нара зүб тойрожо ябахадаа, гараа наманшалжа зальбарха, Сагаан Дара Эхэдэ (буддын шажанда ута наһанай бурхан) маани мэгзэмээ шэбэнэн уншажа ябадаг ёһотой бшуу. Энэ заншал мүнөөшье болотор хальмаг гэр бүлэнүүдтэ бии байһан зандаа. Һүүлээрнь бултадаа гэр бүлөөрөө баярайнгаа шэрээдэ һуугаад, һайн һайхан үреэлнүүдые бэеэ бэедээ хэлэхэ, зулануудаа бадарааха[3].
Гүрэнэй һайндэр
Хальмаг Уласай 2004 оной октябриин 13-най N 156-III-З «Хальмаг Уласай һайндэрнүүд болон дурасхаалта үдэрнүүд тухай» гэһэн хуулиин ёһоор Зулын баяр Хальмаг Уласай арадай һайндэр болоно.
Үшөө тиихэдэ харагты
- Цагаан сар
Ажаглалта
- ↑ монгол хэлэн тахилын ширээ - "жертвенный стол"
- ↑ Позднеев А.М. Очерки быта буддійскихъ монастырей и буддійскаго духовенства въ Монголии въ связи съ отношеніями вего последняго къ народу. Санкт-Петербург, Типография Императорской Академии наук, 1887. - с. 371
- ↑ Возжигая дома лампаду, нужно представлять, что вы подносите свет солнца и луны, мерцание звезд и блики драгоценных камней буддам и бодхисаттвам. Совершая это подношение, вы закладываете причины для избавления от невежества. В буддизме горение масляной лампады символизирует достижение Просветления. Фитиль символизирует человеческое эго, масло — океан самсарических страданий, а огонь — мудрость, которая постигла пустоту. Соответственно, возжигая лампаду, представьте, что мудрость, постигшая пустоту, сжигая человеческое эго, поглощает океан страданий. И помните огонь в лампаде ни в коем случае нельзя задувать! Следствием этого могут стать тяжелые болезни! Если хотите потушить пламя, используйте щипцы
Буддын шажан Монголдо | |
|---|---|
| Мэдээжэ хүнүүд | |
| Түгэдэй Буддын шажан, номнол | |
| Лама санаартан | |
| Томо дасангууд | |
| Хуралнууд | |
| Шүтөөн | |
