Обоо

Обоо, овоо (ород хэлэн Обо, монгол хэлэн овоо, хак. обаа «обоолоотой, обоохой, далан») — Түб Азиин монгол болон зарим түүрэг-монгол арадуудай, нэн түрүүн монголшуудай, буряадуудай, тыва болон хакасуудай шүтөөнэй барилга, нангин газар. Обоогой газар нютагай, элинсэг хулинсагуудай болон байгаалиин хүсэнүүдэй эзэн һүнэһэ һүлдэнүүдые хүндэлхэ газарнууд болодог.

Обоо Тыва уласта

Тайлбари

Обоогой заншалта түхэлдэ шулуугаар хэгдэһэн далан, заримдаа һалаануудые гү, али модон баханануудые нэмэһэн байдаг. Байгуулгын оройдо ехэнхидээ мүшэрнүүд гү, али һургаагууд бүхэлэгдэдэг, тэдээндэ үнгэтэ зуруудууд, хадаг ба тугханууд уягдадаг.

Обоониинь хэдэн метр үндэртэй багахан обоонуудһаа эхилээд, элдэб хэмжээтэй байжа болохо. Үндэрынь ба хэмжээнүүд заримдаа угайнгаа бүлэгэй удхатай гү, али шүтөөнэй газар дэмжэдэг хабаадагшадай тоотой холболдодог.

Иимэ барилганууд газарай нюруугай нангин удха шанартай сэгүүдтэ оршодог:

• хада гүбээнүүдэй оройгоор;
• хадын дабаанууд дээрэ;
• аршаан булагуудта, гол горходто, нуурнуудта;
• харгын бэлшэр дээрэ болон замай зүргэнүүдтэ.

Ганса обоодошье, тэдэнэй бүлэгүүдшье дайралдана.

Һүлдэтэ удха

Обоо хадаа газар дайдын эзэн-эженүүдэй һүнэһэ һүлдэнүүдэй амидардаг газар гэжэ тоологдодог. Эдэ һүнэһэ һүлдэнүүд гэжэ ойлгогдожо болохо:

• элинсэг хулинсагуудай гү, али наһа бараһан бөөнэрэй һүнэһэ һүлдэнүүд;
• нютагай сахюусад;
• тэнгэриин бурхад гү, али уулын һүнэһэн.

Обоодо шүтэлгэ байгаалиие хүндэлхэ, хада уулануудые, элинсэг хулинсагуудые шүтэхэ ябадалнуудтай холбоотой шажанай болон соёлой элдэб үенүүдые багтаадаг. Этнографуудай һанамжаар, тэрэнэй зүйлнүүд бүри эртын нүүдэл соёлнуудта бии боложо, хожомынь бөө мүргэлтэй зэргэлэн ажаһууһан, удаань буддын шажанай заншалда зарим тэды нэгэдхэгдэһэн байгаа.

Ёһо заншал

Обоотой холбоотой гол үйлэнүүдтэ үргэл мүргэл ба нангин газарые тойроод гаралга ороно. Ёһололой дэлгэрэнгы түхэлнүүд:

• обоогой далан руу шулуу шэдэлгэ;
• лентэнүүдые гү, али хадагуудые уяалга;
• сэржэмээ (хашарһа мүнгэ, эдеэ хоол, амтан эдеэ)орхилго;
• һү, сай гү, али архи сүршэлгэ;
• обоогоо нара зүб тойрохо (ехэнхидээ гурба дахин).

Иимэ үйлэ хэрэгүүд һайн байдал, һайн уларил, хүн зоной ба малай элүүр энхые, мүн аяншадта аюулгүй харгы хангадаг гэжэ тоологдодог.

Шажанай ба түүхын таланууд

Обоо тахилга бөө мүргэлэй заншалнуудтай нягта холбоотой. Монгол ба Урда Сибириин нютаг можонуудта буддын шажанай дэлгэрхэдэ, обоодо хандаса хубилдаг байгаа: зарим үедэ Буддын шажанай ламанар иимэ барилгануудые буруушаадаг байгаа, гэбэшье хожомынь олон ёһололнууд буддын шажанай ёһололдо оруулагдаһан юм.

Обоодо мүн угай гү, али бүлгэмэй дэбисхэрэй һүлдэ тэмдэгүүд боложо, угай газарнуудай хилэнүүдые, үгы гэбэл газарай нюруу түхэлэй шухала газарнуудые тэмдэглэхэ аргатай байгаа.

Зүблэлтэ үедэ шажанай дадалай хизаарлагдабашье, обоогоо хүндэлхэ заншал үлэжэ, XX зуун жэлэй һүүл багһаа эдэбхитэйгээр һэргэжэ байна. Сибирь болон Монголой хэдэн можо хизаарнуудта обоогой дэргэдэ хамтын мүргэл, мүргэлэй ёһололнууд саг үргэлжэ үнгэргэгдэжэ, олон тоото хабаадагшадые суглуулдаг. +.

Топоними

Заншалай дэлгэрһэн можо нютагуудта — Илангаяа Монголдо, Үбэр Байгалда — «обоо, овоо гү, али обоон» гэһэн үгэнүүдтэй газар зүйн нэрэнүүд үргэнөөр дайралдадаг, энэнь эдэ газарнуудай эртэ урдын шүтөөнэй удха харуулна.

Галерей

• 

  Обоо Монголдо

• 

  Дурген-Нуур нуурай урда эрьедэхи обоогой Комплекс (Баруун Монгол орон)

• 

  Обоо Буряадай Зэдын аймагай Зарубино һууринай хажуудахи Харата уулада

Ажаглалтанууд

Ном зохёол

Ссылкэнүүд

• Обоо тахилга - обряд почитания и подношений духам местности (неопр.). dazanspb.ru.
• Владимир Буяхаев. Как правильно подготовиться к летним обрядам поклонения духам - хозяевам местности (неопр.). Информ Полис.